# شمز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: شمز

شمز
شَمَزَ - يَشْمَزُ - اشْمَأَزَّ - يَشْمئِزُّ
شَمَزَ - يَشْمَزُ + كائن + من كائن أو أمر أو شيء: يشعر في نفسه بالكره والنفور تجاه شيء، ويبدى علامات الكره والنفور والاستنكاف تجاه هذا الشيء
اشْمَأَزَّ - يَشْمَئِزُّ + الكائن أو القلب + من شيء أو أمر أو كائن: على وزن افْـعـَلَّ (مثل احمرَّ) من " شَمَزَ - يَشْمَزُ ":  أصلها " اشْمَزَّ ": تحول إلى حال الشعور في نفسه بالكره والنفور تجاه شيء ما، وأبدى علامات الكره والنفور والاستنكاف تجاه هذا الشيء وذلك بشكل ذاتي وبشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكراهة وعدم الرغبة وعدم الميل للقيام بأمر أو فعل، مع فعل متردد وضعيف يتجه لمنع الفعل من الوقوع " وهي:
كَرِهَ - يَكْرَهُ، شَمَزَ - يَشْمَزُ، أَمِرَ - يأْمَرُ، سَئِمَ -  يَسْأَمُ، حَيِيَ - يَحَيا، أَفَّ - يَؤُفُّ (أَفَّ - يَئِفُّ)
اشمأز
 	﴿وإذا ذكر الله وحده اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة وإذا ذكر الذين من دونه إذا هم يستبشرون(45)﴾ الزمر
مختار الصحاح
● [شمز] ش م ز: اشْمَأَزَّ الرجل اشْمئْزازاً انقبض وقيل ذُعر
معجم الفرائد القرآنية
ش م ز
"اشمأزت" في قوله تعالى " وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ"   (45) الزمر  .
الشَّمز : نفور الشيء من شيء يكرهه. والاشمئزاز: النفور والاستنكاف .
الراغب
شمأز
- قال الله تعالى: }اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة{ [الزمر/45]، أي: نفرت.
ملخص اللسان
1.     شمز: الشَّمْزُ: التَّقَبُّض.
2.     اشمَأَزَّ اشمِئْزازاً: انقبض واجتمع بعضه إِلى بعض؛
3.     والشَّمْز:  نفور النفس من الشيء تكرهه.
4.     وإِذا ذُكِرَ الله وحده اشْمَأَزَّتْ قلوبُ الذين لا يؤمنون بالآخرة؛ معناه نَفَرَتْ،
5.     اشْمَأَزَّت اقْشَعَرَّتْ.
6.     اشمأَزت استكبرتْ وكفرت ونَفَرَتْ.
7.     وتشْمَئِزُّ منهم القلوب أَي تنقبض وتجتمع،
8.     والمُشْمََئِزُّ: النَّافر الكاره للشيء.
9.     واشْمَأَزَّ الشيءَ:  كَرِهه
10.                         والمُشْمَئِزُّ: المَذْعور.
لسان العرب
