# شنج (ش-ن-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ن - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والشين مع النون
ش ج ن، ن ش ج، ج ش ن، ش ن ج، ن ج ش مستعملات
شجن:
الشَّجَنُ: الهمُّ والحزنُ، وأشجَنني فشَجُنتُ منه أشجُن شُجُوناً.
والحمامة تَشجُنُ شُجوناً إذا ناحت وتَحزنت.
ووردت أرضاً ما كانت لي شَجَناً أي وطناً.
والحديث ذو شُجُونٍ أي فُنونٍ وأعراض أي أطراف ونواحٍ.
والأشجانُ: الأحزانُ، جمع شَجَنٍ، والفعل منه شَجِنتُ أي صار الشَّجَنُ فيَّ.
وأما تَشَجنت فكأني تذكرت وتبكَّيت لذلك، وهو كقولك: فَطُنتُ فطناً، وفَطِنتُ للشيء فِطنةً وفَطَنا، وأنشدَ:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
والشاجنةُ: ضَربٌ من الأوديةِ والمَسايل ذو نبتٍ حسن، والجميعُ السَّواجِنُ.
والشَّجنةُ: شُجنة الرَّجم معلقةٌ بالعرش، ويعني بالشُّجنة قرابةً مُشتبِكةٌ، ويقال: هي كالغُصن من الشَّجَرَةِ، ويقال: هي شِجنَةٌ وشُجنةٌ.
نشج:
نَشَجَ الباكي يَنشِجُ نَشيجاً إذا غَصى البُكاءُ في حَلقه عند الفَزعة.
والطَّعنة تَنشِجُ عند خروج الدَّم: تسمع لها صوتاً في جَوفها، وإذا بدا صوتٌ كالنَّفخة قيل نعرتِ الطَّعنةُ.
والقِدر تَنشِجُ عند الغليان. والناشج الذي ينزع نفسه، قال:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ
جشن:
الجَوشنُ: ما عَرض من وسط الصدر.
ويقال: الجَوشَنُ اسم الحديد الذي يُلبسُ من السِّلاح.
وجَوشنُ الجَرادة صدرها.
شنج:
الشَّنَجُ: تَشَنُّج الأصابع كلَّها والجلد، وربَّما قالوا: شَنِجٌ أشنَجُ وشَنِجٌ مُشَنَّجٌ، والمُشَنَّجُ أشدُّ تشنيجاً، وإذا شَنِجَ نسا الدّابَّة فهو أقوى لها و أشدُّ لرجليها.
وتقول هذيل: غنجٌ على شَنَجٍ أي رجلٌ على جَمَلٍ، فالغنجُ هو الرجل، والشَّنَجُ: الجمل.
قالوا: والغنج تحريك العُنُقِ والبدن.
نجش:
النَّجشُ: إن يُريد الإنسانُ أن يبيع بياعةً فيُساومُه بثمنٍ كثير ينظر إليه ناظر فيقع فيها.
وفي التزويج أيضاً والأشياء، ومنه الحديث: " لا نَجشَ في الإسلام".
ونَجَشَها نَجشاً، ورجلٌ ناجِشٌ نَجُوشُ الصيد أي يأخذ من حواليها ليصرفها إلى الحِبالة.
قال زائدة: ينجُشُ الطَّير أي يسُوقُه.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **الشين** ile **النون**
**ش ج ن**، **ن ش ج**، **ج ش ن**، **ش ن ج**، **ن ج ش** kullanılagelenlerdir.

**شجن**:
**الشَّجَنُ**: keder ve hüzün; “beni kederlendirdi” (**أشجَنني**) de, ben ondan dolayı kederlendim (**شَجُنتُ**) (şöyle derim:) ondan **أشجُن** (fiiliyle) **شُجُوناً**.
Güvercin, ötüp hüzünlendiği zaman **شُجوناً** kederlenir (**تَشجُنُ**).
“Benim için **شَجَناً** (olan) bir yere vardım” denildi; yani bir vatan.
“Hadis **ذو شُجُونٍ**” yani türler ve arazlar; yani uçlar ve yanlar.
**الأشجانُ**: hüzünler; **شَجَنٍ**’in çoğulu; fiil ondan: “kederlendim” (**شَجِنتُ**) yani **الشَّجَنُ** bende oldu.
**تَشَجنت**’e gelince: sanki hatırladım ve bunun için ağlar gibi yaptım; bu, senin “anladım” (**فَطُنتُ**) (derken) **فطناً** (masdarıyla), “şeyi kavradım” (**فَطِنتُ للشيء**) (derken) **فِطنةً** ve **فَطَنا** (demene) benzer; ve şu beyit okunmuştur:
هَيَّجنَ **أشجاناً** لمِن **تَشَجَّنا**
**الشاجنةُ**: güzel bitkili vadiler ve su yollarından bir tür; hepsi **السَّواجِنُ**’dir.
**الشَّجنةُ**: **شُجنة الرَّجم** arşa asılıdır; **الشُّجنة** ile, birbirine dolaşmış bir akrabalık kastedilir; “ağaçtan bir dal gibidir” denilir; ve “o **شِجنَةٌ** ve **شُجنةٌ**’dir” denilir.

**نشج**:
Ağlayan kimse, korku anında ağlama boğazında tıkandığı zaman **نَشَجَ** (fiilini yapar), **يَنشِجُ** (diye) **نَشيجاً**.
Kan çıkarken mızrak darbesi **تَنشِجُ**: iç boşluğunda ona bir ses işitirsin; bir üfleme gibi bir ses belirdiğinde “mızrak darbesi böğürdü” (**نعرتِ الطَّعنةُ**) denilir.
Kazan kaynarken **تَنشِجُ**. **الناشج**: nefesini çekip çıkaran kimsedir; (şu söz) söylenmiştir:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ

**جشن**:
**الجَوشنُ**: göğsün ortasından görünen şey.
Ve “**الجَوشَنُ** silâhtan giyilen demirin adıdır” denilir.
Çekirgenin **جَوشنُ**’u: göğsüdür.

**شنج**:
**الشَّنَجُ**: bütün parmakların ve derinin kasılıp büzülmesi; bazen “**شَنِجٌ أشنَجُ**” ve “**شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**” derler; **المُشَنَّجُ** kasılmada daha şiddetlidir; binek hayvanının **نسا**’sı kasılıp büzülürse (**شَنِجَ**) bu, ona daha kuvvetli ve iki ayağına daha şiddetlidir.
Hüzeyl (lehçesiyle) “**غنجٌ** على **شَنَجٍ**” der: yani bir deve üzerinde bir adam; **الغنجُ** adamdır, **الشَّنَجُ** devedir.
Dediler ki: **الغنج** boynu ve bedeni oynatmaktır.

**نجش**:
**النَّجشُ**: kişinin bir malı satmak istemesi; ona yüksek bir fiyatla pazarlık edilmesi; ona bakan bir bakanın onu görüp ona düşmesi (kapılması).
Evlendirmede de ve eşyalarda da (böyledir); ondan hadis: “İslâm’da **نَجشَ** yoktur.”
Onu **نَجَشَها** (fiiliyle) **نَجشاً** (yaptı); ve bir adam **ناجِشٌ** **نَجُوشُ الصيد**: yani onu (avı) tuzağa sevk etmek için çevresinden alır.
Zâide dedi ki: “**ينجُشُ** kuşu” yani onu sürer.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَنَجُ: تقبُّضٌ في الجِلد. وقد شَنِجَ الجِلد بالكسر، وانْشَنَجَ النَسا وتشنج وشنجنة أنا تشنيجاً وفرس شنج، وهو مدحٌ له لأنَّه إذا شَنِجَ نَساهُ لم تَسترخِ رِجلاه. وقد يوصفُ الغراب بذلك. قال الطرمّاح:
شَنِجَ النَسا حَرِقُ الجَناحِ كأنَّهُفي الدار إثْرَ الظاعِنِينَ مُقَيَّدُ

