# شمذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شمذ

الليث: الشَّمْذُ رفع الذنب.
شَمَذَتِ الناقة تَشْمِذُ، بالكسر، شَمْذاً وشِماذاً وشُموذاً، وهي شامذ، والجمع شوامذ وشُمَّذ، أَي لقحت فشالت بذنَبها لِتُري اللقاح بذلك؛ وربما فعلت ذلك مَرَحاً ونَشاطاً؛ قال الشاعر يصف ناقة:
على كُلِّ صَهْباءِ العَثانِينِ شَامِذٍ
جُمَالِيَّةٍ، في رأْسها شَطَنَانِ
وقيل: الشامذ من الإِبل الخَلِفَة؛ وقول أَبي زبيد يصف حرباء: شامِذاً تَتَّقي المُبِسَّ عَلى المُرْ
يَةِ، كَرْهاً بالصِّرْف ذي الطُّلاَّء
يقول: الناقة إِذا أُبِسَّ بها اتقت المُبِسَّ باللبن، وهذه تتقيه بالدم؛ وهذا مثل.
والعقرب شامذ من حيث قيل لما شَالَ من ذنبها: شَوْلَةٌ. قال أَبو الجرَّاح: من الكِباشِ ما يشتمذ ومنها ما يَغُلُّ؛ فالاشتماذ: أَن يضرب الأَلية حتى ترتفع فَيَسْفِذَ، والغَلُّ: أَن يَسْفِذَ من غير أَن يفعل ذلك. والشَّيْمَذانُ: الذئب
(* قوله «الشميذان الذئب» كذا بالأصل، وفي
القاموس وشرحه، واليشمذان هذا هو الأصل، والشيذمان مقلوبه وهو الذئب.) سمي بذلك لشموذه بذنبه؛ وقول بخدج يهجو أَبا نخيلة:
لاقى النُّخيلاتُ حِناذاً مِحْنَذا
مني، وشَلاًّ للأَعادِي مِشْقَذَا
وقافياتٍ عَارِمَاتٍ شُمَّذا
إِنما ذلك مَثَلٌ، شَبَّهَ القوافي بالإِبل الشُّمَّذِ وهي ما قدَّمناه من أَنها التي ترفع أَذنابها نشاطاً ومَرَحاً أَو لِتُريَ بذلك اللِّقَاحَ، وقد يجوز أَن يكون شبهها بالعقارب لِحِدَّتها وشِدَّةِ أَذنابها. ويقال للنخيل إِذا أُبِّرَت: قد شَمَذتْ؛ ونَخِيلٌ شَوامِذ؛ وأَنشد: غُلْبٌ شَوامِذُ لم يَدْخُلْ لها الحَصْر
قال الأَصمعي: حصر النبت إِذا كان في موضع غليظ ضيق فلا يسرع نباته. شمر: يقال اشْمِذْ إِزارك أَي ارفعه. ورجل شَمْذانُ: يرفع إِزاره إِلى ركبتيه. وأَشْمَذانِ: موضعان أَو جبلان؛ قال رَزَاحٌ أَخو قصيّ بن كلاب: جَمَعْنا من السِّرِّ من أَشْمَذَيْن،
ومن كلِّ حَيٍّ جَمَعْنا قَبيلا

### Türkçe

الليث: **الشَّمْذُ** kuyruğu kaldırmadır.

**شَمَذَتِ** deve **تَشْمِذُ**, kesre ile, **شَمْذاً** ve **شِماذاً** ve **شُموذاً**; o, **شامذ**dir; çoğulu **شوامذ** ve **شُمَّذ**dür; yani gebe kaldı da kuyruğuyla kaldırdı ki bununla aşıyı göstersin; bazen de bunu sevinç ve canlılıkla yapar; şair bir deveyi vasfederek dedi:
على كُلِّ صَهْباءِ العَثانِينِ **شَامِذٍ**
جُمَالِيَّةٍ، في رأْسها شَطَنَانِ

Ve denildi: **الشامذ** develerden **الخَلِفَة** olandır; ve Ebû Zübeyd’in bir bukalemunu vasfederek sözü:
**شامِذاً** تَتَّقي المُبِسَّ عَلى المُرْ
يَةِ، كَرْهاً بالصِّرْف ذي الطُّلاَّء

Der ki: deve, onunla **أُبِسَّ** edildiği zaman süt ile **المُبِسَّ**’den sakınır; bu ise ondan kan ile sakınır; bu bir misaldir.

Akrep de, kuyruğundan kaldırdığı için, **شامذ**dir; çünkü kuyruğundan kaldırdığı şeye **شَوْلَةٌ** denilmiştir. Ebû’l-Cerrâh dedi: koçlardan kimi **يشتمذ** eder, kimi de **يَغُلُّ** eder; öyleyse **الاشتماذ**: kuyruğu vurmasıdır, ta ki yükselsin de **فَيَسْفِذَ**; ve **الغَلُّ**: bunu yapmaksızın **أَن يَسْفِذَ** etmesidir.

**والشَّيْمَذانُ**: kurttur
(* «الشميذان الذئب» sözü: asılda böyle; ve **القاموس**’ta ve şerhinde; ve **اليشمذان** bu asıldır; ve **الشيذمان** onun ters çevrilmişidir ve o kurttur.) Ona, kuyruğunu kaldırmasından dolayı bu ad verilmiştir; ve Bihdec’in Ebû Nuhayla’yı hicvederek sözü:
لاقى النُّخيلاتُ حِناذاً مِحْنَذا
مني، وشَلاًّ للأَعادِي مِشْقَذَا
وقافياتٍ عَارِمَاتٍ **شُمَّذا**

Bu ancak bir misaldir; kafiyeleri, **الإِبل الشُّمَّذِ**e benzetti; o da, daha önce sunduğumuz üzere, kuyruklarını canlılık ve sevinçle yahut bununla aşıyı göstermek için kaldıranlardır. Ve caizdir ki onları, keskinlikleri ve kuyruklarının şiddeti sebebiyle akreplere benzetmiş olsun.

Hurma ağaçlarına, aşılandıkları zaman, **قد شَمَذتْ** denir; ve **نَخِيلٌ شَوامِذ**; ve inşad etti:
غُلْبٌ شَوامِذُ لم يَدْخُلْ لها الحَصْر

El-Asma‘î dedi: bitki, kalın dar bir yerde olduğu zaman **حصر** eder; böylece bitmesi çabuk olmaz.

Şemer: denilir: **اشْمِذْ** **إِزارك**; yani onu kaldır. Ve bir adam **شَمْذانُ**dur: izarını dizlerine kadar kaldırır. Ve **أَشْمَذانِ**: iki yer yahut iki dağdır; Kusayy b. Kilâb’ın kardeşi Rezâh dedi:
جَمَعْنا من السِّرِّ من **أَشْمَذَيْن**،
ومن كلِّ حَيٍّ جَمَعْنا قَبيلا
