# شنق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شنق

الشَّنَقُ: طولُ الرأْس كأَنما يُمَدُّ صُعُداً؛ وأَنشد:
كأَنَّها كَبْداءُ تَنْزُو في الشَّنَقْ
(* قوله «كأنها كبداء تنزو إلخ» في شرح القاموس ما نصه: هكذا في اللسان وهو لرؤبة يصف صائداً، والرواية: سوّى لها كبداء).
وشَنَقَ البَعيرَ يَشْنِقُه ويَشْنُقُه شَنْقاً وأَشْنَقَه إذا جذب خطامه وكفَّه بزمامه وهو راكبه من قِبَل رأْسِه حتى يُلْزِقَ ذِفْراه بقادمة الرحل، وقيل: شَنَقَه إذا مدّه بالزمام حتى يرفع رأْسه. وأَشْنَقَ البعيرُ بنفسه: رَفع رأْسَه، يتعدى ولا يتعدى. قال ابن جني: شَنَقَ البعيرَ وأَشْنَق هو جاءت فيه القضية معكوسة مخالفة للعادة، وذلك أَنك تجد فيها فَعَلَ متعدياً وأَفْعَلَ غير متعد، قال: وعلة ذلك عندي أَنه جعل تعدِّي فَعَلْت وجمود أَفْعَلْت كالعوض لِفَعَلْت من غلبة أَفْعَلْت لها على التعدي نحو جلس وأَجلست، كما جعل قلب الياء واواً في البَقْوَى والرَّعْوَى عوضاً للواو من كثرة دخول الياء عليها، وأُنْشِدَ طلحةُ قصيدة فما زال شانِقاً راحلتَه حتى كتبت له، وهو التيمي ليس الخزاعي. وفي حديث علي، رضوان الله عليه: إن أَشْنَقَ لها خَرَمَ أي إن بالع في إشْناقِها خَرَمَ أَنْفَها. ويقال: شَنَقَ لها وأَشْنَقَ لها. وفي حديث جابر: فكان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَوّلَ طالع فأَشْرَعَ ناقتَه فشَرِبَت وشَنَقَ لها. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: سأَله رجل مُحْرِمٌ فقال عَنَّت لي عِكْرِشةٌ فشَنَقْتُها بحَبُوبة أَي رميتها حتى كَفَّت عن العدوِ.
والشِّناقُ حبل يجذب به رأْس البعير والناقةِ، والجمع أَشْنِقةٌ وشُنُقٌ. وشَنَقَ البعيرَ والناقةَ يَشْنِقُه شَنْقاً: شدّهما بالشِّناق. وشَنَقَ الخلِيّةَ يَشْنِقها شَنْقاً وشَنَّقها: وذلك أَن يَعمِد إلى عود فيَبْرِيه ثم يأْخذ قُرْصاً من قِرَصةِ العسل فيُثْبت ذلك العودَ في أَسفل القُرْص ثم يقيمه في عرْضِ الخلية فربما شَنَقَ في الخلية القُرْصَين والثلاثة، وإنما يفعل هذا إذا أَرْضعت النحلُ أولادهَا، واسم ذلك الشيء الشَّنِيقُ. وشَنَقَ رأْسَ الدابة: شدَّه إلى أَعلى شجرة أو وَتَدٍ مرتفع حتى يمتد عنقها وينتصب. والشِّناقُ: الطويل؛ قال الراجز:
قد قَرنَوني بامْرِئٍ شِناقِ،
شَمَرْدلٍ يابسِ عَظْمِ السّاقِ
وفي حديث الحجاج ويزيد بن المهلب:
وفي الدِّرْع ضَخْم المَنْكِبَيْنِ شِناق
أي طويل. النضر: الشَّنَقُ الجيّد من الأوتار وهو السَّمْهَرِيّ الطويل. والشَّنَقُ: طول الرأْس. ابن سيده: والشَّنَقُ الطولُ. عُنُقٌ أَشْنَقُ وفرس أَشْنَقُ ومَشْنُوقٌ: طويل الرأْس، وكذلك البعير، والأُنثى شَنْقاء وشِناق. التهذيب: ويقال للفرس الطويلِ شِناقٌ ومَشْنوقٌ؛ وأَنشد: يَمَّمْتُه بأَسِيلِ الخَدِّ مُنْتَصبٍ،
خاظِي البَضِيع كمِثْل الجِذْع مَشْنوق
ابن شميل: ناقة شِناقٌ أَي طويلة سَطْعاء، وجمل شِناقٌ طويل في دِقّةٍ، ورجلِ شِناقٌ وامرأَة شِناقٌ، لا يثنى ولا يجمع، ومثله ناقةٌ نِيافٌ وجمل نِيافٌ، لا يثنى ولا يجمع. وشَنِقَ شَنَقاً وشَنَقَ: هَوِيَ شيئاً فبقي كأَنه مُعلّقٌ. وقَلْبٌ شَنِقٌ: هيْمان. والقلب الشَّنِقُ المِشْناقُ: الطامحُ إلى كل شيء؛ وأَنشد:
يا مَنْ لِقَلْبٍ شَنِقٍ مِشْناق
ورجل شَنِقٌ: مُعَلَّقُ القلب حذر؛ قال الأَخطل:
وقد أَقولُ لِثُوْرٍ: هل ترى ظُعُناً،
يَحْدو بهنّ حِذارِي مُشْفِقٌ شَنِقُ؟