● - شمز: الشَّمْزُ: التَّقَبُّض. اشمَأَزَّ اشمِئْزازاً: انقبض واجتمع بعضه  إِلى بعض؛ وقال أَبو زيد: ذُعِرَ من الشيء وهو المَذْعور. والشَّمْز:  نفور النفس من الشيء تكرهه. وقال الزجاج في قوله تعالى: وإِذا ذُكِرَ الله  وحده اشْمَأَزَّتْ قلوبُ الذين لا يؤمنون بالآخرة؛ معناه نَفَرَتْ، وكان  المشركون إِذا قيل لا إِله إِلا الله نَفَروا من هذا. وقال ابن  الأَعرابي: اشْمَأَزَّت اقْشَعَرَّتْ. وقال قتادة: اشمأَزت استكبرتْ وكفرت  ونَفَرَتْ. وفي الحديث: فَسَيَلِيكُمْ أُمراءُ تَقْشَعِرّ منهم الجلود  وتشْمَئِزُّ منهم القلوب أَي تنقبض وتجتمع، وهمزته زائدة،وهي الشُّمَأْزِيزَة.  ورجل فيه شُمَأْزِيزَة من اشْمَأْزَزْت. قال شمر: قال خالد بن جَنْبَةَ:  اشْمِئزاز السعر  (* قوله « اشمئزاز السعر إِلى قوله أي مشدودة» كذا بالأصل)  اشمأَز الليل والنهار مقلولياً، قلت: ما المقلولي؟ قال: الندة التي  تجمعها جمعة واحدة، قلت: ما الندة؟ قال السَّوق الشديد حتى يكون كأَنه  مُشْرَبة في الأَقْران أَي مشدودة في الحبال.  والمُشْمََئِزُّ أَيضاً: النَّافر الكاره للشيء. واشْمَأَزَّ الشيءَ:  كَرِهه بغير حرف جر؛ عن كراع. والمُشْمَئِزُّ: المَذْعور.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
الشَّمْزُ نُفورُ النَّفْسِ مما تَكْرَهُ. وتَشَمَّزَ وجهُه تَمَعَّرَ، وتَقَبَّضَ. واشْمَأَزَّ انْقَبَضَ، واقْشَعَرَّ، أو ذُعِرَ، الشيءَ كَرِهَهُ، وهي الشُّمَأْزِيزَةُ. والمُشْمَئِزُّ النافِرُ الكارِهُ، والمَذْعورُ. وأحمدُ بنُ إبراهيمَ الشَّمْزِيُّ، محدّثٌ، وعُمَرُ بنُ عثمانَ الشَّمْزِيُّ مُعْتَزِليَّانِ.
تاج العروس:
شمز
الشَّمْزُ : نُفورُ النَّفْسِ مِمّا تكرَه عن ابن الأَعرابيّ . وتَشَمَّزَ وجهُه أَي تَمَعَّرَ . وفي التكملة : تَغيَّر وتَقَبَّضَ . والتَّشَمُّزُ : التَّقَبُّض وقد اشْمَأَزَّ الرَّجلُ اشْمِئزازاً : انقبَضَ واجتمعَ بعضُه إلى بعض . قال ابن الأَعرابيّ : اشْمَأَزَّ : اقْشَعَرَّ وبه فُسِّر قوله تعالى : " وإذا ذُكِرَ اللهُ وَحدَه اشْمَأَزَّتْ قلوبُ الذين لا يؤمِنونَ بالآخرة " وعليه اقتصَر الزَّجّاج . أو اشْمَأَزَّ : ذُعِرَ من الشيءِ وهو قَوْل أبي زَيْد . اشْمَأَزَّ الشيءَ : كَرِهَه . بغير حرف جرّ عن كُراع هَمْزَتُه زائدة . وهي الشُّمَأْزِيزَة بالضمّ . يقال : رجلٌ فيه شُمَأْزِيزَةٌ من اشْمَأْززْت . والمُشْمَئِزّ : النّافِر وهو مأخوذٌ من قَوْل الزَّجَّاج المُتقدِّم . المُشْمَئِزّ : الكارِهُ للشيءِ وهذا مأخوذٌ من قَوْلِ كُراع . المُشْمَئِزّ : المَذعور وهذا مأخوذ من قول أبي زَيْد . وأحمدُ بنُ إبراهيم الشَّمْزيّ بالفَتْح : مُحدِّث روى عن ابن قُرَيْش الحافظ وعنه ابنُ المقري . وعمر بن عثمان الشَّمْزِيّ أخذ عن عَمْرِو بن عُبَيْد مُعتَزِلِيَّان هكذا في سائرِ النُّسَخ وهو خطأٌ والصوابُ مُعتَزليّ

