# شمط (ش-م-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - م - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء والميم معهما
ش م ط، م ش ط، ط م ش مستعملات
شمط:
الشَّمطُ في الرَّجل: شيبُ اللِّحية، وهو المرأة: شيبُ الرأس، ولا يقال: أمةٌ شيباء شمطاء، ويقال للرَّجل: أشمط والشَّميطُ من النَّبات: الذي بعضه هائجٌ، وبعضه أخضر، وقد يُقال لبعض الطَّير، إذا كان في ذنبه سواد وبياض: إنه لشميط الذُّنابى.
والشَّماطيط: الخيلُ المتفرقة يقال: جاءت الخيلُ شماطيط، أي: متفرِّقة، قال الأعشى:
تباري الرِّياح مغـاويرُهـا		شماطيط في رهجٍ كالدَّخن
مشط:
المشطُ والمشطُ، لغتان، والمشطة: ضرب من المشط، والمشطةُ: واحدة.
والماشطةُ: الجاريةُ التي تُحسنُ المشاطة.
وضربٌ من الإبل يسمى: المشط، يقال: بعير ممشوط، به سمةُ المُشط ورجلٌ ممشوطٌ، أي: به رقة وطول.
والمُشطُ: سلاميات ظهر القدم. والمُشطُ: نبتٌ صغيرٌ يُقال له: مُشطُ الذِّئب.
ومِشطت يدُه مشطاً وهو أن يمس الرَّجل الشَّوك أو الجِذع فيدخل منه في يده.
طمش:
الطَّمشُ: الناس، وجمعه: طُموش، قال:
وحشٌ ولا طمشٌ من الطُّمُوشِ

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla birlikte
**ش م ط**، **م ش ط**، **ط م ش** kullanımdadırlar.

**شمط**:
Erkekte **الشَّمطُ**: sakalın ağarmasıdır; kadında ise: başın ağarmasıdır. Ve denilmez: cariye, ağarmış **شمطاء**. Erkeğe denilir: **أشمط**. Bitkiden **الشَّميطُ**: onun bir kısmı coşmuş, bir kısmı yeşil olandır. Ve bazı kuş için de denilebilir; kuyruğunda siyahlık ve beyazlık olduğunda: “O, elbette **شميط الذُّنابى**dır.”
Ve **الشَّماطيط**: dağınık atlar; denilir: atlar **شماطيط** geldi; yani: dağınık. A‘şâ dedi ki:
تباري الرِّياح مغـاويرُهـا		شماطيط في رهجٍ كالدَّخن

**مشط**:
**المشطُ** ve **المشطُ**, iki lehçedir. **المشطة**: **المشط**’tan bir türdür. **المشطةُ**: bir tanedir.
Ve **الماشطةُ**: **المشاطة**yı güzel yapan cariyedir.
Ve develerden bir tür: **المشط** diye adlandırılır. Denilir: **بعير ممشوط**; onda **المُشط**un damgası vardır. Ve **رجلٌ ممشوطٌ**; yani: onda incelik ve uzunluk vardır.
Ve **المُشطُ**: ayağın üstünün boğumlarıdır. Ve **المُشطُ**: küçük bir bitkidir; ona denilir: **مُشطُ الذِّئب**.
Ve eli **مِشطت**; **مشطاً** (olarak); bu, adamın dikene yahut kütüğe dokunmasıdır; ondan (bir şey) eline girer.

**طمش**:
**الطَّمشُ**: insanlar; onun çoğulu: **طُموش**. Dedi ki:
وحشٌ ولا طمشٌ من الطُّمُوشِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَمَطُ: بياضُ شَعَر الرأسِ يخالط سوادَه، والرجلُ أَشْمَطُ. وقومٌ شُمْطانٌ. وقد شَمِطَ بالكسر يَشْمَطُ شَمَطاً، والمرأةُ شَمْطاءُ. وشَمَطْتُ الشيءَ أَشْمِطُهُ شَمْطاً: خلطتُه. وكلُّ خليطين خلطتَهما فقد شَمَطْتَهُما، فهما شَميطٌ. والشَميطُ أيضاً: الصبحُ؛ لاختلاط بياضه بباقي ظلمة الليل. وَنَبْتٌ شَميطٌ، أي بعضه هائجٌ. وقولهم: هذه قِدْرٌ تسَعُ شاةٌ بِشَمْطِها أي بتوابلها. والشَماطيطُ: القطعُ المتفرّقةُ، الواحدة شِمْطيطٌ. يقال: ذهب القوم شَماطيطَ. وجاءت الخيل شَماطيطَ، أي متفرِّقةً أَرْسالاً. وصار الثوب شَماطيطَ، إذا تشقَّق، الواحدُ شِمْطاطٌ.

##### Türkçe

**الشَمَطُ**: başın saçının beyazlığıdır; onun siyahlığına karışır; ve adam **أَشْمَطُ**tur. Ve bir kavim **شُمْطانٌ**dur. Ve gerçekten (fiil) kesre ile **شَمِطَ**; **يَشْمَطُ**; **شَمَطاً**. Ve kadın **شَمْطاءُ**dır. Ve “**شَمَطْتُ** şeyi, **أَشْمِطُهُ** **شَمْطاً**”: onu karıştırdım. Ve her iki karışım ki ikisini karıştırdın, muhakkak ikisini **شَمَطْتَهُما**; artık ikisi **شَميطٌ**dur. Ve **الشَميطُ** ayrıca: sabahtır; onun beyazlığının gecenin kalan karanlığıyla karışmasından dolayı. Ve **نَبْتٌ شَميطٌ**; yani onun bir kısmı coşkundur. Ve onların sözü: “Bu bir **قِدْرٌ**dür; bir koyunu **بِشَمْطِها** ile alır”; yani onun baharatlarıyla. Ve **الشَماطيطُ**: dağınık parçalar; teki **شِمْطيطٌ**dur. Denir: kavim **شَماطيطَ** gitti. Ve atlar **شَماطيطَ** geldi; yani dağınık, bölükler hâlinde. Ve elbise **شَماطيطَ** oldu; yarıldığı zaman; teki **شِمْطاطٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط م
شمط ، مشط ، طمش : مستعملة .
طمش : أبو عبيد عن أبي زيد ، يقال : ما أدري أيّ الطَّمْش هو ؟ معناه : أي الناس هو ؟ قلت : وقد اسْتُعْمِلَ غير مَنْفِيِّ الأول .
قال رؤبة :
وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُّوشِ
مشط : أبو عبيد ، عن الكسائيّ ، قال : هو المُشْط ، والمُشُط ، والمِشْط .
قال أبو الهيثم : ولغة رابعة المُشُطُّ ، وأنشد :
قد كُنْتُ أَحْسَبُنِي غَنِيّاً عنكم
إنّ الْغَنِيَّ عن المشُطِّ الأقرعُ
وقال الليث : المِشْطة : ضرب من المَشْط ، والمَشْطَةُ واحدة ، والمشّاطَة : الجارية التي تحسن المَشَاطَة . قال : وضَربٌ من سِمَاتِ الإبل ، يسمى المُشْط . يقال : بَعيرٌ مَمْشُوط . به سِمَةُ المُشْط .
وقال أبو زيد : المُشْطُ : سُلامِيَات ظَهر القَدم ، يقال : انكسر مُشْطُ ظهر قدميه ، والمُشْط : نَبْتٌ صغيرٌ يقال له : مُشْطُ الذِّئب ، مثل : جِرَاء القَثَد .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : مَشِطت يده تمشَطُ مَشَطاً ، وهو أن يمسّ الرجلُ الشَوْكَ والجِذْع فيدخُل منه في يده .
وروى ابن السكيت وغيره : مَشِظَتْ يده بالظّاء ، وهما لغتان . وقال أبو تراب : قال الخيل : الممشوطُ الطَّويلُ الدَّقيق .
قال : وغيره يقول : هو الممْشوق . وفي الحديث أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) طُبّ وجُعِلَ سِحْرُهُ في مُشْطٍ ومُشَاطَة . المشاطة : الشَّعر الذي يَسْقُط من الرأس واللّحية عند التَّسريح بالمشط .
شمط : قال الليث : الشَّمَطُ في الرجُل شَيْبُ اللِّحْية ، ولا يقال للمرأة : شَيْبَاء شَمطاء . ويقال للرجل : أَشْمَط .
والشُّمِيطُ من النبات : ما رأيت بَعْضَه هائجاً وبَعْضَه أَخْضَر . وقد يقال لبعض الطَّير إذا كان في ذَنَبِه سَوَادٌ وبَياض : إنَّه لَشَمِيط الذُّنَابَى .
سَلَمة ، عن الفراء ، قال : الشماطِيط والعَباديد ، والشَعارير والأَبَابيل ، كلُّ هذا لا يُفْردُ له واحد .
وقال الليث : الشّماطِيط القِطَع الْمُتَفَرقُون . يقال : جاءت الْخَيْل شماطِيطَ أَيْ مُتَفَرقين واحد شُمْطُوط وشِمْطاط ، وأنشد أبو عمرو :
مُحْتَجِزٌ بخَلَقٍ شِمْطاط
أي بخَلَقٍ قد تشَقَّقَ وتَقَطَّعَ .
الكسائيّ ذهب القوم شَمَاطِيطَ ، وشماليلَ ، إذا تَفَرَّقُوا .
وقال الليث : الشماليل ما تفرّقَ من شُعَب الأغْصَان في رؤوسها مثل شماريخ العِذْق .
ويقال للصُّبح : الشَّمِيطُ ؛ لاختلاط بياض النّهَار بِسواد الليل .
وقال الكميت :
وأَطلعَ منه اللِّياحَ الشَّميط
خُدودٌ ، كما سُلَّت الأَنْصُلِ
الأصمعيّ عن أبي عمرو بن العلاء ، أنه كان يقول لأصحابه : اشْمِطُوا ، أي خُوضوا مرَّةً في الشِّعر ، ومرة في الغريب ، ومرة في كذا .
عمرو ، عن أبيه : الشُّمْطانُ الرُّطَبُ المنَصَّف .
وقال ابن الأعرابي : الشُّمطانَةُ التي يُرطِبُ جانِبٌ منها وسائرها يابسٌ .

##### Türkçe

ش ط م
**شمط** , **مشط** , **طمش** : kullanımdadır.

**طمش** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: denilir ki: “Ben hangi **الطَّمْش** olduğunu bilmiyorum?”; mânâsı: “Hangi insan olduğunu?” Ben dedim: Birincinin nefyedilmemişi dışında da kullanılmıştır.
Rü’be dedi ki:
وَحْشٌ ولا **طَمْشٌ** من الطُّمُّوشِ

**مشط** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: dedi ki: o, **المُشْط**’tur, **المُشُط**’tur, **المِشْط**’tur.
Ebû’l-Heysem dedi ki: Dördüncü bir lugat da **المُشُطُّ**’tur; ve inşâd etti:
قد كُنْتُ أَحْسَبُنِي غَنِيّاً عنكم
إنّ الْغَنِيَّ عن **المشُطِّ** الأقرعُ
Leys dedi ki: **المِشْطة**: **المَشْط**’tan bir türdür; **المَشْطَةُ** bir tanedir; **المشّاطَة**: **المَشَاطَة**’yi güzel yapan câriyedir. Dedi ki: Develerin alâmetlerinden bir tür; ona **المُشْط** denir. Denilir ki: **بَعيرٌ مَمْشُوط**. Onda **سِمَةُ المُشْط** vardır.
Ebû Zeyd dedi ki: **المُشْطُ**: ayağın üstünün eklem kemikleridir; denilir ki: “İkisinin ayağının üstünün **مُشْطُ**’u kırıldı”; ve **المُشْط**: küçük bir bitkidir; ona **مُشْطُ الذِّئب** denilir; **جِرَاء القَثَد** gibi.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **مَشِطت** eli, **تمشَطُ** **مَشَطاً**; o, adamın dikeni ve kütüğü yoklamasıdır da ondan eline girmesidir.
İbnü’s-Sikkît ve başkaları rivayet etti: **مَشِظَتْ** eli, **بالظّاء** ile; ikisi iki lugattır. Ebû Turâb dedi ki: Hıyl dedi: **الممشوطُ** uzun, ince olandır.
Dedi ki: Başkası der ki: o, **الممْشوق**’tur. Hadiste: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sihirlenmiş olduğu ve sihrinin **مُشْطٍ** ve **مُشَاطَة** içinde kılındığı (geçti). **المشاطة**: **المشط** ile tarama esnasında baştan ve sakaldan düşen saçtır.