وشِناقُ القِربةِ: علاقتُها، وكل خيط علقت به شيئاً شِناقٌ. وأَشْنَقَ القربة إشْناقاً: جعل لها شِناقاً وشدَّها به وعلقها، وهو خيط يشد به فم القربة. وفي حديث ابن عباس: أَنه بات عند النبي، صلى الله عليه وسلم، في بيت ميمونة، قال: فقام من الليل يصلي فحَلَّ شِناقَ القربة؛ قال أَبو عبيدة: شِناقُ القربة هو الخيط والسير الذي تُعلّق به القربةُ على الوتد؛ قال الأَزهري: وقيل في الشِّناق إنه الخيط الذي تُوكِئُ به فمَ القربة أَو المزادة، قال: والحديث يدل على هذا لأن العِصامَ الذي تُعَلَّق به القربة لا يُحَلّ إنما يُحَلُّ الوكاء ليصب الماء، فالشِّناقُ هو الوكاء، وإنما حلّه النبي، صلى الله عليه وسلم، لمّا قام من الليل ليتطهر من ماء تلك القربة. ويقال: شَنَقَ القربةَ وأَشْنَقَها إذا أَوكأَها وإذا علقها. أَبو عمرو الشيباني: الشِّناقُ أن تُغَلَّ اليد إلى العُنُقِ؛ وقال عدي: ساءَها ما بنا تَبَيَّنَ في الأَيْـ
ـدي، وإشْناقُها إلى الأَعْناقِ
وقال ابن الأَعرابي: الإشْناقُ أَن تَرْفَعَ يدَه بالغُلّ إلى عنقه. أَبو سعيد: أَشْنَقْتُ الشيء وشَنَقْتُه إذا علَّقته؛ وقال الهذلي يصف قوساً ونبلاً:
شَنَقْت بها مَعابِلَ مُرْهَفاتٍ،
مُسالاتِ الأَغِرَّة كالقِراطِ
قال: شَنَقْتُ جعلت الوتر في النبل، قال: والقِراطُ شُعْلة السِّراج. والشِّناق والأَشْناقُ: ما بين الفريضتين من الإبل والغنم فما زاد على العَشْر لا يؤخذ منه شيء حتى تتم الفريضة الثانية، واحدها شَنَقٌ، وخص بعضهم بالأَشْناق الإبلَ. وفي الحديث: لا شِناقَ أَي لا يؤخذ من الشَّنَقِ حتى يتمّ. والشِّناقُ أَيضاً: ما دون الدية، وقيل: الشَّنَقُ أَن تزيد الإبل على المائة خمساً أو ستّاً في الحَمالة، قيل: كان الرجل من العرب إذا حمل حَمالةً زاد أَصحابَها ليقطع أَلسنتهم ولِيُنْسَبَ إلى الوفاء. وأَشْناقُ الدية: دياتُ جراحات دون التمام، وقيل: هي زيادة فيها واشتقاقها من تعليقها بالدية العظمى، وقيل: الشَّنَقُ من الدية ما لا قود فيه كالخَدْش ونحو ذلك، والجمع أشْناقٌ. والشَّنَقُ في الصدقة: ما بين الفريضتين. والشَّنَقُ أَيضاً: ما دون الدية، وذلك أَن يسوق ذُو الحَمالةِ مائة من الإبل وهي الدية كاملة، فإذا كانت معها ديات جراحات لا تبلغ الدية فتلك هي الأَشْناقُ كأَنها متعلقة بالدية العظمى؛ ومنه قول الشاعر: بأَشْناقِ الدِّياتِ إلى الكُمول
قال أَبو عبيد: الشِّناقُ ما بين الفريضتين. قال: وكذلك أَشْناقُ الديات، ورَدّ ابن قتيبة عليه وقال: لم أَر أَشْناقَ الدياتِ من أَشناقِ الفرائض في شيء لأنّ الديات ليس فيها شيء يزيد على حد من عددها أو جنس من أجناسها. وأَشْناقُ الديات: اختلاف أَجناسها نحو بنات المخاض وبنات اللبون والحقاق والجذاع، كلُّ جنس منها شَنَقّ؛ قال أَبو بكر: والصواب ما قال أَبو عبيد لأَن الأَشْناقَ في الديات بمنزلة الأَشْناقِ في الصدقات، إذا كان الشَّنَقُ في الصدقة ما زاد على الفريضة من الإبل. وقال ابن الأَعرابي والأَصمعي والأثرم: كان السيد إذا أَعطى الدية زاد عليها خمساً من الإبل ليبين بذلك فضله وكرمه، فالشَّنَقُ من الدية بمنزلة الشَّنَقِ في الفريضة إذا كان فيها لغواً، كما أنه في الدية لغو ليس بواجب إنما تَكرُّمٌ من المعطي. أَبو عمرو الشيباني: الشَّنَقُ في خَمْسٍ من الإبل شاة، وفي عشر شاتان، وفي خمس عشرة ثلاث شياه، وفي عشرين أَربع شياه، فالشاة شَنَقٌ والشاتان شَنَقٌ والثلاث شياه شَنَقٌ والأربع شياه شَنَقٌ، وما فوق ذلك فهو فريضة. وروي عن أحمد بن حنبل: أَن الشَّنَقَ ما دون الفريضة مطلقاً كما دون الأَربعين من الغنم. وفي الكتاب الذي كتبه النبي، صلى الله عليه وسلم، لوائل بن حُجْر: لا خِلاطَ ولا وِراطَ ولا شِناقَ؛ قال أَبو عبيد: قوله لا شِناقَ فإن الشَّنَقَ ما بين الفريضتين وهو ما زاد من الإبل على الخمس إلى العشر، وما زاد على العشر إلى خمس عشرة؛ يقول: لا يؤخذ من الشَّنَقِ حتى يتم، وكذلك جميع الأشْناقِ؛ وقال الأَخطل يمدح رجلاً:
