# شنع (ش-ن-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ن - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والنون معهما
)ش ن ع، ن ش ع، ن ع ش، ع ن ش مستعملات، ع ش ن، ش ع ن مهملان( شنع: الشَّنَعُ والشُّنوع كله من قبح الشيء الذي يُسْتَشْنَعُ.
شَنُع الشيء وهو شنيع. وقصَّة شنعاء ورجلٌ أشنعُ الخلق، وأمور شُنْعٌ، أي: قبيحة. قال:
تأتي أمورا شُنُعا شنائرا
أي فظيعة وقال:
وفي الهام منها نظرة وشنوع
أي: قبح واختلاف يُتَعَجَّبُ من قبحه. وقال أبو النجم:
باعد أم العمر من أسيرها
حرَّاس أقوام على قصورها
وغيرة شنعاء من أميرها
وقال القطاميّ:
ونحنُ رعيّة وهُمُ رعـاةٌ		ولولا رَعْيُهم شنع الشنار
وتقول رأيت أمرا شَنِعْتُ به، أي: استشنعته. وشنَّعت عليه تشنيعا، واستشنع به جهله خفّ قال مروان بن الحكم:
فوّضْ إلى الله الأمر فـإنّـه		سيكفيك لا يَشْنَعْ برأيك شانع
نشع: النَّشُوعُ: الوَجُورُ. والنَّشع: إيجارك الصبيّ. قال:
فألأم مُرْضَعٍ نُشِعَ المحارا
والنَّشْعُ: جُعْل الكاهن يقول: أنشعنا الجارية إنشاعاً. قال:
قال الحوازي واستحت أن تنشعا
أي: استحت أن تأخذ أجر الكهانة.
نعش: النعشُ: سرير المّيت عند العرب. قال:
أمحمول على النعش الهمام
وعند العامّة: النّعش للمرأة والسَّرير للرّجل.
بنات نعش سبعة كواكب، أربعةٌ نعش وثلاثةٌ بنات والواحد: ابن نعش، لأن الكوكب مذكّر فيذكّرونه على تذكيره، فغذا قالوا: ثلاث وأربع ذهبوا به مذهب التأنيث، لأنّ البنين لا يقال إلاّ للآدميّين. وعلى هذا: ابن اوى فإذا جمعوا قالوا: بنات اوى. وابن عرس وبنات عرس.
قال الخليل: هذا شيء لم نسمع بالابن لحال الأب والأم كما يقولون بنين وبنات فإذا ذكروا ابن لبون وابن مخاض قالوا ولكنهم يقولون: بنات لبون ذكور وبنات مخاض ذكور هكذا كلام العرب، ولو حمله النحويّ على القياس فذكر المذكّر وأنَّث المؤنث كان صوابا.
وتقول نَعَشَهُ الله فانتعش. إذا سدّ فقره، وأنعشُته فانتعش، أي جَبَرْتُهُ فانجبَرَ بعد فقر.
قال زائدة: لا يقال نعشه الله فانتعش، والربيع يَنْعَش الناس، أي، يُخصبهم. قال رؤبة:
أنعشني منه بسيب مُفْعِمِ
وقال:
وأنّك غيث أنعش الناس سَبْبُه		وسيف، أُعيرَتْهُ المنيةُ، قاطع
عنش: العرب تقول: رجل عَنَشْنَشٌ، وامرأةٌ عَنَشْنَشَةٌ بالهاء.
قال عرَّام: يروي بالهاء مكان العين، فيقال: هَنَشْنَشٌ، أي: خفيف. وقال الراجز:
عَنَشْنَشٌ تَعدو به عنشنشه

##### Türkçe

باب **العين** و **الشين** و**النون** معهما
(**ش ن ع**، **ن ش ع**، **ن ع ش**، **ع ن ش** müstameldir; **ع ش ن**، **ش ع ن** ihmâldir.) **شنع**: **الشَّنَعُ** ve **الشُّنوع** bütünüyle, **يُسْتَشْنَعُ** olan şeyin çirkinliğindendir.
**شَنُع** şey ve o **شنيع**dir. Ve **قصَّة شنعاء** ve **رجلٌ أشنعُ الخلق** ve **أمور شُنْعٌ**; yani: çirkin. Dedi ki:
تأتي أمورا **شُنُعا** شنائرا
yani dehşetli. Ve dedi ki:
وفي الهام منها نظرة و**شنوع**
yani: çirkinlik ve çirkinliğinden hayret edilen bir farklılık. Ebû’n-Necm dedi ki:
باعد أم العمر من أسيرها
حرَّاس أقوام على قصورها
وغيرة شنعاء من أميرها
Ve el-Kutâmî dedi ki:
ونحنُ رعيّة وهُمُ رعـاةٌ		ولولا رَعْيُهم شنع الشنار
Ve “**رأيت أمرا شَنِعْتُ به**” dersin; yani: onu **استشنعته**. Ve ona karşı **شنَّعت عليه تشنيعا**; ve onunla, cehaleti sebebiyle, **استشنع**; hafif. Mervân b. el-Hakem dedi ki:
فوّضْ إلى الله الأمر فـإنّـه		سيكفيك لا **يَشْنَعْ** برأيك شانع

**نشع**: **النَّشُوعُ**: **الوَجُورُ**dur. Ve **النَّشع**: senin çocuğa **إيجارك**ındır. Dedi ki:
فألأم مُرْضَعٍ **نُشِعَ** المحارا
Ve **النَّشْعُ**: kâhinin söylediği ücret. “**أنشعنا الجارية إنشاعاً**” der. Dedi ki:
قال الحوازي واستحت أن تنشعا
yani: kâhinlik ücretini almaktan utandı.

**نعش**: **النعشُ**: Araplar yanında ölünün sedyesidir. Dedi ki:
أمحمول على **النعش** الهمام
Ve avâm yanında: **النّعش** kadın içindir, **السَّرير** erkek içindir.
**بنات نعش** yedi yıldızdır; dördü **نعش** ve üçü **بنات**tır; ve bir tanesi: **ابن نعش**tır; çünkü yıldız müzekkerdir, onu müzekkerliği üzere müzekker yaparlar; bu yüzden dediler ki: “üç ve dört”; onu müenneslik mezhebine götürdüler; çünkü **البنين** ancak âdemoğulları için söylenir. Ve bunun üzerine: **ابن اوى**; topladıklarında dediler ki: **بنات اوى**. Ve **ابن عرس** ve **بنات عرس**.
el-Halîl dedi ki: Bu, baba ve annenin hâli için “oğul” ile işitmediğimiz bir şeydir; onların “**بنين**” ve “**بنات**” demeleri gibi. **ابن لبون** ve **ابن مخاض**ı zikrettiklerinde dediler; fakat onlar derler ki: **بنات لبون ذكور** ve **بنات مخاض ذكور**; Arapların sözü böyledir. Eğer nahivci onu kıyasa hamletseydi de müzekkeri müzekker yapıp müennesi müennes yapsaydı, doğru olurdu.
Ve “**نَعَشَهُ الله فانتعش**” dersin; fakrını kapattığı zaman. Ve “**أنعشُته فانتعش**”; yani: onu **جَبَرْتُهُ** de o, fakirlikten sonra **فانجبَرَ**.
Zâide dedi ki: “**نعشه الله فانتعش**” denilmez. Ve bahar, insanları **يَنْعَش** eder; yani onları bolluğa erdirir. Ru’be dedi ki:
أنعشني منه بسيب مُفْعِمِ
Ve dedi ki:
وأنّك غيث أنعش الناس سَبْبُه		وسيف، أُعيرَتْهُ المنيةُ، قاطع

**عنش**: Araplar der ki: **رجل عَنَشْنَشٌ** ve **امرأةٌ عَنَشْنَشَةٌ**; **بالهاء** ile.
Arrâm dedi ki: **بالهاء** ile, **العين** yerine rivayet olunur; böylece “**هَنَشْنَشٌ**” denir; yani: hafif. Ve râciz dedi ki:
**عَنَشْنَشٌ** تَعدو به عنشنشه

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَناعَةُ: الفظاعةُ. وقد شَنُعَ الشيءُ يَشْنُعُ فهو شَنيعٌ وأَشْنَعُ. والاسمُ الشُنْعَةُ. وشَنَّعْتُ عليه تَشْنيعاً. والتَشْنيعُ أيضاً: التشميرُ، يقال: أَشْنَعَتِ الناقةُ أيضاً، أي شمَّرتْ. وشَنَعْتُ فلاناً، أي استقبحته وسئمته. قال كثيِّر:
وأَسْماءُ لا مَشْنُوعَةٌ بملالةٍلدينا ولا مَقْلِيَّةٌ إنْ تَقَلَّـتِ
وتَشَنَّعَتْ الإبل في السير، أي جَدَّتْ. وتَشَنَّعْتُ الغارةَ: بَثَثْتُها. والفرسَ: رَكِبْتُهُ وعَلَوْتُهُ. والسلاحَ: لبِسْتُهُ.

##### Türkçe

**الشَناعَةُ**: dehşetlilik. Ve şey **شَنُعَ** olur, **يَشْنُعُ**; o hâlde o **شَنيعٌ** ve **أَشْنَعُ**’dır. İsim **الشُنْعَةُ**’dır. Ve ona karşı **شَنَّعْتُ**; **تَشْنيعاً** (kınama/çirkinleme olarak). Ve **التَشْنيعُ** da: paçaları sıvama; denir ki: dişi deve de **أَشْنَعَتِ**; yani paçaları sıvadı. Ve falanı **شَنَعْتُ**; yani onu çirkin buldum ve ondan usandım. Kesîr dedi ki:
Ve Esmâ, bizde bıkkınlıkla **مَشْنُوعَةٌ** değildir ve eğer nefret edilse bile **مَقْلِيَّةٌ** değildir.

