# شمذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شمذ

شمذت الناقة تشمذ، بالكسر شمذا، بفتح فسكون، وشماذا، بالكسر، وشموذا، بالضم، وهي شامذ، من نوق شوامذ وشمذ، كركع وراكع، أي لقحت فشالت ذنبها، وفي بعض النسخ: بذنبها لترى اللقاح بذلك، وربما فعلت ذلك مرحا ونشاطا، قال الشاعر يصف ناقة:
  على كل صهباء العثانين شامذ                      جمالية في رأسها شطنـان قاله الليث، وقول بخدج يهجو أبا نخيلة:
  وقافيات عارمات شمذا. إنما ذلك مثل، شبه القوافي بالإبل الشمذ، وهي التي ترفع أذنابها نشاطا ومرحا أو لترى اللقاح، وقد يجوز أن يكون شبهها بالعقارب لحدتها وشدة أذنابها، كما سيأتي. عن شمر: شمذ إزاره: رفعه إلى ركبتيه، يقال: اشمذ إزارك، أي أرفعه، ورجل شمذان، إذا كان كذلك. يقال: شمذت النخل إذا أبرت، ونخيل شوامذ، وأنشد الأصمعي للبيد:
  بين الصفا وخليج العين ساكنةغلب شوامذ لم يدخل بها الحصر وقال: حصر النبت، إذا كان في موضع غليظ ضيق فلا يسرع نباته. شمذت المرأة فرجها، إذا حشته بخرقة خشية خروج، رحمها. وبين حشته وخشية الجناس المصحف، قال الجميح:
  تشمذ بالدرع والخمـار فـلا                      تخرج من جوف بطنها الرحم والمشمذ: بالكسر: العمامة، كالمشوذ، عن الصاغاني. والأشمذة واليشمذة، بفتحهما: السريعة الطيران من الطيور، نقله الصاغاني. قيل الشامذ من الإبل: الخلفة قال، أبو زبيد يصف حرباء:
  شامذا تتقى المبس على المـر                      ية كرها بالصرف ذي الطلاء

  يقول: الناقة إذا أبس بها اتقت المبس باللبن، وهذه تتقيه بالدم، وهذا مثل، والعقرب شامذ من حيث قيل لما شال من ذنبها: شولة. واليشمذان، هذا هو الأصل، والشيذمان مقلوبه، وهو الذئب، سمى به لشموذه بذنبه، عن ابن دريد قال أبو الجراح: من الكباش ما يشتمذ، ومنها ما يغل، الاشتماذ: أن يضرب الألية حتى ترتفع فيسفد، والغل: أن يسفد من غير أن يفعل ذلك. ويقال: الحبلة في شمذتها، محركة، والحبلة، بالتحريك: حبل الكرمة قبل أن يبلغ، وذلك أنهم يدنون إلى الحبلة شجرة ترتفع عليها. ومما يستدرك عليه: أشمذان: موضعان أو جبلان، قال رزاح أخو قصي بن كلاب:
  جمعنا من السر من أشمذين                      ومن كل حي جمعنا قبيلا وفي معجم البكرى: جبلان بين المدينة وخيبر ينزله جهينة وأشجع. وقالوا للنحل: شمذ، لأنها ترفع أذنابها، نقله شيخنا. ورجل شمذان، محركة: يرفع إزاره إلى ركبتيه، عن شمر.

### Türkçe

**شمذت** deve **تشمذ** eder; kesre ile **شمذا** (fetha ile sonra sükûn), ve **شماذا** kesre ile, ve **شموذا** zamme ile; o **شامذ**dir; **شوامذ** ve **شمذ** develerinden; **ركع** ve **راكع** gibi; yani gebe kaldı da kuyruğunu kaldırdı. Bazı nüshalarda: “kuyruğuyla; bununla gebeliği görsün diye”; bazen bunu şenlik ve canlılıkla yapar. Şair, bir deveyi vasfederek dedi ki:
  Her **صهباء** (kızıl) **العثانين** üzerinde **شامذ**                      başında iki **شطنـان** bulunan bir **جمالية**.
Bunu **الليث** söyledi. Ve **بخدج**’in, Ebû Nuhayla’yı hicvederek sözü:
  Ve **قافيات** (kafiyeler) **عارمات** (azgınlar) **شمذا**.
Bu ancak bir meseldir; kafiyeleri **الشمذ** develerine benzetti; onlar, canlılık ve şenlikten yahut gebeliği görsün diye kuyruklarını kaldıranlardır. Ve caiz olabilir ki onları, keskinlikleri ve kuyruklarının şiddeti sebebiyle akreplere benzetmiştir; ileride geleceği üzere.