**شمط** : Leys dedi ki: erkekte **الشَّمَطُ** sakalın ağarmasıdır; kadına: “**شَيْبَاء شَمطاء**” denilmez. Erkeğe: **أَشْمَط** denilir.
Bitkiden **الشُّمِيطُ**: onun bir kısmını coşmuş, bir kısmını yeşil gördüğündür. Ve bazı kuşa, kuyruğunda siyahlık ve beyazlık olduğunda denilebilir: “O, elbette **لَشَمِيط الذُّنَابَى**’dır.”
Seleme, Ferrâ’dan: dedi ki: **الشماطِيط** ve **العَباديد**; ve **الشَعارير** ve **الأَبَابيل**; bütün bunlar için tekil bir (lafız) ayrılmaz.
Leys dedi ki: **الشّماطِيط** dağınık parçalar(dır). Denilir ki: “Atlar **شماطِيطَ** geldi”, yani dağınık olarak; (tekili) **شُمْطُوط** ve **شِمْطاط** (tır). Ebû Amr inşâd etti:
مُحْتَجِزٌ بخَلَقٍ **شِمْطاط**
Yani: çatlamış ve parçalanmış bir eski elbiseyle.
Kisâî: “Kavim **شَمَاطِيطَ** ve **شماليلَ** gitti”, ayrıldıkları zaman.
Leys dedi ki: **الشماليل**: dalların uçlarındaki şubelerinden ayrılıp dağılan şeydir; **شماريخ العِذْق** gibi.
Sabaha: **الشَّمِيطُ** denilir; gündüzün beyazlığının gecenin siyahlığıyla karışmasından dolayı.
Kumeyt dedi ki:
وأَطلعَ منه اللِّياحَ **الشَّميط**
خُدودٌ ، كما سُلَّت الأَنْصُلِ
Asmaî, Ebû Amr b. el-Alâ’dan: o, ashabına şöyle derdi: **اشْمِطُوا**; yani şiirde bir kere, garîbde bir kere, ve bir kere de şunda bunda dalın.
Amr, babasından: **الشُّمْطانُ** yarı yarıya olgunlaşmış taze (hurma)dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشُّمطانَةُ**: onun bir yanı olgunlaşan, geri kalanı kuru olan (şey)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والميم وما يثلثهما)
(شمت) الشين والميم والتاء أصلٌ صحيح، ويشذُّ عنه بعضُ ما فيه إشكالٌ وغموض. فالأصل فرَحُ عدوٍّ ببليّةٍ تصيبُ مَنْ يعاديهِ. يقال: شَمِتَ به يَشْمَت شَماتةً، وأشمَتَه الله عزّ وجلّ بعدوِّه. وفي كتاب الله تعالى: ﴿فَلاَ تُشْمِتْ بِيَ الأَعْداءَ﴾  [الأعراف 149]،. ويقال بات فلانٌ بليلةِ الشَّوامت، أي بليلة سَوء تُشمت به الشَّوامت. قال:
فارتاعَ مِن صوتِ كَلاَّبٍ فبات لـه *** طَوعَُ الشَّوامتِ مِنْ خوفٍ ومن صَرَدِ([1])ويقال: رجع القوم شَمَاتَى أو شِمَاتاً من متوجَّههم، إِذا رَجَعُوا خائبين. قال ساعدة في شعره([2]).
والذي ذكرتُ أنَّ فيه غموضاً واشتباهاً فقولهم في تشميت العاطس، وهو أَنْ يقالَ عند عُطاسه: يرحُمُك الله. وفي الحديث: "أنَّ رجُلين عَطَسا عند رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، فشمَّتَ أحدَهما ولم يشمِّت الآخر، فقيل لـه في ذلك، فقال: إنَّ هذا حمِدَ الله عزَّ وجلَّ وإنَّ الآخرَ لم يَحمَد الله عزَّ وجلَّ". قال الخليل: تشميت العاطِس دعاءٌ لـه، وكلُّ داعٍ لأحدٍ بخير فهو مشمِّتٌ لـه. هذا أكثرُ ما بلَغَنَا في هذه الكلمة، وهو عِندي من الشّيء الذي خفيَ عِلْمُهُ، ولعلّه كانَ يُعلَم قديماً ثمَّ ذَهَبَ بذهاب أهله.
وكلمة أخرى، وهو تسْمِيَتهم قوائم الدّابّة: شوامت. قال الخليل: هو اسمٌ لها. قال أبو عمرو: يقال: لا ترك الله لـه شامِتة: أي قائمة. وهذا أيضاً من المشِكل؛ لأنَّه لا قياس يقتضي أن تسمَّى قائمةُ ذي القوائم شامتة. والله أعلم.
(شمج) الشين والميم والجيم أصلٌ يدل على الخلْط وقلّة ائتلافِ الشيء. يقال شَمَجه يَشْمُجُه شَمْجاً، إذا خلطه. وما ذاق شَمَاجاً، أي شيئاً من طعام. ويقولون: شَمَجوا، إذا اختبزوا خبزاً غِلاظاً، ويستعار هذا حتَّى يقال للخياطة المتباعدة شَمْج. يقال شمج الثوبَ شَمْجَاً يَشْمُج. وقياس ذلك كله واحد.
(شمخ) الشين والميم والخاء أصلٌ صحيح يدل على تعظُّم وارتفاع. يقال جَبَلٌ شامخٌ، أي عالٍ. وشَمَخَ فلانٌ بأنفه، وذلك إذا تَعَظَّمَ في نفسه. وشَمْخٌ: اسم رجل.
(شمر) الشين والميم والراء أصلان متضادّان، يدلُّ أحدُهما على تقلّص وارتفاع، ويدلُّ الآخر على سَحْبٍ وإِرسال.
فالأوّل قولهم: شمَّر للأمر أذياله. ورجل شَمّرِيٌّ: خفيف في أمره جادٌّ قد تشمَّرَ له. ويقال شاةٌ شامرٌ([3]): انضمَّ ضَرْعُها إلى بَطْنها. وناقة شِمِّير: مشمِّرة سريعة، في شعر حُميد([4]).
والأصل الآخر: يقال شَمَرَ يَشْمُر، إِذا مَشَى بخُيَلاء. ومَرَّ يَشْمُر. ويقال منه: شَمَّرَ الرَّجُل السَّهمَ، إِذا أَرسَلَه.
(شمس) الشين والميم والسين أصلٌ يدلُّ على تلوُّنٍ وقِلَّة استقرار. فالشَّمس معروفة، وسمِّيت بذلك لأنَّها غير مستقرّة، هي أبداً متحرّكة. وقُرئَ:﴿والشَّمْسُ تَجْرِي لاَ مُسْتَقَرَّ لَهَا([5])﴾  [يس 38]. ويقال شَمَسَ يومُنا، وأشمس، إذَا اشتدّت شمسُهُ. والشَّموس من الدوابّ: الذي لا يكاد يستقرّ. يقال شَمَسَ شِماساً. وامرأةٌ شَموسٌ، إِذا كانت تنفر من الرِّيبَة([6]) ولا تستقرُّ عندها؛ والجمع شُمُس. قال:
شمُسٌ مَوَانِعُ كلِّ ليلةِ حُرَّةٍ *** يُخْلِفْن ظنَّ الفاحش المِغيارِ([7])ورجلٌ شموسٌ، إِذا كان لا يستقرُّ على خُلُق، وهو إلى العُسْر ما هو. ويقال شمِسَ لي فلانٌ، إِذا أبدَى لك عداوتَهُ. وهذا محمولٌ على ما ذكرناهُ من تغيُّر الأخلاق. فهذا قياسُ هذا الاسم، وأمَّا ما سمَّت العرب به فقال ابن دريد: "وقد سمَّت العرب عَبد شمسٍ". قال: "وقال ابنُ الكلبيّ: الشّمس صَنَمٌ قديم. ولم يذكرْه غيره". قال: "وقال قوم: شَمْسُ: عين *ماءٍ معروفة. وقد سمت العرب عَبْشَمس، وهم بنو تميم، وإليهم يُنسَب عبشمِيّ"([8]).
(شمص) الشين والميم والصاد كلمةٌ واحدة. يقال شَمَصْتُ الفَرس، إِذا نَزَّقْتَه([9]) ليتحرَّك. ويقال شمَّص إبلَه، إذا طردها طرداً عنيفاً.
(شمط) [وأما] الشين والميم والطاء فقياس صحيحٌ يدلُّ على الخُلْطَة. من ذلك الشَّمَط، وهو اختلاطُ الشَّيب بسَواد الشّباب.
ويقال لكل خليطين خلطتهما: قد شَمَطتُهما، وهما شَمِيط([10]). وقال : وبِهِ([11]) سُمّي الصّباح شَمِيطاً لاختلاطه بباقي ظُلمة اللَّيل. وقالوا: قال أبو عمرو: يقال أشمَطُوا حديثاً مرّة وشِعراً مَرّة.
ومن الباب: الشَّمَاطيط: الفِرق؛ يقال جاء([12]) الخَيل شَماطِيطَ. ويقولون: هذه القدر تَسَعُ شاةً بشَمْطِها وَبِشِمْطِها([13])، أي بما خُلِطَ معها من تَوابلها.
(شمع) الشين والميم والعين أصلٌ واحد وقياسٌ مطّرد في المِزاح وطِيب الحديث والفَكاهة وما قاربَ ذلك، وأصلُهُ قولهم: جاريةٌ شَموع، إِذا  كانت حسنةَ الحديثِ طَيِّبة النَّفْس مَزَّاحة. وفي الحديث: "مَنْ تَتَبَّع المَشمَعة يُشَمِّع الله به". وقال بعض أهل العلم: المَشْمَعَة: المِزاحُ والضّحك، ومعنى ذلك أنَّ من كانت هذه حالَه وشأنَه؛ لا أنَّه كرِهَ المِزاح والضَّحك جملةً إذا كانا في غير باطلٍ وتهزُّؤ. قال الهذليُّ وذكر ضَيْفَهُ:
سَأَبْدَؤُهُمْ بِمَشْمَعَةٍ وآتِي *** بِجُهْدِي مِنْ طعامٍ أو بِساطِ([14])يريد أنَه يبدأ ضِيفَانَه عند نزولهم بالمزاح والمضاحكة؛ ليُؤنسَهم بذلك.
ومن الباب: أَشْمَعَ السِّرَاجُ، إِذا سَطَعَ نورُه. قال:
* كَلَمعِ بَرقٍ أو سِرَاجٍ أَشْمَعا([15]) *
وأمَّا الشَّمَْعُ فيقال بسكون الميم وفتحها، وهو معروف، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرته.
(شمق) الشين والميم والقاف يقولون إِنَّه أصلٌ صحيح، ويذكرون فيه الشَّمَق، وهو إما النَّشَاط، وإِمَّا الوَلوع بالشيء.
(شمل) الشين والميم واللام أصلان منقاسان مطّردان، كل واحدٍ منهما في معناه وبابه.
فالأوّل يدلُّ على دَوَران الشيء بالشيء وأخْذِهِ إيّاه من جوانبه. من ذلك قولهم: شَمَِلَهم الأمرُ([16])، إذا عمَّهم. وهذا أمرٌ شاملٌ. ومنه الشَّملَة، وهي كساءٌ يُؤتَزَرُ به ويُشْتَمَل. وجمع الله شَمْله، إِذا دَعَا له بتألُّف أموره، وإِذا تألَّفَتْ اشتمل كلُّ واحدٍ منهما بالآخر([17]).
ومن الباب: شملت الشاة، إِذا جعلتَ لها شِمالاً، وهو وعاء كالكيس يدُخَل فيه ضرعُها فيشتمل عليه. وكذلك شَمَلْتُ النَّخلَة، إِذا كانت تنفضُ حَمْلَها فشُدَّت أعذاقُها بقِطَع الأكسية.
ومن الباب: المِشْمل: سيفٌ صغير يَشْتَمِل الرَّجُل عليه بثوبه.
والأصل الثاني يدلُّ على الجانب الذي يخالف اليمين. من ذلك: اليد الشِّمال، ومنه الرِّيح الشِّمال لأنها تأتي عن شمال القِبلة إذا استند المستنِد إليها من ناحية قِبلة العراق. وفي الشمول، وهي الخمر، قولان: أحدهما أنَّ لها عَصْفَةً كعَصْفَة الريح الشمال. والقول الثّاني: أنّها تَشمَل العقل. وجمع شِمال أَشْمُل. قال أبو النجم:
* يأتي لها من أَيْمُنٍ وأَشْمُلِ([18]) *
ويقال غديرٌ مشمول: تضرِبُهُ ريحُ الشِّمال حتى يبرُد. ولذلك تسمَّى الخمر مشمولة، أي إِنَّها باردة الطَّعم. فأمَّا قول ذي الرُّمَّة:
وبالشَّمائل من جَِلاّنَ مُقتِنصٌ *** رَذْل الثِّياب خفيُّ الشَّخصِ مُنْزَرِبُ([19])فيقال إنَّه أراد القُتَر([20])، واحدتها شمالة. فإن كان أراد هذا فكَأنَّه شَبَّه القُتْرَة بالشِّمالة([21]) التي تُجعَل للضَّرع. وقد ذكرناها. ويقال: إنَّه أراد بناحية الشِّمال.
وممّا شذَّ عن هذين البابين، الشَّمَلةَ: ما بقي في النَّخلة من رُطَبها. يقال: ما بقي فيها إلاَّ شماليل. ويقال: إنَّ الشَّماليل ما تشعَّبَ من الأغصان. و*الشَّمْلَلَة: السرعة، ومنه الناقة الشِّملال والشِّمْليل. قال:
حرفٌ أخُوها أبوها من مُهجَّنةٍ *** وعمُّها خَالُها قَوْداءُ شِمليلُ([22])--------------ـــــ
([1]) للنابغة، في ديوانه 19 واللسان (شمت).
([2]) في المجمل وصحاح الجوهري: "وهو في شعر ساعدة". قال ابن بري: ليس هو في شعر ساعدة كما ذكر الجوهري، وإنما هو في شعر المعطل الهذلي، وهو:
فأبنا لنا مجد العلاء وذكره *** وآبوا علينا فلها وشماتها
    قلت: وقصيدته هذه في شرح السكري للهذليين 277 ونسخة الشنقيطي 109. لكن هذا البيت روي أيضاً منسوباً لساعدة بن جؤية في ملحق القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 45.
([3]) يقال شامر وشامرة أيضاً، كما في القاموس، واقتصر في اللسان على "شامرة".
([4]) زاد في المجمل: "والشماخ".
([5]) هي قراءة ابن مسعود، وابن عباس، وعكرمة، وعطاء، وزين العابدين، والباقر، وابنه الصادق، وابن أبي عبلة. قرؤوا جميعاً بالنفي وبناء "مستقر" على الفتح، ما عدا ابن أبي عبلة فقرأها بالرفع على إعمال "لا" عمل ليس، كقوله:
تعز فلا شيء على الأرض باقيا *** ولا وزر مما قضى الله واقيا
    انظر تفسير أبي حيان (7: 336).
 ([6]) في الأصل: "الزينة"، تحريف.
([7]) للنابغة في ديوانه 36، وقد سبق في (2: 6).
([8]) هذه النصوص الثلاثة من الجمهرة (3: 23).
([9]) وكذا في المجمل. وعبارة اللسان: "وشمص الفرس: نخسه أو نزقه ليتحرك"، مع ضبط "شمص" بالتشديد. والفعل يقال بالتخفيف وبالتشديد، كما في القاموس: ويقال نزق الفرس بالتشديد، وأنزقه أيضاً، إذا ضربه حتى ينْزو وينْزق.
([10]) في الأصل: "شمط" مع ضبط الميم بالكسر، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) في الأصل: "رؤية" صوابه في المجمل.
([12]) في المجمل: "جاءت".
([13]) في اللسان: "الناس كلهم على فتح الشين من شمطها إلا العكلي فإنه يكسر الشين".
([14]) للمتنخل الهذلي، كما في اللسان (شمع). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47.
([15]) في اللسان: "كلمح برق". وفي المخصص (11: 39): "كمثل برق".
([16]) يقال من بابي نصر وفرح.
([17]) في الأصل: "إذا تألف اشتمل كل واحد منهما بالآخر"، تحريف.
([18]) البيت في اللسان (13: 387) وأمالي ابن الشجري (1: 306).
([19]) ديوان ذي الرمة 14 واللسان (زرب، شمل). و"جلان" ضبط في اللسان والقاموس بفتح الجيم، وفي الديوان والاشتقاق 196 والمجمل بالكسر.
([20]) القتر : جمع قترة، كغرف وغرفة، وهي حفرة يكمن فيها الصائد.
([21]) لم يذكر في المعاجم المتداولة إلا "الشمال" بدون هاء.
([22]) لكعب بن زهير كما سبق في (أشر، حرف).

