# شمرخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B1%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D8%B1%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B1%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شمرخ

الخاء والشين
شمخر: الشُّمَّخْرُ والشَّمِّخْرُ، والضُّمَّخْرُ والضِّمَّخْرُ: الجسيم من الفحول، قال روبة:
أَبناءُ كل مصعبٍ شِمَّخُرِ
سامٍ على رغم العدى ضِمَّخُرِ
ويقال: الشِّمَّخُر: العزيز النَّفسُ، والضِّمِّخُرُ: المُشَدِّخُ الضَّخْم، يَشْدَخُ كل شيء.
شندخ: الشُّنْدُخُ من الخيل: الوقاد المستقبل.
خشرم: الخَشْرَمُ: مأوى الزنابير والنحل، وبيتها ذو النخاريب.
وفي الحديث: لَتَرْكَبُنَّ سَنَنَ من كان قَبْلكم ذِراعاً بِذراعٍ وبَاعاً بِباعٍ حتى لو سلَكُوا خَشْرَم دَبْرٍ لَسَلَكْتُموهُ".
وقد جاء في الشعر الخَشْرَمُ اسماً لجماعة الزنابير، قال:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ خَشْرَمٌ متبددُ
يصف الكلاب.
والخَشْرمةُ: قُفٌّ حِجارتُها رَضْراضٌ حُمْرٌ مَنُثورةٌ، فِيها وُعورةٌ، غَيرُ جِدِّ غليظةٍ، وتحتها طين، وربما كانت بظهور الجبال. وحيثما كانت فإنها لا تطولُ ولا تعرضُ، وهي مركومٌ بعضها على بعضٍ.
فإن كانت الخَشْرمةُ مستويةً مع الأرض فهي من القفافِ، غير أن الإسم لها لازمٌ لما خالطها من اللبن والطين.
والإسم اللازم القف إذا كانت حجارةً مترادفةً، بعضها إلى بعض، ذاهبةٌ في الأرض، وبعضها منقلع عظامق. وحجارة الخَشْرَمَة أصغر منها، وأعظم حجارتها مثل قامة الرجل.
وغذا علا الرجل ظهر القف كانت فيه رايض وقيعان، إنما يعرف أنه قف للحجارة العظام المنقلعة فيه، وإنما قففته كثرة حجارته.
فإما الخَشْرمةُ، إذا كانت تحت التراب، فقد سقط عنها هذا الإسم، وهي في ذلك قف، وكل ذلك من الجبل.
خرشم: الخُرشُومُ: أنف الجبل المُشْرِفُ على وادٍ أو قاعٍ.
خرفش: والمُخرْنَفِش والمُخْرَنْشِمُ هو كالمغتاظ.
خرمش: الخَرْمَشَةُ: إفساد الكتاب والعَمَل ونحوه.
شمرخ: الشِّمْراخُ من الجبل مُستَدِقٌّ، طويل في أعلاه.
والشِّمْراخُ: عسقبة من عذق أو عنقود.
والشِّمْراخُ من الغُرَّة: ما سال على الأنْفِ.
والشُّمْرُوخُ: غصن دقيق في أعلى الغصن الغليظ، خرج من سنته دقيقا رخصا.
خنبش: والخُنابِشةُ من الأسود التي قد استبان حملها، والجميع الخُنابِشاتُ.
خنشل: ورجل خَنْشَلٌ وخَنْشَليلٌ أي: مُسِنٌّ قوي، وكذلك من الجمال والنوق، قال:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف خَنْشَليلُ
شخلب: مُشَخْلَبةٌ كلمة عرافية، ليس على بنائها شيء من العربية. وهو الذي يتخذ من الليف والخرز أمثال الحلي. وبدء هذا الاسم أن جارية كانت تتحلى به.
ومُشَخْلَبةُ اسم الجارية، رآها رجل، وعليها ذلك الحلي، وكانت ذات جمال، واسم الرجل حرملة، فقال لها: هل تباعين? فقالت: نعم، أنا وحدي بعشرة آلاف، ومعي مولاتي بألفين، فتزوج حرملة بمولاتها، فذهب حديثا في الناس، فقالوا: يا مُشَخْلَبَة ماذا الجَلَبَة، تزوج حَرْمَلَة بعجوز أرْمَلة. فتسمى الجارية مُشَخْلَبةً بما عليها من الحلي والخرز.
شمخر: الشَمَخْتَر: معرب، قال:
والأزذ أمسى نحبهم شَمَخْتَرا
شنخب: الشُّنْخُوبُ: رأس دهق من الجبل، وجمعه: شَناخيبُ، قال:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه شَنـاخـيبُ
أي عظيم الجسم والصدر.

### Türkçe

**الخاء** ve **الشين**

**شمخر**: **الشُّمَّخْرُ** ve **الشَّمِّخْرُ**, ve **الضُّمَّخْرُ** ve **الضِّمَّخْرُ**: aygırların iri cüsseli olanı; Rûbe dedi ki:
Her çetin (kimse)nin oğulları **شِمَّخُرِ**
Düşmanların rağmına yüce, **ضِمَّخُرِ**
Ve denilir: **الشِّمَّخُر**: nefsi aziz olan; **الضِّمِّخُرُ**: her şeyi ezen, iri, parçalayarak ezen.