Ve develer yürüyüşte **تَشَنَّعَتْ**; yani ciddileşti (hızlandı). Ve baskını **تَشَنَّعْتُ**: onu yaydım. Ve atı: ona bindim ve üzerine çıktım. Ve silahı: onu giydim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع النون
عشن ، عنش ، شنع ، شعن ، نعش ، نشع : مستعملات .
عشن : أبو عبيد عن الفراء : عَشَن برأيه واعتشَنَ ، إذا قال برأيه . وقال ابن الأعرابيّ : العاشِنُ : المخمِّن .
وأفادني المنذري عن أبي الهيثم قال : العُشَانة : اللُّقاطة من التمر . يقال : تَعشَّنتُ النخلةَ واعتشنتُها ، إذا تتبعت كُرابتَها فأخذتَه .
ابن نجدة عن أبي زيد : يقال لما يبقى في الكبَاسة من الرُّطَب إذا لقُطت النخلةُ العُشَانُ والعُشَانة ، والغُشَان ، والنُّدَار مثلُه .
عنش : روى ابن الأعرابيّ قول رؤبة :
فقلْ لذاك المُزعَج المعنوشِ
وفسَّره قال : المعنوش المستفَزُّ المَسُوقُ . يقال عنشَه يعنِشه ، إذا ساقه .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المعانَشة : المفاخرة . قال : والمعانَشة أيضاً : المعانَقة في الحرب .
وقال أبو عبيد : عانشتُه وعانقتُه بمعنًى واحدٍ وحكى ابن الأعرابي عن أبي المكارم أنه قال : فلانٌ صَديق العِناش ، أي العِناق في الحَرْب . وقال بعض أهل اللغة : من كلام أهل نجد : فلانٌ يعتنِشُ الناس ، أي يظلمُهم . وأنشد لرجلٍ من بني أسد :
وما قولُ عَبْسٍ وائلٌ هو ثأرنا
وقاتِلُنا إلاّ اعتناشٌ بباطلِ
أي ظلم .
اللحيانيُّ : مالَه عُنشُوشٌ ، أي ماله شيء .
وقال ابن السكيت : العَنَشْنَشُ : الطويل . وقال :
عَنَشْنَشٌ تحمله عَنَشْنَشَه
للدِّرع فوق ساعديه خشخشه
شعن : تقول العرب : رأيت فلاناً مُشْعانَّ الرأس ، إذا رأيتَه شَعِثاً منتفش الرأس مُغبرّاً .
وروى عمرو عن أبيه : أشْعَنَ الرجلُ ، إذا ناصَى عدوَّه فاشعانَّ شعرُه . والشّعَن : ما تناثَر من ورق العُشْب بعد هَيجه ويُبسه .
وقد أهمل الليث ( عشن ) ، و ( عنش ) ، و ( شعن ) ، وهي مستعملة .
شنع : أبو عبيد عن الأصمعي : شنّعت الناقة في سيرها ، إذا شمَّرت تشنيعاً ، فهي مشنِّعة . والتشنُّع : الانكماش والجدّ .
وقال أبو سعيد : تَشنَّع فلانٌ لهذا الأمر ، إذا تهيّأ له .
ابن السكيت : حكى لي العامريّ : تشنَّع الرجلُ قِرنَه ، إذا ركبه . وتشنَّع الرجل راحلتَه ، إذا ركبها . وتشنَّع القومُ ، إذا جدُّوا وانكمشوا .
الليث : الشُّنْع والشَّناعة والشُّنوع ، كلُّ هذا من قُبح الشيء الذي يُستَشنَع قُبْحه ، وهو شنيعٌ أشنع ، وقِصَّةٌ شَنْعاء ، ورجلٌ أشنعُ الخَلْق . وأنشد شمر :
وفي الهام منها نظرة وشُنوعُ
أي قُبح يُتعجَّب منه .
وقال الليث : تقول رأيت أمراً شَنِعتُ به شُنْعاً ، أي استشنعته . وأنشد لمروان :
فوِّضْ إلى الله الأمورَ فإنه
سيكفيك لا يشنعْ برأيك شانعُ
قال : وشنَّعت على فلانٍ أمرَه تشنيعاً .
وقد اشتَشْنَعَ بفلانٍ جهلُه .
وفي ( النوادر ) : شنَعَنا فلانٌ وفَضَحنا .
قال : والمشنوع : المشهور .
نشع : الحراني عن ابن السكيت قال : النَّشوع والوَشوع : الوَجور الذي يُوجَره الصبيُّ أو المريض . ومنه قول المرّار :
إليكم يا لئام الناس إنّي
نُشِعتُ العزَّ في أنفي نُشوعاً
قال : والنَّشوع : السَّعوط . يقال أنشعته .
وقال أبو عبيد : كان الأصمعيّ ينشد بيت ذي الرمة :
فالأمُ مُرضَعٍ نُشِع المَحَارا
قال : وهو إيجارك الصبيَّ الدواء .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : نُشِع الصبيُّ ونُشِغ بالعين والغين ، إذا أُوجِرَ في الأنف . وقال الأصمعيّ فيما روى عنه أبو تراب : هو النُّشوع والنّشوغ ، للوَجُور .
وروى عمرو عن أبيه : أنشعَ الصبيَّ ، إذا سَعَطَه . وهو النَّشوع والنَّشوغ .
وقال الليث : النَّشوع : أن يُعطَى الكاهن جُعلاً على كِهانته . وأنشد للعجّاج :
قال الحوازي واستحَتْ أن تُنشَعا
ورواه ابن السكيت : ( وأبَى أن يُنْشَعا ) . ويقال نُشِعت به نُشوعاً ، أي أُولعت به . وفلانٌ منشوعٌ بكذا وكذا ، أي مُولعٌ به . وقال أبو وجزة :
نَشِعٌ بماء البقل بين طرائقِ
من الخلق ما منهنَّ شيءٌ مضيَّعُ
وطرائقه : اختلاف ألوان البقل .
نعش : الليث : النعش : سرير الميت . وأنشد :
أمحمولٌ على النَّعش الهُمامُ
وسمعتُ المنذريّ يقول : سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى وسئل عن قوله :
يتْبعن قُلَّةَ رأسه وكأنه
حَرَج على نعشٍ لهنَّ مخيِّم
فحكى عن ابن الأعرابي أنه قال : النَّعام منخوبُ الجوف لا عقل له . وقال أبو العباس : إنَّما وصَف الرئال أنَّها تتبع النعامة فتطمح بأبصارها قُلّة رأسه ، وكأنَّ قُلّة رأسه ميّت على سرير قال : والرواية ( مخيِّم ) .
قال : ويقولون : النَّعش : الميّت ، والنَّعشُ : السرير . قال المنذريّ وحكاه عن الأصمعي فيما أحسب . قلت : وروى
الباهلي هذا البيت في كتابه .
. . . وكأنّه
زَوْجٌ على نعشٍ لهنَّ مخيَّم
قال : هذه نعامٌ يتبعن الذكر . والمخيَّم : الذي جُعل بمنزلة الخيمة . والزَّوج : النَّمَط . وقُلَّة رأسه : أعلاه . يَتْبعن ، يعني الرئال .
قلت : ومن رواه ( حَرَج على نعش ) ، فالحرَج : المشبَّك الذي يُطْبَق على المرأة إذا وُضعَتْ على سرير الموتى ، يسمِّيه الناس النَّعْش ، وإّما النَّعشُ السريرُ نفسُه ، سمِّي حَرجاً لأنّه مشبَّك بعيدانٍ كأنّها حَرَج الهَودج .
وبناتُ نعشٍ : سبعة كواكب ، فأربعةٌ منها نعشٌ لأنها مربّعة ، وثلاثة منها بناتٌ يقال للواحد منها ابن نَعْش ، لأنَّ الكوكب مذكر . قلت : والشاعر إذا اضطُرَّ يجوز أن يقول بنو نَعش ، كما قال الشاعر :
إذا ما بَنو نَعشٍ دَنَوْا فتصوَّبوا
ووجه الكلام بناتُ نعش ، كما يقال بنات آوى وبنات عِرس ، والواحد منها ابن عِرس وابن مِقرَض . وهم يؤنّثون جميع ما خلا الآدميين .
أبو عبيد عن الكسائيّ : نَعَشه الله وأنعشَه .
وقال ابن السكيت : نَعَشَه الله ، أي رفَعَه ، ولا يقال أنعشَه ، وهو من كلام العامّة .
وقال شمر : النَّعش : البقاء والارتفاع ، يقال نعشَه الله ، أي رفعه . قال : والنَّعش من هذا لأنّه مرتفعٌ على السَّرير . قال : ونعَشْتُ فلاناً إذا جبرتَه بعد فَقْر ، ورفعتَه بعد عَثْرة . قال : والنَّعش إذا مات الرجُل فهم ينعَشونه ، أي يذكرونه ويرفعون ذكره .
وقال الليث : يقال انتعِشْ نعشَك الله . ومنه قوله : ( تَعِسَ فلا انتعش ، وشِيكَ فلا انتَقَش ) . قال : والنَّعْش : الرّفْع ، يقال نعشه الله بعد فَقْر . ونعَشتُ الشجرةَ ، إذا كانت مائلةً فأقمتها . قال : ويقال أنعَشتُه بالألف أيضاً . وقال رؤبة :
أنعشَني منه بسَيبٍ مُقْعَثِ
وغيره يقول : ( أقعثَني ) . والربيع ينعش الناسَ ، أي يُخْصبهم .

##### Türkçe

عين ile şين’in نون ile olan bâbı

**عشن** ، **عنش** ، **شنع** ، **شعن** ، **نعش** ، **نشع**: kullanımdadırlar.

**عشن**: Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **عَشَن** kendi görüşüyle ve **اعتشَنَ**; kendi görüşüyle söylediği zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العاشِنُ**: tahmin eden.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den fayda verdi, dedi ki: **العُشَانة**: hurmadan toplanan döküntü. Denir: **تَعشَّنتُ النخلةَ** ve **اعتشنتُها**; onun **كُرابتَها**sını takip edip onu aldığı zaman.

İbn Nücdet, Ebû Zeyd’den: Hurma ağacı toplandığında **الكبَاسة** içinde yaş hurmadan kalan şeye **العُشَانُ** ve **العُشَانة** denir; **الغُشَان** ve **النُّدَار** da onun gibidir.

**عنش**: İbnü’l-A‘râbî, Rü’be’nin sözünü rivayet etti:
فقلْ لذاك المُزعَج المعنوشِ
Onu açıkladı, dedi ki: **المعنوش**: tahrik edilmiş, sevk edilmiş. Denir: **عنشَه يعنِشه**; onu sevk ettiği zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المعانَشة**: övünme. Dedi: **المعانَشة** ayrıca: savaşta kucaklaşma.

Ebû Ubeyd dedi: **عانشتُه** ve **عانقتُه** tek bir mânâdadır. İbnü’l-A‘râbî, Ebû’l-Mekârim’den hikâye etti ki o şöyle dedi: Falan, **صَديق العِناش**tır; yani savaşta **العِناق**. Dil ehlinden bazıları dedi: Necd ehlinin sözündendir: Falan, insanlara **يعتنِشُ**; yani onlara zulmeder. Benî Esed’den bir adam için inşad etti:
وما قولُ عَبْسٍ وائلٌ هو ثأرنا
وقاتِلُنا إلاّ اعتناشٌ بباطلِ
Yani zulüm.

Lihyânî: Onun **عُنشُوشٌ**u yoktur; yani onun bir şeyi yoktur.

İbnü’s-Sikkît dedi: **العَنَشْنَشُ**: uzun boylu. Ve dedi:
عَنَشْنَشٌ تحمله عَنَشْنَشَه
للدِّرع فوق ساعديه خشخشه

**شعن**: Araplar der: Falanı **مُشْعانَّ الرأس** gördüm; onu dağınık, başı kabarmış, tozlu gördüğün zaman.

Amr, babasından rivayet etti: Adam **أشْعَنَ**; düşmanıyla **ناصَى** ettiği zaman, böylece saçı **اشعانَّ** olur. **الشّعَن**: otun kabarıp sonra kurumasından sonra yaprağından dökülen şeydir.

Leys, (**عشن**)i, (**عنش**)i ve (**شعن**)i ihmal etti; hâlbuki onlar kullanımdadır.

**شنع**: Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Devenin yürüyüşünde **شنّعت**; **شمَّرت** olarak **تشنيعاً** yaptığı zaman; o hâlde o **مشنِّعة**dir. **التشنُّع**: büzülme ve ciddiyet.

Ebû Sa‘îd dedi: Falan bu iş için **تَشنَّع**; ona hazırlandığı zaman.

İbnü’s-Sikkît: Âmirî bana hikâye etti: Adam, denkini **تشنَّع**; ona bindiği zaman. Adam, binitini **تشنَّع**; ona bindiği zaman. Kavim **تشنَّع**; ciddileştikleri ve büzülüp toparlandıkları zaman.

Leys: **الشُّنْع** ve **الشَّناعة** ve **الشُّنوع**; bütün bunlar, çirkinliği çirkin görülen şeyin çirkinliğindendir; o **شنيعٌ أشنع**dır; **قِصَّةٌ شَنْعاء**; ve yaratılışı **أشنعُ** bir adam. Şemmer inşad etti:
وفي الهام منها نظرة وشُنوعُ
Yani kendisinden hayret edilen bir çirkinlik.

