# شمم — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%85/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%85%D9%85/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%85.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: شمم

شَمِمْتُ الشيء أَشَمُّهُ شَمّاً وشَميماً، وشَمَمْتُ بالفتح أَشُمُّ لغةٌ. وقولهم: يا ابن شَامَّةِ الوَذْرَةِ، كلمةٌ معناها القذْفُ. وأَشْمَمْتُهُ الطيبَ فشَمَّهُ واشْتَمَّهُ بمعنىً. وتَشَمَّمْتُ الشيء: شَمِمْتُهُ في مُهْلَةٍ. والمُشَامَّةُ مُفاعَلَةُ منه. والتَشَامُّ: التفاعل. والمُشَامَّةُ: الدنوُّ من العدوِّ حتى يتراءى الفريقان. ويقال: شامِمْ فلاناً، أي انظرْ ما عنده. وشامَمْتُ الرجل، إذا قاربتَه ودنوتَ منه. والشَمَمُ: ارتفاعٌ في قصَبة الأنف مع استواءِ أعلاهُ. فإن كان فيها احدِيدابٌ فهو القَنا. ورجلٌ أَشَمُّ الأنف. وجبلٌ أَشَمُّ، أي طويلُ الرأس بيِّن الشَمَمِ فيهما. أبو عمرو: أشَمَّ الرجل يُشِمُّ إشْمَاماً، وهو أن يمُرَّ رافعاً رأسَه. ويقال: بَيْناهُمْ في وجهٍ إذا أَشَمُّوا، أي عدلوا قال: وسمعت الكلابيَّ يقول: أشَمَّ القومُ، إذا جاروا عن وجوههم يميناً وشمالاً. قال الخليل بن أحمد: تقول للوالي: أَشْمِمْني يدَك. وهو أحسنُ من ناولني يدَك. وعرضتُ عليه كذا فإذا هو مُشِمٌّ لا يريدُه. وإشْمامُ الحرف: أن تُشِمَّهُ الضمَّة أو الكسرة وهو أقلُّ من رَوْم الحركة، لأنّه لا يُسْمَعُ، وإنما يتبيّن بحركة الشفَة ولا يُعتَدُّ بها حركةً لضعفها. والحرف الذي فيه الإشمامُ ساكنٌ أو كالساكن، مثل قول الشاعر:
متى أنام لا يؤرِّقْني الكَرى
ليلاً ولا أسمعُ أجراس المَطي
يريد الكَرِيَّ والمطِيَّ. وقَتَبٌ شَميمٌ، أي مرتفعٌ. وقال يصف فرساً:
مُلاعِبَة العِنانِ كغصنِ بانٍ		إلى كَتفَيْنِ كالقَتَبِ الشَميمِ
والمَشْمومُ: المسكُ. قال علقمة:
يَحْمِلْنَ أُتْرُجَّةً نَضْحُ العبير بهاكأنَّ تَطْيابَها في الأنف مَشْمومُ

### Türkçe

**شَمِمْتُ** şeyi **أَشَمُّهُ** **شَمّاً** ve **شَميماً** (olarak) (kokladım); ve **شَمَمْتُ** (fetha ile) **أَشُمُّ** bir dildir. Ve onların sözü: “ya ibn **شَامَّةِ الوَذْرَةِ**”, manası atma/sövme olan bir kelimedir. Ve onu güzel kokuyu **أَشْمَمْتُهُ**; böylece onu **شَمَّهُ** ve **اشْتَمَّهُ** (aynı) manadadır. Ve **تَشَمَّمْتُ** şeyi: onu bir mühlet içinde **شَمِمْتُهُ** (demektir). Ve **المُشَامَّةُ** ondan **مُفاعَلَةُ**dır. Ve **التَشَامُّ**: **التفاعل**dir. Ve **المُشَامَّةُ**: iki takım birbirini görür oluncaya kadar düşmana yaklaşmaktır. Ve denilir: “**شامِمْ** falancayı”, yani onda olanı gör. Ve **شامَمْتُ** adamı, ona yaklaştığım ve ona yakın durduğum zaman (denir). Ve **الشَمَمُ**: burun kemiğinde, üstünün düz olmasıyla birlikte bir yüksekliktir. Şayet onda bir kamburluk olursa o **القَنا**dır. Ve burunlu bir adam **أَشَمُّ**dur. Ve bir dağ **أَشَمُّ**dur; yani başı uzun, ikisinde de **الشَمَمِ**i açıkça belli (olan). Ebû Amr: adam **أشَمَّ** eder, **يُشِمُّ** **إشْمَاماً**; o, başını kaldırarak geçmesidir. Ve denilir: “**بَيْناهُمْ** bir yönde iken, **أَشَمُّوا** ettikleri zaman”, yani saptılar. Dedi: ve Kelâbî’yi şöyle derken işittim: kavim **أشَمَّ** etti, yüzlerinden sağa ve sola meylettikleri zaman. Halîl b. Ahmed dedi: Vâliye şöyle dersin: “**أَشْمِمْني** elini.” Ve o, “elini bana uzat”tan daha güzeldir. Ve ona şöyle şöyle arz ettim de bir de baktım ki o **مُشِمٌّ**dür; onu istemiyor. Ve harfin **إشْمامُ**u: ona dammeyi yahut kesrayı **تُشِمَّهُ** (yani sezdirmen)dir; ve o, harekeyi **رَوْم** etmekten daha azdır; çünkü işitilmez; ancak dudak hareketiyle belirginleşir ve zayıflığından dolayı bir hareke olarak sayılmaz. Ve içinde **الإشمامُ** bulunan harf sâkindir yahut sâkin gibidir; şairin sözü gibi:
متى أنام لا يؤرِّقْني الكَرى
ليلاً ولا أسمعُ أجراس المَطي
**الكَرِيَّ** ve **المطِيَّ**yi kasteder. Ve **قَتَبٌ شَميمٌ**: yani yüksek. Ve bir atı vasfederek dedi:
مُلاعِبَة العِنانِ كغصنِ بانٍ		إلى كَتفَيْنِ كالقَتَبِ الشَميمِ
Ve **المَشْمومُ**: misk. Alkame dedi:
يَحْمِلْنَ أُتْرُجَّةً نَضْحُ العبير بهاكأنَّ تَطْيابَها في الأنف مَشْمومُ
