# شندخ (ش-ن-د-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AF%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D8%AF%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ن - د - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AF%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والشين
شمخر: الشُّمَّخْرُ والشَّمِّخْرُ، والضُّمَّخْرُ والضِّمَّخْرُ: الجسيم من الفحول، قال روبة:
أَبناءُ كل مصعبٍ شِمَّخُرِ
سامٍ على رغم العدى ضِمَّخُرِ
ويقال: الشِّمَّخُر: العزيز النَّفسُ، والضِّمِّخُرُ: المُشَدِّخُ الضَّخْم، يَشْدَخُ كل شيء.
شندخ: الشُّنْدُخُ من الخيل: الوقاد المستقبل.
خشرم: الخَشْرَمُ: مأوى الزنابير والنحل، وبيتها ذو النخاريب.
وفي الحديث: لَتَرْكَبُنَّ سَنَنَ من كان قَبْلكم ذِراعاً بِذراعٍ وبَاعاً بِباعٍ حتى لو سلَكُوا خَشْرَم دَبْرٍ لَسَلَكْتُموهُ".
وقد جاء في الشعر الخَشْرَمُ اسماً لجماعة الزنابير، قال:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ خَشْرَمٌ متبددُ
يصف الكلاب.
والخَشْرمةُ: قُفٌّ حِجارتُها رَضْراضٌ حُمْرٌ مَنُثورةٌ، فِيها وُعورةٌ، غَيرُ جِدِّ غليظةٍ، وتحتها طين، وربما كانت بظهور الجبال. وحيثما كانت فإنها لا تطولُ ولا تعرضُ، وهي مركومٌ بعضها على بعضٍ.
فإن كانت الخَشْرمةُ مستويةً مع الأرض فهي من القفافِ، غير أن الإسم لها لازمٌ لما خالطها من اللبن والطين.
والإسم اللازم القف إذا كانت حجارةً مترادفةً، بعضها إلى بعض، ذاهبةٌ في الأرض، وبعضها منقلع عظامق. وحجارة الخَشْرَمَة أصغر منها، وأعظم حجارتها مثل قامة الرجل.
وغذا علا الرجل ظهر القف كانت فيه رايض وقيعان، إنما يعرف أنه قف للحجارة العظام المنقلعة فيه، وإنما قففته كثرة حجارته.
فإما الخَشْرمةُ، إذا كانت تحت التراب، فقد سقط عنها هذا الإسم، وهي في ذلك قف، وكل ذلك من الجبل.
خرشم: الخُرشُومُ: أنف الجبل المُشْرِفُ على وادٍ أو قاعٍ.
خرفش: والمُخرْنَفِش والمُخْرَنْشِمُ هو كالمغتاظ.
خرمش: الخَرْمَشَةُ: إفساد الكتاب والعَمَل ونحوه.
شمرخ: الشِّمْراخُ من الجبل مُستَدِقٌّ، طويل في أعلاه.
والشِّمْراخُ: عسقبة من عذق أو عنقود.
والشِّمْراخُ من الغُرَّة: ما سال على الأنْفِ.
والشُّمْرُوخُ: غصن دقيق في أعلى الغصن الغليظ، خرج من سنته دقيقا رخصا.
خنبش: والخُنابِشةُ من الأسود التي قد استبان حملها، والجميع الخُنابِشاتُ.
خنشل: ورجل خَنْشَلٌ وخَنْشَليلٌ أي: مُسِنٌّ قوي، وكذلك من الجمال والنوق، قال:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف خَنْشَليلُ
شخلب: مُشَخْلَبةٌ كلمة عرافية، ليس على بنائها شيء من العربية. وهو الذي يتخذ من الليف والخرز أمثال الحلي. وبدء هذا الاسم أن جارية كانت تتحلى به.
ومُشَخْلَبةُ اسم الجارية، رآها رجل، وعليها ذلك الحلي، وكانت ذات جمال، واسم الرجل حرملة، فقال لها: هل تباعين? فقالت: نعم، أنا وحدي بعشرة آلاف، ومعي مولاتي بألفين، فتزوج حرملة بمولاتها، فذهب حديثا في الناس، فقالوا: يا مُشَخْلَبَة ماذا الجَلَبَة، تزوج حَرْمَلَة بعجوز أرْمَلة. فتسمى الجارية مُشَخْلَبةً بما عليها من الحلي والخرز.
شمخر: الشَمَخْتَر: معرب، قال:
والأزذ أمسى نحبهم شَمَخْتَرا
شنخب: الشُّنْخُوبُ: رأس دهق من الجبل، وجمعه: شَناخيبُ، قال:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه شَنـاخـيبُ
أي عظيم الجسم والصدر.