Leys dedi: “Bir iş gördüm, onunla **شَنِعتُ** olarak **شُنْعاً**”; yani onu çirkin gördüm. Mervân için inşad etti:
فوِّضْ إلى الله الأمورَ فإنه
سيكفيك لا يشنعْ برأيك شانعُ
Dedi: Falanın işini ona karşı **شنَّعت** olarak **تشنيعاً** yaptım.

Falan hakkında onun cehaletiyle **اشتَشْنَعَ** oldu.

(**النوادر**)de: Falan bizi **شنَعَ** etti ve bizi rezil etti.

Dedi: **المشنوع**: meşhur.

**نشع**: Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **النَّشوع** ve **الوَشوع**: çocuğa veya hastaya içirilen **الوَجور**dur. Ondan, el-Merrâr’ın sözü:
إليكم يا لئام الناس إنّي
نُشِعتُ العزَّ في أنفي نُشوعاً
Dedi: **النَّشوع**: buruna çekilen ilaçtır. Denir: **أنشعته**.

Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î, Zü’r-Rumme’nin beytini şöyle inşad ederdi:
فالأمُ مُرضَعٍ نُشِع المَحَارا
Dedi: O, çocuğa ilacı içirmen(iz)dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Çocuk **نُشِع** oldu ve **نُشِغ** (ayn ile ğayn ile); buruna **أُوجِرَ** edildiği zaman. el-Asma‘î dedi—Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiğinde—: O, **النُّشوع** ve **النّشوغ**dur; **الوَجُور** için.

Amr, babasından rivayet etti: Çocuğu **أنشعَ**; ona **سَعَطَه** yaptığı zaman. O, **النَّشوع** ve **النَّشوغ**dur.

Leys dedi: **النَّشوع**: kâhine kâhinliği üzerine bir ücret verilmesidir. el-Acçâc için inşad etti:
قال الحوازي واستحَتْ أن تُنشَعا
İbnü’s-Sikkît onu şöyle rivayet etti: (**وأبَى أن يُنْشَعا**). Denir: Onunla **نُشِعت** olarak **نُشوعاً**; yani ona tutuldu. Falan, şuna buna **منشوعٌ**dur; yani ona tutkundur. Ebû Vecze dedi:
نَشِعٌ بماء البقل بين طرائقِ
من الخلق ما منهنَّ شيءٌ مضيَّعُ
Ve onun **طرائقه**si: sebzenin renklerinin farklılığıdır.

**نعش**: Leys: **النعش**: ölünün sedyesi. İnşad etti:
أمحمولٌ على النَّعش الهُمامُ
Münzirî’yi şöyle derken işittim: Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’yı işittim; ona şu sözü hakkında soruldu:
يتْبعن قُلَّةَ رأسه وكأنه
حَرَج على نعشٍ لهنَّ مخيِّم
İbnü’l-A‘râbî’den hikâye etti ki o dedi: **النَّعام** içi delinmiş karınlıdır, aklı yoktur. Ebû’l-Abbâs dedi: Ancak o, **الرئال**in devekuşunu takip ettiğini, bakışlarıyla başının **قُلَّة**sine baktıklarını vasfetti; sanki başının **قُلَّة**si bir sedye üzerinde bir ölü gibidir. Dedi: rivayet (**مخيِّم**)dir.

Dedi: Derler: **النَّعش**: ölü; ve **النَّعشُ**: sedye. Münzirî dedi; zannımca onu el-Asma‘î’den hikâye etti. Dedim: Ve bu beyti, Bâhilî kendi kitabında rivayet etti:
. . . وكأنّه
زَوْجٌ على نعشٍ لهنَّ مخيَّم
Dedi: Bunlar, erkeği takip eden devekuşlarıdır. **المخيَّم**: çadır menzilesine konulmuş olan. **الزَّوج**: **النَّمَط**. **قُلَّة رأسه**: onun üst tarafı. **يَتْبعن**; yani **الرئال**.

Dedim: Kim onu (**حَرَج على نعش**) diye rivayet ederse, **الحرَج**: kadın ölülere ait sedye üzerine konulduğunda onun üzerine kapatılan örgülü şeydir; insanlar ona **النَّعْش** derler; hâlbuki **النَّعشُ** sedyenin kendisidir; **حَرج** diye adlandırıldı, çünkü çubuklarla örgülüdür; sanki o, **حَرَج الهَودج** gibidir.

**وبناتُ نعشٍ**: yedi yıldızdır; onlardan dördü **نعشٌ**tur, çünkü dörtköşelidir; üçü de **بناتٌ**tır; onlardan birine **ابن نَعْش** denir; çünkü yıldız müzekkerdir. Dedim: Şair zaruret halinde **بنو نَعش** diyebilir; şairin dediği gibi:
إذا ما بَنو نَعشٍ دَنَوْا فتصوَّبوا
Sözün yönü **بناتُ نعش**tır; **بنات آوى** ve **بنات عِرس** denildiği gibi; onlardan birine **ابن عِرس** ve **ابن مِقرَض** denir. Onlar, âdemoğulları dışında olanların hepsini müennes yaparlar.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: Allah onu **نَعَشه** etti ve onu **أنعشَه** etti.

İbnü’s-Sikkît dedi: Allah onu **نَعَشَه** etti; yani onu yükseltti; **أنعشَه** denmez; o, avamın sözündendir.

Şemmer dedi: **النَّعش**: kalıcılık ve yükselmedir; denir: Allah onu **نعشَه** etti; yani onu yükseltti. Dedi: **النَّعش** bundan dolayıdır; çünkü o, sedye üzerinde yüksektir. Dedi: Falanı **نعَشْتُ**; onu fakirlikten sonra onardığın ve sürçmeden sonra yükselttiğin zaman. Dedi: Adam öldüğü zaman **النَّعش**; onlar onu **ينعَشونه**; yani onu anarlar ve onun zikrini yükseltirler.

Leys dedi: Denir: **انتعِشْ**; Allah seni **نعشَك** etsin. Ondan onun sözü: (**تَعِسَ فلا انتعش ، وشِيكَ فلا انتَقَش**). Dedi: **النَّعْش**: yükseltmedir; denir: Allah onu fakirlikten sonra **نعشه** etti. Ve ağacı **نعَشتُ**; eğri olduğu hâlde onu doğrulttuğun zaman. Dedi: **أنعَشتُه** de elif ile de denir. Rü’be dedi:
أنعشَني منه بسَيبٍ مُقْعَثِ
Başkası der: (**أقعثَني**). Ve bahar insanları **ينعش** eder; yani onları bolluğa kavuşturur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والنون وما يثلثهما)
(شنأ) الشين والنون والهمزة أصلٌ يدلُّ على البِغضة والتجنُّب للشيء. من ذلك الشَّنُوءَة، وهي التقزُّز؛ ومنه اشتقاق أَزْدِشَنوءة. ويقال: شَنِئَ فُلانٌ فلاناً إِذا أَبغَضَه. وهو الشَّنَآن، وربما خَفَّفوا فقالوا: الشَّنَان. وأنشدوا:
فما العيشُ إلاَّ ما تَلَذُّ وتَشْتَهي *** وإِنْ لاَمَ فيه ذو الشَّنَانِ وأَفْنَدَا([1])والشنْءُ: الشَّنَآن أيضاً. ورجلٌ مِشناءٌ على مِفعال، إِذا كان يُبْغِضُه النَّاسُ([2]). وأمَّا قولهم شَنِئْت للأمر وبه، إِذا أَقرَرْت، وإِنشادُهم:
فلو كان هذا الأمرُ في جاهليَّةٍ *** شَنِئْتَ به أو غَصَّ بالماء شاربُه([3])
..................([4])
(شنب) الشين والنون والباء أصلٌ يدلُّ على بردٍ في شيء. يقولون: شَنِب يومُنا، فهو شَنِب وشانب، إِذا برد.
ومن ذلك الثّغر الأشنب، هو البارد العذب. قال:
* يا بِأبي أنتِ وفُوكِ الأَشْنَبُ([5]) *
(شنث) الشين والنون والثاء ليس بأصل، وفيه كلمة. يقولون: شَنِثَت مَشافِر البعير، إِذا غلظت من أكل الشَّوْك.
(شنج) الشين والنون والجيم كلمةٌ واحدةٌ، وهو الشَّنَجُ، وهو التقبُّض في جلدٍ وغيره.
(شنح) الشين والنون والحاء كلمة واحدة، وهي الشَّناحِيُّ، وهو الطويلُ، يقال هو شَنَاحٌ كما ترى.
(شنص) الشين والنون والصاد كلمة إن صحت. يقولون: فَرَس شَناصِيٌّ، أي طويل. قال:
* وشَنَاصيٌّ إِذا هِيجَ طَمَرْ([6]) *
ويقال:  إنما هو نَشَاصيٌّ. وحكى : شَنَِصَ به، مثل سَدِك.
(شنع) الشين والنون والعين أصلٌ واحد يدلُّ على رفْع الذِّكر بالقبيح. من ذلك الشَّناعة. يقال شَنُع الشيءُ فهو شنيع. وشَنَعتُهُ، إذا قهرتَه بما يكرهه. وذكر ناسٌ شَنَعَ فلانٌ فلاناً، إِذا سَبَّه. وأنشدوا لكُثَـيِّر:
وأسماءُ لا مَشنوعةٌ بمَلالةٍ  *** لَدَيْنا......................([7])ويحملون على هذا فيقولون: تشنَّعت الإبل في السير، إذا جدَّت. وإنما يكون ذلك في أرفعِ السَّير، فيعود القياسُ إلى ما ذكرناهُ من الارتفاع وإن لم يكن في ذلك قبح.
(شنف) الشين والنون والفاء كلمتان متباينتان: أحدهما الشَّنْف، وهو من حَلْي الأذُن. والكلمة الأخرى: الشَّنَف: البُغض. يقال شَنِف له يَشْنَف شنَفاً.
(شنق) الشين والنون والقاف أصلٌ صحيح منقاس، وهو يدلُّ على امتدادٍ في تعلّقٍ بشيء، من ذلك الشِّناق، وهو الخيط الذي يُشَدُّ به فمُ القربة. وشَنَقَ الرَّجل بزمام ناقته، إذا فعل بها كما يفعل الفارسُ بفرسه، إذا كَبَحَه بلجامه. ويقال إنَّ الشَّنَق: طولُ الرأس، كأنما يمتدُّ صُعُداً. وفرسٌ مشنوق: طويل.
ومن الباب وهو قياسٌ صحيح: الشَّنَق نِزَاع القلب إلى الشيءِ، وذلك أنَّه لا يكون إلاّ عن عَلَقٍ، فقد يصحُّ القياس الذي ذكرناه.
فأمَّا الأشناق فواحدها شَنَق، وهو ما دون الدِّية الكاملة، وذلك أن يسوق ذُو الحمالة ديةً كاملةً، فإذا كانت معها دياتُ جراحاتٍ دون التمام فتلك الأشناق، وكأنّها متعلِّقة بالدِّية العُظمى. والذي أراده الشاعر هذا بقوله:
قَرْمٌ تُعَلَّقُ أشناقُ الدِّيات به *** إِذا المئُون أُمِرَّتْ  فَوقَه حَمَلاَ([8])والشَّنَق، في الحديث: ما دون الفريضتين، وذلك في الإبل والغنم والبقر. وهو قولـه صلى الله عليه وآله وسلم: "لا شِناق"، أي لا يُؤخذ في الشَّنَق فَريضة حتى تتمّ.
ومن الباب اللحم المشَنَّق، وهو المشَرَّح المقطَّع طُولاً. قال الأمويّ: يقال للعجين الذي يُقطَّع ويعمل بالزيت * : مشَنّق. ولا يكون ذلك إلا وفيه طول.
--------------ـــــ
([1])  البيت للأحوص، كما في اللسان (شنأ). وروايته: "وفندا". يقال فنده وأفنده: لامه وضعف رأيه.
([2]) في هذا التفسير كلام. انظر اللسان (1:  96).
([3]) البيت ملفق من بيتين للفرزدق في ديوانه 56. وهما:
فلو كان هذا الحكم في جاهلية  *** عرفت من المولى القليل حلائبه
ولو كان هذا الأمر في غير ملككم *** لأديته أو غص بالماء شاربه
ورواه في اللسان (شنأ):
ولو كان في دين سوى ذا شنئتم *** لنا حقنا أو غص بالماء شاربه
([4]) هنا سقط لم يبيض له. وتقديره: "فكلام فيه نظر".
([5]) البيت من شواهد ابن هشام في أوضح المسالك وقطر الندى، في

