# شنع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شنع

الشناعة: الفظاعة، وقد شنع، ككرم، نقله الجوهري والصاغاني، وأنشد الأخير للقطامي:
  ونحن رعية وهم رعـاة                      ولولا رعيهم شنع الشنار فهو شنيع، وشنع، وأشنع، وهو كقولهم: الله أكبر، أي: كبير، على أحد التأويلين. قال أبو ذؤيب الهذلي:
  يتناهبان المجد كل واثق                      ببلائه واليوم يوم أشنع أي: كريه، وقيل: قبيح، وكذلك يوم شنيع، ومثله قول متمم بن نويرة، رضي الله عنه:
  ولقد غبطت بما ألاقي حقبة                      ولقد يمر علي يوم أشنـع

  والاسم الشنعة، بالضم نقله الجوهري. وأشنع بن عمرو بن طريف: أبو حي من العرب، نقله الصاغاني. وغبرة، هكذا بالموحدة في سائر النسخ، والصواب بالياء التحتية: غيرة شنعاء، أي قبيحة مفرطة، قال أبو النجم:
  باعد أم العمر من أسـيرهـا                      حراس أبواب على قصورها
  و غيرة شنعاء من غيورها قال ابن دريد: شنع الخرقة ونحوها، كمنع: شعثها حتى تنفش. قال غيره: شنع فلانا، أي استقبحه، وقيل: شتمه، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: سئمه، من السآمة، ومثله في الصحاح، ويدل للأولى قول ابن الأعرابي: شنعه شنعا: سبه، وأنشد الجوهري لكثير:
  وأسماء لا مشنوعة بملالة                      لدينا، ولا مقلية إن تقلت شنعه شنعا: فضحه، ويقال: شنعنا فلان، أي فضحنا. والشنوع، بالضم: القبح، قال الطرماح يصف النحل:
  مخصرة الأوساط عارية الشوى                      وبالهام منها نظرة وشـنـوع يقال: في فلان نظرة، وردة، وشنوع، أي قبح، وأنشده شمر، وقال: أي قبح يتعجب منه. قال الليث: يقال: رأى أمرا شنع به، كعلم شنعا بالضم، أي استشنعه، أي رآه شنيعا، قال مروان بن الحكم:
  فوض إلى الله الأمور، فإنه                      سيكفيك لا يشنع برأيك شانع والمشنوع: المشهور، كما في العباب واللسان. قال ابن دريد: الشنعنع، كسفرجل: المضطرب الخلق، وهو من الشنوع، ويقال: هو الطويل. قال: وأشنعت الناقة: أسرعت في سيرها وجدت. والتشنيع: تكثير الشناعة، يقال: شنع عليه الأمر تشنيعا، أي قبحه. التشنيع: التشمير، يقال: شنع الرجل، إذا شمر وأسرع، وكذلك الناقة. التشنيع: الانكماش والجد في السير، كالتشنع، الأخيرة عن الجوهري، يقال: شنعت الناقة، وأشنعت، وتشنعت: شمرت في سيرها وانكمشت وجدت، فهي إبل مشنعة، حكاه أبو عبيد عن الأصمعي، وأنشد:
  كأنه حين بدا تشـنـعـه                      وسال بعد الهمعان أخدعه
  جأب بأعلى قنتين مرتعه وتشنع: تهيأ للقتال، وهو من الجد والانكماش في الأمر، قاله ابن الأعرابي، وقال أبو عمرو: تشنع للشر: تهيأ له. تشنع الفرس: ركبه وعلاه، نقله الجوهري، وكذلك الراحلة والقرن. تشنع السلاح: لبسه، نقله الجوهري. تشنع الغارة: بثها، نقله الجوهري، وهو قول أبي عمرو، وفي نسخة: شنها. تشنع الثوب، إذا تفزر، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: الشنع، محركة، والشناع، كسحاب: من مصادر شنع، ككرم، ومن الأخير قول عاتكة بنت عبد المطلب:
  سائل بنا في قـومـنـا                      وليكف من شر سماعه قيسا وما جمعوا لنا في مجمع باق شناعه وهو كقولهم: سقم سقاما، ويجوز أن يراد به الشناعة، فحذفت التاء مضطرة. وامرأة شنيعة، أي قبيحة. ومنظر شنيع، ومتشنع. واستشنعه: عده شنيعا. قال الليث: يقال: قد استشنع بفلان جهله، أي خف. وتشنع القوم: قبح أمرهم باختلافهم، واضطراب رأيهم، قال جرير:
  يكفي الأدلة بعد سوء ظنونهم                      مر المطي إذا الحداة تشنعوا وتشنع الرجل: هم بأمر شنيع، قال الفرزدق:
  لعمري لقد قالت أمامة إذ رأت                      جريرا بذات الرقمتين تشنعـا وقصة شنعاء. ورجل أشنع الخلق: مضطربه. والشنعة، بالضم: الجنون، عن ابن الأعرابي. واسم شنيع، وقوم شنع الأسامي، كما في الأساس.