قَرْم تُعَلَّقُ أَشْناقُ الدّيات به،
إذا المِئُونَ أُمِرَّتْ فَوْقَه حَملا
وروى شمر عن ابن الأعرابي في قوله:
قَرْم تُعَلَّقُ أَشْناقُ الدِّيات به
يقول: يحتمل الديات وافية كاملة زائدة. وقال غيرُ ابن الأَعرابي في ذلك: إن أَشْناقَ الديات أَصنافُها، فدِيَةُ الخطإِ المحض مائةٌ من الإبل تحملها العاقلةُ أَخْماساً: عشرون ابنة مخاض، وعشرون ابنة لبون، وعشرون ابن لبون، وعشرون حِقَّةً، وعشرون جَذَعةً، وهي أَشْناقٌ أَيضاً كما وصَفْنا، وهذا تفسير قول الأخطل يمدح رئيساً يتحمل الديات وما دون الديات فيُؤَدِّيها ليُصْلِحَ بين العشائر ويَحْقُنَ الدِّماء؛ والذي وقع في شعر الأَخطل: ضَخْمٍ تعلَّق، بالخفض على النعت لما قبله وهو:
وفارسٍ غير وَقَّافٍ برايتهِ،
يومَ الكرَيهة، حتى يَعْمَل الأَسَلا
والأَشْناقُ: جمع شَنَق وله معنيان: أَحدهما أَن يَزِيدَ مُعْطي الحَمالةِ على المائة خَمْساً أو نحوها ليُعْلَم به وفاؤه وهو المراد في بيت الأخطل، والمعنى الآخر أَن يُرِيدَ بالأَشْناق الأُرُوشَ كلَّها على ما فسره الجوهري؛ قال أَبو سعيد الضرير: قول أَبي عبيد الشَّنَقُ ما بين الخَمْس إلى العشر مُحالٌ، إنما هو إلى تسع، فإذا بلغ العَشْرَ ففيها شاتان، وكذلك قوله ما بين العشرة إلى خَمْس عَشْرةَ، وكان حقُّه أَن يقول إلى أَرْبَعَ عَشْرة لأَنها إذا بلغت خَمْسَ عَشْرةَ ففيها ثلاثُ شِياه. قال أَبو سعيد: وإنما سمي الشَّنَقُ شَنَقاً لأَنه لم يؤخذ منه شيء. وأَشْنَقَ إلى ما يليه مما أُخذ منه أَي أضيف وجُمِعَ؛ قال: ومعنى قوله لا شِناقَ أَي لا يُشْنِقُ الرجل غنمه وإبله إلى غنم غيره ليبطل عن نفسه ما يجب عليه من الصدقة، وذلك أَن يكون لكل واحد منهما أَربعون شاة فيجب عليهما شاتان، فإذا أَشْنَقَ أَحدُهما غنمَه إلى غنم الآخر فوجدها المُصَدِّقُ في يده أَخَذَ منها شاة، قال: وقوله لا شِناقَ أي لا يُشْنِقُ الرجلُ غنمه أو إبله إلى مال غيره ليبطل الصدقة، وقيل: لا تَشانَقُوا فتجمعوا بين متفرق، قال: وهو مثل قوله ولا خِلاطَ؛ قال أَبو سعيد: وللعرب أَلفاظ في هذا الباب لم يعرفها أَبو عبيد، يقولون إذا وجب على الرجل شاة في خمس من الإبل: قد أَشْنَقَ الرجلُ أَي وجب عليه شَنَقٌ فلا يزال مُشْنِقاً إلى أن تبلغ إبله خمساً وعشرين، فكل شيء يؤدِّيه فيها فهي أَشْناقٌ: أَربَعٌ من الغنم في عشرين إلى أَربع وعشرين، فإذا بلغت خمساً وعشرين ففيها بنتُ مَخاضٍ مُعَقَّلٍ أي مُؤَدّىً للعقال، فإذا بلغت إبلُه ستّاً وثلاثين إلى خمس وأَربعين فقد أَفْرَضَ أي وجبت في إبله فريضة. قال الفراء: حكى الكسائي عن بعض العرب: الشَّنَقُ إلى خمس وعشرين. قال والشَّنَقُ ما لم تجب فيه الفريضة؛ يريد ما بين خمس إلى خمس وعشرين. قال محمد بن المكرم، عفا الله عنه: قد أَطلق أَبو سعيد الضريرُ لِسانَه في أَبي عبيد ونَدَّدَ به بما انْتَقَده عليه بقوله أَوّلاً إن قوله الشَّنَقُ ما بين الخَمْسِ إلى العَشْرِ مُحالٌ إنما هو إلى تسع، وكذلك قوله ما بين العَشْرِ إلى خَمْسَ عَشْرةَ كان حقه أَن يقول إلى أَربعَ عشرة، ثم بقوله ثانياً إن للعرب أَلفاظاً لم يعرفها أبو عبيد، وهذه مشاحَّةٌ في اللفظ واستخفافٌ بالعلماء، وأَبو عبيد، رحمه الله، لم يَخْفَ عنه ذلك وإنما قصد ما بين الفريضتين فاحتاج إلى تسميتها، ولا يصح له قول الفريضتين إلا إذا سماهما فيضطر أن يقول عشر أو خمس عشرة، وهو إذا قال تسعاً أو أربع عشرة فليس هناك فريضتان، وليس هذا الانتقاد بشيء، ألا ترى إلى ما حكاه الفراء عن الكسائي عن بعض العرب: الشَّنَقُ إلى خمس وعشرين؟ وتفسيره بأنه يريد ما بين الخمس إلى خمس وعشرين، وكان على زعم أبي سعيد يقول: الشَّنَقُ إلى أربع وعشرين، لأنها إذا بلغت خمساً وعشرين ففيها بنت مخاض، ولم ينتقد هذا القول على الفراء ولا على الكسائي ولا على العربي المنقول عنه، وما ذاك إلا لأنه قصد حَدَّ الفريضتين، وهذا انْحِمال من أبي سعيد على أبي عبيد، والله أعلم. والأشْناقُ: الأُروشُ أَرْش السِنُّ وأَرْشُ المُوضِحة والعينِ القائمة واليد الشلاَّء، لا يزال يقال له أَرْشٌ حتى يكونَ تكملَة ديةٍ كاملة؛ قال الكميت: كأَنّ الدِّياتِ، إذا عُلِّقَتْ
مِئُوها به، والشَّنَقُ الأَسْفَلُ
وهو ما كان دون الدِّية من المَعاقِل الصِّغارِ. قال الأَصمعي: الشَّنَقُ ما دون الدية والفَضْلةُ تَفْضُل، يقول: فهذه الأَشْناقُ عليه مثل العَلائِق على البعير لا يكترث بها، وإذا أُمِرَّت المئون فوقَه حَمَلها، وأُمِرَّت: شُدَّت فوقه بمرارٍ، والمِرارُ الحَبْلُ. وقال غيره في تفسير بيت الكميت: الشَّنَقُ شَنَقانِ: الشَّنَقُ الأَسْفَلُ والشَّنَقُ الأَعلى، قالشَّنَقُ الأسفل شاةٌ تجب في خَمْس من الإبل، والشَّنَقُ الأعلى ابنةُ مخاض تجب في خمس وعشرين من الإبل؛ وقال آخرون: الشَّنَقُ الأَسْفلُ في الديات عشرون ابنة مخاضٍ، والشَّنَقُ الأعلى عشرون جذعةً، ولكلٍّ مقالٌ لأنها كلَّها أَشْناقٌ؛ ومعنى البيت أنه يستَخِفُّ الحمالاتِ وإعطاءَ الديات، فكأَنه إذا غَرِمَ دِياتٍ كثيرةً غَرِمَ عشرين بعيراً لاستخفافه إيّاها. وقال رجل من العرب: مِنَّا مَنْ يُشْنِقُ أي بعطي الأَشْناقَ، وهي ما بين الفريضتين من الإبل، فإذا كانت من البقر فهي الأَوْقاص، قال: ويكون يُشْنِقُ يعطي الشُّنُقَ وهي الحبال، واحدها شِناقٌ، ويكون يُشْنِقُ يعطي الشَّنَقَ وهو الأَرْش؛ وقال في موضع آخر: أَشْنق الرجلُ إذا أخذ الشَّنَقَ يعني أَرْشَ الخَرْقِ في الثوب. ولحم مُشَنَّقٌ أي مقطّع مأْخوذ من أشْناق الدية. والشِّناقُ: أن يكون على الرجل والرجلين أو الثلاثةِ أشْناقٌ إذا تفرّقت أَموالهم، فيقول بعضهم لبعض: شانِقْني أي اخْلِطْ مالي ومالَك، فإنه إن تفرّق وجب علينا شَنَقانِ، فإن اختلط خَفَّ علينا؛ فالشِّناقُ: المشاركة في الشَّنَقِ والشَّنَقَينِ.
والمُشَنَّقُ: العجين الذي يُقطَّع ويعمل بالزيت. ابن الأعرابي: إذا قُطِّع العجين كُتَلاً على الخِوانِ قبل أن يبسط فهو الفَرَزْدَق والمُشَنَّقُ والعَجاجير.
ورجل شِنِّيقٌ: سَيءُ الخُلُق. وبنو شَنوقٍ: بطن. والشَّنِيق: الدَّعِيّ؛ قال الشاعر:
أنا الدَّاخِلُ الباب الذي لا يَرومُه
دَنيٌّ، ولا يُدْعَى إليه شَنِيقُ
وفي قصة سليمان، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: احْشُروا الطيرَ إلا الشَّنْقاءَ؛ هي التي تزُقُّ فِراخَها.

### Türkçe

**الشَّنَقُ**: başın uzunluğu; sanki yukarı doğru uzatılıyormuş gibi; ve inşad etti:
kâhanki o, **كَبْداءُ**’dur; **الشَّنَقْ** içinde sıçrar
(* onun “kâhanki o kebdâ’ tenzû ilh” sözü hakkında, Şerhu’l-Kāmûs’ta metni şöyledir: Lisân’da böyledir; ve o, Ru’be’nindir; bir avcıyı vasfeder; rivayet: **سوّى لها كبداء**).

