# شنج — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D8%AC/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AC.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شنج

باب الجيم والشين مع النون
ش ج ن، ن ش ج، ج ش ن، ش ن ج، ن ج ش مستعملات
شجن:
الشَّجَنُ: الهمُّ والحزنُ، وأشجَنني فشَجُنتُ منه أشجُن شُجُوناً.
والحمامة تَشجُنُ شُجوناً إذا ناحت وتَحزنت.
ووردت أرضاً ما كانت لي شَجَناً أي وطناً.
والحديث ذو شُجُونٍ أي فُنونٍ وأعراض أي أطراف ونواحٍ.
والأشجانُ: الأحزانُ، جمع شَجَنٍ، والفعل منه شَجِنتُ أي صار الشَّجَنُ فيَّ.
وأما تَشَجنت فكأني تذكرت وتبكَّيت لذلك، وهو كقولك: فَطُنتُ فطناً، وفَطِنتُ للشيء فِطنةً وفَطَنا، وأنشدَ:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
والشاجنةُ: ضَربٌ من الأوديةِ والمَسايل ذو نبتٍ حسن، والجميعُ السَّواجِنُ.
والشَّجنةُ: شُجنة الرَّجم معلقةٌ بالعرش، ويعني بالشُّجنة قرابةً مُشتبِكةٌ، ويقال: هي كالغُصن من الشَّجَرَةِ، ويقال: هي شِجنَةٌ وشُجنةٌ.
نشج:
نَشَجَ الباكي يَنشِجُ نَشيجاً إذا غَصى البُكاءُ في حَلقه عند الفَزعة.
والطَّعنة تَنشِجُ عند خروج الدَّم: تسمع لها صوتاً في جَوفها، وإذا بدا صوتٌ كالنَّفخة قيل نعرتِ الطَّعنةُ.
والقِدر تَنشِجُ عند الغليان. والناشج الذي ينزع نفسه، قال:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ
جشن:
الجَوشنُ: ما عَرض من وسط الصدر.
ويقال: الجَوشَنُ اسم الحديد الذي يُلبسُ من السِّلاح.
وجَوشنُ الجَرادة صدرها.
شنج:
الشَّنَجُ: تَشَنُّج الأصابع كلَّها والجلد، وربَّما قالوا: شَنِجٌ أشنَجُ وشَنِجٌ مُشَنَّجٌ، والمُشَنَّجُ أشدُّ تشنيجاً، وإذا شَنِجَ نسا الدّابَّة فهو أقوى لها و أشدُّ لرجليها.
وتقول هذيل: غنجٌ على شَنَجٍ أي رجلٌ على جَمَلٍ، فالغنجُ هو الرجل، والشَّنَجُ: الجمل.
قالوا: والغنج تحريك العُنُقِ والبدن.
نجش:
النَّجشُ: إن يُريد الإنسانُ أن يبيع بياعةً فيُساومُه بثمنٍ كثير ينظر إليه ناظر فيقع فيها.
وفي التزويج أيضاً والأشياء، ومنه الحديث: " لا نَجشَ في الإسلام".
ونَجَشَها نَجشاً، ورجلٌ ناجِشٌ نَجُوشُ الصيد أي يأخذ من حواليها ليصرفها إلى الحِبالة.
قال زائدة: ينجُشُ الطَّير أي يسُوقُه.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **الشين** ile **النون**
**ش ج ن**، **ن ش ج**، **ج ش ن**، **ش ن ج**، **ن ج ش** kullanılagelenlerdir.

**شجن**:
**الشَّجَنُ**: keder ve hüzün; “beni kederlendirdi” (**أشجَنني**) de, ben ondan dolayı kederlendim (**شَجُنتُ**) (şöyle derim:) ondan **أشجُن** (fiiliyle) **شُجُوناً**.
Güvercin, ötüp hüzünlendiği zaman **شُجوناً** kederlenir (**تَشجُنُ**).
“Benim için **شَجَناً** (olan) bir yere vardım” denildi; yani bir vatan.
“Hadis **ذو شُجُونٍ**” yani türler ve arazlar; yani uçlar ve yanlar.
**الأشجانُ**: hüzünler; **شَجَنٍ**’in çoğulu; fiil ondan: “kederlendim” (**شَجِنتُ**) yani **الشَّجَنُ** bende oldu.
**تَشَجنت**’e gelince: sanki hatırladım ve bunun için ağlar gibi yaptım; bu, senin “anladım” (**فَطُنتُ**) (derken) **فطناً** (masdarıyla), “şeyi kavradım” (**فَطِنتُ للشيء**) (derken) **فِطنةً** ve **فَطَنا** (demene) benzer; ve şu beyit okunmuştur:
هَيَّجنَ **أشجاناً** لمِن **تَشَجَّنا**
**الشاجنةُ**: güzel bitkili vadiler ve su yollarından bir tür; hepsi **السَّواجِنُ**’dir.
**الشَّجنةُ**: **شُجنة الرَّجم** arşa asılıdır; **الشُّجنة** ile, birbirine dolaşmış bir akrabalık kastedilir; “ağaçtan bir dal gibidir” denilir; ve “o **شِجنَةٌ** ve **شُجنةٌ**’dir” denilir.

**نشج**:
Ağlayan kimse, korku anında ağlama boğazında tıkandığı zaman **نَشَجَ** (fiilini yapar), **يَنشِجُ** (diye) **نَشيجاً**.
Kan çıkarken mızrak darbesi **تَنشِجُ**: iç boşluğunda ona bir ses işitirsin; bir üfleme gibi bir ses belirdiğinde “mızrak darbesi böğürdü” (**نعرتِ الطَّعنةُ**) denilir.
Kazan kaynarken **تَنشِجُ**. **الناشج**: nefesini çekip çıkaran kimsedir; (şu söz) söylenmiştir:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ

**جشن**:
**الجَوشنُ**: göğsün ortasından görünen şey.
Ve “**الجَوشَنُ** silâhtan giyilen demirin adıdır” denilir.
Çekirgenin **جَوشنُ**’u: göğsüdür.

**شنج**:
**الشَّنَجُ**: bütün parmakların ve derinin kasılıp büzülmesi; bazen “**شَنِجٌ أشنَجُ**” ve “**شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**” derler; **المُشَنَّجُ** kasılmada daha şiddetlidir; binek hayvanının **نسا**’sı kasılıp büzülürse (**شَنِجَ**) bu, ona daha kuvvetli ve iki ayağına daha şiddetlidir.
Hüzeyl (lehçesiyle) “**غنجٌ** على **شَنَجٍ**” der: yani bir deve üzerinde bir adam; **الغنجُ** adamdır, **الشَّنَجُ** devedir.
Dediler ki: **الغنج** boynu ve bedeni oynatmaktır.

**نجش**:
**النَّجشُ**: kişinin bir malı satmak istemesi; ona yüksek bir fiyatla pazarlık edilmesi; ona bakan bir bakanın onu görüp ona düşmesi (kapılması).
Evlendirmede de ve eşyalarda da (böyledir); ondan hadis: “İslâm’da **نَجشَ** yoktur.”
Onu **نَجَشَها** (fiiliyle) **نَجشاً** (yaptı); ve bir adam **ناجِشٌ** **نَجُوشُ الصيد**: yani onu (avı) tuzağa sevk etmek için çevresinden alır.
Zâide dedi ki: “**ينجُشُ** kuşu” yani onu sürer.
