# شنق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%86%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شنق

شنق البعير يشنقه ويشنقه من حدى نصر وضرب: جذب خطامه و كفه بزمامه وهو راكبه من قبل رأسه حتى ألزق ذفراه بقادمة الرحل، أو شنقه: إذا مده بالزمام حتى رفع رأسه وهو راكبه، كأشنقه، وفي حديث علي رضي الله عنه: إن أشنق لها خرم ، أي: إن بالغ في إشناقها خرم أنفها، فأشنق البعير بنفسه رفع رأسه، يتعدى ولا يتعدى، وهو نادر، قال ابن جنى: شنق البعير، وأشنق هو، جاءت فيه القضية معكوسة مخالفة للعادة، وذلك أنك تجد فيها فعل متعديا، وأفعل غير متعد، قال: وعلة ذلك عندي أنه جعل تعدى فعلت وجمود أفعلت كالعوض لفعلت من غلبة أفعلت لها على التعدي، نحو جلس وأجلست، كما جعل قلب الياء واوا في البقوى والرعوى عوضا للواو من كثرة دخول الياء عليها. وقال ابن دريد: شنق القربة يشنقها شنقا: إذا وكأها ثم ربط طرف وكائها بيديها، وقال غيره: شنقها: إذا علقها. ومن المجاز: شنق رأس الفرس يشنقه شنقا: إذا شده إلى شجرة ، أو وتد مرتفع حتى يمتد عنقه وينتصب. وشنق الناقة أو البعير شنقا شده بالشناق ككتاب ، وسيأتي معناه قريبا. وشنق الخلية يشنقها شنقا: جعل فيها شنيقا كأمير، كشنقها تشنيقا وهو أي الشنيق: عود يرفع عليه قرصة عسل و يثبت في أسفل القرصة، ثم يقام في عرض الخلية، فربما شنق في الخلية القرصين والثلاثة، إنما يفعل ذلك إذا أرضعت النحل أولادها. وفي قصة سليمان عليه السلام: احشروا الطير إلا الشنقاء والرنقاء والبلت، الشنقاء من الطير: التي تزق فراخها، والرنقاء، والبلت ذكرا في موضعهما. والشناق ، ككتاب : الطويل، للمذكر، والمؤنث، والجمع، يقال: رجل شناق ، وامرأة شناق ، وقال ابن شميل: ناقة شناق ، وامرأة شناق، وجمل شناق ، لا يثنى ولا يجمع، وفي حديث الحجاج: أنه أتى بيزيد بن المهلب يرسف في حديد ، فأقبل يخطر بيده، فغاظ ذلك الحجاج، فقال:
  جميل المحيا بختري إذا مشى وقد ولى فالتفت إليه، فقال:
  وفي الدرع ضخم المنكبين شناق والشناق أيضا: سير أو خيط يشد به فم القربة، وفي حديث ابن عباس: أنه بات عند النبي صلى الله عليه وسلم في بيت ميمونة، فقام من الليل يصلي، فحل شناق القربة، قال أبو عبيد: شناق القربة هو الخيط والسير الذي تعلق به القربة على الوتد، قال الأزهري: وقيل في الشناق إنه الخيط الذي يوكأ به فم القربة أو المزادة، قال: والحديث يدل على هذا، لأن العصام: الذي تعلق به القربة لا يحل، إنما يحل الوكاء، ليصب الماء، إنما حله النبي صلى الله عليه وسلم لما قام من الليل ليتطهر من ماء تلك القربة. والشناق أيضا: الوتر أي: وتر القوس، لأنه مشدود في رأسها. والشنق محركة: الأرش، وحاكم رجل إلى شريح قصارا في حرق ، فقال شريح: خذ منه الشنق، أي: أرش الحرق في الثوب، والجمع أشناق ، وهي الأروش، أرش السن، وأرش الموضحة والعين القائمة واليد الشلاء، لا يزال يقال له أرش حتى تكون تكملة دية كاملة والشنق: العمل وبه فسر بعض قول رؤبة يصف صائدا:
  سوى لها كبداء تنزو في الشنق
  نبعية ساورها بـين الـنـيق