Ve **شَنَقَ** deveyi, onu **يَشْنِقُه** ve **يَشْنُقُه** **شَنْقاً** (şenk etmek) ve **أَشْنَقَه**: eğer onun yularını çekti ve onu, o binek üzerindeyken, başı tarafından dizginiyle tuttu; ta ki onun **ذِفْراه**’ını semerin ön kısmına yapıştırıncaya kadar; ve denildi: onu **شَنَقَه**: eğer onu dizginle uzattı; ta ki başını kaldırıncaya kadar. Ve deve, kendisiyle **أَشْنَقَ**: başını kaldırdı; geçişli olur ve geçişsiz olur. İbn Cinnî dedi: “Deveyi **شَنَقَ**” ve “**أَشْنَقَ**” hakkında mesele, âdete aykırı tersine gelmiştir; çünkü sen onda **فَعَلَ**’i geçişli, **أَفْعَلَ**’ı geçişsiz bulursun. Dedi: bunun illeti bence şudur: **فَعَلْت**’in geçişliliğini ve **أَفْعَلْت**’in donukluğunu, **أَفْعَلْت**’in ona geçişlilikte galebe çalmasından dolayı **فَعَلْت** için bir bedel gibi kıldı; **جلس** ve **أَجلست** gibi. Nitekim **البَقْوَى** ve **الرَّعْوَى**’da **الياء**’yı **واو**’ya çevirmeyi, **الواو** için, **الياء**’nın ona çokça girmesinden dolayı bir bedel kıldı. Ve Talha bir kaside inşad etti; ona yazılıncaya kadar binitini durmadan **شانِقاً** idi; o Teymî’dir, Huzâî değildir. Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Şüphesiz ona **أَشْنَقَ** ederse **خَرَمَ** eder” yani onun **إشْناق**’ında gevşeklik yaparsa burnunu deler. Ve denilir: ona **شَنَقَ** ve ona **أَشْنَقَ**. Câbir’in hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ilk görünen idi; devesini **أَشْرَعَ** etti; o da içti ve ona **شَنَقَ** etti. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir **مُحْرِمٌ** adam ona sordu; dedi ki: bana bir **عِكْرِشةٌ** ilişti; ben onu bir **حَبُوبة** ile **شَنَقْتُها** ettim; yani onu attım; ta ki koşmaktan vazgeçti.

Ve **الشِّناقُ**: deve ve dişi devenin başının kendisiyle çekildiği ip; çoğulu **أَشْنِقةٌ** ve **شُنُقٌ**. Ve deveyi ve dişi deveyi **شَنَقَ** eder, onu **يَشْنِقُه** **شَنْقاً**: ikisini **الشِّناق** ile bağladı. Ve kovanı **شَنَقَ** eder, onu **يَشْنِقها** **شَنْقاً** ve onu **شَنَّقها**: bu, bir çubuğa yönelip onu yontması; sonra bal peteğinden bir parça alması; sonra o çubuğu parçanın altına sabitlemesi; sonra onu kovanın enine dikmesi; bazen kovanda iki ve üç parçayı **شَنَقَ** eder; bunu ancak arılar yavrularını emzirdiği zaman yapar; o şeyin adı **الشَّنِيقُ**’tir. Ve binek hayvanının başını **شَنَقَ**: onu yüksek bir ağaca yahut yüksek bir kazığa bağladı; ta ki boynu uzasın ve dikilsin. Ve **الشِّناقُ**: uzun; râciz dedi:
Beni **شِناقِ** bir adamla eşleştirdiler,
**شَمَرْدلٍ**; incik kemiği kuru.
Ve Haccâc ve Yezîd b. el-Mühelleb hadîsinde:
Ve zırhta, iki omuzu iri, **شِناق**
yani uzun. Nadr: **الشَّنَقُ** yay kirişlerinden iyi olanıdır; o, uzun **السَّمْهَرِيّ**’dir. Ve **الشَّنَقُ**: başın uzunluğu. İbn Sîde: ve **الشَّنَقُ** uzunluktur. **عُنُقٌ أَشْنَقُ** ve **فرس أَشْنَقُ** ve **مَشْنُوقٌ**: başı uzun; deve de böyledir; dişisi **شَنْقاء** ve **شِناق**. Tehzîb: uzun at için **شِناقٌ** ve **مَشْنوقٌ** denilir; ve inşad etti:
Onu, yanağı düz, dik duran birine yönelttim,
**خاظِي البَضِيع**; gövde gibi **مَشْنوق**
İbn Şümeyl: **ناقة شِناقٌ** yani uzun, **سَطْعاء**; ve **جمل شِناقٌ**: incelik içinde uzun; ve **رجلِ شِناقٌ** ve **امرأَة شِناقٌ**; ikilenmez ve çoğullanmaz; bunun benzeri **ناقةٌ نِيافٌ** ve **جمل نِيافٌ**; ikilenmez ve çoğullanmaz. Ve **شَنِقَ** **شَنَقاً** ve **شَنَقَ**: bir şeyi sevdi; sonra sanki asılı kalmış gibi kaldı. Ve **قَلْبٌ شَنِقٌ**: şaşkın-aşık. Ve **القلب الشَّنِقُ المِشْناقُ**: her şeye atılan; ve inşad etti:
Ey her şeye atılan **شَنِقٍ** bir kalbin sahibi kim?
Ve **رجل شَنِقٌ**: kalbi asılı, ürkek; Ahtal dedi:
Ve ben **ثُوْرٍ**’a derim: bir göç görüyor musun,
onları benim korkum sürer; ürkek, kaygılı **شَنِقُ**?
