# شمل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شمل

باب الشين واللام والميم معهما
ش ل م، ش م ل مستعملان فقط
شلم:
الشَّيلم والشّالمُ، بلغة أهل السّواد: الزُّوان، يكون في البُرّ.
شمل:
شملهم أمرٌ: أي: غشيهم، يشملهم شملاً وشًمولاً.
واللَّونُ الشامل: أن يكون لونٌ أسود يعلوه لونٌ آخر.
والشّمال: خلالفُ اليمين. والشمال: خليقةُ الإنسان. وجمعهُ: شمائلُ.
قال لبيد:
همُ قومي وقد أنكرتُ منهم		شمائل بدِّلوها من شِمالي
ويقال: إنها لحسنة الشَّمائل، أي شكلها وحالاتها، ورجل كريم الشمائل، أي: في أخلاقه وعشرته والشَّمأل: لغة في الشَّمال وهي ريحٌ تهبُّ عن يسار القبلة، وقد شملت تشملُ شمولاً. وغديرٌ مشمول: شملته ريحُ الشَّمال، فبرد ماؤه ومنه قيل للخمر مشمولة، أي: باردة، كما قال لبيد:
مشمولةٍ غُلثت بنابت عرفجِ		كدُخان نارٍ ساطعٍ أسنامها
والشَّملةُ: كساءُ يشتمل به. والشّملةُ: مصدر من اشتمل بثوب يديره على جسده كلِّه، لا يخرج منه يده. والشَّملةُ الصَّماءُ: التي ليس تحتها قميصٌ ولا سروايل. وكُرِه الصلاةُ فيها وكُره الصَّلاة ويدُه في جوفه.
وشملُ القوم: مجتمع عدهشم وأمرهم، تقول: جمع الله شملهم.
والمشملةُ: كساءٍّ له متفرِّق يُلتحفُ به دون القطيفة، ويذكَّر أيضاً فيقال: مشملٌ. والمِشملُ: سيفٌ قصير يشتملُ عليه الرَّجلُ فيغطَّيه بثوب، يقال: جاء مُشتملاً على سيفه. وجاء فلان مُشتملاً على داهيةِ. والرَّحمُ مشتمِلةٌ على الولد إذا تضمَّنته.
والشَّماليلُ: ما تفرَّق من شعب الأغصان في رؤوسها كنحو شماريخٍ الغِدق.
والشِّما: ما لفَّ فيه ضرع النّاقةِ أو الشّاة أو البقرة. والشَّمال: التي تُجعل على صدر التَّيس فتمنعه من النَّزاء، وهو بلغتنا: النَّجاف: وناقةٌ شملَّة شملال، أي: قوية سريعة. ومن أمثال العرب:
أوردها سعدٌ وسعدُ مُشتملْ
يا سعدُ لا تروى بهذاك الإبلْ
أي: أورد إبله الماء وهو مشتمل، أي: باشتمالك لا تروى. لأنك إذا أوردتها فلا بدّ من أن تتشمَّر وتحتزم وتأتمر حتى تروى الإبلُ.

### Türkçe

باب **الشين** ve **اللام** ve **الميم** onlarla birlikte

**ش ل م**، **ش م ل** yalnızca kullanılmış olan ikisidir.

**شلم**:
**الشَّيلم** ve **الشّالمُ**; **أهل السّواد** dilinde: **الزُّوان**; **البُرّ** içinde olur.

**شمل**:
Onları bir iş **شملهم أمرٌ**: yani onları kapladı; onları **شملاً** ve **شًمولاً** ile kapsar.

Ve **اللَّونُ الشامل**: üstüne başka bir renk çıkan siyah bir renk olmasıdır.

Ve **الشّمال**: **اليمين**’in zıddıdır. Ve **الشمال**: insanın yaratılışıdır. Onun çoğulu: **شمائلُ**.

**لبيد** dedi:
همُ قومي وقد أنكرتُ منهم		شمائل بدِّلوها من شِمالي

Ve denilir: O, elbette **الشَّمائل** bakımından güzeldir; yani şekli ve halleri. Ve **رجل كريم الشمائل**: yani ahlâkında ve ünsiyetinde. Ve **الشَّمأل**: **الشَّمال** hakkında bir dildir; o, kıblenin solundan esen bir rüzgârdır; ve **شملت** **تشملُ** **شمولاً**. Ve **غديرٌ مشمول**: **ريحُ الشَّمال** onu kapladı da suyu soğudu. Ve ondan dolayı şaraba **مشمولة** denildi; yani soğuk; **لبيد**’in dediği gibi:
مشمولةٍ غُلثت بنابت عرفجِ		كدُخان نارٍ ساطعٍ أسنامها

Ve **الشَّملةُ**: onunla bürünülen bir örtüdür. Ve **الشّملةُ**: bir elbiseyle **اشتمل** edenin kaynağıdır; onu bütün bedeninin üzerine dolaştırır; ondan elini çıkarmaz. Ve **الشَّملةُ الصَّماءُ**: altında ne gömlek ne de şalvar olan. Onun içinde namaz kılmak kerih görüldü; ve eli onun iç boşluğunda iken namaz kerih görüldü.

Ve **شملُ القوم**: onların sayısının ve işlerinin toplanmışı. Dersin ki: Allah onların **شمل**’ini toplasın.

Ve **المشملةُ**: **القطيفة** dışında onunla örtünülen, parçalı bir örtü. Ve ayrıca müzekker de yapılır da **مشملٌ** denilir. Ve **المِشملُ**: adamın üzerine büründüğü kısa bir kılıçtır; onu bir elbiseyle örter; denilir: Kılıcının üzerine **مُشتملاً** olarak geldi. Ve falan kimse bir musibetin üzerine **مُشتملاً** olarak geldi. Ve rahim, onu içine aldığı zaman çocuğun üzerine **مشتمِلةٌ**’dir.

Ve **الشَّماليلُ**: dalların uçlarındaki budakların, bol salkımların **شماريخٍ الغِدق** benzeri şekilde, ayrılıp dağılmış olanı.

Ve **الشِّما**: deve ya da koyun ya da sığırın memesinin içine sarıldığı şey. Ve **الشَّمال**: tekenin göğsüne konulan, onu sıçramaktan alıkoyan şeydir; o, bizim dilimizde: **النَّجاف**. Ve **ناقةٌ شملَّة شملال**: yani güçlü, hızlı. Ve Arapların darbımesellerindendir:
أوردها سعدٌ وسعدُ مُشتملْ
يا سعدُ لا تروى بهذاك الإبلْ

Yani: Develerini suya getirdi, hâlbuki o **مشتمل** idi; yani senin **اشتمالك** ile develer sulanmaz. Çünkü onları suya getirdiğin zaman, develer sulanıncaya kadar mutlaka eteğini toplaman, kuşanman ve hazırlanman gerekir.