### Türkçe

**الشناعة**: dehşetlilik; ve **شنع** oldu, **كرم** gibi; onu el-Cevherî ve es-Sâğânî nakletti; ve ikincisi el-Kutâmî’den şu beyti okudu:
  Ve biz sürüyüz, onlar çobanlar;                      ve onların çobanlığı olmasaydı **شنع الشنار** olurdu
O hâlde o **شنيع**’dir; ve **شنع**; ve **أشنع**; ve o, onların “**الله أكبر**” sözleri gibidir; yani: büyük; iki tevilden birine göre. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi:
  İkisi de şanı yağmalar, her güvenen                      kendi belâsına; ve bugün **يوم أشنع** günüdür
Yani: iğrenç; ve denildi ki: çirkin; ve bunun gibi **يوم شنيع**; ve onun benzeri, Mutemmim b. Nüveyre’nin sözü, Allah ondan razı olsun:
  Ve gerçekten bir müddet karşılaştığımla gıpta ettim                      ve gerçekten üzerimden **يوم أشنع** bir gün geçer

İsim **الشنعة**’dır, ötre ile; el-Cevherî nakletti. Ve **أشنع بن عمرو بن طريف**: Araplardan bir kabilenin babası; es-Sâğânî nakletti. Ve **غبرة**; işte böyle, bütün nüshalarda **الموحدة** ile; ve doğrusu **الياء التحتية** iledir: **غيرة شنعاء**; yani aşırı derecede çirkin; Ebû’n-Necm dedi:
  Ümmü’l-‘Amr’ı esirinden uzaklaştırdı                      saraylarının üzerinde kapı bekçileri
  Ve kıskançlarından **غيرة شنعاء**
İbn Düreyd dedi: **شنع** paçavrayı ve benzerini, **منع** gibi: onu dağınık yaptı, ta ki kabarsın. Başkası dedi: **شنع** falancayı; yani onu çirkin gördü; ve denildi ki: ona sövdü; işte böyle nüshalarda; ve bazı asıllarda: **سئمه**; **السآمة**’den; ve bunun benzeri **الصحاح**’tadır; ve birincisine delil, İbnü’l-A‘râbî’nin sözü: **شنعه شنعا**: ona sövdü; ve el-Cevherî Kesîr’den şu beyti okudu:
  Ve Esmâ, bıkkınlıkla **مشنوعة** değildir                      yanımızda; ve eğer nefret ederse nefret edilen değildir
**شنعه شنعا**: onu rezil etti; ve denilir: **شنعنا** falan; yani onu rezil ettik. Ve **الشنوع**, ötre ile: çirkinlik; et-Tırimmâh arıyı vasfederek dedi:
  İnce belli, orta kısımları; kanatları çıplak                      ve başlarda ondan bir bakış ve **شنوع**
Denilir: falanda bir bakış, bir kızarıklık ve **شنوع** vardır; yani çirkinlik; ve Şemir onu okudu; ve dedi: yani kendisinden hayret edilen bir çirkinlik. el-Leys dedi: denilir: **رأى أمرا شنع به**; **علم شنعا** ötre ile gibi; yani **استشنعه**; yani onu **شنيعا** gördü. Mervân b. el-Hakem dedi:
  İşleri Allah’a havale et; çünkü O                      sana yetecektir; görüşünü bir **شانع** çirkinleştirmez