ـ

##### Türkçe

(**باب الشين والميم وما يثلثهما**)
(**شمت**) **الشين** ve **الميم** ve **التاء** sahih bir asıldır; ve onda işkâl ve kapalılık bulunan şeylerden bir kısmı ondan şâz olur. Asıl, kendisine düşmanlık edene isabet eden bir beliyye ile bir düşmanın sevinmesidir. Denir: **شَمِتَ به يَشْمَت شَماتةً**; ve Allah عزّ وجلّ onu düşmanına karşı şâmit kıldı: **وأشمَتَه الله عزّ وجلّ بعدوِّه**. Ve Allah تعالى’nın kitabında: ﴿**فَلاَ تُشْمِتْ بِيَ الأَعْداءَ**﴾ [الأعراف 149]. Ve denir: Falan, **ليلةِ الشَّوامت** gecesinde geceledi; yani, **الشَّوامت**’in onunla şâmit olacağı bir kötülük gecesinde. Dedi ki:
فارتاعَ مِن صوتِ كَلاَّبٍ فبات لـه *** طَوعَُ الشَّوامتِ مِنْ خوفٍ ومن صَرَدِ([1])
Ve denir: Kavim, yöneldikleri yerden **شَمَاتَى** yahut **شِمَاتاً** olarak döndü; döndüklerinde ümitsiz (hüsrana uğramış) olarak. Sa‘ide şiirinde dedi([2]).
Benim, onda kapalılık ve karışıklık bulunduğunu zikrettiğim şey ise, onların hapşırana **تشميت** demeleridir; o da, hapşırması sırasında: “Allah sana رحم etsin” denmesidir. Ve hadiste: “İki adam, رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم yanında hapşırdı; birini teşmît etti, ötekini teşmît etmedi; bu hususta ona denildi; o da dedi ki: ‘Şu, Allah عزّ وجلّ’i hamd etti; öteki ise Allah عزّ وجلّ’i hamd etmedi.’” Halîl dedi: Hapşıranı teşmît, ona bir duadır; ve her kim birine hayırla dua ederse, o, ona **مشمِّت**’tir. Bu kelime hakkında bize ulaşan en çoğu budur; ve o, benim yanımda ilmi gizli kalmış şeydendir; belki eskiden biliniyordu, sonra ehlinin gitmesiyle gitti.
Ve başka bir kelime: onların binek hayvanının ayaklarına **شوامت** adını vermeleridir. Halîl dedi: Bu, onun için bir isimdir. Ebû ‘Amr dedi: Denir: “Allah ona **شامِتة** bırakmasın”; yani, bir ayak (dik duran uzuv). Bu da müşkildir; çünkü kıyas, ayakları olanın ayağına **شامتة** denmesini gerektirmez. Allah daha iyi bilir.

(**شمج**) **الشين** ve **الميم** ve **الجيم**, karıştırmaya ve şeyin uyuşmasının azlığına delâlet eden bir asıldır. Denir: **شَمَجه يَشْمُجُه شَمْجاً**; onu karıştırdığında. Ve **شَمَاجاً** tatmadı; yani yemekten bir şey. Ve derler: **شَمَجوا**; kalın ekmek pişirdiklerinde. Ve bu, ödünç alınır; ta ki seyrek dikişe de **شَمْج** denir. Denir: **شمج الثوبَ شَمْجَاً يَشْمُج**. Ve bunun hepsinin kıyası birdir.

(**شمخ**) **الشين** ve **الميم** ve **الخاء** sahih bir asıldır; büyüklük taslamaya ve yükselmeye delâlet eder. Denir: **جَبَلٌ شامخٌ**; yani yüksek. Ve falan, burnuyla **شَمَخَ**; bu, kendi nefsinde büyüklük tasladığında olur. Ve **شَمْخٌ**: bir adam adıdır.

(**شمر**) **الشين** ve **الميم** ve **الراء** iki zıt asıldır: birisi büzülmeye ve yükselmeye delâlet eder; öteki sürümeye ve salıvermeye delâlet eder.
Birincisi, onların: “İş için eteklerini **شمَّر** etti” sözüdür. Ve **شَمّرِيٌّ** adam: işinde hafif, ciddi; ona karşı **تشمَّر** etmiştir. Ve denir: **شاةٌ شامرٌ**([3]): memesi karnına toplanmıştır. Ve **ناقة شِمِّير**: toplanmış, hızlı; Humeyd’in şiirinde([4]).
Öteki asıl: denir **شَمَرَ يَشْمُر**; kibirle yürüdüğünde. Ve “geçti, **يَشْمُر**.” Ve ondan denir: Adam oku **شَمَّرَ** etti; onu salıverdiğinde.

(**شمس**) **الشين** ve **الميم** ve **السين**, renk değiştirmeye ve az istikrara delâlet eden bir asıldır. **الشَّمس** bilinir; ve ona bu ad verilmiştir; çünkü o istikrarlı değildir; daima hareketlidir. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**والشَّمْسُ تَجْرِي لاَ مُسْتَقَرَّ لَهَا**([5])﴾ [يس 38]. Ve denir: Günümüz **شَمَسَ** etti, ve **أشمس**; güneşi şiddetlendiğinde. Ve binek hayvanlarından **الشَّموس**: neredeyse istikrarlı olmayan. Denir: **شَمَسَ شِماساً**. Ve **امرأةٌ شَموسٌ**: şüpheden ürktüğünde ve onun yanında istikrarlı olmadığında; çoğulu **شُمُس**. Dedi ki:
شمُسٌ مَوَانِعُ كلِّ ليلةِ حُرَّةٍ *** يُخْلِفْن ظنَّ الفاحش المِغيارِ([7])
Ve **رجلٌ شموسٌ**: bir huy üzerinde istikrarlı olmadığında; ve zorluğa meyli ne ise odur. Ve denir: Falan bana **شمِسَ** etti; sana düşmanlığını açığa vurduğunda. Bu, ahlâkın değişmesi hakkında zikrettiğimize hamledilmiştir. İşte bu ismin kıyası budur. Ama Arapların onunla adlandırdığına gelince: İbn Düreyd dedi: “Araplar **عَبد شمسٍ** adını vermiştir.” Dedi: “İbnü’l-Kelbî dedi: **الشّمس** eski bir puttur. Ondan başkası onu zikretmedi.” Dedi: “Bir kavim dedi: **شَمْسُ**: bilinen bir su gözü. Ve Araplar **عَبْشَمس** adını vermiştir; onlar Benû Temîm’dir; ve onlara nisbetle **عبشمِيّ** denir”([8]).

(**شمص**) **الشين** ve **الميم** ve **الصاد** tek bir kelimedir. Denir: **شَمَصْتُ الفَرس**; onu hareket etsin diye dürttüğünde([9]). Ve denir: Develerini **شمَّص** etti; onları şiddetli bir kovalamayla sürdüğünde.

(**شمط**) [Ama] **الشين** ve **الميم** ve **الطاء** ise, karışmaya delâlet eden sahih bir kıyastır. Ondan: **الشَّمَط**; o da, ihtiyarlık akının gençlik siyahlığıyla karışmasıdır.
Ve denir: İki karışığı karıştırdığında: “Onları **شَمَطتُهما**”; ve onlar **شَمِيط**’tir([10]). Ve dedi: Ve onunla([11]) sabah, gecenin kalan karanlığıyla karıştığı için **شَمِيطاً** adlandırıldı. Ve dediler: Ebû ‘Amr dedi: Denir: “Bir kere hadis, bir kere şiir olarak **أشمَطُوا**.”
Babdan: **الشَّمَاطيط**: fırkalar; denir: Atlar **شَماطِيطَ** geldi([12]). Ve derler: “Bu kazan, bir koyunu **بشَمْطِها وَبِشِمْطِها**([13]) ile alır”; yani onunla karıştırılmış baharatlarıyla.