  والشنق هو ما بين الفريضتين من الإبل والغنم في الزكاة، جمعه أشناق ، وخص بعضهم بالأشناق الإبل، فإذا كانت من البقر فهي الأوقاص، ففي الغنم: ما بين أربعين ومائة وعشرين، وقس في غيرها، قال أبو عمرو الشيباني: الشنق في خمس من الإبل شاة وفي عشر شاتان، وفي خمس عشرة ثلاث شياه، وفي عشرين أربع شياه ، فالشاة شنق ، والشاتان شنق ، والثلاث شياه شنق ، والأربع شياه شنق ، وما فوق ذلك فهو فريضة، وروى عن أحمد بن حنبل أن الشنق: ما دون الفريضة مطلقا، كما دون الأربعين من الغنم. وقيل: الشنق: ما دون الدية، وذلك أن يسوق ذو الحمالة الدية كاملة، فإذا كانت معها ديات جراحات فتلك هي الأشناق، كأنها متعلقة بالدية العظمى، ومنه قول الكميت:
  فرهن ما يداي لكم وفـاء                      بأشناق الديات إلى الكمول وقال الأخطل يمدح مصقله بن هبيرة الشيباني: قرم تعلق أشناق الديات به إذ المئون أمرت فوقه حملا روى شمر عن ابن الأعرابي قال: يقول: يحتمل الديات وافية كاملة زائدة. وقال الأصمعي: الشنق: الفضلة تفضل وبه فسر قول الكميت السابق، يقول: فهذه الأشناق عليه مثل العلائق على البعير، لا يكترث بها، وإذا أمرت المئون فوقه حملها، وأمرت: شدت فوقه بمرار، والمرار: الحبل. و قال ابن عباد: الشنق : الحبل. قال: والشنق: العدل وهما شنقان. أو الشنق في قول الكميت شنقان: الأعلى والأسفل، فالأعلى في الديات عشرون جذعة، والأسفل عشرون بنت مخاض ، وفي الزكاة: الأعلى تجب بنت مخاض في خمس وعشرين، والأسفل تجب شاة في خمس من الإبل، ولكل مقال، لأنها كلها أشناق، ومعنى البيت: أنه يستخف الحمالات وإعطاء الديات، فكأنه: إذا غرم دياب كثيرة غرم عشرين بعيرا بنات مخاض ، لاستخفافه إياها، وقيل في قول الأخطل السابق أشناق الديات: أصنافها، فدية الخطأ المحض: مائة من الإبل تحملها العاقلة أخماسا: عشرون ابنة مخاض وعشرون ابنة لبون، وعشرون ابن لبون، وعشرون حقة، وعشرون جذعة، وهي أشناق أيضا، وقال أبو عبيد: الشناق: ما بين الفريضتين، قال: وكذلك أشناق الديات، ورد عليه ابن قتيبة، وقال: لم أر أشناق الديات من أشناق الفرائض في شيء لأن الديات ليس فيها شيء يزيد على حد من عددها، أو جنس من أجناسها، وأشناق الديات: اختلاف أجناسها، نحو: بنات المخاض وبنات اللبون، والحقاق، والجذاع، كل جنس منها شنق، قال أبو بكر : والصواب ما قال أبو عبيد ، لأن الأشناق في الديات بمنزلة الأشناق في الصدقات إذا كان الشنق في الصدقة ما زاد على الفريضة من الإبل، وقال ابن الأعرابي، والأصمعي، والأثرم: كان السيد إذا أعطى الدية زاد عليها خمسا من الإبل، ليبين بذلك فضله وكرمه، فالشنق من الدية بمنزلة الشنق في الفريضة إذا كان فيها لغوا، كما أنه في الدية لغو، ليس بواجب ، إنما تكرم من المعطى.وشنق الرجل، كفرح وضرب: هوى شيئا فصار معلقا به كما في المحكم، ونصه: فبقى معلقا به، واقتصر صاحب المحيط على الأول، وقال:. شنق قلبه شنقا. وقلب شنق، ككتف: مشتاق ، هكذا في سائر النسخ، والصواب قلب شنق مشناق ككتف ومحراب، كما هو نص اللسان والعباب، وأصله في العين، قال الليث: قلب شنق مشناق: طامح إلى كل شيء وأنشد:
  يا من لقلب شنق مشناق