##### Türkçe

**الشَنَجُ**: deride bir büzülme. Ve deri kesre ile **شَنِجَ** oldu; ve **انْشَنَجَ** oldu **النَسا** ve **تشنج** oldu; ve **شنجنة** (oldu). **أنا تشنيجاً** (oldu). Ve **فرس شنج**: ve o, onun için bir övgüdür; çünkü **شَنِجَ** olduğunda **نَساهُ**, iki bacağı gevşemez. Ve karga bununla vasfedilebilir. **الطرمّاح** dedi ki:
**شَنِجَ النَسا** yanık kanatlı, sanki o, evde göçenlerin ardından bağlanmış.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ش ن
جشن ، جنش ، شجن ، شنج ، نجش ، نشج : مستعملة :
جشن : قال الليث : جَوْشَنُ الجَرَادةِ : صدرُها .
والجَوْشَنُ : ما عُرضَ من وَسَط الصَّدر .
والجَوشَنُ : اسمُ الحديد الذي يُلبَسُ من السِّلاح .
وقال ذو الرِّمَّة يصف ثوراً طَعَن كلاباً بروْقَيْه في صدرها :
فكرَّ يمشُقُ طعناً في جَوَاشِنِهَا
كأنهُ الأجرَ في الإقبالِ يَحْتَسِبُ
أي في صدورها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المَجْشُونةُ : المرأة الكثيرةُ العمل النشيطةُ .
جنش : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) قال : الجَنْشُ : نزحُ البئر .
وقال ابن الفَرَج : سمعت السُّلَمِيَّ يقول : جَنَشَ القومُ للقوم وَجَمَشُوا لهم أي أقبَلُوا
إليهم .
وأنشد :
أقُولُ لعبَّاسٍ وقد جَنَشَتْ لنا
حُيَيٌّ وأفْلَتْنَا فُوَيْتَ الأظافِرِ
وفي ( النوادر ) : الجنش : الغلظ ، وقالوا :
يوما مُرَا مِرَاتٍ يَومَا الجَنَشِ
( قلت ) : هو عيِدٌ لهم ، ويقالُ : جَنَشَ فلان إليَّ ، وجاشَ ، وهاشَ ، وتحوَّر ، وأَرَزَ بمعنى واحدٍ .
شجن : قال الليث : الشَّجَنُ : الهمُّ والحُزنُ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : الشَّجَنُ : الحاجةُ حيث كانت ، وقد شَجَنَتْني الحاجة حيث كانت تَشْجُنُنِي شَجْناً إذا حَبَسَتْكَ .
وقال الكسائي مثله .
وقال الليث : أشْجنَني الأمرُ فَشَجُنْتُ أشجُنُ شُجُوناً .
والحمامة تَشْجُنُ شُجُوناً إذا نَاحَتْ وتحزَّنتْ .
وفي الحديث : ( الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الله ) .
وقال أبو عبيد : قال أبو عبيدة يعني قرابة مُشْتَبِكَة كاشتباكِ العُرُوقِ .
قال أبو عبيد : وكأن قولهم : ( الحديثُ ذو شُجُونٍ ) منه ، إنما هو تَمَسُّكُ بعضهِ ببعضٍ ، قال : وفيها لغتانِ : شِجْنَةٌ وشَجنَةٌ ، وبه سمِّيَ الرجل : شِجْنَة .
( أبو حاتم عن الأصمعي ) : ( الحديث ذو شُجُون ) يراد أنَّ الحديث يتَفَرَّقُ بالإنسانِ شُعَبُهُ ووجُوهُهُ .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال في قولهم ( الحديثُ ذو شُجُونٍ ) أي ذو فُنُونٍ وتشبُّثٍ بعضه ببعض .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : يُضربُ مثلاً للحديث يُستذكَرُ به حديثٌ غيره .
قال : وكان المُفَضَّلُ الضَّبِّيُّ يُحَدِّثُ بهذا المثل عن ضَبَّةَ بن أُدَ حين رأى مع الحارثِ بن كعبٍ سيفَ ابنِهِ سعيدٍ فعرفه فأخذه وقتل به الحارثَ بنَ كعبٍ ، وقال : ( الحديث ذو شُجُون ) وفيه يقول الفرزدق :
فلا تَأمَنَنَّ الحربَ إن استِعَارَهَا
كَضَبَّة إذ قال : الحديثُ شُجُونُ
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الشجوُنُ : أعالي الوادي ، واحدها : شَجْنٌ ، وهي الشّوَاجِنُ ، واحدها : شَاجِنَةٌ .
( قلت ) : في ديار ضَبَّةَ : وادٍ يقال له : الشَّوَاجِنُ ، في بطنه أطوَاءٌ كثيرةٌ ، منها : لَصَافِ واللِّهَابَةُ ، وثَبْرَةُ ، ومياهها عَذْبَةٌ .
وقال الليث ، يقال : شَجِنْتُ أشجُنُ شَجَناً أي صار الشَّجَنُ فيَّ ، وأما تشجَّنتُ فكأنه بمعنى تذكرتُ ، وهو كقولك : فطُنْتُ فَطَنا ، وفَطِنْتُ للشيء فِطْنةً وفَطَناً ، وأنشد :
هيَّجْنَ أشجاناً لِمَنْ تَشَجَّنا
وقال ابن الأعرابي : يقال شُجَنَةٌ وشُجنٌ للغُصن ، وشُجنةٌ وشُجَنٌ ، وشِجنَةٌ وشِجَنٌ ،
وشِجْنَةٌ وشِجْنٌ ، وشُجْنَةٌ وشُجُناتٌ وشُجناتٌ .
قال : والشجَنُ : الحَزَنُ ، والشجَن : هَوى النفس ، والشجَنُ : الحاجَةُ ، والجمعْ : أشجانٌ .
نشج : قال الليث : يقال : نَشَجَ الباكي يَنْشِجُ نشَيجاً ونَشْجاً وهو إذا غصّ البكاءُ في حَلقِهِ عند الفَزعَةِ .
والطعنة تَنْشِجُ عند خروجِ الدم : تسمُعُ لها صوتاً في جوفها .
والقِدْرُ تَنْشِجُ عند الغَلَيانِ .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الأنشاجُ : مجارِي الماءِ ، واحدُهَا : نَشَجٌ ، وأنشد شمر :
تأبَّدَ لأيٌ منهُمُ فعُتائِدُه
فذو سَلَمٍ ، أنشاجُهُ فسواعِدُه
وفي حديث عمر ( أنه قرأ سورة يوسف في صلاة الفجر فسُمع نشيجُهُ خلف الصُّفوفِ ) .
قال أبو عبيد : النَّشيجُ : مثلُ بكاء الصبي إذا ضُرب فلم يُخرِجْ بُكاءَه ، وردَّدَهُ في صَدْره ، ولذلك قيل لصوتِ الحمارِ : نَشِيجٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النَّشِيجُ من الفم ، والخَنِينُ من الأنف ، وكذلك : النَّخِيرُ .
وقال ابن شميل : النشيج : صوت الماء يَنْشجُ ، ونُشُوجُه في الأرض أن يقول : أُش ، يُسمع له صوت ، وقال هِمْيَانُ :
حتى إذا ما قَضَتِ الحَوَائِجَا
وَمَلأَتْ حُلاّبُهَا الخَلانِجَا
منها وثَمُّوا الأوطُبَ النواشِجَا
قال أبو عبيد : النَّوَاشِجُ : المُمْتلئة .
شنج : قال الليث : الشَّنَجُ : تَشَنُّجُ الجِلدِ والأصابعِ كلِّها ، وأنشد :
قام إليها مُشْنِجُ الأنَامل
أغثَى خَبيثُ الرِّيحِ بالأصَائِلِ
قال : وربما قالوا : شَنِجٌ أشْنَجُ ، وَشَنِجٌ مُشَنَّجٌ ، والمشنَّج : أشدُّ تشنُّجاً ، وإذا كانت الدابة شَنِجَ النَّسَا فهو أقوى لها ، وأشدَّ لرجلَيْها .
وقال غيره : من الحيوان : ضروب توصفُ بشنَجِ النَّسَا ، وهي لا تسمحُ بالمشيِ ، منها : الظَّبيُ .
وقال أبو دُوادٍ الإياديُّ :
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نبَّاحٍ من الشُّعب
ومنها : الذئب ، وهو أقْزَلُ إذا طُرِدَ فكأنه يتوجَّى .
ومنها : الغُرابُ وهو يَحْجِلُ كأنه مقيَّد .
وقال الطِّرمَّاح يذكر الغراب :
شَنِجُ النَّسَا حَرِقُ الجَنَاح كأنه
في الدار إثر الظَّاعنِين مقيَّد
وَشَنجُ النَّسَا يُستحب في العتاقِ خاصةً ، ولا يُستحبُّ في الهَمَاليجِ .
وقال الليث : تقول هُذيل : غَنَجٌ على شَنَجٍ أي رَجُلٌ على جَمَلٍ ، فالغَنَحُ هو الرجل ، والشنجُ : الجمل ، ونحو ذلك ، قال ابن دريد .
نجش : نهى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن النّجشِ ، وقال : ( لا تَنَاجَشُوا ) .
وقال أبو عبيد : هو أن يزيدَ الرجلُ في ثمنِ السِّلعة وهو لا يرُيدُ شِرَاءَهَا ، ولكن لِيَسْمَعَهُ غيرُه فيزيدَ بزيادته ، وهو الذي يُروى فيه عن ابن أوفى أنه قال : ( النَّاجِشُ آكل رباً خَائنٌ ) .
قال : والنّجاشيُّ هو الناجِشُ الذي يَنجُشُ الشيءُ نَجشاً فيَسْتَخرِجَهُ .
والنجْشُ : استثارة الشيء .
وقال شمر : أصل النّجْشِ : البحث وهو استخراج الشيء .
قال رؤبة :
فالخُسُر قول الكَذِبِ المنجُوش
وقال ابن الأعرابي : مَنْجُوشٌ : مُفْتَعَلٌ مكذُوبٌ .
وقال أبو عمرٍ و : النجَّاش : الذي يسوق الدوابّ والرِّكابَ في السُّوق يستخرج ما عندها من السَّيرِ ، وأنشد :
غير السُّرَى وسائِقٍ نَجّاشِ
وقال شمر : قال أبو سعيد : في التّناجُشِ شيء آخر مُبَاحٌ وهو المرأةُ التي تزوّجَتْ وطُلِّقَتْ مرة بعد أخرى ، أو السِّلعةُ التي اشتُريَت مرة بعد مرة ثم بيْعَتْ .
وقال ابن شميل : النجْشُ أن تمدحَ سِلعَةَ غيرك ليبيعها أو تذمَّها لئلا تنفُقَ ، عنه ، رواه ابن أبي الخطاب .
والنَّاجشُ : الذي يثيرُ الصيدَ لِيَمُرَّ على الصّيَّادِ .