(**شمع**) **الشين** ve **الميم** ve **العين** tek bir asıl ve şaka, hoş sohbet, latife ve buna yakın şeylerde düzenli bir kıyastır. Aslı, onların: **جاريةٌ شَموع** sözüdür; güzel konuşan, nefsi hoş, şakacı olduğunda. Ve hadiste: “Kim **المَشمَعة**’yi takip ederse Allah onunla **يُشَمِّع** eder.” Bazı ilim ehli dedi: **المَشْمَعَة**: şaka ve gülmektir; bunun manası, hâli ve şe’ni bu olan kimse içindir; yoksa şaka ve gülmeyi bütünüyle kerih görmesi değildir; ikisi batıl ve alay içinde olmadığında. Hüzeylî, misafirini zikrederek dedi:
سَأَبْدَؤُهُمْ بِمَشْمَعَةٍ وآتِي *** بِجُهْدِي مِنْ طعامٍ أو بِساطِ([14])
Onların inişlerinde misafirlerine şaka ve güldürmeyle başlayacağını kasteder; bununla onları ünsiyet ettirmek için.
Babdan: **أَشْمَعَ السِّرَاجُ**; nuru parladığında. Dedi ki:
* كَلَمعِ بَرقٍ أو سِرَاجٍ أَشْمَعا([15]) *
Ama **الشَّمَْعُ** ise, **الميم**’in sükûnu ve fethiyle söylenir; ve o bilinir; ve zikrettiğim asıldan şâzdır.

(**شمق**) **الشين** ve **الميم** ve **القاف** hakkında derler ki: sahih bir asıldır; ve onda **الشَّمَق**’ı zikrederler; o ya canlılıktır, ya da şeye düşkünlüktür.

(**شمل**) **الشين** ve **الميم** ve **اللام** iki kıyaslı, düzenli asıldır; her biri kendi manasında ve babındadır.
Birincisi, şeyin şeyle dönmesine ve onu yanlarından almasına delâlet eder. Ondan onların: “İş onları **شَمَِلَهم** etti” sözü; onları kapsadığında. Ve bu, kapsayıcı bir iştir: **أمرٌ شاملٌ**. Ve ondan **الشَّملَة**; o, onunla bel bağlanan ve **يُشْتَمَل** olunan bir örtüdür. Ve “Allah onun **شَمْل**’ini toplasın”; yani işlerinin birleşmesi için ona dua ettiğinde; ve birleştiğinde, ikisinden her biri ötekiyle kuşanır([17]).
Babdan: Koyunu **شملت** ettin; ona **شِمالاً** yaptığında; o, kese gibi bir kaptır; memesi onun içine sokulur da onu kuşatır. Ve aynı şekilde: Hurma ağacını **شَمَلْتُ**; yükünü silkeleyip döküyorsa, salkımları örtü parçalarıyla bağlandığında.
Babdan: **المِشْمل**: adamın elbisesiyle üzerine büründüğü küçük bir kılıçtır.
İkinci asıl, sağın zıddı olan yana delâlet eder. Ondan: **اليد الشِّمال**; ve ondan **الرِّيح الشِّمال**; çünkü Irak kıblesi tarafından ona yaslanan kimse için kıblenin solundan gelir. Ve **الشمول** (o, şaraptır) hakkında iki söz vardır: birincisi, onda kuzey rüzgârının esintisi gibi bir esinti bulunmasıdır. İkinci söz: onun aklı **تَشمَل** etmesidir. **شِمال**’ın çoğulu **أَشْمُل**’dür. Ebû’n-Necm dedi:
* يأتي لها من أَيْمُنٍ وأَشْمُلِ([18]) *
Ve denir: **غديرٌ مشمول**; **الشِّمال** rüzgârı ona vurur da soğur. Bu yüzden şaraba **مشمولة** denir; yani tadı soğuktur. Ama Zü’r-Rumme’nin sözü:
وبالشَّمائل من جَِلاّنَ مُقتِنصٌ *** رَذْل الثِّياب خفيُّ الشَّخصِ مُنْزَرِبُ([19])
Denir ki: o, **القُتَر**’i kastetmiştir([20]); onun tekili **شمالة**’dır. Eğer bunu kastetmişse, sanki **القُتْرَة**’yi, memeye yapılan **الشِّمالة**’ye benzetmiştir([21]). Onu zikrettik. Ve denir: o, **الشِّمال** tarafını kastetmiştir.
Bu iki babdan şâz olan şeylerden: **الشَّمَلةَ**; hurma ağacında yaş hurmasından kalan şeydir. Denir: “Onda **شماليل**’den başka bir şey kalmadı.” Ve denir: **الشَّماليل** dallardan çatallanıp ayrılan şeydir. Ve **الشَّمْلَلَة**: sürattir; ve ondan **الناقة الشِّملال** ve **الشِّمْليل**. Dedi ki:
حرفٌ أخُوها أبوها من مُهجَّنةٍ *** وعمُّها خَالُها قَوْداءُ شِمليلُ([22])
--------------ـــــ
([1]) Nâbiga’nındır; divanında 19 ve Lisân (**شمت**).
([2]) el-Mücmel ve Cevherî’nin Sıhâh’ında: “Ve o, Sa‘ide’nin şiirindedir.” İbn Berrî dedi: Cevherî’nin zikrettiği gibi Sa‘ide’nin şiirinde değildir; ancak o, el-Mu‘attal el-Hüzeylî’nin şiirindedir; o da:
فأبنا لنا مجد العلاء وذكره *** وآبوا علينا فلها وشماتها
Dedim: Bu kasidesi, es-Sükkerî’nin el-Hüzeyliyyîn şerhinde 277 ve Şınkîtî nüshasında 109’dadır. Lakin bu beyit, el-Hüzeyliyyîn şiirleri mecmuasının ikinci kısmı zeylinde 45’te Sa‘ide b. Cüeyye’ye nisbetle de rivayet edilmiştir.
([3]) Kâmûs’ta olduğu gibi **شامر** ve **شامرة** de denir; Lisân’da “**شامرة**” ile yetinmiştir.
([4]) el-Mücmel’de ziyade: “ve **الشماخ**”.
([5]) Bu, İbn Mes‘ûd’un, İbn Abbâs’ın, İkrime’nin, Atâ’nın, Zeynü’l-Âbidîn’in, el-Bâkır’ın, onun oğlu es-Sâdık’ın ve İbn Ebî ‘Able’nin kıraatidir. Hepsi nefiy ile ve “**مستقر**”ı fetha üzere okudular; İbn Ebî ‘Able hariç; o, “**لا**”yı “**ليس**” amel ettirerek ref‘ ile okudu; şu söz gibi:
تعز فلا شيء على الأرض باقيا *** ولا وزر مما قضى الله واقيا
Bk. Ebû Hayyân tefsiri (7: 336).
([6]) Asılda: “**الزينة**”; tahriftir.
([7]) Nâbiga’nındır; divanında 36; (2: 6)’da geçmişti.
([8]) Bu üç metin, el-Cemhere’dendir (3: 23).
([9]) el-Mücmel’de de böyledir. Lisân’ın ibaresi: “**وشمص الفرس: نخسه أو نزقه ليتحرك**”; ve **شمص** şeddeli ضبط ile. Fiil, tahfîf ile de teşdîd ile de söylenir; Kâmûs’ta olduğu gibi: ve atı **نزق** etmek teşdîd ile de denir; ve **أنزقه** da; onu zıplasın ve huysuzlansın diye vurduğunda.
([10]) Asılda: “**شمط**” **الميم** kesra ile; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([11]) Asılda: “**رؤية**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([12]) el-Mücmel’de: “**جاءت**”.
([13]) Lisân’da: “İnsanların hepsi **شمطها**’daki **الشين**’i fetha ile okur; ancak el-‘Aklî onu kesra ile okur.”
([14]) el-Mütenahhil el-Hüzeylî’nindir; Lisân (**شمع**)’da olduğu gibi. Kasidesi, el-Hüzeyliyyîn şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 89 ve Şınkîtî nüshasında 47’dedir.
([15]) Lisân’da: “**كلمح برق**”. el-Muhassas’ta (11: 39): “**كمثل برق**”.
([16]) **نصر** ve **فرح** bablarından söylenir.
([17]) Asılda: “İzâ teellefe iştemele kullu vâhidin minhumâ bi’l-âhar”; tahriftir.
([18]) Beyit Lisân’da (13: 387) ve İbnü’ş-Şecerî’nin Emâlî’sinde (1: 306).
([19]) Zü’r-Rumme divanı 14 ve Lisân (**زرب**، **شمل**). “**جلان**” Lisân ve Kâmûs’ta **الجيم** fetha ile; divanda, el-İştikâk 196’da ve el-Mücmel’de kesra iledir.
([20]) **القتر**: **قترة**’nin çoğuludur; **غرف** ve **غرفة** gibi; o, avcının pusuya yattığı çukurdur.
([21]) Yaygın sözlüklerde yalnız “**الشمال**” (ه’siz) zikredilmiştir.
([22]) Ka‘b b. Züheyr’indir; (أشر، حرف)’ta geçtiği gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش م ط
رجل أشمط وامرأة شمطاء وقالوا‏:‏ شمط الرجل في لحيته وشمط المرأة في رأسها يقال‏:‏ شمطاء ولا يقال‏:‏ شيباء‏.‏
وشمط بين الماء واللبن‏:‏ خلط‏.‏
وشمط ماله‏:‏ خلط حلاله بحرامه‏.‏
وإياك أن تشمط أبا عرك إلى أباعر فلان‏.‏
وإنه لشميط الذنابي‏:‏ فيها سواد وبياض‏.‏
وطرح في برمته الشمط بالفتح والكسر أي التابل‏.‏
وهذه قدر تسع الشاة بشمطها‏.‏
وجاءت الخيل شماطيط‏:‏ فرقاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طلع الشميط وهو الصبح‏.‏
قال‏:‏ وأعجلها عن حاجة لم تفه بها شميط يتلى آخر الليل ساطع وكان يقول أبو عمرو لأصحابه‏:‏ أشمطوا أي خوضوا في الفنون مرة في نحو ومرة في فقه ومرة في ديث‏.‏