##### Türkçe

**الخاء** ve **الشين**

**شمخر**: **الشُّمَّخْرُ** ve **الشَّمِّخْرُ**, ve **الضُّمَّخْرُ** ve **الضِّمَّخْرُ**: aygırlardan iri olan; Rûbe dedi ki:
Her çetin(in) oğulları **شِمَّخُرِ**
Düşmanlara rağmen yüce, **ضِمَّخُرِ**
Ve denilir: **الشِّمَّخُر**: nefsi aziz olan; **الضِّمِّخُرُ**: çok iri, ezip-parçalayan; her şeyi ezer.

**شندخ**: Atlardan **الشُّنْدُخُ**: canlı, ileriye yönelen.

**خشرم**: **الخَشْرَمُ**: eşek arılarının ve bal arılarının barınağı ve evi; oyukları olan(yer).
Ve hadiste: “Sizden öncekilerin yoluna mutlaka uyacaksınız; arşın arşına ve kulaç kulaça; hatta eğer onlar bir eşeğin **خَشْرَم**’ına girseler siz de mutlaka ona gireceksiniz.”
Ve şiirde **الخَشْرَمُ**, eşek arılarının bir topluluğunun adı olarak gelmiştir; dedi ki:
Ve sanki o, avın arkasında dağılmış bir **خَشْرَمٌ** gibidir
Köpekleri vasfeder.
Ve **الخَشْرمةُ**: taşları kırıntı kırıntı, kırmızı, saçılmış olan bir kayalık; içinde sarplık vardır; pek de kalın değildir; altında çamur vardır; bazen dağların sırtlarında olur. Nerede olursa olsun, ne uzar ne genişler; ve bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır.
Eğer **الخَشْرمةُ** yerle aynı seviyede olursa, o kayalıklardandır; ancak ona, süt ve çamurdan kendisine karışan şey sebebiyle isim lâzım olmuştur.
Kayalığa lâzım olan isim, taşları birbirine bitişik, birbirine yakın, yere doğru giden; ve bir kısmı da büyükçe kopmuş (taşlar) olduğunda (verilir). **الخَشْرَمَة**’nin taşları ondan daha küçüktür; en büyük taşları ise adam boyu gibidir.
Adam kayalığın sırtına çıktığında, onda otlaklar ve çukurlar olur; onda bulunan kopmuş büyük taşlardan onun kayalık olduğu bilinir; onu kayalık yapan, taşlarının çokluğudur.
Ama **الخَشْرمةُ**, eğer toprağın altında olursa, bu isim ondan düşmüştür; o hâlde de kayalıktır; bütün bunlar dağdandır.

**خرشم**: **الخُرشُومُ**: bir vadiye yahut düzlüğe bakan, yüksekçe dağın burnu.

**خرفش**: Ve **المُخرْنَفِش** ve **المُخْرَنْشِمُ**: öfkelenmiş gibi olandır.

**خرمش**: **الخَرْمَشَةُ**: yazıyı, işi ve benzerini bozmak.

**شمرخ**: Dağdan **الشِّمْراخُ**: ince(ce), üst tarafında uzun.
Ve **الشِّمْراخُ**: bir salkımdan yahut bir üzüm salkımından bir dalcık.
Ve **الشِّمْراخُ** (alındaki beyazlık)dan: burnun üzerine akan şey.
Ve **الشُّمْرُوخُ**: kalın dalın üst tarafında ince bir dal; o yılından ince, yumuşak olarak çıkmıştır.

**خنبش**: Ve **الخُنابِشةُ**, hamileliği artık belli olmuş aslanlardandır; çoğulu **الخُنابِشاتُ**.

**خنشل**: Ve adam **خَنْشَلٌ** ve **خَنْشَليلٌ**, yani: yaşlı, güçlü; develerden ve dişi develerden de böyledir; dedi ki:
Uzun boylu cariye bilmiştir ki		ben kılıcın ağzıyla **خَنْشَليلُ**’im

**شخلب**: **مُشَخْلَبةٌ** kâhinlere ait bir kelimedir; onun yapısı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur. O, liften ve boncuktan, takı benzerleri yapılan şeydir. Bu ismin başlangıcı, bir cariyenin onunla süsleniyor olmasıdır.
Ve **مُشَخْلَبةُ**, cariyenin adıdır; bir adam onu gördü; üzerinde o takı vardı; ve güzellik sahibiydi; adamın adı Harmele idi; ona dedi ki: “Satar mısın?” O da dedi ki: “Evet; ben tek başıma on bin(e), efendimle birlikte iki bin(e).” Bunun üzerine Harmele efendisiyle evlendi; bu, insanlar arasında bir söz olarak yayıldı; dediler ki: “Ey **مُشَخْلَبَة**! bu gürültü nedir; Harmele yaşlı bir dul kadınla evlendi.” Böylece cariye, üzerinde bulunan takı ve boncuk sebebiyle **مُشَخْلَبةً** diye adlandırıldı.

