# شمل — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D9%84/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: شمل

ش م ل
هو خير شامل وشملهم الخير شمولاً وأنا مشمول بنعمة الله تعالى وجمع الله تعالى شملهم‏.‏
وهو كريم الشمائل‏.‏
وما ذلك من شمالي‏:‏ من خلقي‏.‏
قال لبيد‏:‏ هم قومي وقد أنكرت منهم شمائل بدّلوها من شمالي وتقول‏:‏ ليس من شمالي أن أعمل بشمالي وشملت الريح تشمل‏.‏
وغدير مشمول‏:‏ تضربه الشمال وليلة مشمولة‏:‏ باردة ذات شمال‏.‏
قال النمر‏:‏ ولرفقة في ليلة مشمولة نزلت بها فغدت على أسآرها وأشملنا‏:‏ دخلنا في الشمال‏.‏
والتف في شملته واشتمل بثوبه‏.‏
وهو حسن الشملة بالكسر‏.‏
واشتمل به الشملة الصماء وهو أن يدير الثوب على جسده كله لا يخرج منه يده‏.‏
قال‏:‏ أوردها سعد وسعد مشتمل يا سعد لا تروى بهذاك الإبل والرحم مشتملة على الولد‏.‏
وسقاه الشمول‏.‏
قال الأصمعي‏:‏ هي التي لها عصفة كعصفة الشمال‏.‏
وضربه بالمشمل وهو سيف صغير يشتمل عليه الرجل بثوبه‏.‏
وعليه مشملة‏:‏ كساء مخمل كالقطيفة‏.‏
وما بقي على النخلة من الرطب إلا شمل وشماليل‏:‏ بقايا متفرقة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو مشتمل على داهية‏.‏
وعجبت من حاله واشتماله على أخلاق جميلة وسير مرضية‏.‏
واشتمل عليه‏:‏ وقاه بنفسه‏.‏
قال عبيد الله بن زياد للمنذر بن الزبير‏:‏ إن شئت اشتملت عليك ثم كانت نفسي دون نفسك‏.‏
ورجل مشمول الخلائق‏:‏ طيبها‏.‏
قال‏:‏ كأن لم أعش يوماً بصهباء لذة ولم أند مشمولاً خلائقه مثلي ولم أدع‏.‏
وخمر مشمولة‏:‏ طيّبة الطعم‏.‏
ونوًى مشمولةٌ‏:‏ مفرقة بين الأحبة لأن الشمال تفرق السحاب‏.‏
قال زهير‏:‏ جرت سنحاً فقلت لها أجيزي نوًى مشمولةً فمتى اللقاء وزجرت له طير الشمال أي طير الشؤم‏.‏
قال الحارث بن حرجة الفزاريّ‏:‏ وهون وجدي أنني لم أكن لهم غراب شمال ينتف الريش حاتماً وقال شتيم بن خويلد‏:‏ أطعت غريب إبط الشمال ينحي بحد المواسي الحلوقا أراد معاوية بن حذيفة بن بدر تشأم به‏.‏
وأدفأتنا أم شملة وهي كنية الشمس وتكنى بها ضم الظلام على الوحشيّ شملته ورائح من نشاص الدلو منسكب

### Türkçe

ش م ل
O, hayır kuşatıcıdır; ve hayır onları kuşattı, kuşatış olarak. Ve ben, Allah Teâlâ’nın nimetiyle kuşatılmışım. Ve Allah Teâlâ onların **شمل**’ini topladı.
Ve o, **الشمائل**’i kerîmdir.
Ve bu, benim **شمالي**’mden değildir: yani benim yaratılışımdandır.
Lebîd dedi ki:
“Onlar kavmimdir; hâlbuki onlardan **شمائل** tanımadım; onu benim **شمالي**’mden değiştirdiler.”
Ve dersin ki: Benim **شمالي**’mden değildir ki **بشمالي** ile iş yapayım. Ve rüzgâr **شملت** eder, **تشمل** eder.
Ve **غدير مشمول**: ona **الشمال** vurur. Ve **ليلة مشمولة**: soğuk, **شمال** sahibi.
En-Nemir dedi ki:
“Ve **ليلة مشمولة**’de bir yoldaş topluluğu; onunla indim; derken artıkları üzerine sabahladı; ve biz **أشملنا** ettik: **الشمال**’a girdik.”
Ve **شملته**’sine büründü; ve elbisesiyle **اشتمل** etti.
Ve o, kesre ile **الشملة**’si güzeldir.
Ve onunla **اشتمل** etti: **الشملة الصماء**; o da, elbiseyi bedeninin tamamı üzerine döndürmesidir; ondan elini dışarı çıkarmaz.
Dedi ki:
“Onu Sa‘d suladı; ve Sa‘d **مشتمل**; ey Sa‘d, o develer bununla kanmaz.”
Ve rahim, çocuk üzerine **مشتملة**’dir.
Ve ona **الشمول** içirdi.
El-Asma‘î dedi ki: O, **الشمال**’ın **عصفة**’si gibi bir **عصفة**’si olandır.
Ve onu **بالمشمل** ile vurdu; o, küçük bir kılıçtır; adam onu elbisesiyle üzerine **يشتمل** eder.
Ve onun üzerinde **مشملة** vardır: kadife gibi, **القطيفة** gibi bir örtü.
Ve hurma ağacında tazeden geriye **شمل** ve **شماليل**’den başka kalmadı: dağınık kalıntılar.
Ve mecazdandır: O, bir felâket üzerine **مشتمل**’dir.
Ve onun hâline ve güzel ahlâklar ve razı olunan gidişler üzerine **اشتماله**’sine şaştım.
Ve onun üzerine **اشتمل** etti: onu kendi nefsiyle korudu.
Ubeydullah b. Ziyâd, Münzir b. Zübeyr’e dedi ki: İstersen senin üzerine **اشتملت** ederim; sonra da benim nefsim, senin nefsinin önünde olur.
Ve **مشمول الخلائق** bir adam: onların iyisi.
Dedi ki:
“Sanki bir gün bile lezzetli sarı şarapla yaşamadım; ve benim gibi **مشمولاً خلائقه** birini çağırmadım; ve bırakmadım.”
Ve **خمر مشمولة**: tadı hoş.
Ve **نوًى مشمولةٌ**: sevgililer arasında ayrılmış; çünkü **الشمال** bulutları dağıtır.
Züheyr dedi ki:
“**سنحاً** olarak aktı; ona dedim ki: Geç; **نوًى مشمولةً**; artık ne zaman buluşma?”
Ve ona **طير الشمال**’ı, yani uğursuzluk kuşunu, ürküttün.
El-Hâris b. Hurace el-Fezârî dedi ki:
“Ve kederimi hafifletti ki ben onlar için, tüyleri yolan, uğursuzluk kargası olmadım; Hâtim’i.”
Ve Şetîm b. Huveylid dedi ki:
“**إبط الشمال**’ın yabancısına itaat ettim; usturaların keskinliğiyle boğazları uzaklaştırır.”
Muâviye b. Huzeyfe b. Bedr’i kastetti; onunla uğursuzluk saydı.
Ve bizi ısıttı **أم شملة**; o, güneşin künyesidir; ve onunla künyelenir.
Karanlığın yabanî üzerine toplanması: **شملته**.
Ve kovanın **نشاص**’ından dökülen bir giden.