##### Türkçe

ش م ط
**رجل أشمط** ve **امرأة شمطاء**; ve dediler ki: erkeğin sakalında **شمط** oldu ve kadının başında **شمط** oldu; denir: **شمطاء** ve denmez: **شيباء**.‏
Ve su ile süt arasında **شمط** etti: karıştırdı.‏
Ve malını **شمط** etti: helâlını haramıyla karıştırdı.‏
Ve sakın **أبا عرك**’ı falanın **أباعر**’ına **تشمط** etme.‏
Ve o, elbette **شميط الذنابي**’dir: onda siyahlık ve beyazlık vardır.‏
Ve tenceresine fetha ve kesra ile **الشمط** attı; yani baharat.‏
Ve bu, koyunu **بشمطها** ile alacak bir tenceredir.‏
Ve atlar **شماطيط** olarak geldi: bölükler hâlinde.‏
Ve mecazdandır: **الشميط** طلَع etti; ve o, sabahtır.‏
Dedi: Ve onu, kendisiyle yerine getirmediği bir ihtiyaçtan çabuklaştırdı; **شميط** ki gecenin sonu boyunca okunur; parlayan idi. Ve Ebû Amr, arkadaşlarına derdi: **أشمطوا**; yani fenlerde dalın: bir kere nahivde, bir kere fıkıhta, bir kere de **ديث**’te.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَمَطَ الشيءَ يَشْمِطُه شَمْطاً وأَشْمَطَه: خلَطه؛ الأَخيرة عن أَبي زيد، قال: ومن كلامهم أَشْمِط عملك بصدَقةٍ أَي اخْلِطْه. وشيءٌ شَمِيطٌ: مَشْمُوطٌ. وكل لونين اختلطا، فهما شَمِيطٌ. وشمَط بين الماء واللبن: خلَط. وإِذا كان نصف ولد الرجل ذكوراً ونصفهم إِناثاً، فهم شَمِيطٌ. ويقال: اشْمِطْ كذا لعَدُوٍّ أَي اخْلِطْ. وكلُّ خَلِيطَيْن خَلَطْتَهما، فقد شَمَطْتَها، وهما شَمِيطٌ. والشَّمِيطُ: الصُّبح لاخْتِلاطِ لَوْنَيْه من الظُّلْمةِ والبياضِ، ويقال للصُّبْحِ: شَمِيطٌ مُوَلَّعٌ. وقيل للصبْح شَمِيطٌ لاختِلاطِ بياضِ النهار بسواد الليل؛ قال الكميت: وأَطْلَعَ منه اللِّياحَ الشَّمِيطَ
خُدودٌ، كما سُلَّتِ الأَنْصُلُ
قال ابن بري: شاهد الشَّمِيطِ الصبحِ قولُ البَعِيثِ:
وأَعْجَلَها عن حاجة، لم تَفُهْ بها،
شَمِيطٌ، تبكَّى آخِرَ الليلِ، ساطِعُ
(* قوله «تبكى» كذا بالأصل وشرح القاموس، والذي في الاساس يتلى أَي بالتضعيف كما يفيده الوزن.)
وكان أَبو عمرو بن العَلاء يقول لأَصحابه: اشْمِطُوا أَي خذوا مرّةً في قرآن، ومرة في حديث، ومرة في غريب، ومرة في شِعر، ومرّة في لغة أَي خُوضُوا.
والشَّمَطُ في الشعرَ: اختلافُه بلونين من سواد وبياض، شَمِطَ شَمَطاً واشْمَطَّ واشْماطَّ، وهو أَشْمَطُ، والجمع شُمْطٌ وشُمْطانٌ. والشمَطُ في الرجل: شيْبُ اللِّحية، ويقال للرجل أَشْيَبُ. والشَمَطُ: بياض شعر الرأْسِ يُخالِطُ سَواده، وقد شَمِطَ، بالكسر، يَشْمَطُ شَمْطاً، وفي حديث أَنس: لو شئتُ أَن أَعُدّ شَمَطاتٍ كُنَّ في رأْسِ رسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، فعَلْتُ؛ الشمَطُ: الشيْبُ، والشَّمَطاتُ: الشَّعراتُ البيض التي كانت في شعر رأْسه يريد قِلَّتها. وقال بعضهم: وامرأَة شَمْطاء ولا يقال شَيْباء؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
شَمْطاء أَعْلى بَزِّها مُطَرَّحُ،
قد طَال ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ
شَمْطاء أَي بيْضاء المِشْفَرَيْن، وذلك عند البُزولِ؛ وقوله: أَعْلى بَزِّها مُطَرَّح أَي قد سَمِنت فسَقط وبَرُها، وقوله قد طال ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ أَي نَغَّصَها المَرْعى. وفرس شَمِيطُ الذَّنَبِ: فيه لوْنانِ. وذئب شَميطٌ: فيه سواد وبياض. والشَّمِيطُ من النَّبات: ما رأَيتَ بعضَه هائجاً وبعضه أَخْضر؛ وقد يقال لبعض الطير إِذا كان في ذَنَبه سواد وبياض: إِنه لشميطُ الذُّنابَى؛ وقال طفيل يصف فرساً:
شَمِيطُ الذُّنابَى جُوِّفَتْ، وهي جَوْنة،
بنُقْبةِ دِيباجٍ ورَيْطٍ مُقَطَّعِ
الشَّمْطُ: الخَلْطُ، يقول: اختلط في ذَنبِها بياض وغيره. أَبو عمرو: الشُّمطان الرُّطَب المُنَصَّفُ، والشُّمْطانةُ: البُسْرة التي يُرْطِبُ جانب منها ويَبقى سائرُها يابساً. وقِدْرٌ تسَعُ شاةً بشَمْطِها وأَشماطِها أَي بتابَلِها. وحكى ابن بري عن ابن خالويه قال: الناس كلهم على فتح الشين من شَمْطِها إِلا العُكْلِيَّ فإِنه يكسر الشين. والشِّمْطاطُ والشُّمْطوطُ: الفِرْقةُ من الناس وغيرهم. والشَّماطِيطُ: القِطَعُ المتفرّقة. يقال: جاءت الخيل شَماطِيطَ أَي متفرّقة أَرْسالاً، وذهَب القومُ شَماطِيطَ وشَمالِيلَ إِذا تفرّقوا، والشَّمالِيلُ: ما تفرّق من شُعَبِ الأَغْصانِ في رؤوسها مثل شَماريخِ العِذْق، الواحد شِمْطيطٌ؛ وفي حديث أَبي سفيان:
صريح لُؤيٍّ لا شَماطِيط جُرْهُم
الشَّماطِيطُ: القِطَعُ المتفرّقةُ. وشَماطِيطُ الخيل: جماعة في تَفْرِقِةٍ، واحدها شُمْطُوطٌ. وتفرّق القومُ شَماطِيطَ أَي فِرَقاً وقِطَعاً، واحدها شِمْطاطٌ وشُمْطُوطٌ، وثوب شِمْطاطٌ؛ قال جَسّاسُ بن قُطَيْبٍ: مُحْتَجِزٍ بِخَلَقٍ شِمْطاطِ،
على سَراوِيلَ له أَسْماطِ
وقد تقدّمت أُرْجُوزته بكمالها في ترجمة شرط، أَي بخَلَقٍ قد تشقق وتقطَّع. وصار الثوبُ شَماطِيطَ إِذا تشقّق؛ قال سيبويه: لا واحد للشَّماطِيطِ ولذلك إِذا نسَب إِليه قال شَماطيطِيٌّ فأَبْقَى عليه لفظ الجمع، ولو كان عنده جمعاً لرَدَّ النسَبَ إِلى الواحد فقال شِمْطاطِيٌّ أَو شُمْطُوطِيٌّ أَو شِمْطِيطِيٌّ. الفراء: الشَّماطِيطُ والعَبادِيدُ والشَّعارِيرُ والأَبابِيلُ كلُّ هذا لا يُفْرد له واحد. وقال اللحياني: ثوب شَماطِيطُ خَلَقٌ. والشُّمْطُوطُ: الأَحْمق؛ قال الراجز:
يَتْبَعُها شَمَرْدَلٌ شُمْطُوطُ،
لا ورَعٌ جِبْسٌ ولا مأْقُوطُ
وشَماطِيطُ: اسم رجل؛ أَنشد ابن جني:
أَنا شَماطِيطُ الذي حُدِّثْت بهْ،
متَى أُنَبَّهْ للغَداء أَنْتَبهْ
ثم أُنَزِّ حَوْلَه وأَحْتَبِهْ،
حتى يقالُ سَيِّدٌ، ولسْتُ بهْ
والهاء في أَحْتَبِه زائدة للوقف، وإِنما زادها للوصل لا فائدة لها أَكثر من ذلك. وقوله حتى يقال روي مرفوعاً لأَنه إِنما أَراد فِعَل الحال، وفِعلُ الحال مرفوع في باب حتى، أَلا ترى أَن قولهم سرْتُ حتى أَدخلُها إِنما هو في معنى قوله حتى أَنا في حال دخولي، ولا يكون قوله حتى يقال سيّد على تقدير الفعل الماضي لأَن هذا الشاعر إِنما أَراد أَن يَحْكِي حاله التي هو فيها ولم يرد أَن يُخبر أَنَّ ذلك قد مضى.

##### Türkçe

**شَمَطَ** şeyi, onu **يَشْمِطُه** (şimdiki/gelecek) **شَمْطاً** (mastarıyla) ve **أَشْمَطَه**: onu karıştırdı; sonuncusu Ebû Zeyd’den. Dedi ki: Onların sözlerinden: “**أَشْمِط** عملك بصدَقةٍ” yani “onu karıştır.” Ve bir şey **شَمِيطٌ**: **مَشْمُوطٌ** (karıştırılmış). Ve her iki renk karışsa, ikisi de **شَمِيطٌ**dur. Ve su ile süt arasında **شمَط**: karıştırdı. Ve eğer adamın çocuklarının yarısı erkek, yarısı dişi olursa, onlar **شَمِيطٌ**dur. Ve denir ki: “**اشْمِطْ** şöyleyi bir düşmana” yani “karıştır.” Ve her iki karışımı karıştırırsan, onu **شَمَطْتَها** etmişsindir; ve ikisi **شَمِيطٌ**dur. Ve **الشَّمِيطُ**: sabah; iki renginin, karanlıktan ve beyazlıktan, karışması sebebiyle. Ve sabaha denir: **شَمِيطٌ مُوَلَّعٌ**. Ve sabaha **شَمِيطٌ** denildi; gündüzün beyazının gecenin siyahıyla karışması sebebiyle; Kümeyt dedi ki:
وأَطْلَعَ منه اللِّياحَ الشَّمِيطَ
خُدودٌ، كما سُلَّتِ الأَنْصُلُ

İbn Berrî dedi ki: **الشَّمِيطِ** (sabahın) şahidi, el-Baʿîs’in sözü:
وأَعْجَلَها عن حاجة، لم تَفُهْ بها،
شَمِيطٌ، تبكَّى آخِرَ الليلِ، ساطِعُ

(* “**تبكى**” sözü: asılda ve Kāmûs şerhinde böyle; Esâs’ta ise **يتلى** yani şeddeli olarak, veznin gösterdiği üzere.)

Ve Ebû Amr b. el-Alâ, arkadaşlarına şöyle derdi: “**اشْمِطُوا**” yani bir kere Kur’ân’dan alın, bir kere hadisten, bir kere garîbden, bir kere şiirden, bir kere dilden; yani dalın.

Ve **الشَّمَطُ** şiirde: onun iki renkle, siyahlık ve beyazlıktan, farklı oluşudur; **شَمِطَ** **شَمَطاً** ve **اشْمَطَّ** ve **اشْماطَّ**; ve o **أَشْمَطُ**tur; çoğulu **شُمْطٌ** ve **شُمْطانٌ**. Ve **الشمَطُ** erkekte: sakalın ağarmasıdır; ve erkeğe **أَشْيَبُ** denir. Ve **الشَمَطُ**: baş saçının beyazlığı, onun siyahlığına karışır; ve (adam) **شَمِطَ** (kesre ile), **يَشْمَطُ** **شَمْطاً**. Enes hadîsinde: “İsteseydim, Allah’ın Resûlü’nün, Allah ona salât ve selâm etsin, başında bulunan **شَمَطاتٍ**ı sayardım; yapardım.”; **الشمَطُ**: ağarmadır; **الشَّمَطاتُ**: başının saçında bulunan beyaz kıllardır; onun azlığını kasteder. Bazıları dedi ki: “Ve bir kadın **شَمْطاء** (denir), **شَيْباء** denmez.”; İbnü’l-Aʿrâbî’nin okuduğu sözü:
شَمْطاء أَعْلى بَزِّها مُطَرَّحُ،
قد طَال ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ

**شَمْطاء** yani iki dudağın beyazı; bu, yaşlılıkta. Ve “**أَعْلى بَزِّها مُطَرَّح**” sözü: yani semirmiştir de yünü düşmüştür. Ve “**قد طال ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ**” sözü: yani otlak onu sıkıntıya sokmuştur. Ve kuyruğu **شَمِيطُ الذَّنَبِ** olan at: onda iki renk vardır. Ve **ذئب شَميطٌ**: onda siyahlık ve beyazlık vardır. Ve bitkiden **الشَّمِيطُ**: onun bir kısmını kurumuş, bir kısmını yeşil gördüğündür. Ve bazı kuş için, kuyruğunda siyahlık ve beyazlık olunca, denir ki: “O, elbette **شميطُ الذُّنابَى**dır.”; Tufeyl bir atı vasfederek dedi ki:
شَمِيطُ الذُّنابَى جُوِّفَتْ، وهي جَوْنة،
بنُقْبةِ دِيباجٍ ورَيْطٍ مُقَطَّعِ

**الشَّمْطُ**: karıştırmadır; der ki: kuyruğunda beyaz ve başkası karıştı.

Ebû Amr: **الشُّمطان** yarı yarıya (ikiye bölünmüş) taze hurmadır; **الشُّمْطانةُ**: bir yanı olgunlaşıp yumuşayan, geri kalanı kuru kalan **البُسْرة**dir. Ve bir tencere, bir koyunu, onun **بشَمْطِها وأَشماطِها** ile alır; yani onun baharatıyla. İbn Berrî, İbn Hâlaveyh’ten nakletti: İnsanların hepsi **شَمْطِها**daki şîni fetha ile okur; yalnız el-ʿUklî ise şîni kesreler.