Ve **المشنوع**: meşhur olan; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: **الشنعنع**, **سفرجل** gibi: yaratılışı çalkantılı olan; ve o **الشنوع**’dandır; ve denilir: o uzundur. Dedi: ve **أشنعت** deve: yürüyüşünde hızlandı ve ciddileşti. Ve **التشنيع**: **الشناعة**’yı çoğaltmaktır; denilir: **شنع عليه الأمر تشنيعا**; yani onu çirkinleştirdi. **التشنيع**: paçaları sıvamak; denilir: **شنع** adam, paçaları sıvadığı ve hızlandığı zaman; ve aynı şekilde deve. **التشنيع**: büzülme ve yürüyüşte ciddiyet; **كالتشنع** gibi; sonuncusu el-Cevherî’dendir; denilir: **شنعت** deve, ve **أشنعت**, ve **تشنعت**: yürüyüşünde paçaları sıvadı, büzüldü ve ciddileşti; o hâlde o **إبل مشنعة**’dır; Ebû Ubeyd bunu el-Asma‘î’den nakletti; ve şu beyti okudu:
  Sanki o, **تشنعه** ortaya çıktığında                      ve hızlı koşudan sonra iki şah damarı aktı
  İki tepenin en üstünde otlağı olan bir **جأب**
Ve **تشنع**: savaş için hazırlandı; ve o, işte ciddiyet ve işte büzülmedendir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ebû ‘Amr dedi: **تشنع للشر**: ona hazırlandı. **تشنع** at: ona bindi ve üstüne çıktı; el-Cevherî nakletti; ve aynı şekilde binek ve boynuz. **تشنع السلاح**: onu giydi; el-Cevherî nakletti. **تشنع الغارة**: onu yaydı; el-Cevherî nakletti; ve o Ebû ‘Amr’un sözüdür; ve bir nüshada: **شنها**. **تشنع الثوب**: yarıldığı zaman; es-Sâğânî nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الشنع**, harekeli; ve **الشناع**, **سحاب** gibi: **شنع**’ın, **كرم** gibi, mastarlarındandır; ve sonuncudandır, Abdülmuttalib’in kızı Âtike’nin sözü:
  Bizim kavmimizde bizi sor                      ve işitmesinin şerrinden Kays’a kâfi gelsin
  Bize bir mecliste topladıkları şey                      kalıcı bir **شناعه** oldu
Ve o, onların “**سقم سقاما**” sözleri gibidir; ve onunla **الشناعة** kastedilmiş olması caizdir; böylece **التاء** zarureten düşürüldü. Ve **امرأة شنيعة**: yani çirkin. Ve **منظر شنيع**; ve **متشنع**. Ve **استشنعه**: onu **شنيعا** saydı. el-Leys dedi: denilir: **قد استشنع بفلان جهله**; yani hafifledi. Ve **تشنع القوم**: ihtilafları ve görüşlerinin çalkantısı sebebiyle işleri çirkinleşti; Cerîr dedi:
  Kötü zanlarından sonra delillere yeter                      bineklerin sürati, sürücüler **تشنعوا** ettiklerinde
Ve **تشنع الرجل**: çirkin bir işe niyetlendi; el-Ferezdak dedi:
  Canıma yemin olsun, Ümâme dedi, gördüğünde                      Cerîr’i iki benekli yerde **تشنعا** hâlinde
Ve **قصة شنعاء**. Ve **رجل أشنع الخلق**: yaratılışı çalkantılı olan. Ve **الشنعة**, ötre ile: delilik; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **اسم شنيع**; ve **قوم شنع الأسامي**; **الأساس**’ta olduğu gibi.
