# شمس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شمس

ش س م
شمس
استعمل منه : شمس .
شمس : قال الليث : الشّمس عَيْنُ الضِّحِّ ، أراد أنّ الشمس هو العَين الذي في السماء ، جارٍ في الفَلك ، وأنَّ الضِّحَّ ضَوْءُه الذي يُشرِقُ على وَجْه الأرض .
وقال الليث : الشُّموسُ مَعَاليق القلائِد ، وأنشد :
والدُّرُّ واللُّؤْلُؤُ في شَمْسه
مُقلِّدٌ ظَبْيَ التّصَاوِيرِ
قال : ويقال : يَوْمٌ شامِسٌ ، وقد شمَسَ يَشمُسُ شُمُوساً ، أي ذُو ضِحّ نَهارُه كُلُّه .
أبو عُبيد ، عن الكسائي : شَمِسَ يَوْمُنا وَأَشْمَسَ .
وقال أبو زيد : شَمَسَ يَشْمُسُ ، إذا كان ذَا شَمْسٍ .
الليث : رَجُلٌ شَمُوسٌ : عَسِرٌ ، وهو في عَدَاوَتِهِ كذَلِكَ خِلافاً وعَسراً على من نازَعه ، وإنهُ لَذُو شِمَاس شديد . وشَمَسَ لي فلانٌ إذا أبْدَى لكَ عَداوَته ، كأَنَّهُ قد هَمَّ أن يفعل .
قال : والشَّمِس والشَّمُوس من الدَّواب الذي إذَا نُخِس لم يَسْتَقِرّ ، والشَّمَّاسُ من رُؤساء النَّصارى الذي يَحْلِقُ وَسَطَ رَأْسِه لازماً لِلْبِيعَة ، والجميع الشمامِسَة .
أبو سَعيد : الشَّمُوس هَضْبَةٌ معروفة ، سُمِّيت به لأَنها صَعْبَةُ الْمُرْتَقَى .
وقال النضر : الْمُتَشمِّسُ من الرّجال الذي يَمْنع ما وَراءَ ظَهره . قال : وهو الشديدُ القوميةِ . قال : والْبَخِيل أيضاً متَشمِّسُ ، وهو الذي لا يُنالُ منه خَيْر . يقال : أَتَيْنا فلاناً نَتَعَرَّض لمعروفه ، فَتشمَّسَ علينا ، أي بَخِلَ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشُّمَيْسَتان جَنَّتان بإزاء الفِرْدَوْس ، قلت : ونحو ذلك قال الفَرّاء .

### Türkçe

ش س م
**شمس**
Ondan kullanılan: **شمس**.
**شمس**: Leys dedi: **الشّمس** **عَيْنُ الضِّحِّ**’dır; bununla, güneşin gökteki göz olduğunu, felekte akıp gittiğini ve **الضِّحَّ**’ın da onun ışığı olup yer yüzünün üzerine parladığını kastetti.
Leys dedi: **الشُّموسُ** gerdanlıkların askılarıdır; ve şu beyti okudu:
Ve inci ve lü’lü’ onun **شَمْسه**’inde
Tasvir ceylanını gerdanlıklandıran.
Dedi: Ve denilir: **يَوْمٌ شامِسٌ**; ve **شمَسَ يَشمُسُ شُمُوساً**; yani, bütün gündüzü **ضِحّ** sahibi olan.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **شَمِسَ** günümüz ve **وَأَشْمَسَ**.
Ebû Zeyd dedi: **شَمَسَ يَشْمُسُ**; **ذَا شَمْسٍ** olduğu zaman.
Leys: **رَجُلٌ شَمُوسٌ**: güçtür; düşmanlığında da böyledir: kendisiyle çekişene karşı aykırılık ve zorluk olarak; ve o, şiddetli bir **شِمَاس** sahibidir. Ve **شَمَسَ** bana falan kimse, sana düşmanlığını açığa vurduğu zaman; sanki yapmaya niyetlenmiş gibidir.
Dedi: Ve **الشَّمِس** ve **الشَّمُوس** hayvanlardan, dürtüldüğü zaman yerinde durmayan (tür)dür; ve **الشَّمَّاسُ** Hristiyanların reislerindendir; kiliseye bağlı olarak başının ortasını tıraş eder; hepsi **الشمامِسَة**’dir.
Ebû Saîd: **الشَّمُوس** bilinen bir tepedir; tırmanılması zor olduğu için onunla adlandırılmıştır.
Nadr dedi: **الْمُتَشمِّسُ** erkeklerden, sırtının arkasında olanı engelleyen kimsedir. Dedi: O, kavmiyetçe şiddetli olandır. Dedi: Cimri de **متَشمِّسُ**’tur; o, kendisinden hayır elde edilmeyen kimsedir. Denilir: Falan kimseye, iyiliğine maruz kalmak için geldik; bize karşı **فَتشمَّسَ**; yani cimrilik etti.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشُّمَيْسَتان** **الفِرْدَوْس**’un karşısında iki cennettir. Dedim: Ferrâ da buna benzer bir şey söyledi.