##### Türkçe

ج ش ن
**جشن** ، **جنش** ، **شجن** ، **شنج** ، **نجش** ، **نشج** : kullanımdadır:

**جشن** : Leys dedi: **جَوْشَنُ الجَرَادةِ**: onun göğsüdür.
Ve **الجَوْشَنُ**: göğsün ortasından enine olan şeydir.
Ve **الجَوشَنُ**: silahtan giyilen demirin adıdır.
Zü’r-Rimme, boynuzlarıyla köpekleri göğüslerinden dürten bir boğayı vasfederek dedi:
فكرَّ يمشُقُ طعناً في جَوَاشِنِهَا
كأنهُ الأجرَ في الإقبالِ يَحْتَسِبُ
Yani: onların göğüslerinde.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **المَجْشُونةُ**: işi çok olan, çalışkan, hareketli kadındır.

**جنش** : ( Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **الجَنْشُ**: kuyunun suyunu çekip boşaltmadır.
İbnü’l-Ferec dedi: Sulemî’nin şöyle dediğini işittim: **جَنَشَ** kavim, kavme; ve **جَمَشُوا** onlara; yani onlara yöneldiler, onlara geldiler.
Ve şu beyit okundu:
أقُولُ لعبَّاسٍ وقد جَنَشَتْ لنا
حُيَيٌّ وأفْلَتْنَا فُوَيْتَ الأظافِرِ
Ve ( **النوادر** )’de: **الجنش**: kabalık/kalınlık. Ve dediler:
يوما مُرَا مِرَاتٍ يَومَا الجَنَشِ
( Dedim ): O, onlar için bir bayramdır; ve “Falan bana **جَنَشَ** etti” denir; ve **جاشَ** ve **هاشَ** ve **تحوَّر** ve **أَرَزَ** (hepsi) tek bir anlamdadır.

**شجن** : Leys dedi: **الشَّجَنُ**: keder ve hüzündür.
( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **الشَّجَنُ**: ihtiyaçtır, nerede olursa olsun; ve “İhtiyaç beni nerede olursa olsun **شَجَنَتْ**; seni alıkoyduğu zaman **تَشْجُنُنِي شَجْناً**” (denir).
Kisâî de bunun benzerini söyledi.
Leys dedi: İş beni **أشْجنَني** etti; ben de **شَجُنْتُ**; **أشجُنُ شُجُوناً**.
Ve güvercin **تَشْجُنُ شُجُوناً** eder; ağıt yaktığı ve hüzünlendiği zaman.
Hadiste: ( **الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الله** ).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi; yani damarların birbirine geçmesi gibi, birbirine geçmiş bir akrabalık.
Ebû Ubeyd dedi: Sanki onların “( **الحديثُ ذو شُجُونٍ** )” sözleri de ondandır; ancak onun bir kısmının bir kısmına tutunmasıdır. Dedi: Onda iki dil vardır: **شِجْنَةٌ** ve **شَجنَةٌ**; ve bununla adlandırıldı adam: **شِجْنَة**.
( Ebû Hâtim, Asma‘î’den ): “( **الحديث ذو شُجُون** )” ile, hadisin insanla onun kollarını/dallarını ve yönlerini dağıtması kastedilir.
Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi: “( **الحديثُ ذو شُجُونٍ** )” sözlerinde; yani türlü türlü olan ve bir kısmı bir kısmına tutunan (şey) demektir.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: Bir hadisin, onunla başka bir hadisin hatırlanması için, ona misal olarak vurulur.
Dedi: Mufaddal ed-Dabbî bu misali, Dabba b. Udd hakkında rivayet ederdi: Hâris b. Ka‘b ile birlikte, oğlunun Sa‘îd’in kılıcını gördüğünde onu tanıdı; onu aldı ve onunla Hâris b. Ka‘b’ı öldürdü; ve dedi: ( **الحديث ذو شُجُون** ). Ve bunun hakkında Ferazdak şöyle der:
فلا تَأمَنَنَّ الحربَ إن استِعَارَهَا
كَضَبَّة إذ قال : الحديثُ شُجُونُ
( Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan ve ): **الشجوُنُ**: vadinin üst kısımlarıdır; onun teki: **شَجْنٌ**; ve onlar **الشّوَاجِنُ**’dir; onun teki: **شَاجِنَةٌ**.
( Dedim ): Dabba’nın diyarında **الشَّوَاجِنُ** denilen bir vadi vardır; onun içinde çok kıvrımlar vardır; onlardan: **لَصَافِ** ve **اللِّهَابَةُ** ve **ثَبْرَةُ**; ve suları tatlıdır.
Leys dedi: “**شَجِنْتُ**; **أشجُنُ شَجَناً**” denir; yani **الشَّجَنُ** bende oldu. “**تشجَّنتُ**” ise sanki “hatırladım” anlamındadır; bu, senin “**فطُنْتُ فَطَنا**” ve “**فَطِنْتُ** şeye **فِطْنةً** ve **فَطَناً**” demen gibidir. Ve şu beyit okundu:
هيَّجْنَ أشجاناً لِمَنْ تَشَجَّنا
İbnü’l-A‘râbî dedi: Dal için **شُجَنَةٌ** ve **شُجنٌ** denir; ve **شُجنةٌ** ve **شُجَنٌ**; ve **شِجنَةٌ** ve **شِجَنٌ**;
ve **شِجْنَةٌ** ve **شِجْنٌ**; ve **شُجْنَةٌ** ve **شُجُناتٌ** ve **شُجناتٌ**.
Dedi: Ve **الشجَنُ**: hüzündür; ve **الشجَن**: nefsin hevesidir; ve **الشجَنُ**: ihtiyaçtır; ve çoğulu: **أشجانٌ**.

**نشج** : Leys dedi: “Ağlayan **نَشَجَ** eder; **يَنْشِجُ نشَيجاً** ve **نَشْجاً**” denir; o, korku anında ağlamanın boğazında düğümlenip tıkanmasıdır.
Ve darbe/yaralama, kanın çıkışı sırasında **تَنْشِجُ** eder: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin.
Ve kazan, kaynama sırasında **تَنْشِجُ** eder.
( Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan ve ): **الأنشاجُ**: su yollarıdır; onun teki: **نَشَجٌ**. Şemmer şu beyiti okudu:
تأبَّدَ لأيٌ منهُمُ فعُتائِدُه
فذو سَلَمٍ ، أنشاجُهُ فسواعِدُه
Ömer’in hadisinde: ( Sabah namazında Yûsuf sûresini okudu; safların arkasında onun **نشيجُهُ**’i işitildi ).
Ebû Ubeyd dedi: **النَّشيجُ**: dövüldüğünde ağlamasını dışarı çıkarmayan, onu göğsünde geri çevirip tekrarlayan çocuğun ağlaması gibidir; bu yüzden eşeğin sesine **نَشِيجٌ** denildi.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **النَّشِيجُ** ağızdandır; **الخَنِينُ** burundandır; aynı şekilde: **النَّخِيرُ**.
İbn Şümeyl dedi: **النشيج**: suyun sesi; **يَنْشجُ** eder; ve onun yerdeki **نُشُوجُه**’u, “**أُش**” demesidir; ona bir ses işitilir. Hımyân dedi:
حتى إذا ما قَضَتِ الحَوَائِجَا
وَمَلأَتْ حُلاّبُهَا الخَلانِجَا
منها وثَمُّوا الأوطُبَ النواشِجَا
Ebû Ubeyd dedi: **النَّوَاشِجُ**: dolu olanlardır.

