# شنع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شنع

الشَّناعةُ: الفَظاعةُ، شَنُعَ الأَمرُ أَو الشيء شَناعةً وشَنَعاً وشُنعاً وشُنُوعاً: قَبُح، فهو شَنِيعٌ، والاسم الشُّنْعةُ؛ فأَما قول عاتكة بنت عبد المطلب:
سائِلْ بِنا في قَوْمِنا،
ولْيَكْفِ من شرٍّ سَماعُهْ
قَيْساً، وما جَمَعُوا لَنا
في مَجْمَعٍ باقٍ شَناعُهْ
فقد يكون شَناعٌ من مصادر شَنُعَ كقولهم سَقُمَ سَقاماً، وقد يجوز أَن تريد شناعته فحذفُ الهاء للضرورة كما تأَوَّل بعضهم قول أَبي ذؤيب: أَلا لَيْتَ شِعْرِي، هَلْ تَنَظَّر خالِدٌ
عِيادِي على الهِجْرانِ أَمْ هو يائِسُ؟
من أَنه أَراد عيادتي فحذف التاء مُضْطَرّاً. وأَمرٌ أَشْنَعُ وشَنِيعٌ: قَبِيحٌ؛ ومنه قول أَبي ذؤَيب:
مُتَحامِيَيْن المَجْدَ كلٌّ واثِقٌ
بِبَلائه، واليَوْمُ يَوْمٌ أَشْنَعُ
(* قوله «متحاميين المجد في شرح القاموس: يتناهبان المجد.) ومثله لمتمم بن نُويْرة:
ولقد غُبِطْتُ بما أُلاقي حِقْبةً،
ولقد يَمُرُّ عليَّ يَوْمٌ أَشْنَعُ
وفي حديث أَبي ذر: وعنده امرأَة سوْداء مُشَنَّعةٌ أَي قبِيحةٌ. يقال: مَنْظَرٌ شَنِيعٌ وأَشْنَعُ ومُشَنَّعٌ. وشَنَّع عليه الأَمرَ تشْنيعاً: قَبَّحَه. وشَنِعَ بالأَمر
(* قوله «وشنع بالامر في القاموس: ورأى امراً
شنع به كعلم شنعأ بالضم اي استشنعه.) شُنْعاً واسْتَشْنَعه: رآه شَنِيعاً. وتَشَنَّعَ القومُ: قَبُحَ أَمرُهم باختِلافِهم واضْطِرابِ رأْيِهم؛ قال جرير:
يَكْفِي الأَدِلَّةَ بعد سُوءِ ظُنُونِهم
مَرُّ المَطِيِّ، إِذا الحُداةُ تَشَنَّعُوا
وتَشَنَّع فُلان لهذا الأَمر إِذا تَهَيَّأَ له. وتَشَنَّع الرجل: هَمّ بأَمْرٍ شَنِيعٍ؛ قال الفرزدق:
لَعَمْري، لقد قالَتْ أُمامةُ إِذْ رَأَتْ
جَريراً بِذاتِ الرَّقْمَتَيْنِ تَشَنَّعا
وشَنَعَه شَنْعاً: سَبَّه؛ عن ابن الأَعرابي، وقيل: اسْتَقْبَحَه وسَئِمَهُ
(* قوله «وسئمه هو كذلك في الصحاح، والذي في القاموس: وشتمه.)؛ وأَنشد لكثير:
وأَسماءُ لا مَشْنُوعةٌ بِمَلامةٍ
لَدَيْنا، ولا مَقْلِيّةٌ باعْتِلالِها
(* قوله «مقلية كتب بطرة الأصل في نسخة: معذورة.)
والشَّنَعُ والشَّناعةُ والمَشْنُوعُ كلُّ هذا من قُبْحِ الشيء الذي يُسْتَشْنَعُ قُبْحُه، وهو شَنِيعٌ أَشْنَعُ، وقصة شَنْعاءُ ورجل أَشْنَعُ الخلق؛ وأَنشد شمر:
وفي الهامِ منه نَظْرةٌ وشُنُوعُ
أَي قُبْح يتعجب منه. وقال الليث: تقول رأَيت أَمراً شَنِعْتُ به شُنْعاً أَي اسْتَشْنَعْتُه؛ وأَنشد لمرْوان:
فَوِّضْ إِلى اللهِ الأُمورَ، فإِنه
سَيَكْفيكَ، لا يَشْنَعْ بِرأْيِكَ شانِعُ
أَي لا يَسْتَقْبِحُ رأَيَك مُسْتَقْبِحٌ. وقد اسْتَشْنَعَ بفلان جَهْلُه: خَفَّ، وشَنَعَنا فُلان وفَضَحنا. والمَشْنوع: المشهور. والتَّشْنِيعُ: التَّشْمير. وشَنَّع الرجلُ: شَمَّر وأَسْرعَ. وشَنَّعَتِ الناقةُ وأَشْنَعَتْ وتَشَنَّعَتْ: شَمَّرَت في سَيْرِها وأَسْرَعَتْ وجَدَّت، فهي مُشَنِّعةٌ؛ قال الراجز:
كأَنَّه حِينَ بَدا تَشَنُّعُهْ،
وسالَ بعد الهَمَعانِ أَخْدَعُهْ،
جأْبٌ بِأَعْلى قُنَّتَيْنِ مَرْتَعُه
والتشنُّع: الجِدّ والانْكِماشُ في الأَمر؛ عن ابن الأَعرابي، تقول منه: تشَنَّعَ القومُ.
والشَّنَعْنَعُ: الرجل الطوِيلُ.
وتَشَنَّعْتُ الغارةَ: بَثَثْتُها، والفرسَ والرّاحلةَ والقِرْنَ: رَكِبْتُه وعَلَوْتُه، والسِّلاحَ: لَبِسْتُه.