Ve **شِناقُ القِربةِ**: onun askısı; ve kendisiyle bir şeyi astığın her ip **شِناقٌ**’tır. Ve kırbayı **أَشْنَقَ** eder **إشْناقاً**: ona bir **شِناق** yaptı; onu onunla bağladı ve astı; o, kırbanın ağzının kendisiyle bağlandığı iptir. İbn Abbâs hadîsinde: Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, Meymûne’nin evinde yanında geceledi; dedi: geceden kalktı namaz kılıyor; kırbanın **شِناق**’ını çözdü. Ebû Ubeyde dedi: kırbanın **شِناق**’ı, kırbanın kazığa asıldığı ip ve kayıştır. Ezherî dedi: ve **الشِّناق** hakkında denildi: o, kırbanın yahut **المزادة**’nin ağzının kendisiyle bağlandığı iptir. Dedi: hadîs buna delâlet eder; çünkü kırbanın kendisiyle asıldığı **العِصام** çözülmez; ancak su dökmek için **الوكاء** çözülür; öyleyse **الشِّناقُ** **الوكاء**’dır. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu ancak geceden kalkıp o kırbanın suyuyla temizlenmek için çözdü. Ve denilir: kırbayı **شَنَقَ** ve onu **أَشْنَقَ**: eğer onu bağladıysa ve eğer onu astıysa. Ebû Amr eş-Şeybânî: **الشِّناقُ** elin boyna kelepçeyle bağlanmasıdır; Adî dedi:
Bize dair ellerde beliren şey onu kötüledi,
ve onların boyunlara **إشْناقُ**’ı.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإشْناقُ** elini kelepçeyle boynuna kaldırmandır. Ebû Saîd: bir şeyi **أَشْنَقْتُ** ve **شَنَقْتُه**: eğer onu astıysam; Hüzelî, bir yayı ve okları vasfederek dedi:
Onunla keskin **مَعابِلَ**’i astım,
**مُسالاتِ الأَغِرَّة**; küpe gibi.
Dedi: **شَنَقْتُ**: kirişi okların içine koydum. Dedi: **القِراطُ** kandilin alevidir.

Ve **الشِّناق** ve **الأَشْناقُ**: develer ve koyunlarda iki farîza arasındaki şeydir; ondan, on’u aşan şeyden, ikinci farîza tamam oluncaya kadar hiçbir şey alınmaz; tekili **شَنَقٌ**’tır; bazısı **الأَشْناق** ile develeri tahsis etti. Hadîste: “**لا شِناقَ**” yani **الشَّنَق**’tan, tamam oluncaya kadar alınmaz. Ve **الشِّناقُ** ayrıca: diyetten aşağı olan şeydir. Ve denildi: **الشَّنَقُ** hamâlede, develerin yüzün üzerine beş yahut altı artmasıdır. Denildi: Araplardan bir adam bir **حَمالةً** yüklendiğinde, sahiplerine artırırdı; dillerini kessin ve vefaya nisbet edilsin diye.

Ve **أَشْناقُ الدية**: tamama varmayan yaraların diyetleridir. Ve denildi: onda bir artıştır; türetimi, büyük diyete asılmasındandır. Ve denildi: diyetten **الشَّنَقُ**, **الخَدْش** ve benzeri gibi, onda kısas olmayan şeydir; çoğulu **أشْناقٌ**. Ve sadakada **الشَّنَقُ**: iki farîza arasındaki şeydir. Ve **الشَّنَقُ** ayrıca: diyetten aşağı olan şeydir; bu, **ذُو الحَمالةِ**’nin yüz deve sürmesidir; o, tam diyedir; onunla birlikte diyeye varmayan yaraların diyetleri olursa, işte onlar **الأَشْناقُ**’tır; sanki büyük diyeye asılıdır; şairin sözü bundandır:
**بأَشْناقِ الدِّياتِ**’le **الكُمول**’e.
Ebû Ubeyd dedi: **الشِّناقُ** iki farîza arasındaki şeydir. Dedi: **أَشْناقُ الديات** da böyledir. İbn Kuteybe ona reddetti ve dedi: **أَشْناقَ الدياتِ**’i, **أَشناقِ الفرائض**’dan hiçbir şeyde görmedim; çünkü diyetlerde, sayısının sınırından yahut cinslerinden bir cinsten fazla olan bir şey yoktur. Ve **أَشْناقُ الديات**: cinslerinin farklılığıdır; **بنات المخاض** ve **بنات اللبون** ve **الحقاق** ve **الجذاع** gibi; bunların her cinsi **شَنَقّ**’tır. Ebû Bekir dedi: doğru olan Ebû Ubeyd’in dediğidir; çünkü diyetlerdeki **الأَشْناقُ**, sadakalardaki **الأَشْناق** menzilesindedir; sadakada **الشَّنَقُ**, develerden farîzayı aşan şey ise. İbnü’l-A‘râbî ve Asma‘î ve Eserem dedi: efendi diyeti verdiğinde, faziletini ve keremini bununla belli etmek için üzerine beş deve artırırdı; öyleyse diyetten **الشَّنَقُ**, farîzadaki **الشَّنَق** menzilesindedir; eğer onda boş (lâğv) ise; nitekim diyette de boş olup vacip değildir; ancak verenden bir ikramdır. Ebû Amr eş-Şeybânî: develerin beşinde **الشَّنَقُ** bir koyundur; on’da iki koyun; on beş’te üç koyun; yirmi’de dört koyun; öyleyse koyun **شَنَقٌ**, iki koyun **شَنَقٌ**, üç koyun **شَنَقٌ**, dört koyun **شَنَقٌ**; bunun üstü farîzadır. Ahmed b. Hanbel’den rivayet edildi: **الشَّنَقَ** mutlak olarak farîzadan aşağı olandır; koyunlarda kırkın altı gibi. Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, Vâil b. Hucr’a yazdığı kitapta: “**لا خِلاطَ** ve **لا وِراطَ** ve **لا شِناقَ**”. Ebû Ubeyd dedi: “**لا شِناقَ**” sözüne gelince: **الشَّنَقُ** iki farîza arasındaki şeydir; o, develerden beşin üzerine on’a kadar artan; ve on’un üzerine on beş’e kadar artandır; der ki: tamam oluncaya kadar **الشَّنَق**’tan alınmaz; ve bütün **الأشْناق** böyledir. Ahtal bir adamı överek dedi:
Bir **قَرْم**; **أَشْناقُ الدّيات** ona asılır,
**المِئُونَ** onun üstüne yüklenince.
Şemr, İbnü’l-A‘râbî’den onun şu sözünde rivayet etti:
“Bir **قَرْم**; **أَشْناقُ الدِّيات** ona asılır”
der ki: diyetleri tam, eksiksiz, artmış olarak yüklenir. İbnü’l-A‘râbî’den başkası bunda dedi ki: **أَشْناقُ الديات** onların sınıflarıdır; sırf hata diyeti develerden yüzdür; **العاقلةُ** onu beşli taksimle yüklenir: yirmi **ابنة مخاض**; yirmi **ابنة لبون**; yirmi **ابن لبون**; yirmi **حِقَّةً**; yirmi **جَذَعةً**; bunlar da, vasfettiğimiz gibi, **أَشْناقٌ**’tır. Bu, Ahtal’ın, diyetleri ve diyetlerden aşağı olanları yüklenip onları ödeyerek kabileler arasında ıslah eden ve kanları koruyan bir reisi övdüğü sözünün tefsiridir. Ahtal’ın şiirinde vâki olan: “**ضَخْمٍ تعلَّق**”tır; öncekinin sıfatı olarak cer ile; o da şudur:
Ve sancağında duraklamayan bir süvari,
şiddet gününde; ta ki mızrakları işleyinceye kadar.
Ve **الأَشْناقُ**: **شَنَق**’ın çoğuludur; onun iki manası vardır: birincisi, hamâle verenin, vefası bilinsin diye yüzün üzerine beş yahut benzeri artırmasıdır; Ahtal beytinde murad budur. İkinci mana: **الأَشْناق** ile bütün **الأُرُوشَ**’u murad etmesidir; Cevherî’nin tefsir ettiği üzere. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: Ebû Ubeyd’in “**الشَّنَقُ** beşten on’a kadardır” sözü muhaldir; ancak dokuz’a kadardır; on’a ulaşınca onda iki koyun vardır. Ve onun “on’dan on beş’e kadar” sözü de böyledir; hakkı, on dört’e kadar demesiydi; çünkü on beş’e ulaşınca onda üç koyun vardır. Ebû Saîd dedi: **الشَّنَقُ** ancak, ondan bir şey alınmadığı için **شَنَقاً** diye adlandırıldı. Ve kendisinden alınana bitişik olana **أَشْنَقَ** etti; yani ekledi ve topladı. Dedi: “**لا شِناقَ**” sözünün manası: kişi, sadakayı kendinden düşürmek için koyununu ve devesini başkasının koyununa eklemez; çünkü ikisinden her birinin kırk koyunu olur; ikisine iki koyun vacip olur; sonra ikisinden biri koyununu ötekinin koyununa **أَشْنَقَ** ederse, **المُصَدِّقُ** onu elinde bulur ve ondan bir koyun alır. Dedi: “**لا شِناقَ**” sözü: kişi, sadakayı iptal etmek için koyununu yahut devesini başkasının malına **يُشْنِقُ** etmez. Ve denildi: **لا تَشانَقُوا**; yani dağınığı bir araya getirip toplamayın. Dedi: bu, “**ولا خِلاطَ**” sözü gibidir. Ebû Saîd dedi: Arapların bu babda, Ebû Ubeyd’in bilmediği lafızları vardır; derler ki: bir adama develerin beşinde bir koyun vacip olunca: adam **أَشْنَقَ** etti; yani ona bir **شَنَقٌ** vacip oldu; develeri yirmi beş’e ulaşıncaya kadar **مُشْنِقاً** olmaya devam eder; onda verdiği her şey **أَشْناقٌ**’tır: yirmi’den yirmi dört’e kadar dört koyun; yirmi beş’e ulaşınca onda **بنتُ مَخاضٍ مُعَقَّلٍ** vardır; yani **العقال** için ödenmiş. Develeri otuz altıdan kırk beş’e ulaşınca **أَفْرَضَ** etti; yani develerinde farîza vacip oldu. Ferrâ dedi: Kisâî’nin bazı Araplardan hikâye ettiğini nakletti: **الشَّنَقُ** yirmi beş’e kadardır. Dedi: ve **الشَّنَقُ**, farîzanın vacip olmadığı şeydir; beş ile yirmi beş arası olanı murad eder. Muhammed b. el-Mukarram, Allah onu affetsin, dedi: Ebû Saîd ed-Darîr, Ebû Ubeyd hakkında dilini salıvermiş ve onu, ona yönelttiği tenkitlerle ayıplamıştır: önce “**الشَّنَقُ** beş ile on arasıdır” sözünün muhal olduğunu, ancak dokuz’a kadar olduğunu; ve “on ile on beş arası” sözünün de, hakkının on dört’e kadar demek olduğunu; sonra ikinci olarak “Arapların, Ebû Ubeyd’in bilmediği lafızları vardır” sözüyle. Bu, lafızda