  وقال ابن عباد: الشنيقة، كسكينة : المرأة المغازلة. قال: والشنيق كسكين: الشاب المعجب بنفسه وفي اللسان: هو السيئ الخلق. قال: وشنقناق ، كسرطراط: رئيس للجن، وقيل: الداهية. وأشنق القربة إشناقا: شدها بالشناق وهو الخيط، وقيل: علقها بالوتد. وقال ابن الأعرابي: أشنق الرجل: أخذ الشنق، وهو الأرش، أو أشنق وجب عليه الأرش نقله ابن الأعرابي أيضا في موضع آخر. وقال رجل من العرب: منا من يشنق، أي: يعلى الأشناق، وهو ما بين الفريضتين من الإبل، وهو ضد، قال أبو سعيد الضرير: أشنق الرجل، فهو مشنق: إذا وجب عليه شاة في خمس من الإبل، فلا يزال مشنقا إلى أن تبلغ إبله خمسا وعشرين، ففيها بنت مخاض وقد زالت أسماء الأشناق، ويقال للذي تجب عليه ابنة مخاض، معقل أي: مؤد للعقال، فإذا بلغت إبله ستا وثلاثين إلى خمس وأربعين فقد أفرض، أي: وجبت في إبله فريضة. وأشنق عليه: إذا تطاول. والتشنيق: التقطيع. والتشنيق أيضا: التزيين. و قال الكسائي: المشنق من اللحوم كمعظم: المقطع، وهو مأخوذ من أشناق الدية، كما في الصحاح. وقال الأموي: العجين المقطع المعمول بالزيت يقال له مشنق، كما في الصحاح، وقال ابن الأعرابي: إذا قطع العجين كتلا على الخوان قبل أن يبسط فهو الفرزدق والمشنق و العجاجير. وقال أبو سعيد الضرير: شانقه مشانقة وشناقا بالكسر: إذا خلط ماله بماله ونقله أيضا صاحب المحيط هكذا، وفي اللسان: الشناق: أن يكون على الرجل والرجلين أو الثلاثة أشناق إذا تفرقت أموالهم، فيقول بعضهم لبعض : شانقني، أي: اخلط مالي ومالك فإنه إن تفرق وجب محلينا شنقان، فإن اختلط خف علينا، فالشناق: المشاركة في الشنق، والشنقين. والشناق بالكسر: أخذ شيء من الشنق، ومنه الحديث: كتب النبي صلى الله عليه وسلم لوائل بن حجر : لا خلاط ولاوراط ولاشناق ولا شغار، قال أبو عبيد: قوله: ولا شناق فإن الشنق: ما بين الفريضتين، وهو ما زاد من الإبل من الخمس إلى العشر، وما زاد على العشر إلى خمس عشرة، يقول: لا يؤخذ من الشنق حتى يتم، وكذلك جميع الأشناق، قال أبو سعيد الضرير: قول أبي عبيد: الشنق: ما بين الخمس إلى العشر محال ، إنما هو إلى تسعليه السلام، فإذا بلغ العشر ففيها شاتان، وكذلك قوله: ما بين العشرة إلى خمس عشرة كان حقه أن يقول: إلى أربع عشرة، لأنها إذا بلغت خمس عشرة ففيها ثلاث شياه، قال أبو سعيد: وإنما سمى الشنق شنقا لأنه لم يؤخذ منه شيء ، وأشنق إلى ما يليه مما أخذ منه، أي: أضيف وجمع، قال: ومعنى قوله: لا يشنق، أي: لا يشنق الرجل غنمه وإبله إلى غنم غيره ليبطل عن نفسه ما يجب عليه من الصدقة، وذلك أن يكون لكل واحد منهما أربعون شاة، فتجب عليهما شاتان، فاذا أشنق أحدهما غنمه إلى غنم الآخر، فوجدها المصدق في يده أخذ منها شاة، وقيل: لا تشانقوا فتجمعوا بين متفرق ، قال أبو سعيد: وللعرب ألفاظ في هذا الباب لم يعرفها أبو عبيد، يقولون إذا وجب على الرجل شاة في خمس من الإبل فقد أشنق الرجل إلى آخر ما ذكره، كما سقناه عند قول المصنف: أو وجب عليه الأرش، ثم قال: قال الفراء الكسائي عن بعض العرب: الشنق إلى خمس وعشرين، قال: والشنق: ما لم تجب فيه الفريضة، يريد ما بين خمس إلى خمس وعشرين. قال محمد بن المكرم مؤلف