Ve **الشِّمْطاطُ** ve **الشُّمْطوطُ**: insanlardan ve başkalarından bir topluluktur. Ve **الشَّماطِيطُ**: dağınık parçalar. Denir ki: “Atlar **شَماطِيطَ** geldi” yani dağınık sürüler hâlinde. Ve kavim **شَماطِيطَ** ve **شَمالِيلَ** gitti; ayrıldıkları zaman. Ve **الشَّمالِيلُ**: dalların uçlarındaki şubelerden ayrılıp dağılmış olan şey; salkımın şemârîhi gibi; tekili **شِمْطيطٌ**. Ebû Süfyân hadîsinde:
صريح لُؤيٍّ لا شَماطِيط جُرْهُم

**الشَّماطِيطُ**: dağınık parçalar. Ve atların **شَماطِيطُ**u: ayrılık içinde bir topluluk; tekili **شُمْطُوطٌ**. Ve kavim **شَماطِيطَ** dağıldı; yani fırkalar ve parçalar olarak; tekili **شِمْطاطٌ** ve **شُمْطُوطٌ**dur. Ve bir elbise **شِمْطاطٌ**dur; Cessâs b. Kuteyb dedi ki:
مُحْتَجِزٍ بِخَلَقٍ شِمْطاطِ،
على سَراوِيلَ له أَسْماطِ

Onun urcûzesi, tamamıyla, **شرط** maddesinin tercümesinde daha önce geçti; yani yıpranmış, yarılıp parçalanmış bir elbiseyle. Ve elbise **شَماطِيطَ** oldu; yarıldığı zaman; Sîbeveyh dedi ki: **الشَّماطِيطِ** için tekil yoktur; bu yüzden ona nisbet edince **شَماطيطِيٌّ** dedi; çoğul lafzını olduğu gibi bıraktı. Eğer onun yanında bir çoğul olsaydı, nisbeti tekile döndürürdü de **شِمْطاطِيٌّ** yahut **شُمْطُوطِيٌّ** yahut **شِمْطِيطِيٌّ** derdi. Ferrâ: **الشَّماطِيطُ** ve **العَبادِيدُ** ve **الشَّعارِيرُ** ve **الأَبابِيلُ**; bütün bunların tekili yapılmaz. Lihyânî dedi ki: Yıpranmış elbise: **ثوب شَماطِيطُ خَلَقٌ**. Ve **الشُّمْطُوطُ**: ahmaktır; râciz dedi ki:
يَتْبَعُها شَمَرْدَلٌ شُمْطُوطُ،
لا ورَعٌ جِبْسٌ ولا مأْقُوطُ

Ve **شَماطِيطُ**: bir adam adıdır; İbn Cinnî okudu:
أَنا شَماطِيطُ الذي حُدِّثْت بهْ،
متَى أُنَبَّهْ للغَداء أَنْتَبهْ
ثم أُنَزِّ حَوْلَه وأَحْتَبِهْ،
حتى يقالُ سَيِّدٌ، ولسْتُ بهْ

Ve **أَحْتَبِه**’deki **الهاء**, vakıf için ziyadedir; onu vasl için artırdı; bundan daha fazla bir faydası yoktur. Ve “**حتى يقال**” sözü, merfû olarak rivayet edilmiştir; çünkü o, hâlin fiilini kastetmiştir; ve hâlin fiili, **حتى** بابında merfûdur. Görmez misin ki onların “**سرْتُ حتى أَدخلُها**” sözleri, ancak “ben, girmem hâlinde bulununcaya kadar” manasındadır. Ve “**حتى يقال سيّد**” sözü, geçmiş fiil takdiri üzere olmaz; çünkü bu şair, ancak içinde bulunduğu hâlini hikâye etmeyi kastetmiştir; bunun geçmiş olduğunu haber vermeyi kastetmemiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش م ط * * الشَّمَطُ * بفتحتين بياض شعر الرأس يُخالط سواده والرجل * أشْمَطُ * وقوم * شُمْطانٌ * مثل أسود وسودان وقد * شَمِطَ * من باب طرِب والمرأة * شَمْطاءُ * بوزن حمراء

##### Türkçe

* ش م ط * * **الشَّمَطُ** * (iki fetha ile) baş saçının beyazlığıdır; onun siyahlığına karışır. Adam **أشْمَطُ**’tur; bir topluluk da **شُمْطانٌ**’dır; **أسود** ve **سودان** gibi. Ve **شَمِطَ** (باب **طرِب**’den). Kadın ise **شَمْطاءُ**’dır; **حمراء** vezninde.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشمط، محركة: بياض شعر الرأس يخالط سواده، كذا في الصحاح، وفي المحكم: الشمط في الشعر: اختلافه بلونين من سواد وبياض. شمط الرجل كفرح يشمط شمطا وأشمط، كأكرم، واشمط اشمطاطا، قال الأغلب العجلي:
  قد عرفتني سرحتي وأطت
  وقد شمطت بعدها واشمطت وتقدم في أ ط ط أن الرجز للراهب المحاربي. وقال المتنخل الهذلي:
  وما أنت الغداة وذكر سـلـمـى                      وأمسى الرأس منك إلى اشمطاط واشمأط، كاطمأن اشمئطاطا. فهو أشمط، من قوم شمط، وشمطان، بضمهما، مثل: أسود وسود وسودان، وأعور وعور وعوران. قال الجوهري: والمرأة شمطاء. قلت: ومنه قول عمرو بن كلثوم:
  ولا شمطاء لم يترك شقاها                      لها من تسعة إلا جنـينـا

  وقال الليث: الشمط في الرجل: شيب اللحية، وفي المرأة شيب الرأس، ولا يقال للمرأة: شيباء، ولكن شمطاء. وشمطه، أي الشيء يشمطه شمطا، من حد ضرب: خلطه، كأشمطه، وهذه عن أبي زيد قال: ومن كلامهم: أشمط عملك بصدقة، أي اخلطه، فهو شميط ومشموط، وكل لونين اختلطا فهما شميط. وكان أبو عمرو بن العلاء يقول لأصحابه: اشمطوا، أي خذوا مرة في قرآن، ومرة في شعر، ومرة في لغة، أي خوضوا، وهو مجاز. وشمط الإناء: ملأه، وكذلك شحطه، عن أبي عمرو. ومن المجاز: شمطت النخلة، إذا انتثر بسرها، عن أبي عمرو، قال: وكذلك الشجر، إذا انتثر ورقه، يشمط. ومن المجاز: طلع الشميط، أي الصبح، لاختلاط لونيه من الظلمة والبياض. وقيل: لاختلاط بياض النهار بسواد الليل. وفي الصحاح: لاختلاط بياضه بباقي ظلمة الليل. قال الكميت:
  وأطلع منه اللياح الشميط                      خدودا كما سلت الأنصل وقال البعيث:
  وأعجلها عن حاجة لم تفه بها                      شميط يتلي آخر الليل ساطع ومن المجاز: الشميط: الولد نصفهم ذكور ونصفهم إناث. كذا في اللسان. والشميط: من النبات: ما بعضه هائج وبعضه أخضر، قاله الليث. وفي الصحاح: نبت شميط، أي بعضه هائج. والشميط: ذئب، هكذا في النسخ بكسر الذال المعجمة عن اسم الحيوان،وهو غلط، والصواب: ذنب شميط، محركة: فيه سواد وبياض. ومن المجاز: الشميط من اللبن: ما لا يدرى أحامض هو أم حقين، من طيبه، من قولهم: شمط بين الماء واللبن، أي خلط. ويقال: طائر شميط الذنابى، إذا كان في ذنبه بياض وسواد قاله الليث، وأنشد لطفيل الغنوي يصف فرسا:
  شميط الذنابى جوفت وهي جونة                      بنقبة ديباج وريط مـقـطـع يقول: اختلط في ذنبها بياض وغيره. وقال ابن دريد: قوله: شميط الذنابى، أي شعلاؤها، والتجويف ابيضاض البطن حتى ينحدر البياض في القوائم. والشمطانة، بالضم: البسرة يرطب جانب منها وسائرها يابس، عن ابن الأعرابي، أو هي الرطبة المنصفة، قاله أبو عمرو. وشميط، كزبير: حصن بالأندلس، من أعمال سرقسطة. وشميط بن بشير، وشميط بن العجلان البصري: محدثان. والشميط: نقا ببلاد بني أبي عبد الله بن كلاب، أو هو الشميط، كأمير، كما في العباب، وبالوجهين روي قول أوس ابن حجر يصف القتلى:
  كأنهم بين الشـمـيط وصـارة                      وجرثم والسوبان خشب مصرع وشامط: لقب أحمد بن حيان القطيعي المحدث، كما في العباب. ويقال: هذه قدرة، هكذا في أصول القاموس، والصواب: قدر، كما هو نص الجمهرة والصحاح، تسع شاة بشمطها، بالفتح، كما هو نص الصحاح والجمهرة، ويكسر، عن العكلي، قال ابن دريد: ولم أسمع ذلك إلا منه، وحكى ابن بري عن ابن خالويه، قال: الناس كلهم على فتح الشين من شمطها إلا العكلي، فإنه يكسر الشين. ويحرك، عن ابن عباد، ووجد هكذا مضبوطا في نسخة المجمل لابن فارس، وكذلك أشماطها، وكأنه جمع شمط المحرك وشماطها، بالكسر، نقله الصاغاني، أي بتوابلها، كما في الصحاح، أي بمآدمها من الخبز والصباغ. والشمطوط، بالضم: الطويل، قال الراجز:
  يتبعها شمردل شمطوط

  لا ورع جبس ولا مأقوط والشمطوط: الفرقة من الناس وغيرهم كالشمطاط والشمطيط، بكسرهما، وقوم شماطيط: متفرقة، الواحدة: شمطيط، كما في الصحاح، ويقال: ذهب القوم شماطيط وشماليل، إذا تفرقوا، الواحد شمطيط، وشمطاط، وشمطوط، وفي حديث أبي سفيان:  صريح لؤي لا شماطيط جرهم  وثوب شماطيط، أي خلق، عن اللحياني، وزاد غيره: متشقق، الواحد: شمطاط، كما في الصحاح، وأنشد للراجز، وهو جساس بن قطيب:
  محتجزا بخلق شمطاط
  على سراويل له أسماط وقد تقدم. ويقال: جاءت الخيل شماطيط، أي متفرقة أرسالا، أو جماعة في تفرقة. قال سيبويه: لا واحد للشماطيط، ولذلك إذا نسبت إليه قلت: شماطيطي. فأبقى عليه لفظ الجمع، ولو كان عنده جمعا لرد النسب إلى الواحد، فقال: شمطاطي أو شمطوطي، أو شمطيطي. وقال الفراء: الشماطيط والعبابيد والشعارير والأبابيل، كل هذا لا يفرد له واحد. وشماطيط: اسم رجل، أنشد ابن جني:
  أنا شماطيط الذي حدثت به
  متى أنبه للغداء أنتبه
  ثم أنز حوله وأحتبه
  حتى يقال سيد ولست به والهاء في أحتبه زائدة للوقف، وإنما زادها للوصل، كما في اللسان. ومما يستدرك عليه: الشمطات، محركة: الشعرات البيض تكون في الرأس، جمع شمط. وناقة شمطاء: بيضاء المشفرين، وبه فسر ابن الأعرابي قول الشاعر:
  شمطاء أعلى بزها مطرح
  قد طال ما ترحها المترح وفرس شميط الذنب: فيه لونان. ويقال: أكل فلان شاة مصلية بشمطها، بالضم، لغة في الفتح، عن ابن عباد، نقله الصاغاني، أي بتابلها من الخبز والصباغ. والشمطوط، بالضم: الأحمق. والشمطاء: فرس دريد بن الصمة، وهو القائل فيها:
  تعللت بالشمطاء إذ بان صاحبـي                      وكل امرئ قد بان أو بان صاحبه كما في العباب. قلت: ومن نسله الشميطاء، ومن نسل الشميطاء المعنقبة، التي هي إحدى البيوت الخمسة المشهورة عند العرب، وهي موجودة الآن. والشمط: الخوض، وهو مجاز. وأجريت طلقا وشمطوطا بمعنى واحد، كما في العباب والتكملة. واشماطت الخيل، إذا ركضت تبادر شيئا تطلبه. كما في التكملة. وقول العامة: شمطة شمطا، إذا أخذه باستيفاء، مأخوذ من أكل الشاة بشمطها، على التشبيه.

##### Türkçe

**الشمط**، harekeli: başın saçının beyazlığı; siyahlığına karışır; صحاح’ta böyle. Muhكم’de: saçta **الشمط**: onun iki renkle, siyahlık ve beyazlıkla, farklı oluşudur. Adam **شمط** etti, **كفرح** gibi; **يشمط** **شمطا** ve **أشمط**; **كأكرم** gibi; ve **اشمط** **اشمطاطا**. Ağleb el-‘Aclî dedi:
  “Beni, serhatim ve **أطت** tanıdı
  Ve ondan sonra **شمطت** ettim ve **اشمطت** ettim.”
Ve **أ ط ط** maddesinde, recezin er-Râhib el-Muhâribî’ye ait olduğu geçti. Mütenahhil el-Hüzelî dedi:
  “Sen sabahleyin nasılsın; Selmâ’yı anış (varken),
  Ve akşam oldu; başın senden **إلى اشمطاط**’a (vardı).”
Ve **اشمأط**; **كاطمأن** gibi; **اشمئطاطا**. Artık o **أشمط**tur; **قوم شمط**tan ve **شمطان**dan; ikisini de zamme ile; tıpkı: **أسود** ve **سود** ve **سودان**; ve **أعور** ve **عور** ve **عوران** gibi. Cevherî dedi: Kadın da **شمطاء**dır. Dedim: Bundan, ‘Amr b. Kultûm’un sözü:
  “Ve hiçbir **شمطاء** (kadın) yoktur ki bedbahtlığı bırakmış olsun;
  Ona dokuzdan, ancak bir cenin kalmıştır.”