**شنج** : Leys dedi: **الشَّنَجُ**: derinin ve parmakların hepsinin kasılıp büzüşmesidir. Ve şu beyit okundu:
قام إليها مُشْنِجُ الأنَامل
أغثَى خَبيثُ الرِّيحِ بالأصَائِلِ
Dedi: Bazen “**شَنِجٌ أشْنَجُ**” ve “**شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**” derler. **المشنَّج**: daha şiddetli kasılıp büzüşmüş olandır. Ve binek hayvanda **شَنِجَ النَّسَا** olursa, o onun için daha güçlüdür ve iki ayağı için daha şiddetlidir.
Başkası dedi: Hayvandan, **شنَجِ النَّسَا** ile vasfedilen türler vardır; onlar yürümeye izin vermez; onlardan: ceylan.
Ebû Duvâd el-İyâdî dedi:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نبَّاحٍ من الشُّعب
Onlardan: kurt; kovalandığında daha çok **أقْزَلُ** olur; sanki sancılanır.
Onlardan: karga; o **يَحْجِلُ** eder; sanki bağlanmıştır.
Tırimmâh, kargayı anarak dedi:
شَنِجُ النَّسَا حَرِقُ الجَنَاح كأنه
في الدار إثر الظَّاعنِين مقيَّد
Ve **شَنجُ النَّسَا** özellikle soylu atlarda beğenilir; **الهَمَاليجِ**’de beğenilmez.
Leys dedi: Hüzeyl “**غَنَجٌ على شَنَجٍ**” der; yani bir deve üzerinde bir adam. **الغَنَحُ** adamdır; **الشنجُ** devedir; bunun benzeri; İbn Düreyd dedi.

**نجش** : Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) **النّجشِ**’ten nehyetti ve dedi: ( **لا تَنَاجَشُوا** ).
Ebû Ubeyd dedi: O, adamın malın fiyatında artırmasıdır; o onu satın almak istemez; fakat başkası onu işitsin de onun artırmasıyla artırsın diye. Bu, İbn Evfâ’dan rivayet edilendir; o dedi ki: ( **النَّاجِشُ آكل رباً خَائنٌ** ).
Dedi: Ve **النّجاشيُّ**; o, şeyi **نَجشاً** ile **يَنجُشُ** edip onu çıkarandır.
Ve **النجْشُ**: bir şeyi kışkırtıp harekete geçirmedir.
Şemmer dedi: **النّجْشِ**’in aslı: araştırmadır; o da bir şeyi çıkarmaktır.
Rü’be dedi:
فالخُسُر قول الكَذِبِ المنجُوش
İbnü’l-A‘râbî dedi: **مَنْجُوشٌ**: uydurulmuş, yalanlanmış **مُفْتَعَلٌ**’dır.
Ebû ‘Amr’dan ve: **النجَّاش**: çarşıda binekleri ve hayvanları süren; onların yürüyüşünden/koşusundan yanlarında olanı çıkarandır. Ve şu beyit okundu:
غير السُّرَى وسائِقٍ نَجّاشِ
Şemmer dedi: Ebû Sa‘îd dedi: **التّناجُشِ**’te başka bir şey daha vardır; o mubahtır: bir defadan sonra bir defa evlenip boşanan kadın; yahut bir defadan sonra bir defa satın alınıp sonra satılan mal.
İbn Şümeyl dedi: **النجْشُ**: başkasının malını övmen; onu satsın diye; yahut onu yermen; satılmasın diye; ondan; İbn Ebî’l-Hattâb rivayet etti.
Ve **النَّاجشُ**: avı kışkırtıp, avcının üzerine gelsin diye (onu) kaldırandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والنون وما يثلثهما)
(شنأ) الشين والنون والهمزة أصلٌ يدلُّ على البِغضة والتجنُّب للشيء. من ذلك الشَّنُوءَة، وهي التقزُّز؛ ومنه اشتقاق أَزْدِشَنوءة. ويقال: شَنِئَ فُلانٌ فلاناً إِذا أَبغَضَه. وهو الشَّنَآن، وربما خَفَّفوا فقالوا: الشَّنَان. وأنشدوا:
فما العيشُ إلاَّ ما تَلَذُّ وتَشْتَهي *** وإِنْ لاَمَ فيه ذو الشَّنَانِ وأَفْنَدَا([1])والشنْءُ: الشَّنَآن أيضاً. ورجلٌ مِشناءٌ على مِفعال، إِذا كان يُبْغِضُه النَّاسُ([2]). وأمَّا قولهم شَنِئْت للأمر وبه، إِذا أَقرَرْت، وإِنشادُهم:
فلو كان هذا الأمرُ في جاهليَّةٍ *** شَنِئْتَ به أو غَصَّ بالماء شاربُه([3])
..................([4])
(شنب) الشين والنون والباء أصلٌ يدلُّ على بردٍ في شيء. يقولون: شَنِب يومُنا، فهو شَنِب وشانب، إِذا برد.
ومن ذلك الثّغر الأشنب، هو البارد العذب. قال:
* يا بِأبي أنتِ وفُوكِ الأَشْنَبُ([5]) *
(شنث) الشين والنون والثاء ليس بأصل، وفيه كلمة. يقولون: شَنِثَت مَشافِر البعير، إِذا غلظت من أكل الشَّوْك.
(شنج) الشين والنون والجيم كلمةٌ واحدةٌ، وهو الشَّنَجُ، وهو التقبُّض في جلدٍ وغيره.
(شنح) الشين والنون والحاء كلمة واحدة، وهي الشَّناحِيُّ، وهو الطويلُ، يقال هو شَنَاحٌ كما ترى.
(شنص) الشين والنون والصاد كلمة إن صحت. يقولون: فَرَس شَناصِيٌّ، أي طويل. قال:
* وشَنَاصيٌّ إِذا هِيجَ طَمَرْ([6]) *
ويقال:  إنما هو نَشَاصيٌّ. وحكى : شَنَِصَ به، مثل سَدِك.
(شنع) الشين والنون والعين أصلٌ واحد يدلُّ على رفْع الذِّكر بالقبيح. من ذلك الشَّناعة. يقال شَنُع الشيءُ فهو شنيع. وشَنَعتُهُ، إذا قهرتَه بما يكرهه. وذكر ناسٌ شَنَعَ فلانٌ فلاناً، إِذا سَبَّه. وأنشدوا لكُثَـيِّر:
وأسماءُ لا مَشنوعةٌ بمَلالةٍ  *** لَدَيْنا......................([7])ويحملون على هذا فيقولون: تشنَّعت الإبل في السير، إذا جدَّت. وإنما يكون ذلك في أرفعِ السَّير، فيعود القياسُ إلى ما ذكرناهُ من الارتفاع وإن لم يكن في ذلك قبح.
(شنف) الشين والنون والفاء كلمتان متباينتان: أحدهما الشَّنْف، وهو من حَلْي الأذُن. والكلمة الأخرى: الشَّنَف: البُغض. يقال شَنِف له يَشْنَف شنَفاً.
(شنق) الشين والنون والقاف أصلٌ صحيح منقاس، وهو يدلُّ على امتدادٍ في تعلّقٍ بشيء، من ذلك الشِّناق، وهو الخيط الذي يُشَدُّ به فمُ القربة. وشَنَقَ الرَّجل بزمام ناقته، إذا فعل بها كما يفعل الفارسُ بفرسه، إذا كَبَحَه بلجامه. ويقال إنَّ الشَّنَق: طولُ الرأس، كأنما يمتدُّ صُعُداً. وفرسٌ مشنوق: طويل.
ومن الباب وهو قياسٌ صحيح: الشَّنَق نِزَاع القلب إلى الشيءِ، وذلك أنَّه لا يكون إلاّ عن عَلَقٍ، فقد يصحُّ القياس الذي ذكرناه.
فأمَّا الأشناق فواحدها شَنَق، وهو ما دون الدِّية الكاملة، وذلك أن يسوق ذُو الحمالة ديةً كاملةً، فإذا كانت معها دياتُ جراحاتٍ دون التمام فتلك الأشناق، وكأنّها متعلِّقة بالدِّية العُظمى. والذي أراده الشاعر هذا بقوله:
قَرْمٌ تُعَلَّقُ أشناقُ الدِّيات به *** إِذا المئُون أُمِرَّتْ  فَوقَه حَمَلاَ([8])والشَّنَق، في الحديث: ما دون الفريضتين، وذلك في الإبل والغنم والبقر. وهو قولـه صلى الله عليه وآله وسلم: "لا شِناق"، أي لا يُؤخذ في الشَّنَق فَريضة حتى تتمّ.
ومن الباب اللحم المشَنَّق، وهو المشَرَّح المقطَّع طُولاً. قال الأمويّ: يقال للعجين الذي يُقطَّع ويعمل بالزيت * : مشَنّق. ولا يكون ذلك إلا وفيه طول.
--------------ـــــ
([1])  البيت للأحوص، كما في اللسان (شنأ). وروايته: "وفندا". يقال فنده وأفنده: لامه وضعف رأيه.
([2]) في هذا التفسير كلام. انظر اللسان (1:  96).
([3]) البيت ملفق من بيتين للفرزدق في ديوانه 56. وهما:
فلو كان هذا الحكم في جاهلية  *** عرفت من المولى القليل حلائبه
ولو كان هذا الأمر في غير ملككم *** لأديته أو غص بالماء شاربه
ورواه في اللسان (شنأ):
ولو كان في دين سوى ذا شنئتم *** لنا حقنا أو غص بالماء شاربه
([4]) هنا سقط لم يبيض له. وتقديره: "فكلام فيه نظر".
([5]) البيت من شواهد ابن هشام في أوضح المسالك وقطر الندى، في