##### Türkçe

(باب **الشين** و**النون** وما يثلثهما)
(**شنأ**) **الشين** ve**النون** ve**الهمزة**; bir asıldır, **البِغضة** ve bir şeyden **التجنُّب**e delâlet eder. Bundan: **الشَّنُوءَة**; ve o, **التقزُّز**dür; ve ondan **أَزْدِشَنوءة**’nin اشتقاقı. Ve denilir: **شَنِئَ** falan falanı, onu **أَبغَضَه** ettiği zaman. Ve o, **الشَّنَآن**dır; ve bazen hafifletirler de derler: **الشَّنَان**. Ve inşad ettiler:
فما العيشُ إلاَّ ما تَلَذُّ وتَشْتَهي *** وإِنْ لاَمَ فيه ذو **الشَّنَانِ** وأَفْنَدَا([1])Ve **الشنْءُ**: **الشَّنَآن** da. Ve bir adam **مِشناءٌ** (vezni **مِفعال** üzere), insanlar onu **يُبْغِضُه** oldukları zaman([2]). Ve أما onların sözü **شَنِئْت** **للأمر** ve **به**; **أَقرَرْت** ettiğin zaman; ve onların inşadı:
فلو كان هذا الأمرُ في جاهليَّةٍ *** **شَنِئْتَ** به أو غَصَّ بالماء شاربُه([3])
..................([4])
(**شنب**) **الشين** ve**النون** ve**الباء**; bir asıldır, bir şeyde **بردٍ**e delâlet eder. Derler: **شَنِب** günümüz; o hâlde o **شَنِب** ve **شانب**tir; soğuduğu zaman.
Ve bundan: **الثّغر الأشنب**; o, soğuk, tatlıdır. Dedi:
* يا بِأبي أنتِ وفُوكِ **الأَشْنَبُ**([5]) *
(**شنث**) **الشين** ve**النون** ve**الثاء**; asıl değildir, onda bir kelime vardır. Derler: **شَنِثَت** devenin **مَشافِر**i; **الشَّوْك** yemekten kalınlaştığı zaman.
(**شنج**) **الشين** ve**النون** ve**الجيم**; tek bir kelimedir; ve o **الشَّنَجُ**dur; ve o, bir deride ve başkasında **التقبُّض**dur.
(**شنح**) **الشين** ve**النون** ve**الحاء**; tek bir kelimedir; ve o **الشَّناحِيُّ**dur; ve o, uzundur; denilir: o **شَنَاحٌ**dur, gördüğün gibi.
(**شنص**) **الشين** ve**النون** ve**الصاد**; sahih olursa bir kelime. Derler: **فَرَس شَناصِيٌّ**; yani uzun. Dedi:
* وشَنَاصيٌّ إِذا هِيجَ طَمَرْ([6]) *
Ve denilir: ancak o **نَشَاصيٌّ**dir. Ve hikâye etti: **شَنَِصَ** onunla; **سَدِك** gibi.
(**شنع**) **الشين** ve**النون** ve**العين**; tek bir asıldır, çirkin ile **رفْع الذِّكر**e delâlet eder. Bundan: **الشَّناعة**. Denilir: **شَنُع** şey; o hâlde o **شنيع**dir. Ve **شَنَعتُهُ**; onu, hoşlanmadığı şeyle **قهرتَه** ettiğin zaman. Ve birtakım insanlar zikretti: **شَنَعَ** falan falanı; onu **سَبَّه** ettiği zaman. Ve **كُثَـيِّر** için inşad ettiler:
وأسماءُ لا **مَشنوعةٌ** بمَلالةٍ  *** لَدَيْنا......................([7])Ve bunu bunun üzerine حمل ederler de derler: **تشنَّعت** develer yürüyüşte; **جدَّت** ettikleri zaman. Ancak bu, yürüyüşün en yüksek olanında olur; böylece kıyas, çirkinlik onda olmasa da, yükselmeden zikrettiğimize döner.
(**شنف**) **الشين** ve**النون** ve**الفاء**; birbirinden ayrı iki kelimedir: ikisinden biri **الشَّنْف**; ve o, kulağın **حَلْي**indendir. Ve diğer kelime: **الشَّنَف**: **البُغض**. Denilir: **شَنِف** ona; **يَشْنَف** **شنَفاً**.
(**شنق**) **الشين** ve**النون** ve**القاف**; sahih, kıyaslı bir asıldır; ve o, bir şeye taallukta bir **امتدادٍ**a delâlet eder; bundan: **الشِّناق**; ve o, kırbanın ağzının onunla bağlandığı iptir. Ve **شَنَقَ** adam, dişi devesinin yularıyla; ona, süvarinin atına yaptığı gibi yaptığı zaman; onu gemiyle **كَبَحَه** ettiği zaman. Ve denilir ki **الشَّنَق**: başın uzunluğudur; sanki yukarı doğru uzar. Ve **فرسٌ مشنوق**: uzun.
Ve babdandır, ve o sahih bir kıyastır: **الشَّنَق** kalbin şeye doğru **نِزَاع**ıdır; ve bu, ancak bir **عَلَقٍ**dan olur; böylece zikrettiğimiz kıyas sahih olabilir.
Artık **الأشناق**a gelince: onun teki **شَنَق**tır; ve o, tam diyetten aşağı olandır; bu, **ذُو الحمالة**’nin tam bir diyet sevk etmesidir; onunla birlikte tamamdan aşağı yaraların diyetleri olursa, işte onlar **الأشناق**tır; ve sanki büyük diyete taalluk etmişlerdir. Şairin bununla muradı, şu sözüyle budur:
قَرْمٌ تُعَلَّقُ **أشناقُ الدِّيات** به *** إِذا **المئُون** أُمِرَّتْ  فَوقَه حَمَلاَ([8])Ve **الشَّنَق**, hadiste: iki farizadan aşağı olan; ve bu, develerde, koyunlarda ve sığırlardadır. Ve o, onun (sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem) sözüdür: "**لا شِناق**"; yani tamam oluncaya kadar **الشَّنَق**ta fariza alınmaz.
Ve babdandır: **اللحم المشَنَّق**; ve o, uzunlamasına dilimlenmiş, parçalanmış olandır. **الأمويّ** dedi: yağ ile kesilip yapılan hamura denilir: **مشَنّق**. Ve bu, ancak onda bir uzunluk varken olur.
--------------ـــــ
([1]) Beyit **الأحوص**’undur, **اللسان** (**شنأ**)’da olduğu gibi. Rivayeti: "وفندا". Denilir: **فنده** ve **أفنده**: onu kınadı ve görüşünü zayıf saydı.
([2]) Bu tefsirde söz vardır. **اللسان** (1:  96)’a bak.
([3]) Beyit, **الفرزدق**’un divanında 56’da iki beyitten derlenmiştir. Ve ikisi:
فلو كان هذا الحكم في جاهلية  *** عرفت من المولى القليل حلائبه
ولو كان هذا الأمر في غير ملككم *** لأديته أو غص بالماء شاربه
Ve **اللسان** (**شنأ**)’da şöyle rivayet etti:
ولو كان في دين سوى ذا شنئتم *** لنا حقنا أو غص بالماء شاربه
([4]) Burada, temize çekilmemiş bir düşme vardır. Takdiri: "فكلام فيه نظر".
([5]) Beyit, **ابن هشام**’ın **أوضح المسالك** ve **قطر الندى**’daki şevâhidindendir, في

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ن ع
فعل شنيع‏:‏ قبيح وشنع شناعة وأنا أستشنع وفلان يأتي أموراً شنعاً وشنعت عليه هذا الأمر: قبّحتُه عليه. وله اسم شنيع، وقوم شُنُع الأسامي.