### Türkçe

**الشَّناعةُ**: dehşetlilik, korkunçluk; **شَنُعَ الأَمرُ أَو الشيء شَناعةً وشَنَعاً وشُنعاً وشُنُوعاً**: çirkin oldu; o hâlde o **شَنِيعٌ**dir; isim **الشُّنْعةُ**dır. Şu var ki, **عاتكة بنت عبد المطلب**’in sözüne gelince:

Sorgula bizi kavmimiz içinde,
ve bir şerden işitmesi yeterli olsun;
**قَيْساً**’ı (sorgula), ve bize topladıklarını,
kalıcı bir toplanma yerinde, onun çirkinliği (vardır).

Artık **شَناعٌ**, **شَنُعَ**’ın masdarlarından olabilir; onların “**سَقُمَ سَقاماً**” demeleri gibi. Ve (şiirde) “onun çirkinliğini” kastetmen de câiz olur; böylece zaruret için **الهاء**’yı hazfeder; nitekim bazısı **أَبي ذؤيب**’in sözünü şöyle te’vil etti:

Ah keşke bilsem, **خالِدٌ** bakar mı,
ayrılık üzerine beni ziyaret etmeye, yoksa o ümitsiz midir?

Şundan dolayı ki o, “beni ziyaret etmeyi” kastetti; böylece mecbur kalarak **التاء**’yı hazfetti. Ve **أَمرٌ أَشْنَعُ** ve **شَنِيعٌ**: çirkindir; bundan **أَبي ذؤَيب**’in sözü:

İkisi de şerefi (elde etmeye) atılan, her biri emin,
kendi belâsına; ve bugün, daha çirkin bir gündür.

(* Onun “**متحاميين المجد**” sözü: **شرح القاموس**’ta: “şerefi birbirinden kapışırlar”.)

Ve bunun benzeri **لمتمم بن نُويْرة**’nindir:

Gerçekten ben, bir müddet karşılaştığımla gıpta edildim,
ve gerçekten üzerimden daha çirkin bir gün geçer.

Ve **أَبي ذر** hadîsinde: yanında **سوْداء مُشَنَّعةٌ** bir kadın vardı; yani çirkin. Denir: **مَنْظَرٌ شَنِيعٌ** ve **أَشْنَعُ** ve **مُشَنَّعٌ**. Ve **شَنَّع عليه الأَمرَ تشْنيعاً**: onu çirkinleştirdi. Ve **شَنِعَ بالأَمر شُنْعاً** ve **اسْتَشْنَعه**: onu **شَنِيعاً** gördü.