  اللسان، رضي الله عنه: قد أطلق أبو سعيد الضرير لسانه في أبي عبيد ، وندد بما انتقده عليه بقوله أولا: إن قوله: الشنق: ما بين الخمس إلى العشر محال إنما هو إلى تسع، وكذلك قوله: ما بين العشر إلى خمس عشرة، وكان حقه أن يقول: أربع عشرة، ثم يقول ثانيا: إن للعرب ألفاظا لم يعرفها أبو عبيد، وهذه مشاححة في اللفظ، واستخفاف بالعلماء. وأبو عبيد رحمه الله لم يخف عنه ذلك، وإنما قصد ما بين الفريضتين، فاحتاج إلى تسميتهما، ولا يصح له قول الفريضتين إلا إذا سماهما، فيضطر أن يقول: عشر أو خمس عشرة، وهو إذا قال تسعا أو أربع عشرة فليس هناك فريضتان، وليس هذا الانتقاد بشيء، ألا ترى إلى ما حكاه الفراء عن الكساني عن بعض العرب: الشنق إلى خمس وعشرين، وتفسيره بأنه يريد ما بين الخمس إلى خمس وعشرين، وكان على زعم أبي سعيد يقول: الشنق إلى أربع وعشرين، لأنها إذا بلغت خمسا وعشرين ففيها بنت مخاض ، ولم ينتقد هذا القول على الفراء ولا على الكسائي ولا على العربي المنقول عنه، وما ذاك إلا لأنه قصد حد الفريضتين وهذا انحمال من أبي سعيد على أبي عبيد، والله أعلم. ومما يستدرك عليه:سان، رضي الله عنه: قد أطلق أبو سعيد الضرير لسانه في أبي عبيد ، وندد بما انتقده عليه بقوله أولا: إن قوله: الشنق: ما بين الخمس إلى العشر محال إنما هو إلى تسع، وكذلك قوله: ما بين العشر إلى خمس عشرة، وكان حقه أن يقول: أربع عشرة، ثم يقول ثانيا: إن للعرب ألفاظا لم يعرفها أبو عبيد، وهذه مشاححة في اللفظ، واستخفاف بالعلماء. وأبو عبيد رحمه الله لم يخف عنه ذلك، وإنما قصد ما بين الفريضتين، فاحتاج إلى تسميتهما، ولا يصح له قول الفريضتين إلا إذا سماهما، فيضطر أن يقول: عشر أو خمس عشرة، وهو إذا قال تسعا أو أربع عشرة فليس هناك فريضتان، وليس هذا الانتقاد بشيء، ألا ترى إلى ما حكاه الفراء عن الكساني عن بعض العرب: الشنق إلى خمس وعشرين، وتفسيره بأنه يريد ما بين الخمس إلى خمس وعشرين، وكان على زعم أبي سعيد يقول: الشنق إلى أربع وعشرين، لأنها إذا بلغت خمسا وعشرين ففيها بنت مخاض ، ولم ينتقد هذا القول على الفراء ولا على الكسائي ولا على العربي المنقول عنه، وما ذاك إلا لأنه قصد حد الفريضتين وهذا انحمال من أبي سعيد على أبي عبيد، والله أعلم. ومما يستدرك عليه: الشنق، محركة: طول الرأس، كأنما يمد صعدا، قال:
  كأنها كبداء تنزو في الشنق هكذا في اللسان، وهو لرؤبة يصف صائدا، والرواية: سوى لها كبداء .. .. وبعده:
  نبعية ساورها بين النيق وقيل: الشنق هنا: وتر القوس، وقال ابن شميل: هو الجيد من الأوتار، وهو السمهري الطويل، وقيل: العمل، وقد ذكره المصنف، ففيه ثلاثة أقوال. والشناق، بالكسر: حبل يجذب به رأس البعير والناقة، والجمع أشنقة وشنق وقد أشنق: إذا أعطى الشنق، وهي الحبال، قاله ابن الأعرابي. وقال ابن سيده: عنق أشنق: طويل ، وفرس أشنق ومشنوق: طويل الرأس، وكذلك البعير، والأنثى شنقاء، وشناق، وفي التهذيب: ويقال للفرس الطويل: شناق ومشنوق، وأنشد:
  يممته بأسيل الخـد مـنـتـصـب                      خاظى البضيع كمثل الجذع مشنوق وقال ابن شميل: ناقة شناق: طويلة سطعاء، وجمل شناق: طويل في دقة. وقلب شنق: هيمان. ورجل شنق : حذر، قال الأخطل:

  وقد أقول لثور هل ترى ظعنا                      يحدو بهن حذاري مشفق شنق وكل خيط علفت به شيئا شناق. والإشناق: أن تغل اليد إلى العنق، قاله أبو عمرو وابن الأعرابي، وأنشد الأول لعدي بن زيد:
  ساءها ما بنا تبين في الأي                      دي وإشناقها إلى الأعناق وقال أبو سعيد: أشنقت الشيء، وشنقته: إذا علقته، قال المتنخل الهذلي يصف قوسا ونبلا:
  شنقت بها معابل مرهفات                      مسالات الأغرة كالقراط قال: شنقت: جعلت الوتر في النبل، والقراط: شعلة السراج. قلت: ومنه قولهم: قتل مشنوقا، أي: معلقا. ومغارة المشنوق: موضع من أعمال مصر. والتشانق: المشانقة. والشنق، بالفتح: الضرب المثخن الكاف للمرمى . وبنو شنوق ، كصبور : حي من العرب، عن ابن دريد . وقال ابن عباد: الشنقة من النساء، كفرحة، وتجمع شنقات ، وشنقها: استنانها من الشحم. والشنيق، كأمير: الدعي، قال الشاعر:
  أنا الداخل الباب الذي لا يرومه                      دنى ولا يدعى إليه شـنـيق وشنوقة: قرية بمصر من أعمال المنوفية.
 ومما يستدرك عليه: شنواقي: قرية بمصر من أعمال الغربية.

### Türkçe

**شنق** deveyi **يشنقه** ve **يشنقه** (babı) **من حدى نصر وضرب**: yularını çekti ve onu gemiyle, kendisi onun üzerinde iken, başının ön tarafından, iki kulağının arkası (ذِفْرَى) semerin ön kısmına yapışıncaya kadar dizginledi; yahut **شنقه**: kendisi onun üzerinde iken dizginle uzatıp başını kaldırttığında; **كأشنقه**. Ali رضي الله عنه hadîsinde: “إن **أشنق** لها خرم” yani: onun **إشناق**ında aşırıya giderse burnunu deler; böylece deve **أشنق** etti: kendi kendine başını kaldırdı; geçişli de olur geçişsiz de olur; ve o nadirdir. İbn Cinnî dedi: **شنق** deveyi; ve o (deve) **أشنق** etti; onda mesele ters çevrilmiş, âdete aykırı olarak gelmiştir; çünkü onda geçişli bir fiil, ve **أفعل** (babı) geçişsiz bulursun. Dedi: bunun illeti bence şudur: **فعلت**’in geçişliliğini ve **أفعلت**’in donukluğunu, **أفعلت**’in ona (yani **فعلت**’e) geçişlilikte galebe çalmasından dolayı, **فعلت** için bir bedel gibi kıldı; **جلس** ve **أجلست** gibi; tıpkı **البقوى** ve **الرعوى**’da **الياء**’yı **واو**’ya çevirmeyi, **الياء**’nın ona çokça girmesinden dolayı **الواو** için bir bedel kıldığı gibi. İbn Düreyd dedi: **شنق** tulumu **يشنقها** **شنقا**: onu bağladıktan sonra ağzının bağının ucunu iki eliyle bağladığında. Başkası dedi: **شنقها**: onu astığında. Mecazdan: **شنق** atın başını **يشنقه** **شنقا**: onu bir ağaca yahut yüksek bir kazığa bağlayıp boynu uzayıp dikleşinceye kadar gerdiğinde. Ve **شنق** dişi deveyi yahut deveyi **شنقا**: onu **بالشناق** ile bağladı; **ككتاب**; manası yakında gelecektir. Ve **شنق** kovanı **يشنقها** **شنقا**: içine **شنيقا** yaptı; **كأمير**; **كشنقها تشنيقا**; ve o, yani **الشنيق**: üzerine bal peteği parçasının kaldırıldığı bir çubuktur ve peteğin altına sabitlenir; sonra kovanın enine dikilir; bazen kovanda iki ve üç peteği **شنق** eder; bunu ancak arılar yavrularını beslediğinde yapar. Süleyman عليه السلام kıssasında: “**احشروا الطير إلا الشنقاء والرنقاء والبلت**”; kuşlardan **الشنقاء**: yavrularını gagasıyla besleyen (ağzına vererek besleyen) olandır; **الرنقاء** ve **البلت** ikisi de yerlerinde zikredildi.