Leys dedi: erkekte **الشمط**: sakalın ağarmasıdır; kadında başın ağarmasıdır; kadına **شيباء** denmez; fakat **شمطاء** (denir). Ve **شمطه**; yani bir şey, onu **يشمطه** **شمطا** eder; **حد ضرب** babından: onu karıştırdı; **كأشمطه** gibi. Bu, Ebû Zeyd’dendir; dedi: Onların sözlerindendir: “**أشمط** işini bir sadakayla”; yani onu karıştır; artık o **شميط** ve **مشموط**tur; iki renk karıştığında ikisi de **شميط**tir. Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ, arkadaşlarına derdi: “**اشمطوا**”; yani bir kere Kur’an’da, bir kere şiirde, bir kere dilde alın; yani dalın; bu mecazdır. Ve **شمط الإناء**: onu doldurdu; aynı şekilde **شحطه**; Ebû ‘Amr’dan. Mecazdandır: **شمطت النخلة**; hurmasının taneleri saçıldığında; Ebû ‘Amr’dan. Dedi: Aynı şekilde ağaç; yaprağı saçıldığında; **يشمط**. Mecazdandır: **طلع الشميط**; yani sabah; iki renginin, karanlık ve beyazlığın, karışmasından dolayı. Ve denildi: gündüzün beyazlığının gecenin siyahlığıyla karışmasından dolayı. صحاح’ta: onun beyazlığının gecenin kalan karanlığıyla karışmasından dolayı. Kumeyt dedi:
  “Ve ondan **اللياح الشميط**u doğdurdu;
  Yanaklar (öyle) ki sanki uçlar sıyrılmıştır.”
Büayث dedi:
  “Ve onu, söylemediği bir ihtiyaçtan, acele ettirdi;
  **شميط**; gecenin sonunu izler; parıldayan.”
Mecazdandır: **الشميط**: çocuk; yarısı erkekler ve yarısı dişiler. Lisân’da böyle. Ve **الشميط**: bitkiden; bir kısmı kurumuş, bir kısmı yeşil olan; Leys söyledi. صحاح’ta: **نبت شميط**; yani bir kısmı kurumuş. Ve **الشميط**: kurt; nüshalarda hayvan adı olarak mu‘ceme **الذال**’ın kesresiyle böyle; bu yanlıştır; doğrusu: **ذنب شميط**; harekeli: onda siyahlık ve beyazlık vardır. Mecazdandır: sütten **الشميط**: güzelliğinden dolayı, ekşi mi yoksa tatlı mı olduğu bilinmeyen; onların “su ile süt arasında **شمط** etti” sözünden; yani karıştırdı. Ve denir: **طائر شميط الذنابى**; kuyruğunda beyazlık ve siyahlık olduğunda; Leys söyledi. Tufeyl el-Ganevî’den, bir atı vasfederken, şu rivayet edildi:
  “**شميط الذنابى**; içi oyuk; o ise koyu renkli;
  Dibâc bir benekle ve kesilmiş bir rît ile.”
Der ki: kuyruğunda beyazlık ve başkası karıştı. İbn Düreyd dedi: “**شميط الذنابى**” sözü; yani onun **شعلاؤها**sı; ve **التجويف**: karnın beyazlamasıdır; ta ki beyazlık bacaklara doğru insin. Ve **الشمطانة**; zamme ile: bir tarafı yumuşayıp olgunlaşan, geri kalanı kuru olan **البسرة**; İbnü’l-A‘râbî’den; yahut o, yarılanmış rutabdır; Ebû ‘Amr söyledi. Ve **شميط**; **كزبير** gibi: Endülüs’te bir hisar; Sarakusta amellerindendir. Ve **شميط بن بشير** ve **شميط بن العجلان البصري**: iki muhaddis. Ve **الشميط**: Benî Ebî ‘Abdillâh b. Kilâb diyarında bir **نقا**; yahut o **الشميط**tir; **كأمير** gibi; ‘Abbâb’da olduğu üzere; ve Evs b. Hacer’in öldürülenleri vasfederken söylediği şu söz iki vecihle rivayet edildi:
  “Sanki onlar **الشـمـيط** ile **صـارة** arasında,
  Ve **جرثم** ve **السوبان** (arasında), devrilmiş odun (gibi).”
Ve **شامط**: muhaddis Ahmed b. Hayyân el-Katî‘î’nin lakabı; ‘Abbâb’da olduğu gibi. Ve denir: “Bu bir **قدرة**”; Kâmûs’un asıllarında böyle; doğrusu: **قدر**; Cumhere ve صحاح’ın nassı üzere. “Bir koyunu, **بشمطها** ile (alır)”; fetha ile; صحاح ve Cumhere’nin nassı üzere; ve kesrelenir; ‘Aklî’den. İbn Düreyd dedi: Bunu ondan başkasından işitmedim. İbn Berrî, İbn Hâlaveyh’ten nakletti; dedi: İnsanların hepsi **شمطها**’daki şînin fethası üzeredir; ancak ‘Aklî, şîni kesreler. Ve harekelenir; İbn ‘Abbâd’dan. İbn Fâris’in Mücmel’inin bir nüshasında böyle ضبط edilmiş bulundu; aynı şekilde **أشماطها**; sanki harekeli **شمط**un cem‘i ve **شماطها** (kesre ile)dir; Sâgânî nakletti; yani baharatlarıyla; صحاح’ta olduğu gibi; yani ekmek ve katıklarından olan yiyecekleriyle. Ve **الشمطوط**; zamme ile: uzun. Râciz dedi:
  “Onu, **شمردل شمطوط** izler;
  Ne takvâlıdır ne de kaba; ne de **مأقوط**.”
Ve **الشمطوط**: insanlardan ve başkalarından bir fırka; **كالشمطاط** ve **الشمطيط** gibi; ikisinin de kesresiyle. Ve **قوم شماطيط**: dağınık; teki: **شمطيط**; صحاح’ta olduğu gibi. Ve denir: “Kavim **شماطيط** ve **شماليل** gitti”; ayrıldıklarında; teki **شمطيط** ve **شمطاط** ve **شمطوط**. Ebû Süfyân hadîsinde: “**صريح لؤي لا شماطيط جرهم**”. Ve **ثوب شماطيط**: yani eski; Lihyânî’den; başkası artırdı: çatlamış; teki: **شمطاط**; صحاح’ta olduğu gibi. Râciz için, o da Cessâs b. Kutayb’dır, şu rivayet edildi:
  “Eski, **خلق شمطاط** ile kuşanmış;
  Üzerinde, onun için **أسماط** bulunan şalvarlar.”
Ve geçti. Ve denir: “Atlar **شماطيط** geldi”; yani dağınık sürüler hâlinde; yahut dağınıklık içinde bir topluluk. Sîbeveyh dedi: **الشماطيط** için tekil yoktur; bu yüzden ona nisbet ettiğinde “**شماطيطي**” dersin; cem‘ lafzını onun üzerinde bıraktı. Eğer onun yanında bir cem‘ olsaydı, nisbeti tekile döndürürdü; “**شمطاطي**” yahut “**شمطوطي**” yahut “**شمطيطي**” derdi. Ferrâ dedi: **الشماطيط** ve **العبابيد** ve **الشعارير** ve **الأبابيل**; bütün bunların tekili yapılmaz. Ve **شماطيط**: bir adam adıdır. İbn Cinnî şu beyti rivayet etti:
  “Ben, kendisiyle haber verilen **شماطيط**’im;
  Ne zaman öğle yemeğine uyanırsam uyanırsın;
  Sonra onun çevresinde çökerim ve **أحتبه**;
  Ta ki ‘efendi’ denilsin; hâlbuki ben değilim.”
Ve **أحتبه**’deki **الهاء**, vakıf için زائدdir; onu ancak vasl için artırdı; Lisân’da olduğu gibi. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الشمطات**; harekeli: başta bulunan beyaz kıllar; **شمط**un cem‘i. Ve **ناقة شمطاء**: iki dudağı beyaz olan; bununla İbnü’l-A‘râbî, şairin sözünü tefsir etti:
  “**شمطاء**; memesi yukarıda; atılmış;
  Onu, atanın atması uzun sürdü.”
Ve **فرس شميط الذنب**: onda iki renk vardır. Ve denir: “Falan, kızartılmış bir koyunu **بشمطها** ile yedi”; zamme ile; fethada bir lugat; İbn ‘Abbâd’dan; Sâgânî nakletti; yani ekmek ve katıktan olan baharatıyla. Ve **الشمطوط**; zamme ile: ahmak. Ve **الشمطاء**: Düreyd b. es-Sımme’nin atı; o, onun hakkında şöyle diyen kimsedir:
  “Arkadaşım ayrılınca, **بالشمطاء** ile oyalanıp durdum;
  Her kişi ya ayrılmıştır ya da onun arkadaşı ayrılmıştır.”
‘Abbâb’da olduğu gibi. Dedim: Onun neslinden **الشميطاء** (gelir); ve **الشميطاء** neslinden **المعنقبة**; o, Araplar yanında meşhur beş evden biridir; ve şimdi mevcuttur. Ve **الشمط**: dalma; bu mecazdır. Ve “**أجريت** **طلقا** ve **شمطوطا**” bir mânâda; ‘Abbâb ve Tekmile’de olduğu gibi. Ve **اشماطت الخيل**; bir şeyi istemek için koşup acele ettiklerinde; Tekmile’de olduğu gibi. Ve avamın sözü: “**شمطة شمطا**”; onu tam olarak aldığında; “koyunu **بشمطها** ile yemek”ten, benzetme üzere alınmıştır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَمِطَ
1 شَمِطَ ذ , aor. شَمَطَ , inf. n. شَمَطٌ, He (a man, S, TA) was, or became, grizzled in the hair of his head; he had whiteness in the hair of his head, mixed with its blackness: (S, Mgh, * K:) as also ↓ أَشْمَطَ, (K, but wanting in one copy,) and ↓ اِشْمَطَّ, and ↓ اِشْمَاطَّ, and ↓ اِشْمَأَطَّ: (K:) [or he had hair of two different colours, black and white: or he had whiteness of the hair, or hoariness, mixed with the blackness of youth: or he had whiteness, or hoariness, in his beard: but شَمِطَتْ, said of a woman, she had whiteness, or hoariness, in the head: see شَمَطٌ, below.] -A2- شَمَطَ, aor. شَمِطَ , (S, K,) inf. n. شَمْطٌ, (S,) He mixed a thing; (S, K;) he mixed together any two things: (S, Mgh:) and ↓ أَشْمَطَ signifies the same. (AZ, K.) You say, شَيَطَ بَيْنَ المَآءِ وَاللَّبَنِ He mixed together the water and the milk. (TA.) And عَمَلَكَ بِصَدَقَةٍ ↓ أَشْمِطْ (assumed tropical:) Mix thou thy work with alms. (AZ.) And Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà used to say to his companions, اشْمِطُوا, [i. e. either اِشْمِطُوا or ↓ أَشْمِطُوا,] meaning (assumed tropical:) Betake yourselves at one time to reading, or reciting, somewhat of the Kur-لn, and another time to some tradition, and another time to something strange [that is to be elucidated], and another time to poetry, and another time to lexicology; i. e., mix ye these [subjects of study]: (TA:) or, accord. to one relation, ↓ شَمِّطُوا. (Har p. 177; where it is expl. in a similar manner).

2 شَمَّطَ see above, last sentence.

4 أَشْمَطَ see 1, in four places.

9 اـِشْمَطَّ see 1, first sentence.

11 اـِشْمَاْطَّ see 1, first sentence.

Q. Q. 4  see 1, first sentence.

شَمَطٌ
شَمَطٌ ذ Whiteness of the hair of the head mixed with its blackness: (S, Mgh, K:) or difference in the hair by being of two colours, black and white: (M, TA:) or mixture of whiteness of the hair, or hoariness, with the blackness of youth: (Mgh:) or in a man, whiteness, or hoariness, of the beard: (Lth, Mgh, TA:) but in a woman, whiteness, or hoariness, of the head. (Lth, TA.) [See 1.] ― -b2- Also شَمَطَاتٌ, which is its pl., White hairs that are in the head. (TA.)