(* Onun “**وشنع بالامر**” sözü: **القاموس**’ta: “ve bir işi gördü; onunla çirkin oldu; **كعلم شنعأ بالضم** yani onu çirkin saydı”.)

Ve **تَشَنَّعَ القومُ**: ihtilâfları ve görüşlerinin karışıklığı sebebiyle işleri çirkin oldu; **جرير** dedi:

Kötü zanlarından sonra delillere yeter,
bineklerin geçişi; hüdâlar **تَشَنَّعُوا** olduğu vakit.

Ve **تَشَنَّع فُلان لهذا الأَمر**: ona hazırlandığı zaman. Ve **تَشَنَّع الرجل**: çirkin bir işe niyet etti; **الفرزدق** dedi:

Ömrüme yemin olsun, **أُمامة** dedi, gördüğü vakit,
**جريراً**’ı iki benekli yerde **تَشَنَّعا** (olarak).

Ve **شَنَعَه شَنْعاً**: ona sövdü; **ابن الأَعرابي**’den. Ve denildi ki: onu çirkin gördü ve ondan bıktı.

(* Onun “**وسئمه**” sözü: **الصحاح**’ta da böyledir; **القاموس**’taki ise: “ve ona sövdü”.)

Ve **كثير**’den okuttu:

Ve **أَسماءُ**, bizde bir kınamayla **مَشْنُوعةٌ** değildir,
ve onun hastalığı sebebiyle **مَقْلِيّةٌ** de değildir.

(* Onun “**مقلية**” sözü: asıl nüshanın kenarında bir nüshada “**معذورة**” yazılmıştır.)

Ve **الشَّنَعُ** ve **الشَّناعةُ** ve **المَشْنُوعُ**: bütün bunlar, çirkinliği çirkin sayılan şeyin çirkinliğindendir; o, **شَنِيعٌ أَشْنَعُ**dır. Ve **قصة شَنْعاءُ** ve **رجل أَشْنَعُ الخلق**; ve **شمر** okuttu:

Ve başlarda ondan bir bakış ve **شُنُوعُ** vardır,

yani kendisinden hayret edilen bir çirkinlik. Ve **الليث** dedi: “**رأَيت أَمراً شَنِعْتُ به شُنْعاً**” dersin; yani onu **اسْتَشْنَعْتُه**; ve **مرْوان**’dan okuttu:

İşleri Allah’a havale et; çünkü O,
sana yetecektir; görüşünü bir çirkin gören **شانِعُ** çirkin görmesin.

yani görüşünü bir çirkin gören çirkin görmez. Ve **اسْتَشْنَعَ بفلان جَهْلُه**: hafifledi. Ve **شَنَعَنا فُلان** ve bizi rezil etti. Ve **المَشْنوع**: meşhur olan.

Ve **التَّشْنِيعُ**: paçaları sıvama. Ve **شَنَّع الرجلُ**: paçaları sıvadı ve hızlandı. Ve **شَنَّعَتِ الناقةُ** ve **أَشْنَعَتْ** ve **تَشَنَّعَتْ**: yürüyüşünde paçaları sıvadı, hızlandı ve ciddileşti; o hâlde o **مُشَنِّعةٌ**dir; **الراجز** dedi:

Sanki o, göründüğü vakit onun **تَشَنُّعُهْ**,
ve hızlı akıştan sonra onun şahdamarı aktı,
iki tepenin en üstünde otlağı olan bir çukur.

Ve **التشنُّع**: işte ciddiyet ve toparlanmadır; **ابن الأَعرابي**’den. Ondan (türeyen) olarak dersin: **تشَنَّعَ القومُ**.

Ve **الشَّنَعْنَعُ**: uzun adam.

Ve **تَشَنَّعْتُ الغارةَ**: onu yaydım; ve atı ve binek hayvanını ve hasmı: ona bindim ve üzerine çıktım; ve silâhı: onu giydim.