**والشناق**، **ككتاب**: uzun olan; erkek için, dişi için ve çoğul için; denir ki: **رجل شناق** ve **امرأة شناق**. İbn Şümeyl dedi: **ناقة شناق** ve **امرأة شناق** ve **جمل شناق**; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz. Haccâc hadîsinde: o, Yezîd b. el-Mühelleb’e demir içinde sürüklenir halde getirildi; o da eliyle salınarak yürüyerek geldi; bu Haccâc’ı öfkelendirdi; dedi ki:

  جميل المحيا بختري إذا مشى وقد ولى فالتفت إليه، فقال:

  وفي الدرع ضخم المنكبين شناق

Ve **الشناق** ayrıca: tulumun ağzını bağlamakla sıkılan kayış yahut iptir. İbn Abbâs hadîsinde: o, Peygamber صلى الله عليه وسلم yanında Meymûne’nin evinde geceledi; geceleyin kalkıp namaz kıldı; tulumun **شناق**ını çözdü. Ebû Ubeyd dedi: tulumun **شناق**ı, tulumun kazığa asıldığı ip ve kayıştır. Ezherî dedi: **الشناق** hakkında “tulumun yahut su kırbasının ağzının bağlandığı iptir” de denilmiştir. Dedi: hadîs buna delâlet eder; çünkü **العصام**: tulumun asıldığı şeydir, çözülmez; ancak suyu dökmek için **الوكاء** çözülür. Peygamber صلى الله عليه وسلم onu, geceleyin kalkıp o tulumun suyuyla temizlenmek için çözdü. Ve **الشناق** ayrıca: kiriş; yani: yayın kirişi; çünkü onun başında gerilmiştir.

Ve **الشنق** (harekeli): diyetin bir kısmı/bedeli (arş). Bir adam, Şurayh’a bir dokumacıyı bir yanık hakkında muhakeme etti; Şurayh dedi: ondan **الشنق**ı al; yani: elbisedeki yanığın arşı. Çoğulu **أشناق**tır; ve onlar arşlardır: dişin arşı, **الموضحة**’nın arşı, dik duran gözün arşı ve felçli elin arşı; tam bir diyetin tamamlayıcısı oluncaya kadar ona hep “arş” denilir. Ve **الشنق**: iş/amel; bununla, Ru’be’nin bir avcıyı vasfederken söylediği sözünün bir kısmı tefsir edilmiştir:

  سوى لها كبداء تنزو في الشنق
  نبعية ساورها بـين الـنـيق

Ve **الشنق**: zekâtta develer ve koyunlarda iki farîza arasındaki miktardır; çoğulu **أشناق**tır. Bazıları **الأشناق** ile develeri tahsis etti; eğer sığırdan ise onlar **الأوقاص**tır. Koyunda: kırk ile yüz yirmi arasıdır; başkasına da kıyas et. Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: beş devede **الشنق** bir koyundur; onda iki koyun; on beşte üç koyun; yirmide dört koyun; böylece bir koyun **شنق**tır; iki koyun **شنق**tır; üç koyun **شنق**tır; dört koyun **شنق**tır; bunun üstü farîzadır. Ahmed b. Hanbel’den rivayet edildi: **الشنق** mutlak olarak farîzadan aşağı olandır; koyunda kırktan aşağı olduğu gibi. Ve denildi: **الشنق**: diyetten aşağı olandır; şu sebeple ki: **ذو الحمالة** diyeti tam olarak sevk eder; onunla birlikte yara diyetleri olursa işte onlar **الأشناق**tır; sanki büyük diyete asılıdırlar. Ondan Kümeyt’in sözü:

  فرهن ما يداي لكم وفـاء                      بأشناق الديات إلى الكمول

Ahtal, Muskile b. Hubeyra eş-Şeybânî’yi överken dedi:
قرم تعلق أشناق الديات به إذ المئون أمرت فوقه حملا