شَمِيطٌ
شَمِيطٌ ذ Mixed; as also ↓ مَشْمُوطٌ: (K:) mixed together; (S, TA;) applied to any two things; (S;) or any two colours. (TA.) ― -b2- ذَنَبٌ شَمِيطٌ; in the K, ذِئْبٌ, which is a mistake; (TA;) A tail (TA) in which are blackness and whiteness. (K, TA.) And فَرَسٌ شَمِيطُ الذَّنَبِ A horse in whose tail are two colours. (TA.) And طَائِرٌ شَمِيطُ الذُّنَابَى A bird having a whiteness (Lth, K) and blackness (Lth) in the tail. (Lth, K.) ― -b3- نَبْتٌ شَمِيطٌ A plant of which part is dried up, or dried up and yellow, (Lth, S, K,) and part green. (Lth, K.) ― -b4- الشَّمِيطُ, [in a copy of the Mgh, ↓ شُمَيْطٌ, which is probably a mistranscription,] (tropical:) The dawn: (S, K:) because of the mixture of its whiteness with the remains of the darkness of night: (S, Mgh:) or because its colour is a mixture of darkness and whiteness. (TA.) ― -b5- لَبَنٌ شَمِيطٌ (tropical:) Milk which is such that one knows not whether it be sour or what has been collected in a skin, and had fresh milk poured upon it, by reason of its pleasantness. (K, TA.) ― -b6- وَلَدٌ شَمِيطٌ (tropical:) Children of whom half are males and half are females. (L, K.)

شُمَيْطٌ
شُمَيْطٌ ذ : see شَمِيطٌ. -A2- See also صُرَدٌ.

أَشْمَطُ
أَشْمَطُ ذ A man (S) having the hair of his head grizzled; having whiteness in the hair of his head, mixed with its blackness: (S, K:) [or whose hair is of two different colours, black and white: or having whiteness of the hair, or hoariness, mixed with the blackness of youth: or having whiteness, or hoariness, in his beard: see شَمَطٌ, above:] or whose hair of his head is white in one place, the rest being black: (Mgh:) fem. شَمْطَآءُ: (Lth, S, Mgh:) one should not apply to a woman the epithet شَيْبَآءُ: (Lth, Mgh:) pl. شُمْطَانٌ (S, K) and شُمْطٌ. (K.) ― -b2- نَاقَةٌ شَمْطَآءُ A she-camel having white lips. (TA.) ― -b3- لَحُمٌ أَشْمَطُ [Flesh-meat marbled with fat]. (Az, TA in art. كرش.)

مَشْمُوطٌ
مَشْمُوطٌ ذ : see شَمِيطٌ.

##### Türkçe

**شَمِطَ**
1 **شَمِطَ** ذ, muzâri‘ **شَمَطَ**, mastar ismi **شَمَطٌ**, O (bir adam, S, TA) başının saçında kırlaşmış idi veya kırlaşır oldu; başının saçında, siyahlığıyla karışık bir beyazlık vardı: (S, Mgh, * K:) bunun gibi ↓ **أَشْمَطَ**, (K, fakat bir nüshada eksik,) ve ↓ **اِشْمَطَّ**, ve ↓ **اِشْمَاطَّ**, ve ↓ **اِشْمَأَطَّ**: (K:) [yahut iki farklı renkten, siyah ve beyazdan, saç sahibi idi: yahut gençliğin siyahlığıyla karışık saç beyazlığı, yahut kırlaşma, vardı: yahut sakalında beyazlık, yahut kırlaşma, vardı: fakat **شَمِطَتْ**, bir kadın hakkında söylenince, başta beyazlık, yahut kırlaşma, vardı: aşağıda **شَمَطٌ**’a bak.] -A2- **شَمَطَ**, muzâri‘ **شَمِطَ**, (S, K,) mastar ismi **شَمْطٌ**, (S,) O bir şeyi karıştırdı; (S, K;) herhangi iki şeyi birbirine karıştırdı: (S, Mgh:) ve ↓ **أَشْمَطَ** aynı şeye delâlet eder. (AZ, K.) Şöyle dersin, شَيَطَ بَيْنَ المَآءِ وَاللَّبَنِ O su ile sütü birbirine karıştırdı. (TA.) Ve عَمَلَكَ بِصَدَقَةٍ ↓ **أَشْمِطْ** (mecaz kabul edilerek:) Amelini sadaka ile karıştır. (AZ.) Ve Ebû-‘Amr İbnü’l-‘Alâ, arkadaşlarına şöyle derdi, اشْمِطُوا, [yani ya **اِشْمِطُوا** yahut ↓ **أَشْمِطُوا**,] şu mânâda (mecaz kabul edilerek:) Bir vakit Kur’ân’dan bir miktar okumaya yahut tilâvete yönelin, başka bir vakit bir hadise, başka bir vakit garip bir şeye [yani açıklanacak olana], başka bir vakit şiire, başka bir vakit lugat ilmine; yani bunları [ders konularını] karıştırın: (TA:) yahut bir rivayete göre, ↓ **شَمِّطُوا**. (Har s. 177; orada benzer bir tarzda açıklanmıştır).

2 **شَمَّطَ** yukarıya bak, son cümle.

4 **أَشْمَطَ** 1’e bak, dört yerde.

9 **اـِشْمَطَّ** 1’e bak, ilk cümle.

11 **اـِشْمَاْطَّ** 1’e bak, ilk cümle.

Q. Q. 4  1’e bak, ilk cümle.

**شَمَطٌ**
**شَمَطٌ** ذ Başın saçının siyahlığıyla karışık beyazlığı: (S, Mgh, K:) yahut saçın iki renkli, siyah ve beyaz, olmak suretiyle farklılığı: (M, TA:) yahut gençliğin siyahlığıyla saç beyazlığının, yahut kırlaşmanın, karışımı: (Mgh:) yahut bir erkekte, sakalın beyazlığı, yahut kırlaşması: (Lth, Mgh, TA:) fakat bir kadında, başın beyazlığı, yahut kırlaşması. (Lth, TA.) [1’e bak.] ― -b2- Yine **شَمَطَاتٌ**, ki onun çoğuludur, Baştaki beyaz kıllar. (TA.)

**شَمِيطٌ**
**شَمِيطٌ** ذ Karışık; bunun gibi ↓ **مَشْمُوطٌ**: (K:) birbirine karıştırılmış; (S, TA;) herhangi iki şeye uygulanır; (S;) yahut herhangi iki renge. (TA.) ― -b2- ذَنَبٌ **شَمِيطٌ**; K’da ذِئْبٌ, ki bu bir hatadır; (TA;) (TA) içinde siyahlık ve beyazlık bulunan bir kuyruk. (K, TA.) Ve فَرَسٌ **شَمِيطُ الذَّنَبِ** Kuyruğunda iki renk bulunan bir at. (TA.) Ve طَائِرٌ **شَمِيطُ الذُّنَابَى** Kuyrukta bir beyazlık (Lth, K) ve siyahlık (Lth) bulunan bir kuş. (Lth, K.) ― -b3- نَبْتٌ **شَمِيطٌ** Bir kısmı kurumuş, yahut kurumuş ve sararmış, (Lth, S, K,) bir kısmı yeşil olan bir bitki. (Lth, K.) ― -b4- **الشَّمِيطُ**, [Mgh’nin bir nüshasında, ↓ **شُمَيْطٌ**, ki muhtemelen bir yanlış yazımdır,] (mecaz:) Şafak: (S, K:) beyazlığının, gecenin karanlığının kalıntılarıyla karışmasından dolayı: (S, Mgh:) yahut rengi karanlık ile beyazlığın bir karışımı olduğundan dolayı. (TA.) ― -b5- لَبَنٌ **شَمِيطٌ** (mecaz:) Hoşluğundan dolayı, ekşi mi olduğu yoksa bir tulumda toplanmış olana taze süt dökülmüş olan mı olduğu bilinmeyen süt. (K, TA.) ― -b6- وَلَدٌ **شَمِيطٌ** (mecaz:) Yarısı erkek ve yarısı dişi olan çocuklar. (L, K.)

**شُمَيْطٌ**
**شُمَيْطٌ** ذ : **شَمِيطٌ**’e bak. -A2- Ayrıca صُرَدٌ’e de bak.

**أَشْمَطُ**
**أَشْمَطُ** ذ Başının saçı kırlaşmış; başının saçında, siyahlığıyla karışık beyazlık bulunan bir adam: (S, K:) [yahut saçı iki farklı renkten, siyah ve beyazdan, olan: yahut gençliğin siyahlığıyla karışık saç beyazlığı, yahut kırlaşma, bulunan: yahut sakalında beyazlık, yahut kırlaşma, bulunan: yukarıda **شَمَطٌ**’a bak:] yahut başının saçı bir yerde beyaz olup geri kalanı siyah olan: (Mgh:) müennesi **شَمْطَآءُ**: (Lth, S, Mgh:) bir kadına **شَيْبَآءُ** sıfatı uygulanmamalıdır: (Lth, Mgh:) çoğulu **شُمْطَانٌ** (S, K) ve **شُمْطٌ**. (K.) ― -b2- نَاقَةٌ **شَمْطَآءُ** Beyaz dudaklı bir dişi deve. (TA.) ― -b3- لَحُمٌ **أَشْمَطُ** [yağla damarlı et]. (Az, TA, madde كرش’te.)

**مَشْمُوطٌ**
**مَشْمُوطٌ** ذ : **شَمِيطٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَمَطَ
شَمَطَ I ( n. ac. شَمْط 1 ),
a.  Mixed, mingled.

b.  Filled.

c.  [ coll. ], Snatched away; tore up, off.

d.  Was stript ( tree ).

شَمِطَ
شَمِطَ A ( n. ac. شَمَط 4 ),
a.  Was, became grizzled, gray.

b.  Shot up, grew quickly,

شَمَّطَ
شَمَّطَ II ,  أَشْمَطَ IV ,
a.  see I (d) .

اِشْمَطَّ
اِشْمَطَّ IX ,
a.  Was, became grizzled, gray .  شَمْط 1 ,  شِمْط 2 , ( pl. شِمَاْط 23 ,  أَشْمَاْط 38 ), Spice, aromatics; condiment.

شَمَط
شَمَط 4 ,
a.  see 1 .

b.  Hoariness ( of the hair ).

أَشْمَطُ
أَشْمَطُ 14 , ( pl. شُمْط 3 ,  شُمْطَاْن 35 ),
a.  Grizzled, gray. -

شَمُّوْط
شَمُّوْط 31 , ( pl. شَمَاْمِيْطُ 70 )
a.  [ coll. ], Hank, skein, spool ( of thread ).

شِمْطَاْ٤
شِمْطَاْ٤ 49 , ( pl. شَمَاْطِيْ٤ُ 67 ),
a.  Troop, band.

اِشْمَاطَّ
اِشْمَاطَّ
a.  see IX .

##### Türkçe

**شَمَطَ**
**شَمَطَ** I ( mastar: **شَمْط** 1 ),
a. Karışık, karıştırılmış.

b. Doldurulmuş.

c. [ topluluk ismi ], Kapıp götürdü; koparıp çıkardı, söküp aldı.

d. Soyuldu (ağaç).

**شَمِطَ**
**شَمِطَ** A ( mastar: **شَمَط** 4 ),
a. Kırçıllı oldu, gri oldu.

b. Fırladı, çabuk büyüdü,

**شَمَّطَ**
**شَمَّطَ** II , **أَشْمَطَ** IV ,
a. I (d)’ye bak.

**اِشْمَطَّ**
**اِشْمَطَّ** IX ,
a. Kırçıllı oldu, gri oldu. **شَمْط** 1 , **شِمْط** 2 , ( çoğulu: **شِمَاْط** 23 , **أَشْمَاْط** 38 ), Baharat, aromatikler; çeşni.

**شَمَط**
**شَمَط** 4 ,
a. 1’e bak.

b. Saçın aklığı (saçın).

**أَشْمَطُ**
**أَشْمَطُ** 14 , ( çoğulu: **شُمْط** 3 , **شُمْطَاْن** 35 ),
a. Kırçıllı, gri. -

**شَمُّوْط**
**شَمُّوْط** 31 , ( çoğulu: **شَمَاْمِيْطُ** 70 )
a. [ topluluk ismi ], Çile, yumak, makara (ipliğin).

**شِمْطَاْ٤**
**شِمْطَاْ٤** 49 , ( çoğulu: **شَمَاْطِيْ٤ُ** 67 ),
a. Bölük, takım.

**اِشْمَاطَّ**
**اِشْمَاطَّ**
a. IX’a bak.