##### Türkçe

ش ن ع
**فعل شنيع**: çirkin. Ve **شنع**: çirkinlik yaptı; **شناعة** (vardır). Ve ben **أستشنع**: çirkin sayarım. Ve falan, çirkin **شنعاً** işler yapar. Ve ona karşı bu işi **شنعت عليه هذا الأمر**: onu ona karşı çirkinleştirdim (ayıpladım). Ve onun bir adı **شنيع** vardır; ve bir kavim, adları çirkin olanlar: **شُنُع الأسامي**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّناعةُ: الفَظاعةُ، شَنُعَ الأَمرُ أَو الشيء شَناعةً وشَنَعاً وشُنعاً وشُنُوعاً: قَبُح، فهو شَنِيعٌ، والاسم الشُّنْعةُ؛ فأَما قول عاتكة بنت عبد المطلب:
سائِلْ بِنا في قَوْمِنا،
ولْيَكْفِ من شرٍّ سَماعُهْ
قَيْساً، وما جَمَعُوا لَنا
في مَجْمَعٍ باقٍ شَناعُهْ
فقد يكون شَناعٌ من مصادر شَنُعَ كقولهم سَقُمَ سَقاماً، وقد يجوز أَن تريد شناعته فحذفُ الهاء للضرورة كما تأَوَّل بعضهم قول أَبي ذؤيب: أَلا لَيْتَ شِعْرِي، هَلْ تَنَظَّر خالِدٌ
عِيادِي على الهِجْرانِ أَمْ هو يائِسُ؟
من أَنه أَراد عيادتي فحذف التاء مُضْطَرّاً. وأَمرٌ أَشْنَعُ وشَنِيعٌ: قَبِيحٌ؛ ومنه قول أَبي ذؤَيب:
مُتَحامِيَيْن المَجْدَ كلٌّ واثِقٌ
بِبَلائه، واليَوْمُ يَوْمٌ أَشْنَعُ
(* قوله «متحاميين المجد في شرح القاموس: يتناهبان المجد.) ومثله لمتمم بن نُويْرة:
ولقد غُبِطْتُ بما أُلاقي حِقْبةً،
ولقد يَمُرُّ عليَّ يَوْمٌ أَشْنَعُ
وفي حديث أَبي ذر: وعنده امرأَة سوْداء مُشَنَّعةٌ أَي قبِيحةٌ. يقال: مَنْظَرٌ شَنِيعٌ وأَشْنَعُ ومُشَنَّعٌ. وشَنَّع عليه الأَمرَ تشْنيعاً: قَبَّحَه. وشَنِعَ بالأَمر
(* قوله «وشنع بالامر في القاموس: ورأى امراً
شنع به كعلم شنعأ بالضم اي استشنعه.) شُنْعاً واسْتَشْنَعه: رآه شَنِيعاً. وتَشَنَّعَ القومُ: قَبُحَ أَمرُهم باختِلافِهم واضْطِرابِ رأْيِهم؛ قال جرير:
يَكْفِي الأَدِلَّةَ بعد سُوءِ ظُنُونِهم
مَرُّ المَطِيِّ، إِذا الحُداةُ تَشَنَّعُوا
وتَشَنَّع فُلان لهذا الأَمر إِذا تَهَيَّأَ له. وتَشَنَّع الرجل: هَمّ بأَمْرٍ شَنِيعٍ؛ قال الفرزدق:
لَعَمْري، لقد قالَتْ أُمامةُ إِذْ رَأَتْ
جَريراً بِذاتِ الرَّقْمَتَيْنِ تَشَنَّعا
وشَنَعَه شَنْعاً: سَبَّه؛ عن ابن الأَعرابي، وقيل: اسْتَقْبَحَه وسَئِمَهُ
(* قوله «وسئمه هو كذلك في الصحاح، والذي في القاموس: وشتمه.)؛ وأَنشد لكثير:
وأَسماءُ لا مَشْنُوعةٌ بِمَلامةٍ
لَدَيْنا، ولا مَقْلِيّةٌ باعْتِلالِها
(* قوله «مقلية كتب بطرة الأصل في نسخة: معذورة.)
والشَّنَعُ والشَّناعةُ والمَشْنُوعُ كلُّ هذا من قُبْحِ الشيء الذي يُسْتَشْنَعُ قُبْحُه، وهو شَنِيعٌ أَشْنَعُ، وقصة شَنْعاءُ ورجل أَشْنَعُ الخلق؛ وأَنشد شمر:
وفي الهامِ منه نَظْرةٌ وشُنُوعُ
أَي قُبْح يتعجب منه. وقال الليث: تقول رأَيت أَمراً شَنِعْتُ به شُنْعاً أَي اسْتَشْنَعْتُه؛ وأَنشد لمرْوان:
فَوِّضْ إِلى اللهِ الأُمورَ، فإِنه
سَيَكْفيكَ، لا يَشْنَعْ بِرأْيِكَ شانِعُ
أَي لا يَسْتَقْبِحُ رأَيَك مُسْتَقْبِحٌ. وقد اسْتَشْنَعَ بفلان جَهْلُه: خَفَّ، وشَنَعَنا فُلان وفَضَحنا. والمَشْنوع: المشهور. والتَّشْنِيعُ: التَّشْمير. وشَنَّع الرجلُ: شَمَّر وأَسْرعَ. وشَنَّعَتِ الناقةُ وأَشْنَعَتْ وتَشَنَّعَتْ: شَمَّرَت في سَيْرِها وأَسْرَعَتْ وجَدَّت، فهي مُشَنِّعةٌ؛ قال الراجز:
كأَنَّه حِينَ بَدا تَشَنُّعُهْ،
وسالَ بعد الهَمَعانِ أَخْدَعُهْ،
جأْبٌ بِأَعْلى قُنَّتَيْنِ مَرْتَعُه
والتشنُّع: الجِدّ والانْكِماشُ في الأَمر؛ عن ابن الأَعرابي، تقول منه: تشَنَّعَ القومُ.
والشَّنَعْنَعُ: الرجل الطوِيلُ.
وتَشَنَّعْتُ الغارةَ: بَثَثْتُها، والفرسَ والرّاحلةَ والقِرْنَ: رَكِبْتُه وعَلَوْتُه، والسِّلاحَ: لَبِسْتُه.

##### Türkçe

**الشَّناعةُ**: dehşetlilik, korkunçluk; **شَنُعَ الأَمرُ أَو الشيء شَناعةً وشَنَعاً وشُنعاً وشُنُوعاً**: çirkin oldu; o hâlde o **شَنِيعٌ**dir; isim **الشُّنْعةُ**dır. Şu var ki, **عاتكة بنت عبد المطلب**’in sözüne gelince:

Sorgula bizi kavmimiz içinde,
ve bir şerden işitmesi yeterli olsun;
**قَيْساً**’ı (sorgula), ve bize topladıklarını,
kalıcı bir toplanma yerinde, onun çirkinliği (vardır).

Artık **شَناعٌ**, **شَنُعَ**’ın masdarlarından olabilir; onların “**سَقُمَ سَقاماً**” demeleri gibi. Ve (şiirde) “onun çirkinliğini” kastetmen de câiz olur; böylece zaruret için **الهاء**’yı hazfeder; nitekim bazısı **أَبي ذؤيب**’in sözünü şöyle te’vil etti:

Ah keşke bilsem, **خالِدٌ** bakar mı,
ayrılık üzerine beni ziyaret etmeye, yoksa o ümitsiz midir?

Şundan dolayı ki o, “beni ziyaret etmeyi” kastetti; böylece mecbur kalarak **التاء**’yı hazfetti. Ve **أَمرٌ أَشْنَعُ** ve **شَنِيعٌ**: çirkindir; bundan **أَبي ذؤَيب**’in sözü:

İkisi de şerefi (elde etmeye) atılan, her biri emin,
kendi belâsına; ve bugün, daha çirkin bir gündür.

(* Onun “**متحاميين المجد**” sözü: **شرح القاموس**’ta: “şerefi birbirinden kapışırlar”.)

Ve bunun benzeri **لمتمم بن نُويْرة**’nindir:

Gerçekten ben, bir müddet karşılaştığımla gıpta edildim,
ve gerçekten üzerimden daha çirkin bir gün geçer.

Ve **أَبي ذر** hadîsinde: yanında **سوْداء مُشَنَّعةٌ** bir kadın vardı; yani çirkin. Denir: **مَنْظَرٌ شَنِيعٌ** ve **أَشْنَعُ** ve **مُشَنَّعٌ**. Ve **شَنَّع عليه الأَمرَ تشْنيعاً**: onu çirkinleştirdi. Ve **شَنِعَ بالأَمر شُنْعاً** ve **اسْتَشْنَعه**: onu **شَنِيعاً** gördü.

(* Onun “**وشنع بالامر**” sözü: **القاموس**’ta: “ve bir işi gördü; onunla çirkin oldu; **كعلم شنعأ بالضم** yani onu çirkin saydı”.)

Ve **تَشَنَّعَ القومُ**: ihtilâfları ve görüşlerinin karışıklığı sebebiyle işleri çirkin oldu; **جرير** dedi:

Kötü zanlarından sonra delillere yeter,
bineklerin geçişi; hüdâlar **تَشَنَّعُوا** olduğu vakit.

Ve **تَشَنَّع فُلان لهذا الأَمر**: ona hazırlandığı zaman. Ve **تَشَنَّع الرجل**: çirkin bir işe niyet etti; **الفرزدق** dedi:

Ömrüme yemin olsun, **أُمامة** dedi, gördüğü vakit,
**جريراً**’ı iki benekli yerde **تَشَنَّعا** (olarak).

Ve **شَنَعَه شَنْعاً**: ona sövdü; **ابن الأَعرابي**’den. Ve denildi ki: onu çirkin gördü ve ondan bıktı.

(* Onun “**وسئمه**” sözü: **الصحاح**’ta da böyledir; **القاموس**’taki ise: “ve ona sövdü”.)

Ve **كثير**’den okuttu:

Ve **أَسماءُ**, bizde bir kınamayla **مَشْنُوعةٌ** değildir,
ve onun hastalığı sebebiyle **مَقْلِيّةٌ** de değildir.

(* Onun “**مقلية**” sözü: asıl nüshanın kenarında bir nüshada “**معذورة**” yazılmıştır.)

Ve **الشَّنَعُ** ve **الشَّناعةُ** ve **المَشْنُوعُ**: bütün bunlar, çirkinliği çirkin sayılan şeyin çirkinliğindendir; o, **شَنِيعٌ أَشْنَعُ**dır. Ve **قصة شَنْعاءُ** ve **رجل أَشْنَعُ الخلق**; ve **شمر** okuttu:

Ve başlarda ondan bir bakış ve **شُنُوعُ** vardır,

yani kendisinden hayret edilen bir çirkinlik. Ve **الليث** dedi: “**رأَيت أَمراً شَنِعْتُ به شُنْعاً**” dersin; yani onu **اسْتَشْنَعْتُه**; ve **مرْوان**’dan okuttu:

İşleri Allah’a havale et; çünkü O,
sana yetecektir; görüşünü bir çirkin gören **شانِعُ** çirkin görmesin.

yani görüşünü bir çirkin gören çirkin görmez. Ve **اسْتَشْنَعَ بفلان جَهْلُه**: hafifledi. Ve **شَنَعَنا فُلان** ve bizi rezil etti. Ve **المَشْنوع**: meşhur olan.

Ve **التَّشْنِيعُ**: paçaları sıvama. Ve **شَنَّع الرجلُ**: paçaları sıvadı ve hızlandı. Ve **شَنَّعَتِ الناقةُ** ve **أَشْنَعَتْ** ve **تَشَنَّعَتْ**: yürüyüşünde paçaları sıvadı, hızlandı ve ciddileşti; o hâlde o **مُشَنِّعةٌ**dir; **الراجز** dedi:

Sanki o, göründüğü vakit onun **تَشَنُّعُهْ**,
ve hızlı akıştan sonra onun şahdamarı aktı,
iki tepenin en üstünde otlağı olan bir çukur.

Ve **التشنُّع**: işte ciddiyet ve toparlanmadır; **ابن الأَعرابي**’den. Ondan (türeyen) olarak dersin: **تشَنَّعَ القومُ**.

Ve **الشَّنَعْنَعُ**: uzun adam.

Ve **تَشَنَّعْتُ الغارةَ**: onu yaydım; ve atı ve binek hayvanını ve hasmı: ona bindim ve üzerine çıktım; ve silâhı: onu giydim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ن ع * * الشَّناعَةُ * الفظاعة وقد * شَنُعَ * الشيء من باب ظرف فهو * شَنيعٌ * و * أشْنَعُ * والاسم * الشُّنْعةُ * بالضم و * شَنَّعَ * عليه * تَشْنيعا * قلت قال الأزهري شنع على فلان أمره تشنيعا

##### Türkçe

* ش ن ع * * **الشَّناعَةُ** * dehşetlilik/çirkinliktir; ve şey **شَنُعَ** oldu, (bu) **ظرف** bâbındandır; o hâlde o **شَنيعٌ**dur ve **أشْنَعُ**dır. İsim **الشُّنْعةُ**dur (ضم ile). Ve ona karşı **شَنَّعَ** etti, **تَشْنيعا** (olarak). Dedim: el-Ezherî dedi ki: “Falana karşı işini **تشنيعا** olarak **شنع** etti.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشناعة: الفظاعة، وقد شنع، ككرم، نقله الجوهري والصاغاني، وأنشد الأخير للقطامي:
  ونحن رعية وهم رعـاة                      ولولا رعيهم شنع الشنار فهو شنيع، وشنع، وأشنع، وهو كقولهم: الله أكبر، أي: كبير، على أحد التأويلين. قال أبو ذؤيب الهذلي:
  يتناهبان المجد كل واثق                      ببلائه واليوم يوم أشنع أي: كريه، وقيل: قبيح، وكذلك يوم شنيع، ومثله قول متمم بن نويرة، رضي الله عنه:
  ولقد غبطت بما ألاقي حقبة                      ولقد يمر علي يوم أشنـع