### Türkçe

شمز
**شَمَزَ** - **يَشْمَزُ** - **اشْمَأَزَّ** - **يَشْمئِزُّ**
**شَمَزَ** - **يَشْمَزُ** + canlı + bir canlıdan yahut bir işten yahut bir şeyden: kendi içinde bir şeye karşı kerih görme ve nefret duyma hisseder; ve bu şeye karşı kerih görmenin, nefretin ve çekinip geri durmanın alametlerini gösterir.
**اشْمَأَزَّ** - **يَشْمَئِزُّ** + canlı yahut kalp + bir şeyden yahut bir işten yahut bir canlıdan: **افْـعـَلَّ** vezni üzere (mesela **احمرَّ**) **" شَمَزَ - يَشْمَزُ "**’den; aslı **" اشْمَزَّ "**dır: kendi içinde bir şey’e karşı kerih görme ve nefret duyma hissi hâline dönüştü; ve bu şeye karşı kerih görmenin, nefretin ve çekinip geri durmanın alametlerini, öznel olarak ve şiddetle gösterdi.
Ve lafız, “kerih görme ve istememe ve bir işi yahut fiili yapmaya meyletmeme; tereddütlü ve zayıf bir fiil ile, fiilin vuku bulmasını engellemeye yönelen” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**كَرِهَ - يَكْرَهُ**، **شَمَزَ - يَشْمَزُ**، **أَمِرَ - يأْمَرُ**، **سَئِمَ -  يَسْأَمُ**، **حَيِيَ - يَحَيا**، **أَفَّ - يَؤُفُّ** (**أَفَّ - يَئِفُّ**)

اشمأز
 	﴿Ve Allah tek başına anıldığı zaman, âhirete iman etmeyenlerin kalpleri **اشمأزت**; O’ndan başkaları anıldığı zaman ise, bir de bakarsın onlar sevinirler (45)﴾ **الزمر**

مختار الصحاح
● [**شمز**] **ش م ز**: **اشْمَأَزَّ** adam **اشْمئْزازاً**: büzüldü; ve denildi ki: ürktü.

معجم الفرائد القرآنية
**ش م ز**
“**اشمأزت**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “ وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ” (45) **الزمر**.
**الشَّمز**: bir şeyin, kerih gördüğü bir şeyden nefret edip uzaklaşmasıdır. **الاشمئزاز**: nefret edip uzaklaşma ve çekinip geri durmadır.

الراغب
شمأز
- Yüce Allah dedi: }**اشمأزت قلوب الذين لا يؤمنون بالآخرة**{ [**الزمر/45**] yani: nefret edip uzaklaştı.

ملخص اللسان
1.     **شمز**: **الشَّمْزُ**: büzülme.
2.     **اشمَأَزَّ** **اشمِئْزازاً**: büzüldü ve onun bir kısmı diğer bir kısmına toplandı;
3.     ve **الشَّمْز**: nefsin, kerih gördüğü şeyden nefret edip uzaklaşmasıdır.
4.     Ve Allah tek başına anıldığı zaman, âhirete iman etmeyenlerin kalpleri **اشْمَأَزَّتْ**; manası: nefret edip uzaklaştı,
5.     **اشْمَأَزَّتْ**: ürperdi.
6.     **اشمأَزت**: büyüklendi, küfretti ve nefret edip uzaklaştı.
7.     Ve kalpler onlardan **تشْمَئِزُّ**; yani büzülür ve toplanır,
8.     ve **المُشْمََئِزُّ**: nefret edip uzaklaşan, şeyi kerih gören.
9.     **واشْمَأَزَّ** şeyi: onu kerih gördü.
10.                         ve **المُشْمَئِزُّ**: ürkmüş olan.