çekişme ve âlimleri hafife almadır. Ebû Ubeyd, Allah ona rahmet etsin, bundan gafil değildi; ancak iki farîza arasını kastetti; onu adlandırmaya ihtiyaç duydu; ve “iki farîza” sözü ona ancak ikisini adlandırırsa sahih olur; bu yüzden on yahut on beş demeye mecbur kalır; dokuz yahut on dört derse orada iki farîza yoktur. Bu tenkit bir şey değildir. Ferrâ’nın Kisâî’den bazı Araplardan hikâye ettiğini görmüyor musun: “**الشَّنَقُ** yirmi beş’e kadardır”? Ve onun tefsiri: beş ile yirmi beş arasını murad eder. Ebû Saîd’in zannına göre o, “**الشَّنَقُ** yirmi dört’e kadardır” demeliydi; çünkü yirmi beş’e ulaşınca onda **بنت مخاض** vardır. Bu sözü Ferrâ’ya da Kisâî’ye de, kendisinden nakledilen Arap’a da tenkit etmedi; bu ancak, iki farîzanın sınırını kastettiği içindir. Bu, Ebû Saîd’den Ebû Ubeyd’e bir yüklenmedir; Allah daha iyi bilir. Ve **الأشْناقُ**: **الأُروشُ**; **أَرْش السِنُّ** ve **أَرْشُ المُوضِحة** ve ayakta duran göz ve felçli elin **أَرْش**’u; tam bir diyetin tamamlayıcısı oluncaya kadar ona **أَرْشٌ** denmeye devam edilir. Kumeyt dedi:
Sanki diyetler, asılınca,
onunla yüzleri; ve en aşağı **الشَّنَقُ**.
O, küçük **المَعاقِل**’den diyetten aşağı olan şeydir. Asma‘î dedi: **الشَّنَقُ** diyetten aşağı olandır; ve **الفَضْلةُ** artar; der ki: bu **الأَشْناقُ** onun üzerinde, deve üzerindeki askılar gibidir; onlara aldırmaz; **المئون** onun üstüne yüklenince onu taşır. Ve **أُمِرَّت**: **مرارٍ** ile onun üstüne bağlandı; **المِرارُ** iptir. Başkası, Kumeyt beytinin tefsirinde dedi: **الشَّنَقُ** iki **شَنَقانِ**’dır: **الشَّنَقُ الأَسْفَلُ** ve **الشَّنَقُ الأَعلى**. Dedi: en aşağı **الشَّنَقُ**, develerin beşinde vacip olan bir koyundur; en yukarı **الشَّنَقُ**, develerin yirmi beşinde vacip olan **ابنةُ مخاض**’dır. Başkaları dedi: diyetlerde en aşağı **الشَّنَقُ** yirmi **ابنة مخاضٍ**’dır; en yukarı **الشَّنَقُ** yirmi **جذعةً**’dır. Her birinin bir sözü vardır; çünkü hepsi **أَشْناقٌ**’tır. Beytin manası: hamâleleri ve diyet vermeyi hafife alır; sanki çok diyet öderse, onları hafife aldığı için yirmi deve ödemiş olur. Araplardan bir adam dedi: bizden, **يُشْنِقُ** eden vardır; yani **الأَشْناقَ** verir; o, develerde iki farîza arasındaki şeydir; eğer sığırlardan olursa o **الأَوْقاص**’tır. Dedi: ve **يُشْنِقُ** olur; **الشُّنُقَ** verir; o, iplerdir; tekili **شِناقٌ**. Ve **يُشْنِقُ** olur; **الشَّنَقَ** verir; o, **الأَرْش**’tur. Ve başka bir yerde dedi: adam **أَشْنق** etti: eğer **الشَّنَقَ** aldıysa; yani elbisedeki yırtığın **أَرْش**’unu. Ve **لحم مُشَنَّقٌ**: parçalanmış et; **أشْناق الدية**’den alınmıştır. Ve **الشِّناقُ**: bir adamın, iki yahut üç adamın üzerinde, malları ayrıldığında **أشْناقٌ** bulunmasıdır; sonra bazısı bazısına: “bana **شانِقْني** et” der; yani malımı ve malını karıştır; çünkü ayrılırsa üzerimize iki **شَنَقانِ** vacip olur; karışırsa bize hafifler. Öyleyse **الشِّناقُ**: **الشَّنَقِ** ve **الشَّنَقَينِ**’de ortaklıktır.

Ve **المُشَنَّقُ**: kesilip yağ ile yapılan hamur. İbnü’l-A‘râbî: hamur, yayılmadan önce sofrada kütleler halinde kesilirse o, **الفَرَزْدَق** ve **المُشَنَّقُ** ve **العَجاجير**’dir.

Ve **رجل شِنِّيقٌ**: kötü huylu. Ve **بنو شَنوقٍ**: bir kol. Ve **الشَّنِيق**: **الدَّعِيّ**; şair dedi:
Ben, alçağın istemediği kapıdan girenim,
ve ona **شَنِيقُ** çağrılmaz.
Süleyman kıssasında, nebimiz ve onun üzerine salât ve selâm olsun: “Kuşları toplayın; **الشَّنْقاءَ** hariç”; o, yavrularını gagasıyla besleyen kuştur.