**شندخ**: Atlardan **الشُّنْدُخُ**: ateşli, karşıdan gelen.

**خشرم**: **الخَشْرَمُ**: eşekarılarının ve bal arılarının barınağı; ve onun evi, oyukları olan (yerdir).
Ve hadiste: “Sizden öncekilerin yoluna mutlaka bineceksiniz; arşın arşına ve kulaç kulaça; hatta eğer onlar bir eşeğin **خَشْرَم**’ına girseler, siz de mutlaka ona gireceksiniz.”
Ve şiirde **الخَشْرَمُ**, eşekarıları topluluğunun adı olarak gelmiştir; dedi ki:
Ve sanki o, avın arkasında dağılmış bir **خَشْرَمٌ** gibidir
Köpekleri vasfeder.
Ve **الخَشْرمةُ**: taşları kırıntı kırıntı, kırmızı, saçılmış bir taşlık; onda sarplık vardır; pek de çok kalın değildir; ve altında çamur vardır; bazen dağların sırtlarında olur. Nerede olursa olsun, ne uzar ne genişler; ve bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır.
Eğer **الخَشْرمةُ** yerle aynı seviyede olursa, o **القفاف**’dandır; ancak, süt ve çamurdan ona karışan şey sebebiyle isim ona lâzım olmuştur.
Ve lâzım isim, taşları ardışık olduğunda, bir kısmı bir kısmına (bitişik), yere doğru giden, bir kısmı da büyükçe kopmuş olduğunda **القف**’tır. **الخَشْرَمَة**’nin taşları ondan daha küçüktür; en büyük taşları ise adam boyu gibidir.
Ve adam **القف**’ın sırtına çıktığında, onda otlaklar ve çukurlar olur; ancak, içindeki kopmuş büyük taşlardan onun **قف** olduğu bilinir; onu **قف** yapan, taşlarının çokluğudur.
Ama **الخَشْرمةُ**, eğer toprağın altında olursa, bu isim ondan düşmüştür; o hâlde o bir **قف**’tır; bütün bunlar dağdandır.

**خرشم**: **الخُرشُومُ**: bir vadiye yahut bir düzlüğe bakan dağın burnu.

**خرفش**: ve **المُخرْنَفِش** ve **المُخْرَنْشِمُ**: öfkelenmiş gibi olandır.

**خرمش**: **الخَرْمَشَةُ**: yazıyı, işi ve benzerini bozmak.

**شمرخ**: Dağdan **الشِّمْراخُ**: incecik, üst tarafında uzun.
Ve **الشِّمْراخُ**: bir hurma salkımının yahut bir üzüm salkımının sapçığı.
Ve **الغُرَّة**’den **الشِّمْراخُ**: burun üzerine akan şey.
Ve **الشُّمْرُوخُ**: kalın dalın üstünde ince bir dal; o yılından ince, yumuşak olarak çıkmıştır.

**خنبش**: ve **الخُنابِشةُ**, hamileliği artık belli olmuş aslanlardan (dişilerden); çoğulu **الخُنابِشاتُ**.

**خنشل**: ve bir adam **خَنْشَلٌ** ve **خَنْشَليلٌ**, yani: yaşlı, güçlü; develerden ve dişi develerden de böyledir; dedi ki:
Uzun boylu cariye bilmiştir ki		ben kılıcın ucuyla **خَنْشَليلُ**’üm

**شخلب**: **مُشَخْلَبةٌ** bir kâhinlik kelimesidir; onun yapısı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur. O, liften ve boncuktan, takı benzerleri yapılan şeydir. Bu adın başlangıcı, bir cariyenin onunla süsleniyor olmasıdır.
Ve **مُشَخْلَبةُ**, cariyenin adıdır. Bir adam onu gördü; üzerinde o takı vardı; ve güzellik sahibiydi; adamın adı Harmele idi; ona dedi ki: “Satar mısın?” O dedi ki: “Evet; ben tek başıma on bin(e), ve benimle birlikte hanımım iki bin(e).” Bunun üzerine Harmele hanımıyla evlendi; bu, insanlar arasında bir söz olarak yayıldı; dediler ki: “Ey **مُشَخْلَبَة**! bu gürültü nedir; Harmele yaşlı bir dul kadınla evlendi.” Böylece cariye, üzerinde bulunan takı ve boncuk sebebiyle **مُشَخْلَبةً** diye adlandırıldı.

**شمخر**: **الشَمَخْتَر**: Arapçalaştırılmıştır; dedi ki:
Ve Ezd, onların ölüleri **شَمَخْتَرا** olarak akşamladı

**شنخب**: **الشُّنْخُوبُ**: dağdan bir çıkıntının başı; çoğulu: **شَناخيبُ**; dedi ki:
Ve onun şahsını bir gözetleme yerinin başından gördü		ve onun (o yerin) mevkiinden ona kadar **شَنـاخـيبُ** vardır
Yani iri cüsseli ve göğüslü.