لسان العرب
● - **شمز**: **الشَّمْزُ**: büzülme. **اشمَأَزَّ** **اشمِئْزازاً**: büzüldü ve onun bir kısmı diğer bir kısmına toplandı; Ebû Zeyd dedi ki: şeyden ürktü; ve o, ürkmüş olandır. Ve **الشَّمْز**: nefsin, kerih gördüğü şeyden nefret edip uzaklaşmasıdır. Zecâc, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: Ve Allah tek başına anıldığı zaman, âhirete iman etmeyenlerin kalpleri **اشْمَأَزَّتْ**; manası: nefret edip uzaklaştı; müşrikler “lâ ilâhe illâllah” denildiği zaman bundan nefret edip uzaklaşırlardı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اشْمَأَزَّت**: ürperdi. Katâde dedi: **اشمأَزت**: büyüklendi, küfretti ve nefret edip uzaklaştı. Hadiste: “Size öyle emirler vali olacak ki, onlardan deriler ürperir ve kalpler onlardan **تشْمَئِزُّ**”; yani büzülür ve toplanır; hemzesi ziyadedir; ve o **الشُّمَأْزِيزَة**’dir. Ve bir adamda, **اشْمَأْزَزْت**’ten **شُمَأْزِيزَة** vardır. Şemmer dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: **اشْمِئزاز** fiyatın  (* “**اشمئزاز** fiyatın … yani sıkıca bağlanmış” sözü asılda böyle)  gece ve gündüz **اشمأَز** **مقلولياً**; dedim: **المقلولي** nedir? dedi: bir cuma (toplantı) ile toplanan **الندة**’dir. dedim: **الندة** nedir? dedi: şiddetli sevk (sürüş)tir; ta ki sanki **الأَقْران** içinde içirilmiş gibi olur; yani iplerde sıkıca bağlanmış. Ve **المُشْمََئِزُّ** ayrıca: nefret edip uzaklaşan, şeyi kerih gören. Ve **اشْمَأَزَّ** şeyi: onu, cer harfi olmaksızın kerih gördü; Kurâ‘dan. Ve **المُشْمَئِزُّ**: ürkmüş olan.

مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
**الشَّمْزُ**: nefsin, kerih gördüğü şeyden nefret edip uzaklaşmasıdır. Ve **تَشَمَّزَ** yüzü **تَمَعَّرَ** oldu ve büzüldü. Ve **اشْمَأَزَّ**: büzüldü, ürperdi; yahut şeyden ürktü. **الشيءَ**: onu kerih gördü; ve o **الشُّمَأْزِيزَةُ**’dir. Ve **المُشْمَئِزُّ**: nefret edip uzaklaşan, kerih gören; ve ürkmüş olan. Ve Ahmed b. İbrâhîm **الشَّمْزِيُّ**, bir muhaddistir; ve Ömer b. Osman **الشَّمْزِيُّ** iki Mu‘tezilîdir.

تاج العروس:
شمز
**الشَّمْزُ**: nefsin, kerih gördüğü şeyden nefret edip uzaklaşmasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **تَشَمَّزَ** yüzü; yani **تَمَعَّرَ** oldu. Ve **في التكملة**: değişti ve büzüldü. Ve **التَّشَمُّزُ**: büzülmedir. Ve adam **اشْمَأَزَّ** **اشْمِئزازاً**: büzüldü ve onun bir kısmı diğer bir kısmına toplandı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اشْمَأَزَّ**: ürperdi; ve bununla Yüce Allah’ın şu sözü tefsir edildi: " وإذا ذُكِرَ اللهُ وَحدَه اشْمَأَزَّتْ قلوبُ الذين لا يؤمِنونَ بالآخرة " ve Zecâc bununla yetindi. Yahut **اشْمَأَزَّ**: şeyden ürktü; ve bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. **اشْمَأَزَّ** şeyi: onu kerih gördü. Cer harfi olmaksızın; Kurâ‘dan; hemzesi ziyadedir. Ve o, zamme ile **الشُّمَأْزِيزَة**’dir. Denilir: bir adamda, **اشْمَأْززْت**’ten **شُمَأْزِيزَةٌ** vardır. Ve **المُشْمَئِزّ**: nefret edip uzaklaşandır; ve bu, Zecâc’ın yukarıdaki sözünden alınmıştır. **المُشْمَئِزّ**: şeyi kerih görendir; ve bu, Kurâ‘ın sözünden alınmıştır. **المُشْمَئِزّ**: ürkmüş olandır; ve bu, Ebû Zeyd’in sözünden alınmıştır. Ve Ahmed b. İbrâhîm **الشَّمْزيّ** fetha ile: bir muhaddistir; İbn Kureyş el-Hâfız’dan rivayet etti; ondan da İbnü’l-Mukrî (rivayet etti). Ve Ömer b. Osman **الشَّمْزِيّ** Amr b. Ubeyd’den aldı; iki Mu‘tezilîdir; diğer nüshalarda böyle; ve bu hatadır; doğrusu: Mu‘tezilîdir.