##### Türkçe

(باب **الشين** و**النون** وما يثلثهما)
(**شنأ**) **الشين** ve**النون** ve**الهمزة**; bir asıldır, **البِغضة** ve bir şeyden **التجنُّب**e delâlet eder. Bundan **الشَّنُوءَة** vardır; o, **التقزُّز**dür; ve ondan **أَزْدِشَنوءة**’nin اشتقاقı. Ve denir: **شَنِئَ** falan falanı, onu **أَبغَضَه** ettiği zaman. Ve o, **الشَّنَآن**dır; ve belki hafifletirler de derler: **الشَّنَان**. Ve inşad ettiler:
فما العيشُ إلاَّ ما تَلَذُّ وتَشْتَهي *** وإِنْ لاَمَ فيه ذو **الشَّنَانِ** وأَفْنَدَا([1])Ve **الشنْءُ**: yine **الشَّنَآن**dır. Ve bir adam **مِشناءٌ** (vezni **مِفعال** üzere), insanlar onu **يُبْغِضُه** oldukları zaman([2]). Amma onların “**شَنِئْت** للأمر وبه” sözleri; **أَقرَرْت** ettiğin zaman; ve onların inşadı:
فلو كان هذا الأمرُ في جاهليَّةٍ *** **شَنِئْتَ** به أو غَصَّ بالماء شاربُه([3])
..................([4])
(**شنب**) **الشين** ve**النون** ve**الباء**; bir asıldır, bir şeyde **بردٍ**e delâlet eder. Derler: **شَنِب** günümüz; o hâlde o **شَنِب** ve **شانب**tir; **برد** olduğu zaman.
Ve bundan **الثّغر الأشنب**; o, **البارد العذب**dir. Dedi ki:
* يا بِأبي أنتِ وفُوكِ **الأَشْنَبُ**([5]) *
(**شنث**) **الشين** ve**النون** ve**الثاء** asıl değildir; ve onda bir kelime vardır. Derler: **شَنِثَت** deve’nin **مَشافِر**i; **الشَّوْك** yemekten **غلظت** olduğu zaman.
(**شنج**) **الشين** ve**النون** ve**الجيم** bir tek kelimedir; o da **الشَّنَجُ**dur; ve o, bir deride ve başkasında **التقبُّض**dur.
(**شنح**) **الشين** ve**النون** ve**الحاء** bir tek kelimedir; o da **الشَّناحِيُّ**dur; ve o, **الطويلُ**dur; denir: o, gördüğün gibi **شَنَاحٌ**tur.
(**شنص**) **الشين** ve**النون** ve**الصاد**; sahih olursa bir kelime. Derler: **فَرَس شَناصِيٌّ**; yani **طويل**. Dedi ki:
* وشَنَاصيٌّ إِذا هِيجَ طَمَرْ([6]) *
Ve denir: ancak o **نَشَاصيٌّ**dur. Ve nakletti: **شَنَِصَ** onunla; **سَدِك** gibi.
(**شنع**) **الشين** ve**النون** ve**العين**; bir tek asıldır, çirkin olanla **رفْع الذِّكر**e delâlet eder. Bundan **الشَّناعة** vardır. Denir: **شَنُع** şey; o hâlde o **شنيع**dir. Ve **شَنَعتُهُ**; onun hoşlanmadığı şeyle onu **قهرتَه** ettiğin zaman. Ve birtakım insanlar zikretti: **شَنَعَ** falan falanı; onu **سَبَّه** ettiği zaman. Ve **كُثَـيِّر** için inşad ettiler:
وأسماءُ لا **مَشنوعةٌ** بمَلالةٍ  *** لَدَيْنا......................([7])Ve bunu bunun üzerine hamlederler de derler: **تشنَّعت** develer yürüyüşte; **جدَّت** ettikleri zaman. Ancak bu, yürüyüşün en **أرفعِ**ında olur; böylece kıyas, çirkinlik olmasa da, zikrettiğimiz **الارتفاع**a döner.
(**شنف**) **الشين** ve**النون** ve**الفاء**; birbirinden ayrı iki kelimedir: birisi **الشَّنْف**; o, kulağın **حَلْي**sindendir. Ve diğer kelime: **الشَّنَف**: **البُغض**. Denir: **شَنِف** ona; **يَشْنَف** **شنَفاً**.
(**شنق**) **الشين** ve**النون** ve**القاف**; sahih, kıyaslı bir asıldır; ve o, bir şeye taallukta bir **امتدادٍ**a delâlet eder. Bundan **الشِّناق**; o, kırbanın ağzının onunla bağlandığı **الخيط**tir. Ve **شَنَقَ** adam, devesinin yularıyla; süvarinin atıyla yaptığı gibi, onunla yaptı; onu gemiyle **كَبَحَه** ettiği zaman. Ve denir: muhakkak **الشَّنَق**: başın **طولُ**udur; sanki yukarı doğru **يمتدُّ** eder. Ve **فرسٌ مشنوق**: **طويل**.
Ve babdandır, ve o sahih bir kıyastır: **الشَّنَق** kalbin şeye doğru **نِزَاع**ıdır; ve bu, ancak bir **عَلَقٍ**dan olur; böylece zikrettiğimiz kıyas sahih olabilir.
Amma **الأشناق**; onun bir teki **شَنَق**tır; ve o, tam diyetin altındadır; bu da, **ذُو الحمالة** tam bir diyet sevk etmesidir; onunla beraber tamlıktan aşağı yaraların diyetleri olursa, işte onlar **الأشناق**tır; ve sanki büyük diyete **متعلِّقة**dirler. Şairin bununla muradı, şu sözüyle budur:
قَرْمٌ تُعَلَّقُ **أشناقُ** الدِّيات به *** إِذا المئُون أُمِرَّتْ  فَوقَه حَمَلاَ([8])Ve **الشَّنَق**; hadiste: iki farîzanın altı; ve bu, develerde, koyunlarda ve sığırlardadır. Ve o, onun صلى الله عليه وآله وسلم sözüdür: "لا **شِناق**"، yani tamam oluncaya kadar **الشَّنَق**ta farîza alınmaz.
Ve babdandır **اللحم المشَنَّق**; o, uzunlamasına **المشَرَّح المقطَّع**dır. **الأمويّ** dedi ki: yağ ile kesilip yapılan hamura denir: **مشَنّق**. Ve bu, ancak onda bir **طول** varken olur.
--------------ـــــ
([1]) Beyit **الأحوص**’undur; **اللسان** (**شنأ**)’da olduğu gibi. Rivayeti: "وفندا". Denir: **فنده** ve **أفنده**: onu kınadı ve görüşünü zayıf saydı.
([2]) Bu tefsirde söz vardır. **اللسان** (1:  96)’a bak.
([3]) Beyit, **الفرزدق**’un divanında 56’daki iki beyitten derlenmiştir. İkisi şunlardır:
فلو كان هذا الحكم في جاهلية  *** عرفت من المولى القليل حلائبه
ولو كان هذا الأمر في غير ملككم *** لأديته أو غص بالماء شاربه
Ve onu **اللسان** (**شنأ**)’da şöyle rivayet etti:
ولو كان في دين سوى ذا شنئتم *** لنا حقنا أو غص بالماء شاربه
([4]) Burada, temize çekilmemiş bir düşme vardır. Takdiri: "فكلام فيه نظر".
([5]) Beyit, **ابن هشام**’ın **أوضح المسالك** ve **قطر الندى**’daki şahitlerindendir, في