  والاسم الشنعة، بالضم نقله الجوهري. وأشنع بن عمرو بن طريف: أبو حي من العرب، نقله الصاغاني. وغبرة، هكذا بالموحدة في سائر النسخ، والصواب بالياء التحتية: غيرة شنعاء، أي قبيحة مفرطة، قال أبو النجم:
  باعد أم العمر من أسـيرهـا                      حراس أبواب على قصورها
  و غيرة شنعاء من غيورها قال ابن دريد: شنع الخرقة ونحوها، كمنع: شعثها حتى تنفش. قال غيره: شنع فلانا، أي استقبحه، وقيل: شتمه، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: سئمه، من السآمة، ومثله في الصحاح، ويدل للأولى قول ابن الأعرابي: شنعه شنعا: سبه، وأنشد الجوهري لكثير:
  وأسماء لا مشنوعة بملالة                      لدينا، ولا مقلية إن تقلت شنعه شنعا: فضحه، ويقال: شنعنا فلان، أي فضحنا. والشنوع، بالضم: القبح، قال الطرماح يصف النحل:
  مخصرة الأوساط عارية الشوى                      وبالهام منها نظرة وشـنـوع يقال: في فلان نظرة، وردة، وشنوع، أي قبح، وأنشده شمر، وقال: أي قبح يتعجب منه. قال الليث: يقال: رأى أمرا شنع به، كعلم شنعا بالضم، أي استشنعه، أي رآه شنيعا، قال مروان بن الحكم:
  فوض إلى الله الأمور، فإنه                      سيكفيك لا يشنع برأيك شانع والمشنوع: المشهور، كما في العباب واللسان. قال ابن دريد: الشنعنع، كسفرجل: المضطرب الخلق، وهو من الشنوع، ويقال: هو الطويل. قال: وأشنعت الناقة: أسرعت في سيرها وجدت. والتشنيع: تكثير الشناعة، يقال: شنع عليه الأمر تشنيعا، أي قبحه. التشنيع: التشمير، يقال: شنع الرجل، إذا شمر وأسرع، وكذلك الناقة. التشنيع: الانكماش والجد في السير، كالتشنع، الأخيرة عن الجوهري، يقال: شنعت الناقة، وأشنعت، وتشنعت: شمرت في سيرها وانكمشت وجدت، فهي إبل مشنعة، حكاه أبو عبيد عن الأصمعي، وأنشد:
  كأنه حين بدا تشـنـعـه                      وسال بعد الهمعان أخدعه
  جأب بأعلى قنتين مرتعه وتشنع: تهيأ للقتال، وهو من الجد والانكماش في الأمر، قاله ابن الأعرابي، وقال أبو عمرو: تشنع للشر: تهيأ له. تشنع الفرس: ركبه وعلاه، نقله الجوهري، وكذلك الراحلة والقرن. تشنع السلاح: لبسه، نقله الجوهري. تشنع الغارة: بثها، نقله الجوهري، وهو قول أبي عمرو، وفي نسخة: شنها. تشنع الثوب، إذا تفزر، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: الشنع، محركة، والشناع، كسحاب: من مصادر شنع، ككرم، ومن الأخير قول عاتكة بنت عبد المطلب:
  سائل بنا في قـومـنـا                      وليكف من شر سماعه قيسا وما جمعوا لنا في مجمع باق شناعه وهو كقولهم: سقم سقاما، ويجوز أن يراد به الشناعة، فحذفت التاء مضطرة. وامرأة شنيعة، أي قبيحة. ومنظر شنيع، ومتشنع. واستشنعه: عده شنيعا. قال الليث: يقال: قد استشنع بفلان جهله، أي خف. وتشنع القوم: قبح أمرهم باختلافهم، واضطراب رأيهم، قال جرير:
  يكفي الأدلة بعد سوء ظنونهم                      مر المطي إذا الحداة تشنعوا وتشنع الرجل: هم بأمر شنيع، قال الفرزدق:
  لعمري لقد قالت أمامة إذ رأت                      جريرا بذات الرقمتين تشنعـا وقصة شنعاء. ورجل أشنع الخلق: مضطربه. والشنعة، بالضم: الجنون، عن ابن الأعرابي. واسم شنيع، وقوم شنع الأسامي، كما في الأساس.

##### Türkçe

**الشناعة**: dehşetlilik; ve **شنع** oldu, **كرم** gibi; onu el-Cevherî ve es-Sâğânî nakletti; ve ikincisi el-Kutâmî’den şu beyti okudu:
  Ve biz sürüyüz, onlar çobanlar;                      ve onların çobanlığı olmasaydı **شنع الشنار** olurdu
O hâlde o **شنيع**’dir; ve **شنع**; ve **أشنع**; ve o, onların “**الله أكبر**” sözleri gibidir; yani: büyük; iki tevilden birine göre. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi:
  İkisi de şanı yağmalar, her güvenen                      kendi belâsına; ve bugün **يوم أشنع** günüdür
Yani: iğrenç; ve denildi ki: çirkin; ve bunun gibi **يوم شنيع**; ve onun benzeri, Mutemmim b. Nüveyre’nin sözü, Allah ondan razı olsun:
  Ve gerçekten bir müddet karşılaştığımla gıpta ettim                      ve gerçekten üzerimden **يوم أشنع** bir gün geçer

İsim **الشنعة**’dır, ötre ile; el-Cevherî nakletti. Ve **أشنع بن عمرو بن طريف**: Araplardan bir kabilenin babası; es-Sâğânî nakletti. Ve **غبرة**; işte böyle, bütün nüshalarda **الموحدة** ile; ve doğrusu **الياء التحتية** iledir: **غيرة شنعاء**; yani aşırı derecede çirkin; Ebû’n-Necm dedi:
  Ümmü’l-‘Amr’ı esirinden uzaklaştırdı                      saraylarının üzerinde kapı bekçileri
  Ve kıskançlarından **غيرة شنعاء**
İbn Düreyd dedi: **شنع** paçavrayı ve benzerini, **منع** gibi: onu dağınık yaptı, ta ki kabarsın. Başkası dedi: **شنع** falancayı; yani onu çirkin gördü; ve denildi ki: ona sövdü; işte böyle nüshalarda; ve bazı asıllarda: **سئمه**; **السآمة**’den; ve bunun benzeri **الصحاح**’tadır; ve birincisine delil, İbnü’l-A‘râbî’nin sözü: **شنعه شنعا**: ona sövdü; ve el-Cevherî Kesîr’den şu beyti okudu:
  Ve Esmâ, bıkkınlıkla **مشنوعة** değildir                      yanımızda; ve eğer nefret ederse nefret edilen değildir
**شنعه شنعا**: onu rezil etti; ve denilir: **شنعنا** falan; yani onu rezil ettik. Ve **الشنوع**, ötre ile: çirkinlik; et-Tırimmâh arıyı vasfederek dedi:
  İnce belli, orta kısımları; kanatları çıplak                      ve başlarda ondan bir bakış ve **شنوع**
Denilir: falanda bir bakış, bir kızarıklık ve **شنوع** vardır; yani çirkinlik; ve Şemir onu okudu; ve dedi: yani kendisinden hayret edilen bir çirkinlik. el-Leys dedi: denilir: **رأى أمرا شنع به**; **علم شنعا** ötre ile gibi; yani **استشنعه**; yani onu **شنيعا** gördü. Mervân b. el-Hakem dedi:
  İşleri Allah’a havale et; çünkü O                      sana yetecektir; görüşünü bir **شانع** çirkinleştirmez
Ve **المشنوع**: meşhur olan; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: **الشنعنع**, **سفرجل** gibi: yaratılışı çalkantılı olan; ve o **الشنوع**’dandır; ve denilir: o uzundur. Dedi: ve **أشنعت** deve: yürüyüşünde hızlandı ve ciddileşti. Ve **التشنيع**: **الشناعة**’yı çoğaltmaktır; denilir: **شنع عليه الأمر تشنيعا**; yani onu çirkinleştirdi. **التشنيع**: paçaları sıvamak; denilir: **شنع** adam, paçaları sıvadığı ve hızlandığı zaman; ve aynı şekilde deve. **التشنيع**: büzülme ve yürüyüşte ciddiyet; **كالتشنع** gibi; sonuncusu el-Cevherî’dendir; denilir: **شنعت** deve, ve **أشنعت**, ve **تشنعت**: yürüyüşünde paçaları sıvadı, büzüldü ve ciddileşti; o hâlde o **إبل مشنعة**’dır; Ebû Ubeyd bunu el-Asma‘î’den nakletti; ve şu beyti okudu:
  Sanki o, **تشنعه** ortaya çıktığında                      ve hızlı koşudan sonra iki şah damarı aktı
  İki tepenin en üstünde otlağı olan bir **جأب**
Ve **تشنع**: savaş için hazırlandı; ve o, işte ciddiyet ve işte büzülmedendir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ebû ‘Amr dedi: **تشنع للشر**: ona hazırlandı. **تشنع** at: ona bindi ve üstüne çıktı; el-Cevherî nakletti; ve aynı şekilde binek ve boynuz. **تشنع السلاح**: onu giydi; el-Cevherî nakletti. **تشنع الغارة**: onu yaydı; el-Cevherî nakletti; ve o Ebû ‘Amr’un sözüdür; ve bir nüshada: **شنها**. **تشنع الثوب**: yarıldığı zaman; es-Sâğânî nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الشنع**, harekeli; ve **الشناع**, **سحاب** gibi: **شنع**’ın, **كرم** gibi, mastarlarındandır; ve sonuncudandır, Abdülmuttalib’in kızı Âtike’nin sözü:
  Bizim kavmimizde bizi sor                      ve işitmesinin şerrinden Kays’a kâfi gelsin
  Bize bir mecliste topladıkları şey                      kalıcı bir **شناعه** oldu
Ve o, onların “**سقم سقاما**” sözleri gibidir; ve onunla **الشناعة** kastedilmiş olması caizdir; böylece **التاء** zarureten düşürüldü. Ve **امرأة شنيعة**: yani çirkin. Ve **منظر شنيع**; ve **متشنع**. Ve **استشنعه**: onu **شنيعا** saydı. el-Leys dedi: denilir: **قد استشنع بفلان جهله**; yani hafifledi. Ve **تشنع القوم**: ihtilafları ve görüşlerinin çalkantısı sebebiyle işleri çirkinleşti; Cerîr dedi:
  Kötü zanlarından sonra delillere yeter                      bineklerin sürati, sürücüler **تشنعوا** ettiklerinde
Ve **تشنع الرجل**: çirkin bir işe niyetlendi; el-Ferezdak dedi:
  Canıma yemin olsun, Ümâme dedi, gördüğünde                      Cerîr’i iki benekli yerde **تشنعا** hâlinde
Ve **قصة شنعاء**. Ve **رجل أشنع الخلق**: yaratılışı çalkantılı olan. Ve **الشنعة**, ötre ile: delilik; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **اسم شنيع**; ve **قوم شنع الأسامي**; **الأساس**’ta olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَنُعَ
1 شَنُعَ ذ , aor. شَنُعَ , inf. n. شَنَاعَةٌ (S, O, Msb, K) and شَنَعٌ and شَنَاعٌ, but this last, occurring in a verse, may be used by poetic license for شَنَاعَةٌ, (TA,) It (a thing, S) was, or became, bad, evil, abominable, foul, or unseemly; (S, * O, * Msb, K;) syn. قَبُحَ. (Msb. [In the S and O and K, it is said that شَنَاعَةٌ signifies the same as فَظَاعَةٌ; but the latter seems to import more than the former.]) -A2- شَنَعَ فُلَانًا He regarded such a one as bad, evil, abominable, foul, or unseemly, (اِسْتَقْبَحَهُ, S, O, K, TA, in the CK اسْتَخَفَّهُ,) and reviled, or vilified, him, (شَتَمَهُ, O, K, TA, and so accord. to one of my copies of the S,) or loathed him, (سَئِمَهُ,) thus in some of the lexicons, [and accord. to one of my copies of the S,] but [SM says that] شَتَمَهُ is shown to be the right reading by the saying of IAar that شَنَعَهُ, inf. n. شَنْعٌ, means سَبَّهُ. (TA.) [See also 10.] ― -b2- Also, (O, K,) inf. n. شَنْعٌ, (TA,) He disgraced such a one; put him to shame; or exposed his vices, faults, or evil qualities or actions. (O, K, TA.) ― -b3- And شَنَعَ الخِرْقَةَ He frayed the torn-off piece of cloth so that it became shaggy (شَعَّثَهَا حَتَّى تَنَفَّشَ): (O, K: [in the CK, in the place of the last word of the explanation, which is for تَتَنَفَّشَ, is put تَنْفَشَّ:]) and in like manner one says of a thing similar to a خِرْقَة. (O.) -A3- شَنِعَ بِهِ: see 10.