Şemr’den: **شمذ** izârını: onu dizlerine kadar kaldırdı; denir: **اشمذ** izârını; yani onu kaldır. Ve erkek **شمذان**dır; eğer böyle ise.

Denir: **شمذت** hurma ağaçlarını; eğer aşılandıysa. Ve hurmalıklar **شوامذ**dir. Ve Asma‘î, Lebîd’den şu beyti okudu:
  **الصفا** ile **خليج العين** arasında sakin **غلب** **شوامذ**; içine **الحصر** girmemiş.
Ve dedi: **حصر** bitkiyi; eğer kalın, dar bir yerde olursa, bitmesi çabuk olmaz.

**شمذت** kadın ferçini; eğer onu bir bezle tıkadıysa, rahminin çıkmasından korkarak. **حشته** ile **خشية** arasındaki (fark), tashîf edilmiş cinas(tır). **الجميح** dedi ki:
  Zırhla ve başörtüsüyle **تشمذ** eder;                      böylece rahim, karnının içinden çıkmaz.

Ve **المشمذ**: kesre ile: sarık; **المشوذ** gibi; **الصاغاني**’den. Ve **الأشمذة** ve **اليشمذة**, ikisi de fetha ile: kuşlardan hızlı uçan; bunu **الصاغاني** nakletti.

Denildi: develerden **الشامذ**: **الخلفة** (gebe)dir. Ebû Zübeyd, bir kertenkeleyi vasfederek dedi:
  **شامذا**; **المبس**’ten **المـرية** üzerinde sakınır;                      **الصرف**’tan, boyalı olan(ın) zoruyla.

Der ki: deve, **أبس** (sütü kesilme) ile tutulduğunda, **المبس**’ten sütle sakınır; bu ise ondan kanla sakınır; bu bir meseldir. Ve akrep **شامذ**dir; kendisinden kuyruğunu kaldırdığı için denildi: **شولة**.

Ve **اليشمذان**; asıl budur. Ve **الشيذمان** onun ters çevrilmişidir; o kurttur; kuyruğuyla **شموذه** (kuyruğunu kaldırması) sebebiyle onunla adlandırıldı; İbn Düreyd’den. Ebû’l-Cerrâh dedi: koçlardan kimi **يشتمذ** eder, kimi **يغل** eder. **الاشتماذ**: kuyruğu (yağlı kısmı) vurmasıdır; ta ki yükselsin de çiftleşsin. Ve **الغل**: bunu yapmaksızın çiftleşmesidir.

Ve denir: **الحبلة** onun **شمذتها**sındadır; harekeli. Ve **الحبلة**, hareke ile: asma ipi; olgunlaşmadan önce. Bu, onların **الحبلة**’ye, üzerine yükseleceği bir ağaç yaklaştırmaları sebebiyledir.

Ve ona ilâve olarak hatırlatılanlardandır: **أشمذان**: iki yer yahut iki dağ. Rezâh, Kusay b. Kilâb’ın kardeşi, dedi ki:
  **أشمذين**’den sırdan topladık;                      ve her kabileden bir kabile topladık.
Ve **معجم البكرى**’de: Medine ile Hayber arasında iki dağ; Cüheyne ve Eşca‘ oraya iner.

Ve arıya **شمذ** dediler; çünkü kuyruklarını kaldırırlar; bunu şeyhimiz nakletti. Ve erkek **شمذان**, harekeli: izârını dizlerine kadar kaldırır; Şemr’den.