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ن ج
شنج وتشنج‏:‏ تقبض‏.‏
وفي أعضائه تشنج وتشنيج‏.‏
وشنج وجهه‏.‏
وشنج الخياط القباء وقباء مشنج‏.‏
وفرس شنج النسا وذلك أقوى له وأشد‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ سليم الشظى عبل الشوى شنج النسا له حجبات مشرفات على الفال

##### Türkçe

ش ن ج
**شنج** ve **تشنج**: büzülmek.
Ve onun uzuvlarında **تشنج** ve **تشنيج** vardır.
Ve **شنج** onun yüzü.
Ve terzi **شنج** kaftanı; ve **قباء مشنج**: büzülmüş kaftan.
Ve at: **شنج النسا**; ve bu, onun için daha kuvvetli ve daha şiddetlidir.
İmru’ul-Kays dedi ki:
Sâlimu’ş-şazâ, ‘ablu’ş-şevâ, **شنج النسا**; onun için, **الفال** üzerine yüksek (müşrif) perdeler vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّنَجُ: تَقَبُّض الجِلْد والأَصابع وغيرهما؛ قال الشاعر: قامَ إِليها مُشنِج الأَنامِلِ،
أَغْثَى، خَبِيث الرِّيح بالأَصائِلِ
وقد شَنِجَ الجلد، بالكسر، شَنَجاً، فهو شَنِجٌ، وأَشْنَجَ وتَشَنَّجَ وانْشَنَجَ؛ قال:
وانْشَنَجَ العِلْباءُ، فاقْفَعَلاَّ،
مِثلَ نَضِيِّ السُّقْم حينَ بَلاَّ
وقد شَنَّجَه تَشْنِيجاً؛ قال جميل:
وتناوَلَتْ رأْسي لِتَعْرِفَ مَسَّه؛
بِمُخَضَّبِ الأَطراف، غير مُشَنَّجِ
الليث: وربما قالوا: شَنِجٌ أَشْنَج، وشَنِجٌ مُشَنَّج، والمُشَنَّج أَشج تَشْنِيجاً. ابن سيده: رجل شَنِجٌ وأَشْنَج: مُتَشَنِّجُ الجلد واليد. ويد شَنِجَة: ضيِّقة الكَفِّ. والأَشْنَج: الذي إِحدى خُصْيَتَيْه أَصغر من الأُخرى كالأَشْرَج، والراء أَعلى. وفَرَسٌ شَنِجُ النَّسا: مُتقبِّضه، وهو مدحٌ له لأَنه إِذا تَقَبَّض نَساه وشَنِج، لم تسترخِ رجلاه؛ قال امرؤ القيس:
سَلِيمُ الشَّظى، عَبْلُ الشَّوى، شَنِجُ النَّسا،
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفَالِ
وقد يوصف به الغُراب؛ قال الطِّرمّاح:
شَنِجُ النَّسا، حَرِقُ الجَناحِ، كأَنه،
في الدارِ إِثْرَ الظَّاعنينَ، مُقَيَّدُ
التهذيب: وإِذا كانت الدابة شَنِجَ النَّسا، فهو أَقوى لها وأَشد لرجليها؛ وفيه أَيضاً: من الحيوان ضُرُوب توصف بِشَنَجِ النَّسا وهي لا تسمح بالمَشْي، مِنها الظَّبْي؛ قال أَبو دُواد الإِيادي:
وقُصْرى شَنِجِ الأَنْسا
ءِ، نَبَّاح من الشُّعْبِ
ومنها الذئب وهو أَقْزَل إِذا طُرِد فكأَنه يَتَوَحَّى، ومنها الغراب وهو يَحْجُِل كأَنه مُقَيَّد، وشَنَجُ النَّسا يُستحب في العِتاق خاصَّة ولا يستحب في الهَماليج. وفي الحديث: إِذا شَخَص البصر وشَنِجَتِ الأَصابع أَي انقبضت وتقلَّصت؛ ومنه حديث الحسَن: مَثَل الرَّحِمِ كمثَل الشَّنَّة، إِنْ صببت عليها ماء لانتْ وانبسطت، وإِن تركتها تَشَنَّجَتْ. وفي حديث مسلَمة: أَمنعُ الناسَ من السَّراويل المُشَنَّجة؛ قيل: هي الواسعة التي تسقُط عن الخفِّ حتى تغطِّي نصف القدَم، كأَنه أَراد إِذا كانت واسعة طويلة لا تزال تُرْفَع فَتَتَشَنَّج.
الليث وابن دريد: تقول هُذَيل: غَنَجٌ على شَنَجٍ أَي رجل على جمل، فالغَنَج هو الرجل، والشَّنَج الجمَل. والشَّنَجُ: الشَّيْخُ، هذليَّة. يقولون: شيخ شَنَجٌ على غَنَجٍ أَي شيخ على جمل ثقيل، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّنَجُ**: derinin ve parmakların ve bunların dışındakilerin büzülmesi; şair dedi ki:
قامَ إِليها **مُشنِج الأَنامِلِ**،
أَغْثَى، خَبِيث الرِّيح بالأَصائِلِ

Ve deri **شَنِجَ** oldu; kesre ile; **شَنَجاً**; artık o **شَنِجٌ**’dir; ve **أَشْنَجَ** ve **تَشَنَّجَ**
ve **انْشَنَجَ**; dedi ki:
وانْشَنَجَ **العِلْباءُ**، فاقْفَعَلاَّ،
مِثلَ نَضِيِّ **السُّقْم** حينَ بَلاَّ

Ve onu **شَنَّجَه**; **تَشْنِيجاً**; Cemîl dedi ki:
وتناوَلَتْ رأْسي لِتَعْرِفَ مَسَّه؛
بِمُخَضَّبِ الأَطراف، غير **مُشَنَّجِ**

Leys: Bazen derler: **شَنِجٌ أَشْنَج** ve **شَنِجٌ مُشَنَّج**; ve **المُشَنَّج**
**أَشج**’dir; **تَشْنِيجاً**. İbn Sîde: **رجل شَنِجٌ** ve **أَشْنَج**: derisi ve eli büzüşmüş olan.
Ve **يد شَنِجَة**: avucu dar. Ve **الأَشْنَج**: iki husyesinden biri ötekinden daha küçük olan; **كالأَشْرَج** gibi; ve **الراء** daha üstündür. Ve **فَرَسٌ شَنِجُ النَّسا**:
onun **النَّسا**’sı büzüşmüş olan; bu, onun için bir övgüdür; çünkü **نَساه**’sı büzüşüp **شَنِجَ** olunca, iki bacağı gevşemez; İmru’ul-Kays dedi ki:
سَلِيمُ الشَّظى، عَبْلُ الشَّوى، شَنِجُ النَّسا،
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفَالِ

Ve onunla karga da vasfedilebilir; Tırimmâh dedi ki:
شَنِجُ النَّسا، حَرِقُ الجَناحِ، كأَنه،
في الدارِ إِثْرَ الظَّاعنينَ، مُقَيَّدُ

**التهذيب**: Binek hayvanı **شَنِجَ النَّسا** olunca, bu onun için daha güçlü ve iki bacağı için daha şiddetlidir; onda ayrıca: hayvandan, **شَنَجِ النَّسا** ile vasfedilen türler vardır; hâlbuki yürümeye izin vermez; onlardan biri ceylandır; Ebû Duvâd el-İyâdî dedi ki:
وقُصْرى شَنِجِ الأَنْسا
ءِ، نَبَّاح من الشُّعْبِ

Ve onlardan biri kurttur; kovalandığında daha **أَقْزَل**’dir; sanki **يَتَوَحَّى** eder; ve onlardan biri kargadır; sanki bağlanmış gibi **يَحْجُِل** eder; ve **شَنَجُ النَّسا** özellikle **العِتاق**ta beğenilir; **الهَماليج**te beğenilmez. Hadiste: göz **شَخَص** edince ve parmaklar **شَنِجَتِ** olunca; yani büzüldü ve kısalıp toplandı; ve ondan Hasen hadisi: **الرَّحِمِ**in misali, **الشَّنَّة** misali gibidir; üzerine su dökersen yumuşar ve yayılır; onu bırakırsan **تَشَنَّجَتْ**. Ve Mesleme hadisinde: **السَّراويل المُشَنَّجة**’den insanları men ederim; denildi ki: o, geniş olanıdır; **الخفِّ**ten aşağı düşer de ayağın yarısını örter; sanki o, geniş uzun olunca durmadan kaldırılır da **فَتَتَشَنَّج** olur, demek istedi.