التَّشْنِيعُ
2 التَّشْنِيعُ ذ signifies تَكْثِيرُ الشَّنَاعَةِ [app. meaning The uttering, or saying, much, or often, what is bad, evil, abominable, foul, or unseemly: and the doing what is bad &c. much or often]: (K:) or the uttering, or saying, what is bad, evil, abominable, foul, or unseemly, (KL, PS,) against any one: (PS:) and the representing, or regarding, as bad, &c.: (KL, PS: *) and the committing [an action that is bad, &c., or] a fault, or vitious action. (KL.) You say, شَنَّعْتُ عَلَيْهِ, inf. n. تَشْنِيعٌ, (S, O,) I uttered, or said, what was bad, evil, abominable, foul, or unseemly, against him: (PS:) from الشَّنَاعَةُ. (O.) And شنّع عَلَيْهِ الأَمْرَ, inf. n. as above, He showed, or declared, to him that the affair was bad, evil, &c.: (TA: [see also 5:]) or characterized the affair to him as bad, evil, &c. (Msb.) -A2- And The striving, labouring, or exerting oneself, and being quick, and vigorous, or energetic, syn. التَّشْمِيرُ, (S, O, K, TA, [in the CK, erroneously, التَّشْهِيرُ,]) and الاِنْكِمَاشُ, and الجِدُّ, (O, K,) in pace, or going; (O, * K;) as also ↓ التَّشَنُّعُ (K) [and ↓ الاـِشْنَاعُ]: thus شنّع is said of a man, meaning He strove, laboured, or exerted himself, and was quick: (TA:) and in like manner شَنَّعَتْ is said of a she-camel, (As, A'Obeyd, S, O,) and of camels, (O,) as also ↓ تشنّعت, (S, * O, expl. in the former by جَدَّتْ only,) and ↓ اشنعت; (O;) in pace, or going: (S, O:) or ↓ اشنعت said of a she-camel means she was quick, or swift. (K.)

4 أَشْنَعَ see the next preceding sentence, in three places.

تشنّع القَوْمَ
5 تشنّع القَوْمَ ذ He showed, or declared, the case of the people, or party, to be bad, evil, abominable, foul, or unseemly, by reason of their disagreement, and the unsound, or unsettled, state of their opinion. (TA.) -A2- And تشنّع He (a man) purposed to do a bad, an evil, an abominable, a foul, or an unseemly, thing or affair. (TA.) ― -b2- See also 2, last sentence, in two places. ― -b3- Hence, (IAar, TA,) He prepared himself for fight: (IAar, K, TA:) or, said of a party of men, they prepared themselves for fight: (O:) and accord. to AA, تشنّع لِلشَّرِّ He prepared himself for evil, or mischief. (O, TA.) ― -b4- And It ( a garment, or piece of cloth,) became rent, or slit. (O, K.) -A3- تشنّع الغَارَةَ He spread, or dispersed, the horsemen making a raid, or sudden attack, upon an enemy. (AA, S, O, K, TA.) ― -b2- And تشنّع الفَرَسَ He mounted the horse. (S, O, K.) ― -b3- And تشنّع السِّلَاحَ He put on the weapon, or weapons. (S, O, K.)

استشنعهُ
10 استشنعهُ ذ He reckoned it bad, evil, abominable, foul, or unseemly. (O, TA.) And accord. to Lth, (O, TA,) one says, بِهِ ↓ رَأَى أَمْرًا شَنِعَ, meaning استشنعهُ, (O, K, TA,) i. e. [He saw a thing] which he regarded as bad, evil, &c. (TA.) ― -b2- And accord. to him, one says also, قَدِ اسْتَشْنَعَ بِفُلَانٍ جَهْلُهُ, (O, TA,) meaning His ignorance has rendered such a one light, inconstant, or unsteady. (TA.)

شَنِعٌ
شَنِعٌ ذ : see شَنِيعٌ.

شُنْعَةٌ
شُنْعَةٌ ذ the subst. from شَنُعَ; (S, O, K;) [i. e.] Badness, evilness, abominableness, foulness, or unseemliness; syn. قُبْحٌ; (Har p. 196;) as also ↓ شُنُوعٌ: (O, K:) thus in the saying, فِى فُلَانٍ ↓ شُنُوعٌ [In such a one is unseemliness, or ugliness]; as also نَظْرَةٌ and رَدٌّ [or rather رَدَّةٌ]: (TA:) and one says also, فِى وَجْهِهِ شُنْعَةٌ and رَدَّةٌ and نَظْرَةٌ [app. meaning In his face is unseemliness, or ugliness]. (IAar TA voce شُفْعَةٌ.) ― -b2- Also Diabolical, or demoniacal possession; or madness, or insanity. (IAar, TA.)

شُنُوعٌ
شُنُوعٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

شَنِيعٌ
شَنِيعٌ ذ Bad, evil, abominable, foul, or unseemly; (S, O, Msb, K;) as also ↓ شَنِعٌ (O, K) and ↓ أَشْنَعُ, (S, O, K,) the last like أَكْبَرُ in the phrase اَللّٰهُ أَكْبَرُ, meaning كَبِيرٌ, accord. to one of the two interpretations of this phrase: (O, TA:) pl. of the first شُنُعٌ. (Msb, TA. *) It is applied to a day, in this sense: or as meaning disliked, or hated: (TA:) and so is ↓ أَشْنَعُ, (S, O, K, TA,) in the former sense, (TA,) or in the latter. (O, K, TA.) And you say مَنْظَرٌ شَنِيعٌ and ↓ مُشَنَّعُ [An aspect that is bad, evil, &c.] and ↓ اِمْرَأَةٌ مُشَنَّعَةٌ, meaning قَبِيحَةٌ [i. e. An unseemly, or ugly, woman]. (TA.) And اِسْمٌ شَنِيعٌ [An evil, or abominable, name]: and قَوْمٌ شُنُعُ الأَسَامِى [A people, or party, having evil, or abominable, names]. (A, TA.) And ↓ قِصَّةٌ شَنْعَآءُ [An evil, or abominable, or a foul, story]. (TA.) And ↓ غَيْرَةٌ شَنْعَآءُ Abominable, excessive jealousy: (O, K, TA:) in [some of] the copies of the K, erroneously, غبرة. (TA.)

شَنَعْنَعٌ
شَنَعْنَعٌ ذ Incongruous, unsound, weak, or faulty, [and therefore unseemly,] in make; (IDrd, O, K, TA;) as also الخَلْقِ ↓ أَشْنَعُ; applied to a man: the former is from الشُّنُوعُ: and some say that it signifies tall. (TA.)

أَشْنَعُ
أَشْنَعُ ذ ; and its fem. شَنْعَآءُ: see شَنِيعٌ, in four places: and see also شَنَعْنَعٌ.

مَشْنَعٌ
مَشْنَعٌ ذ : see مَشْنَأٌ, in art. شنأ.

مُشَنَّعٌ
مُشَنَّعٌ ذ ; and its fem., with ة: see شَنِيعٌ, in two places.

مَشْنُوعٌ
مَشْنُوعٌ ذ i. q. مَشْهُورٌ [Well, or commonly, known; notorious; &c.]. (O, L, K.)

##### Türkçe

**شَنُعَ**
1 **شَنُعَ** ذ , muzâri‘ **شَنُعَ** , mastar ismi **شَنَاعَةٌ** (S, O, Msb, K) ve **شَنَعٌ** ve **شَنَاعٌ**, fakat bu sonuncusu, bir beyitte vâki olarak, şiir zaruretiyle **شَنَاعَةٌ** yerine kullanılabilir, (TA,) O (bir şey, S) kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız idi veya oldu; (S, * O, * Msb, K;) müradifi **قَبُحَ**. (Msb. [S ve O ve K’da, **شَنَاعَةٌ**’nin **فَظَاعَةٌ** ile aynı mânaya geldiği söylenir; fakat ikincisi birinciden daha fazlasını ifade ediyor görünür.]) -A2- **شَنَعَ فُلَانًا** O, böyle birini kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız saydı, (**اِسْتَقْبَحَهُ**, S, O, K, TA, CK’da **اسْتَخَفَّهُ**, ) ve ona sövdü, yahut onu yerdi, (**شَتَمَهُ**, O, K, TA, ve S’nin nüshalarımdan birine göre de böyle,) yahut ondan tiksindi, (**سَئِمَهُ,**) bazı lugatlarda böyle, [ve S’nin nüshalarımdan birine göre,] fakat [SM der ki] **شَتَمَهُ**’nin doğru kıraat olduğu, IAar’ın “**شَنَعَهُ**, mastar ismi **شَنْعٌ**, **سَبَّهُ** demektir” sözüyle gösterilmiştir. (TA.) [Bk. ayrıca 10.] ― -b2- Keza, (O, K,) mastar ismi **شَنْعٌ**, (TA,) O, böyle birini rezil etti; onu utandırdı; yahut onun ayıplarını, kusurlarını, yahut kötü vasıf veya fiillerini açığa vurdu. (O, K, TA.) ― -b3- Ve **شَنَعَ الخِرْقَةَ** O, koparılmış bez parçasını, tüylüleşinceye kadar didikledi (**شَعَّثَهَا حَتَّى تَنَفَّشَ**): (O, K: [CK’da, açıklamanın son kelimesinin yerinde, ki o **تَتَنَفَّشَ** içindir, **تَنْفَشَّ** konmuştur:]) ve aynı şekilde **خِرْقَة** benzeri bir şey hakkında da söylenir. (O.) -A3- **شَنِعَ بِهِ**: bk. 10.