**شمخر**: **الشَمَخْتَر**: Arapçalaştırılmıştır; dedi ki:
Ve Ezd, onların ölüleri **شَمَخْتَرا** olarak akşamladı

**شنخب**: **الشُّنْخُوبُ**: dağdan bir tepenin başı; çoğulu: **شَناخيبُ**; dedi ki:
Gözetleme yerinin başından onun şahsını gördü		ve onunla kendi yeri arasında **شَنـاخـيبُ** vardır
Yani: cismi ve göğsü büyük.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AF%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّنْدُخُ: الوَقَّادُ من الخيل؛ وأَنشد أَبو عبيدة قول المَرَّار:
شُنْدُخٌ أَشْدَفُ ما وَزَّعْتَه،
وإِذا طُؤْطِئَ طَيَّارٌ طِمِرُّ
ورواه غيره: شُنْدُفٌ؛ وقيل: هو العظيم الشديد. التهذيب: الشُّنْدُخ من الخيل والإِبل والرجال الشديد الطويل المكتنز اللحم؛ وأَنشد: بشُنْدُخٍ يَقْدُم أُولى الأُنُفِ
وقال طالق بن عَدِيّ:
ولا يَرى، الفَرْسَخَ بعد الفَرْسَخ،
شيئاً، على أَقَبَّ طاوٍ شُنْدُخِ
والشُّنْدُخُ والشُّنْدُخِيُّ: ضرب من الطعام. الفراء:الشُّنْدَاخيُّ الطعام بجعله الرجل إِذا ابتنى داراً أو عمل بيتاً.

##### Türkçe

**الشُّنْدُخُ**: atlardan **الوَقَّادُ** (çok koşan, ateşli/hararetli olan); Ebû Ubeyde, **المَرَّار**’ın sözünü inşad etti:

**شُنْدُخٌ أَشْدَفُ ما وَزَّعْتَه،
وإِذا طُؤْطِئَ طَيَّارٌ طِمِرُّ**

Başkası onu **شُنْدُفٌ** diye rivayet etti; ve denildi ki: o, büyük, şiddetli olandır. **التهذيب**: **الشُّنْدُخ** atlardan, develerden ve adamlardan; şiddetli, uzun, eti sıkı (dolgun) olandır; ve inşad etti:

**بشُنْدُخٍ يَقْدُم أُولى الأُنُفِ**

Ve Tâlık b. Adiyy dedi:

**ولا يَرى، الفَرْسَخَ بعد الفَرْسَخ،
شيئاً، على أَقَبَّ طاوٍ شُنْدُخِ**

Ve **الشُّنْدُخُ** ve **الشُّنْدُخِيُّ**: yemekten bir türdür. Ferrâ: **الشُّنْدَاخيُّ**; adamın, bir ev bina ettiğinde yahut bir oda yaptığında onu (yemeği) yapmasıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%AF%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشندخ بالضم: العظيم الشديد، وفي التهذيب: الشندخ من الخيل والإبل والرجال: الشديد الطويل المكتنز اللحم. وأنشد:
  بشندخ يقدم أولى الأنف والشندخ: الأسد، لشدته. والشندخ: الوقاد من الخيل. وأنشد أبو عبيدة قول المرار
  شندخ أشدف ما وزعتـه                      وإذا طؤطىء طيار طمر

  والشندخ: طعام يتخذه من ابتنى دارا، أو قدم من سفر، أو وجد ضالته، قاله الفراء. كالشنداح، بالكسر، والشنداخ والشندخة والشندخ والشنداخي، بضمهن في الكل مع فتح الدال المهملة في الثالثة والأخيرة، عن الفراء، وزاد في اللسان: الشندخي. وشندخ الرجل، إذا عمله، أي ذلك الطعام.

##### Türkçe

**الشندخ** (ضم ile): büyük, şiddetli; ve **التهذيب**’de: **الشندخ** atlardan, develerden ve erkeklerden: şiddetli, uzun, eti sıkı (dolgun) olandır. Ve inşad etti:

  “Bir **شندخ** ile, burnun öncülerini ileri sürer; ve **الشندخ**: aslandır; şiddetinden dolayı. Ve **الشندخ**: atlardan **الوقاد** olandır.”

Ve Ebû Ubeyde, el-Merâr’ın sözünü inşad etti:

  “**شندخ** **أشدَف**; onu dağıttığım şey değildir
                      Ve eğer başını eğerse, uçucu, **طمر** (gibi).”

Ve **الشندخ**: bir ev bina edenin, yahut bir seferden gelenin, yahut kaybolanını bulan kimsenin yaptığı bir yemektir; bunu **الفراء** söyledi. **الشنداح** gibi (kesr ile), ve **الشنداخ** ve **الشندخة** ve **الشندخ** ve **الشنداخي**; hepsinde (tamamında) zamme ile; üçüncü ve sonuncuda **الدال** **المهملة**’yi fetha ile; **الفراء**’dan. Ve **اللسان**’da artırdı: **الشندخي**. Ve adam **شندخ** etti; onu yaptığı zaman; yani o yemeği.