Leys ve İbn Düreyd: Hüzeyl şöyle der: **غَنَجٌ على شَنَجٍ**; yani deve üzerinde adam; artık **الغَنَج** adamdır, **الشَّنَج** devedir. Ve **الشَّنَجُ**: yaşlı; Hüzeyl lehçesi. Derler: **شيخ شَنَجٌ على غَنَجٍ**; yani ağır bir deve üzerinde yaşlı; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشنج، محركة: الجمل  ، قال الليث وابن دريد: تقول هذيل: غنج على شنج: أي رجل على جمل. ومثله في العباب والتكملة.
 والشنج:  تقبض في الجلد  والأصابع وغيرهما. وفي الحديث:  إذا شخص بصر الميت وشنجت الأصابع  ، أي انقبضت وتشنجت. وقال الشاعر:
  قام إليها مشنج الأنـامـل
  أغثى خبي الريح بالأصائل وقد  شنج  الجلد، بالكسر،  كفرح  ، وأشنج  وانشنج وتشنج  ، فهو شنج قال الشاعر:
  وانشنج العلباء فاقفعـلا
  مثل نضي السقم حين بلا  وشنجته تشنيجا  قال جميل:

  وتناولت رأسي لتعرف مسـه                      بمخضب الأطراف غير مشنج قال الليث: وربما قالوا: شنج أشنج، وشنج مشنج، والمشنج أشد تشنيجا. وفي المحكم: رجل شنج وأشنج. متشنج الجلد واليد. ويد شنجة. ضيقة الكف.  وفرس شنج النسا  ، بالفتح: متقبضه، وهو عرق، وهو  مدح  له،  لأنه إذا  تقبض نساه و  شنج لم تسترخ رجلاه  . قال امرؤ القيس:
  سليم الشظى عبل الشوى شنج النسا                      له حجبات مشرفات على الفـال وقد يوصف به الغراب، قال الطرماح.
 شنج النسا حرق الجناح كأنه في الدار إثر الظاعننين مقيد وفي التهذيب: وإذا كانت الدابة شنج النسا فهو أقوى لها وأشد لرجليها. وفيه أيضا: من الحيوان ضروب توصف بشنج النسا، وهي لا تسمح بالمشي، منها الظبي، ومنها الذئب، وهو أقزل إذا طرد. فكأنه يتوحى، ومنها الغراب وهو يخجل كأنه مقيد. وشنج النسا يستحب في العتاق خاصة، ولا يستحب في الهماليج.
 ومشنج  كمحمد، علم  .
  وبالكسر: جد خلاد بن عطاء المحدث  .
  وأبو بكر عبد الله بن محمد الشنجي، بالكسر: شيخ رباط الشونيزية  ببغداد.
 ومما يستدرك عليه: الأشنج: الذي إحدى خصيتيه أصغر من الأخرى، كالأشرج، والراء أعلى.
 وفي حديث مسلمة:  أمنع الناس من السراويل المشنجة  قيل هي الواسعة التي تسقط على الخف حتى تغطي نصف القدم، كأنه أراد: إذا كانت واسعة طويلة لا تزال ترفع فتتشنج.
 والشنج: الشيخ، هذلية؛ كذا في اللسان.
 وأبو جعفر أحمد بن محمد الشانج الأندلسي الكاتب، ذكره الصابوني في تكملة الإكمال.

##### Türkçe

**الشنج** (harekeli): deve. el-Leys ve İbn Düreyd dedi: Hüzeyl şöyle der: **غنج على شنج**: yani bir adam bir deve üzerinde. Bunun benzeri **العباب** ve **التكملة**’dedir.

Ve **الشنج**: deride ve parmaklarda ve başkalarında büzülme. Hadiste: “Ölünün bakışı dikilince ve parmaklar **شنجت** olunca”; yani büzüldü ve kasıldı. Şair dedi:
  قام إليها **مشنج** الأنـامـل
  أغثى خبي الريح بالأصائل وقد **شنج** الجلد, kesre ile, **كفرح**; ve **أشنج** ve **انشنج** ve **تشنج**; o hâlde o **شنج**’dir. Şair dedi:
  **وانشنج** العلباء فاقفعـلا
  مثل نضي السقم حين بلا  Ve onu **شنجته**: **تشنيجا**. Cemîl dedi:

  وتناولت رأسي لتعرف مسـه                      بمخضب الأطراف غير **مشنج** el-Leys dedi: Bazen derler: **شنج أشنج**, ve **شنج مشنج**; ve **المشنج** daha şiddetli **تشنيجا**dır. **المحكم**’de: adam **شنج** ve **أشنج**. Derisi ve eli **متشنج**. Ve el **شنجة**: avucu dar. Ve at **شنج النسا**, fetha ile: onun büzülmüşü; ve o bir damardır; ve o onun için övgüdür; çünkü onun **نساه**’ı büzülüp **شنج** olunca iki ayağı gevşemez. İmru’ul-Kays dedi:
  سليم الشظى عبل الشوى **شنج النسا**                      له حجبات مشرفات على الفـال Ve onunla karga da vasfedilir; et-Tırmâh dedi:
 **شنج النسا** حرق الجناح كأنه في الدار إثر الظاعننين مقيد **التهذيب**’de: Binek hayvanı **شنج النسا** olunca, bu onun için daha kuvvetli ve iki ayağı için daha şiddetlidir. Yine onda: Hayvandan, **شنج النسا** ile vasfedilen türler vardır; ve onlar yürümeye izin vermez; onlardan ceylan vardır, onlardan kurt vardır; ve o kovalanınca **أقزل**’dir; sanki sekerek yürür; ve onlardan karga vardır; ve o, sanki bağlanmış gibi, çekinir. Ve **شنج النسا** özellikle asil atlarda beğenilir; ve **الهماليج**’de beğenilmez.

Ve **مشنج** (Muhammed gibi): özel ad.

Ve kesre ile: muhaddis Hallâd b. Atâ’nın dedesi.

Ve Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed **الشنجي**, kesre ile: Bağdat’ta **الشونيزية** ribâtının şeyhi.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الأشنج**: iki husyesinden biri ötekinden daha küçük olan; **كالأشرج** gibi; ve **الراء** daha üstündür.

Ve Mesleme hadîsinde: “İnsanların **السراويل المشنجة**’den en menedicisi”; denildi ki: O, mestin üzerine düşüp ayağın yarısını örtecek kadar geniş olandır; sanki muradı: geniş uzun olunca, durmadan kaldırılır da **تتشنج** olur.

Ve **الشنج**: ihtiyar; Hüzeylîdir; **اللسان**’da böyle.

Ve Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed **الشانج** el-Endelüsî kâtip; onu es-Sâbûnî **تكملة الإكمال**’de zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَنِجَ
1 شَنِجَ ذ , aor. شَنَجَ , inf. n. شَنَجٌ; and ↓ تشنّج, (S, A, Mgh, K,) and ↓ انشنج, (S, K,) and ↓ اشنج; (TA;) said of the skin (S, Mgh, K) in consequence of the touch [or proximity] of fire [&c.], (Mgh,) and of the face, and of a member or limb, (A,) of a finger, &c., (TA,) It contracted, shrank, shrivelled, or wrinkled; or became contracted or shrunk &c. (S, A, Mgh, K, TA.) [↓ تَشَنُّجٌ is often used as meaning Spasmodic contraction of a muscle &c.] And one says, ↓ فِى أَعْضَائِهِ تَشَنُّجٌ and ↓ تَشْنِيجٌ [In his limbs, or members, is a contraction]. (A.)

شنّجهُ
2 شنّجهُ ذ , inf. n. تَشْنِيجٌ, He [or it] contracted, shrunk, shrivelled, or wrinkled, it; namely, the skin [&c.]. (S, K.) See 1, last sentence. One says also, شنّج الخَيَّاطُ القَبَآءَ [The tailor puckered the tunic]. (A. [In the Mgh, the wrinkling around the anus is said to be like the تَشْنِيج of the قَبَآء.])

4 أَشْنَجَ see 1.

5 تَشَنَّجَ see 1, in three places; and see مُشَنَّجٌ.

7 اـِنْشَنَجَ see 1.

شَنَجٌ
شَنَجٌ ذ inf. n. of 1. (S &c.) -A2- Also A camel: (Lth, IDrd, K:) or a heavy camel. (L in art. غنج.) غَنَجٌ عَلَىشَنَجٍ is a phrase of the tribe of Hudheyl, meaning A man upon a camel: (Lth, IDrd, O:) or a man, or an old man, upon a heavy camel. (L in art. غنج.) ― -b2- It is also said, in the L, that it signifies An old man, in the dial. of Hudheyl. (TA.)