**التَّشْنِيعُ**
2 **التَّشْنِيعُ** ذ **تَكْثِيرُ الشَّنَاعَةِ**’yi ifade eder [görünüşe göre mânası: kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız olanı çokça yahut sıkça söylemek: ve kötü vb. olanı çokça yahut sıkça yapmak]: (K:) yahut herhangi birine karşı kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız olanı söylemek; (KL, PS,) (PS:) ve kötü vb. diye tasvir etmek yahut öyle saymak: (KL, PS: *) ve [kötü vb. bir fiili işlemek yahut] bir kusur, yahut fâsit fiil işlemek. (KL.) Dersin ki, **شَنَّعْتُ عَلَيْهِ**, mastar ismi **تَشْنِيعٌ**, (S, O,) Ona karşı kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız olanı söyledim: (PS:) **الشَّنَاعَةُ**’den. (O.) Ve **شنّع عَلَيْهِ الأَمْرَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, O, işin kötü, şer, vb. olduğunu ona gösterdi yahut bildirdi: (TA: [bk. ayrıca 5:]) yahut işi ona kötü, şer, vb. diye vasıflandırdı. (Msb.) -A2- Ve Çabalamak, emek vermek, yahut gayret etmek, ve çabuk olmak, ve güçlü, yahut enerjik olmak; müradifi **التَّشْمِيرُ**, (S, O, K, TA, [CK’da yanlışlıkla **التَّشْهِيرُ**,]) ve **الاِنْكِمَاشُ**, ve **الجِدُّ**, (O, K,) yürüyüşte, yahut gitmede; (O, * K;) bunun gibi ↓ **التَّشَنُّعُ** (K) [ve ↓ **الاـِشْنَاعُ**]: böylece **شنّع** bir adam hakkında söylenir; mânası: O çabaladı, emek verdi, yahut gayret etti, ve çabuk oldu: (TA:) ve aynı şekilde **شَنَّعَتْ** bir dişi deve hakkında, (As, A'Obeyd, S, O,) ve develer hakkında, (O,) keza ↓ **تشنّعت**, (S, * O, birincide yalnız **جَدَّتْ** ile açıklanmıştır,) ve ↓ **اشنعت**; (O;) yürüyüşte, yahut gitmede: (S, O:) yahut ↓ **اشنعت** dişi deve hakkında söylenince mânası: o çabuk, yahut süratli oldu. (K.)

4 **أَشْنَعَ**: bir önceki cümleye bak, üç yerde.

**تشنّع القَوْمَ**
5 **تشنّع القَوْمَ** ذ O, ihtilafları ve görüşlerinin sağlam olmayışı yahut kararsızlığı sebebiyle, kavmin yahut fırkanın hâlini kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız olarak gösterdi yahut bildirdi. (TA.) -A2- Ve **تشنّع** O (bir adam) kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız bir şeyi yahut işi yapmaya kastetti. (TA.) ― -b2- Bk. ayrıca 2, son cümle, iki yerde. ― -b3- Bundan dolayı, (IAar, TA,) O, savaş için hazırlandı: (IAar, K, TA:) yahut bir topluluk hakkında söylenince, onlar savaş için hazırlandılar: (O:) ve AA’ya göre, **تشنّع لِلشَّرِّ** O, şer yahut fesat için hazırlandı. (O, TA.) ― -b4- Ve O (bir elbise, yahut bez parçası) yırtık, yahut yarılmış oldu. (O, K.) -A3- **تشنّع الغَارَةَ** O, düşmana baskın yapan atlıları yaydı yahut dağıttı. (AA, S, O, K, TA.) ― -b2- Ve **تشنّع الفَرَسَ** O, ata bindi. (S, O, K.) ― -b3- Ve **تشنّع السِّلَاحَ** O, silahı yahut silahları kuşandı. (S, O, K.)

**استشنعهُ**
10 **استشنعهُ** ذ O, onu kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız saydı. (O, TA.) Ve Lth’ye göre, (O, TA,) şöyle denir: **بِهِ ↓ رَأَى أَمْرًا شَنِعَ**, mânası **استشنعهُ**, (O, K, TA,) yani [o, bir şey gördü ki] onu kötü, şer, vb. saydı. (TA.) ― -b2- Ve ona göre, şöyle de denir: **قَدِ اسْتَشْنَعَ بِفُلَانٍ جَهْلُهُ**, (O, TA,) mânası: Onun cehaleti, böyle birini hafif, kararsız, yahut dengesiz kılmıştır. (TA.)

**شَنِعٌ**
**شَنِعٌ** ذ : bk. **شَنِيعٌ**.

**شُنْعَةٌ**
**شُنْعَةٌ** ذ **شَنُعَ**’dan isimdir; (S, O, K;) [yani] kötülük, şerlik, iğrençlik, pislik, yahut yakışıksızlık; müradifi **قُبْحٌ**; (Har s. 196;) keza ↓ **شُنُوعٌ**: (O, K:) böylece şu sözde: **فِى فُلَانٍ ↓ شُنُوعٌ** [Falanda yakışıksızlık yahut çirkinlik vardır]; keza **نَظْرَةٌ** ve **رَدٌّ** [yahut daha doğrusu **رَدَّةٌ**]: (TA:) ve şöyle de denir: **فِى وَجْهِهِ شُنْعَةٌ** ve **رَدَّةٌ** ve **نَظْرَةٌ** [görünüşe göre mânası: Onun yüzünde yakışıksızlık yahut çirkinlik vardır]. (IAar TA, **شُفْعَةٌ** maddesinde.) ― -b2- Keza şeytanî yahut cinni musallat oluş; yahut delilik, yahut akıl hastalığı. (IAar, TA.)

**شُنُوعٌ**
**شُنُوعٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak, iki yerde.

**شَنِيعٌ**
**شَنِيعٌ** ذ Kötü, şer, iğrenç, pis, yahut yakışıksız; (S, O, Msb, K;) keza ↓ **شَنِعٌ** (O, K) ve ↓ **أَشْنَعُ**, (S, O, K,) bu sonuncusu, **اَللّٰهُ أَكْبَرُ** ibaresindeki **أَكْبَرُ** gibi; bu ibarenin iki te’vilinden birine göre **كَبِيرٌ** mânasında: (O, TA:) birincinin çoğulu **شُنُعٌ**. (Msb, TA. *) Bu mânada bir güne uygulanır: yahut sevilmeyen, yahut nefret edilen mânasında: (TA:) ve aynı şekilde ↓ **أَشْنَعُ**, (S, O, K, TA,) birinci mânada, (TA,) yahut ikinci mânada. (O, K, TA.) Ve dersin ki **مَنْظَرٌ شَنِيعٌ** ve ↓ **مُشَنَّعُ** [kötü, şer, vb. bir görünüş] ve ↓ **اِمْرَأَةٌ مُشَنَّعَةٌ**, mânası **قَبِيحَةٌ** [yani yakışıksız yahut çirkin bir kadın]. (TA.) Ve **اِسْمٌ شَنِيعٌ** [kötü yahut iğrenç bir ad]: ve **قَوْمٌ شُنُعُ الأَسَامِى** [kötü yahut iğrenç adlara sahip bir kavim yahut topluluk]. (A, TA.) Ve ↓ **قِصَّةٌ شَنْعَآءُ** [kötü, yahut iğrenç, yahut pis bir hikâye]. (TA.) Ve ↓ **غَيْرَةٌ شَنْعَآءُ** iğrenç, aşırı kıskançlık: (O, K, TA:) K’nın [bazı] nüshalarında yanlışlıkla **غبرة**. (TA.)

**شَنَعْنَعٌ**
**شَنَعْنَعٌ** ذ Yapılışta uyumsuz, sağlam olmayan, zayıf, yahut kusurlu, [dolayısıyla yakışıksız]; (IDrd, O, K, TA;) keza **الخَلْقِ ↓ أَشْنَعُ**; bir adama uygulanır: birincisi **الشُّنُوعُ**’dandır: ve bazıları onun uzun boylu mânasına geldiğini söyler. (TA.)

**أَشْنَعُ**
**أَشْنَعُ** ذ ; ve onun müennesi **شَنْعَآءُ**: **شَنِيعٌ**’e bak, dört yerde: ve ayrıca **شَنَعْنَعٌ**’a da bak.

**مَشْنَعٌ**
**مَشْنَعٌ** ذ : **شنأ** maddesinde **مَشْنَأٌ**’e bak.

**مُشَنَّعٌ**
**مُشَنَّعٌ** ذ ; ve onun müennesi, ة ile: **شَنِيعٌ**’e bak, iki yerde.

**مَشْنُوعٌ**
**مَشْنُوعٌ** ذ **مَشْهُورٌ** ile aynı mânadadır [iyi yahut umumî olarak bilinen; meşhur; vb.]. (O, L, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَنَعَ
شَنَعَ A ( n. ac. شَنْع 1 ),
a.  Regarded or represented as bad, abominable, detestable; exposed, put to shame; dishonoured.

شَنِعَ
شَنِعَ A ( n. ac. شُنْع 3 )
a.  [ Bi ], Loathed, detested, abhorred.

شَنُعَ
شَنُعَ U ( n. ac. شَنَاْعَة 22t ),
a.  Was ugly, hideous, frightful, horrid; was abominable, detestable.

شَنَّعَ
شَنَّعَ II ,
a.  Represented as abominable & c.; spoke about in an abominable way.

b.  [ 'Ala ], Represented as abominable to, against.

c.   [ Fī ], Was swift, quick in.

اِسْتَشْنَعَ
اِسْتَشْنَعَ X ,
a.  Loathed, detested, abhorred; regarded as abominable & c.

شَنْع
شَنْع 1 ,
a.  Abomination.

شُنْعَة
شُنْعَة 3t ,
a.  Ugliness, hideousness, loathsomeness; abominableness, detestableness; baseness, villainy, infamy.

شَنِع
شَنِع 5 ,
a.  Hideous, frightful; odious, detestable, abominable, loathsome; infamous.

أَشْنَعُ
أَشْنَعُ 14 ,
a.  see 5 .

شَنَاْعَة
شَنَاْعَة 22t ,
a.  see 3t .

شَنِيْع
شَنِيْع 25 ,
a.  see 5 .

##### Türkçe

**شَنَعَ**
**شَنَعَ** A ( n. ac. **شَنْع** 1 ),
a. Kötü, iğrenç, tiksindirici olarak gördü veya öyle temsil etti; teşhir etti, utandırdı; şerefsizleştirdi.

**شَنِعَ**
**شَنِعَ** A ( n. ac. **شُنْع** 3 )
a. [ Bi ], tiksindi, nefret etti, iğrendi.

**شَنُعَ**
**شَنُعَ** U ( n. ac. **شَنَاْعَة** 22t ),
a. Çirkin, iğrenç, korkunç, dehşet verici, berbat oldu; iğrenç, tiksindirici oldu.

**شَنَّعَ**
**شَنَّعَ** II ,
a. İğrenç vb. olarak temsil etti; iğrenç bir tarzda hakkında konuştu.

b. [ 'Ala ], -e, -e karşı iğrenç olarak temsil etti.

c. [ Fī ], -de süratli, çabuk oldu.

**اِسْتَشْنَعَ**
**اِسْتَشْنَعَ** X ,
a. Tiksindi, nefret etti, iğrendi; iğrenç vb. olarak gördü.

**شَنْع**
**شَنْع** 1 ,
a. İğrençlik.

**شُنْعَة**
**شُنْعَة** 3t ,
a. Çirkinlik, iğrençlik, tiksindiricilik; iğrençlik, tiksindiricilik; alçaklık, kötülük, rezillik.

**شَنِع**
**شَنِع** 5 ,
a. İğrenç, korkunç; nefret edilen, tiksindirici, iğrenç, tiksinilesi; rezil.

**أَشْنَعُ**
**أَشْنَعُ** 14 ,
a. bkz. 5 .

**شَنَاْعَة**
**شَنَاْعَة** 22t ,
a. bkz. 3t .

**شَنِيْع**
**شَنِيْع** 25 ,
a. bkz. 5 .