شَنِجٌ
شَنِجٌ ذ , applied to the skin &c., Contracted, shrunk, shrivelled, or wrinkled. (TA.) And, applied to a man, Contracted, &c., in the skin, and in the arm, or hand; as also ↓ أَشْنَجُ. (M, TA.) And يَدٌ شَنِجَةٌ means ضَيَّقَةُ الكَفِّ [i. e. An arm contracted, or narrow, in the hand; or a hand contracted, &c., in the palm, or in the palm and fingers]. (TA.) شَنِجُ النَّسَا means Contracted in the عِرْق called النسا [app., in this instance, the sciatic nerve]: (TA:) it is an epithet of commendation applied to a horse; because, when he is contracted therein, his hind legs are not relaxed: (S, K:) or it is an epithet of com- mendation applied to a horse of good breed; but not so when applied to a hackney: it is also applied to some other animals, that do not walk with freedom; to a gazelle, and to a wolf: (T, TA:) and sometimes to the raven, or crow, (T, S,) which hops as though it were shackled. (T, TA.)

أَشْنَجُ
أَشْنَجُ ذ : see شَنِجٌ. ― -b2- شَنِجٌ أَشْنَجُ and ↓ شَنِجٌ مُشَنَّجٌ are expressions sometimes used; [أَشْنَجُ being syn. with شَنِجٌ, as shown above, and in this case a corroborative; and] ↓ مُشَنَّجٌ [when thus used] meaning Intensely contracted or shrunk &c. (Lth, TA.) -A2- Also Having one of his testicles smaller than the other; like أَشْرَجُ, which is more approved. (TA.)

مُشَنَّجٌ
مُشَنَّجٌ ذ : see أَشْنَجُ, in two places. ― -b2- قَبَآءٌ مُشَنَّجٌ [A puckered tunic: see 2]. (A, Mgh.) سَرَاوِيلُ مُشَنَّجَةٌ, mentioned in a trad., in which they are forbidden, are said to be Such [drawers, or trousers,] as are so ample that they fall down upon the boot so as to cover half of the foot; as though meaning that, being ample and long, they cease not to rise, and become puckered (↓ فَتَتَشَنَّجُ). (TA.)

##### Türkçe

**شَنِجَ**
1 **شَنِجَ** ذ , muzâri‘ **شَنَجَ** , mastar ismi **شَنَجٌ**; ve ↓ **تشنّج**, (S, A, Mgh, K,) ve ↓ **انشنج**, (S, K,) ve ↓ **اشنج**; (TA;) derinin hakkında (S, Mgh, K) ateşin [&c.] dokunması [veya yakınlığı] neticesinde, (Mgh,) ve yüzün, ve bir uzvun veya organın, (A,) bir parmağın, &c., (TA,) denildiğinde, Büzüldü, çekildi, buruştu, yahut kırıştı; veya büzülmüş yahut çekilmiş &c. oldu. (S, A, Mgh, K, TA.) [↓ **تَشَنُّجٌ** çoğu kez bir kasın &c. spazmodik büzülmesi mânasında kullanılır.] Ve denir ki, ↓ **فِى أَعْضَائِهِ تَشَنُّجٌ** ve ↓ **تَشْنِيجٌ** [Onun uzuvlarında, yahut organlarında, bir büzülme vardır]. (A.)

**شنّجهُ**
2 **شنّجهُ** ذ , mastar ismi **تَشْنِيجٌ**, O [yahut o şey] onu büzdü, çekti, buruştu, yahut kırıştırdı; yani, deriyi [&c.]. (S, K.) 1’e, son cümleye bak. Şöyle de denir: **شنّج الخَيَّاطُ القَبَآءَ** [Terzi cübbeyi büzüştürdü]. (A. [Mgh’de, anüs çevresindeki kırışmanın **قَبَآء**’ın **تَشْنِيج**’ine benzer olduğu söylenir.])

4 **أَشْنَجَ** 1’e bak.

5 **تَشَنَّجَ** 1’e, üç yerde, bak; ve **مُشَنَّجٌ**’e bak.

7 **اـِنْشَنَجَ** 1’e bak.

**شَنَجٌ**
**شَنَجٌ** ذ 1’in mastar ismidir. (S &c.) -A2- Ayrıca bir deve: (Lth, IDrd, K:) yahut ağır bir deve. (L, md. غنج.) **غَنَجٌ عَلَىشَنَجٍ** Huzeyl kabilesinin bir deyimidir; mânası: bir deve üzerinde bir adam: (Lth, IDrd, O:) yahut ağır bir deve üzerinde bir adam, veya yaşlı bir adam. (L, md. غنج.) ― -b2- L’de ayrıca, Huzeyl lehçesinde “yaşlı bir adam” mânasına geldiği söylenmiştir. (TA.)

**شَنِجٌ**
**شَنِجٌ** ذ , deriye &c. nispetle, Büzülmüş, çekilmiş, buruşmuş, yahut kırışmış. (TA.) Ve bir adama nispetle, Deride ve kolda yahut elde büzülmüş, &c.; bunun gibi ↓ **أَشْنَجُ**. (M, TA.) Ve **يَدٌ شَنِجَةٌ** demek **ضَيَّقَةُ الكَفِّ** [yani elde büzülmüş, yahut elde dar; veya avuçta, yahut avuç ve parmaklarda büzülmüş, &c., bir el]. (TA.) **شَنِجُ النَّسَا** demek, **النسا** denilen **عِرْق**’ta büzülmüş demektir [görünüşe göre bu örnekte siyatik sinir]: (TA:) bu, ata övgü sıfatı olarak kullanılır; çünkü onda bu büzülme olunca, arka bacakları gevşek olmaz: (S, K:) yahut iyi soylu bir ata övgü sıfatıdır; fakat bir binek atına nispetle böyle değildir: yürüyüşte serbest olmayan bazı başka hayvanlara da uygulanır; ceylana ve kurda: (T, TA:) ve bazen kargaya yahut kuzguna, (T, S,) sanki bağlanmış gibi sekerek yürüyene. (T, TA.)

**أَشْنَجُ**
**أَشْنَجُ** ذ : **شَنِجٌ**’e bak. ― -b2- **شَنِجٌ أَشْنَجُ** ve ↓ **شَنِجٌ مُشَنَّجٌ** bazen kullanılan ifadelerdir; [**أَشْنَجُ**’un, yukarıda gösterildiği üzere, **شَنِجٌ** ile eşanlamlı olması sebebiyle, bu durumda pekiştirici olduğu; ve] ↓ **مُشَنَّجٌ** [bu şekilde kullanıldığında] mânası: Şiddetle büzülmüş yahut çekilmiş &c. (Lth, TA.) -A2- Ayrıca, iki testisinden birinin ötekinden daha küçük olması; daha makbul olan **أَشْرَجُ** gibidir. (TA.)

**مُشَنَّجٌ**
**مُشَنَّجٌ** ذ : iki yerde **أَشْنَجُ**’e bak. ― -b2- **قَبَآءٌ مُشَنَّجٌ** [Büzüştürülmüş bir cübbe: 2’ye bak]. (A, Mgh.) Bir rivayette zikredilen, ve kendileri yasaklanan **سَرَاوِيلُ مُشَنَّجَةٌ**’nin, çizmenin üzerine düşüp ayağın yarısını örtecek kadar bol olan [donlar yahut pantolonlar] olduğu söylenir; sanki mânası şuymuş gibi: bol ve uzun olduklarından, yükselmeyi bırakmazlar ve büzüşürler (↓ **فَتَتَشَنَّجُ**). (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَنِجَ
شَنِجَ A ( n. ac. شَنَج 4 ),
a.  Was, became shrivelled, wrinkled, puckered; shrank, contracted.

شَنَّجَ
شَنَّجَ II ,
a.  Shrivelled, wrinkled; shrunk, contracted.

b.  Brought on a stiff neck ( cold ).

تَشَنَّجَ
تَشَنَّجَ V ,  اِنْشَنَجَ VII ,
a.  see I .

شَنَج
شَنَج 4 ,
a.  Contraction ( of the muscles ).

b.  He-camel.

##### Türkçe

شَنِجَ
شَنِجَ A ( i. ac. **شَنَج** 4 ),
a.  Buruştu, kırıştı, büzüldü; küçüldü, kasıldı.

شَنَّجَ
شَنَّجَ II ,
a.  Buruşturdu, kırıştırdı; küçülttü, kastı.

b.  Boyun tutulması (soğuk) meydana getirdi.

تَشَنَّجَ
تَشَنَّجَ V ,  **اِنْشَنَجَ** VII ,
a.  I’e bak.

شَنَج
شَنَج 4 ,
a.  Kasılma (kasların).

b.  Erkek deve.