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: “diyor ki: diyetleri tam, eksiksiz, fazla olarak yüklenir.” Asma‘î dedi: **الشنق**: artan fazlalıktır; bununla Kümeyt’in önceki sözü tefsir edilmiştir; diyor ki: bu **الأشناق** onun üzerinde, deve üzerindeki asılı şeyler gibidir; onlara aldırmaz; ve **المئون** onun üzerine yükletildiğinde onu yüklenir. **وأمرت**: onun üzerine **بمرار** ile bağlandı; **المرار**: iptir. İbn Abbâd dedi: **الشنق**: iptir. Dedi: ve **الشنق**: adildir; ve ikisi **شنقان**dır. Yahut Kümeyt’in sözündeki **شنقان**: üst ve alt olandır; üst olan diyetlerde yirmi **جذعة**dır; alt olan yirmi **بنت مخاض**dır. Zekâtta: üst olan, yirmi beşte **بنت مخاض** vacip olur; alt olan, beş devede bir koyun vacip olur. Her sözün bir yeri vardır; çünkü onların hepsi **أشناق**tır. Beytin manası: o, yüklenmeleri ve diyet vermeyi hafife alır; sanki: çok diyet borçlansa, onları hafife aldığı için yirmi deve **بنات مخاض** öder. Ve Ahtal’in önceki sözündeki **أشناق الديات** hakkında “onların sınıfları/türleri” denildi; çünkü sırf hata diyeti: deveden yüzdür; **العاقلة** onu beşler halinde yüklenir: yirmi **ابنة مخاض** ve yirmi **ابنة لبون** ve yirmi **ابن لبون** ve yirmi **حقة** ve yirmi **جذعة**; bunlar da **أشناق**tır. Ebû Ubeyd dedi: **الشناق**: iki farîza arasıdır. Dedi: diyetlerin **أشناق**ı da böyledir. İbn Kuteybe ona reddetti ve dedi: diyetlerin **أشناق**ını farîzaların **أشناق**ından hiçbir şeyde görmedim; çünkü diyetlerde, sayısının sınırını aşan bir şey yoktur, yahut cinslerinden bir cinsin üstüne çıkan bir şey yoktur. Ve diyetlerin **أشناق**ı: cinslerinin farklılığıdır; **بنات المخاض** ve **بنات اللبون** ve **الحقاق** ve **الجذاع** gibi; bunların her cinsi bir **شنق**tır. Ebû Bekr dedi: doğru olan Ebû Ubeyd’in dediğidir; çünkü diyetlerdeki **الأشناق**, sadakalardaki **الأشناق** menzilesindedir; eğer sadakada **الشنق**, farîzadan fazla olan develer ise. İbnü’l-A‘râbî, Asma‘î ve el-Eserem dedi: efendi diyeti verdiğinde, faziletini ve keremini bununla göstermek için ona beş deve eklerdi; böylece diyetten **الشنق**, farîzada **الشنق** menzilesindedir; eğer onda boş/itibarsız bir şey ise; nitekim diyette de o boş/itibarsızdır; vacip değildir; ancak verenin ikramıdır.

Ve **شنق** adam, **كفرح وضرب**: **المحكم**’de olduğu gibi, bir şeye meyletti de ona asılı kaldı; onun lafzı: “ona asılı kaldı.” **المحيط** sahibi yalnız birincisiyle yetindi ve dedi: **شنق** kalbi **شنقا**. Ve **قلب شنق**، **ككتف**: iştiyaklı. Böylece diğer nüshalarda (gelmiştir). Doğrusu: **قلب شنق مشناق**، **ككتف ومحراب**; **اللسان** ve **العباب**’ın nassı böyledir; aslı **العين**’dedir. Leys dedi: **قلب شنق مشناق**: her şeye doğru atılan/uzanan; ve şu beyti okudu:

  يا من لقلب شنق مشناق

وقال ابن عباد: **الشنيقة**، **كسكينة**: cilveli (flört eden) kadın. Dedi ki: ve **الشنيق** **كسكين**: kendini beğenmiş genç; ve **في اللسان**: o, kötü huyludur. Dedi ki: ve **شنقناق**، **كسرطراط**: cinlere reis; ve denildi ki: felâket (musibet). Ve **أشنق القربة إشناقا**: onu **بالشناق** ile sıktı; o, iptir; ve denildi ki: onu kazığa astı. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **أشنق الرجل**: **الشنق**’ı aldı; o, **الأرش**’tır; yahut **أشنق**: üzerine **الأرش** vacip oldu; bunu İbnü’l-A‘râbî de başka bir yerde nakletti. Ve Araplardan bir adam dedi: bizden **من يشنق** vardır; yani: **يعلى الأشناق**; o, develerden iki farîza arasındaki şeydir; ve o, zıttır. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: **أشنق الرجل**; o hâlde o **مشنق**tır: develerden beşinde üzerine bir koyun vacip olunca; develeri yirmi beşe varıncaya kadar hep **مشنق** kalır; onda **بنت مخاض** vardır ve **أسماء الأشناق** zail olmuştur. Ve üzerine **ابنة مخاض** vacip olana **معقل** denir; yani: **للعقال** edâ edici. Develeri otuz altıdan kırk beşe ulaşınca **أفرض** olmuştur; yani: develerinde bir farîza vacip olmuştur. Ve **أشنق عليه**: uzayıp gittiği zaman. Ve **التشنيق**: parçalama. Ve **التشنيق** ayrıca: süsleme. Ve el-Kisâî dedi: etlerden **المشنق** **كمعظم**: parça parça edilmiş olan; o, **أشناق الدية**’den alınmıştır; **في الصحاح**’ta olduğu gibi. El-Ümevî dedi: yağ ile yapılmış, parça parça edilmiş hamura **مشنق** denir; **في الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: hamuru, yaymadan önce sofra üzerinde parçalar hâlinde keserse, o **الفرزدق** ve **المشنق** ve **العجاجير**’dir. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: **شانقه مشانقة وشناقا بالكسر**: malını onun malıyla karıştırdığı zaman; ve **صاحب المحيط** da bunu böyle nakletti. Ve **في اللسان**: **الشناق**: malları ayrıldığında bir adamın, bir adamın ve iki yahut üç adamın üzerinde **أشناق** bulunmasıdır; sonra birbirlerine derler ki: **شانقني**; yani: malımı ve malını karıştır; çünkü ayrılırsa üzerimize iki **شنقان** vacip olur; karışırsa bize hafifler. O hâlde **الشناق**: **الشنق** ve **الشنقين**’de ortaklıktır. Ve **الشناق بالكسر**: **الشنق**’tan bir şey almaktır; ondan hadis: Nebî صلى الله عليه وسلم Vâil b. Hucr’a yazdı: **لا خلاط ولاوراط ولاشناق ولا شغار**. Ebû Ubeyd dedi: “ve **لا شناق**” sözüne gelince; çünkü **الشنق**: iki farîza arasındaki şeydir; o, develerden beşten ona kadar artan şeydir; ve ondan artan, ondan ona kadar artan, ondan on beşe kadar; der ki: tamamlanıncaya kadar **الشنق**’tan alınmaz; ve bütün **الأشناق** böyledir. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: Ebû Ubeyd’in sözü: **الشنق**: beş ile on arası, muhaldir; ancak dokuzadır—aleyhi’s-selâm—; on olunca onda iki koyun vardır. Yine onun sözü: on ile on beş arası; hakkı şunu demesiydi: on dörde kadar; çünkü on beş olunca onda üç koyun vardır. Ebû Saîd dedi: **الشنق** ancak **شنقا** diye adlandırıldı; çünkü ondan hiçbir şey alınmadı; ve kendisinden alınan şeye bitişik olana **أشنق** edildi; yani: eklendi ve toplandı. Dedi ki: “**لا يشنق**” sözünün manası: yani, adam koyunlarını ve develerini, başka birinin koyunlarına katıp kendisinden vacip olan sadakayı iptal etmek için **لا يشنق**; bu, ikisinden her birinin kırk koyunu olmasıdır; böylece üzerlerine iki koyun vacip olur; sonra ikisinden biri koyunlarını ötekinin koyunlarına **أشنق** ederse, sadaka memuru onu elinde bulunca ondan bir koyun alır. Ve denildi ki: **لا تشانقوا**; böylece ayrılmış olanı bir araya toplarsınız. Ebû Saîd dedi: Arapların bu babda, Ebû Ubeyd’in bilmediği lafızları vardır; derler ki: adamın develerden beşinde üzerine bir koyun vacip olunca, adam **أشنق** olmuştur; musannifin “yahut üzerine **الأرش** vacip oldu” sözü yanında sevk ettiğimiz üzere, zikrettiğinin sonuna kadar. Sonra dedi ki: el-Ferrâ, el-Kisâî’den, bazı Araplardan: **الشنق** yirmi beşe kadardır, dedi. Dedi ki: ve **الشنق**: farîzanın vacip olmadığı şeydir; beş ile yirmi beş arası olanı kasteder.

Muhammed b. el-Mukarram, **اللسان** müellifi, رضي الله عنه dedi: Ebû Saîd ed-Darîr, Ebû Ubeyd hakkında dilini salıvermiştir; ve ona yönelttiği tenkidi, önce şu sözüyle ayıplamıştır: “**الشنق**: beş ile on arası, muhaldir; ancak dokuza kadardır”; ve yine onun sözü: “on ile on beş arası”; hakkı şunu demesiydi: “on dört”; sonra ikinci olarak der ki: Arapların, Ebû Ubeyd’in bilmediği lafızları vardır. Bu, lafızda çekişmedir ve âlimleri hafife almadır. Ebû Ubeyd رحمه الله bundan gafil değildi; ancak iki farîza arasını kastetti; bu yüzden ikisini adlandırmaya ihtiyaç duydu. Ve “iki farîza” demesi, ancak ikisini adlandırırsa sahih olur; böylece “on” yahut “on beş” demeye mecbur kalır. O, “dokuz” yahut “on dört” derse orada iki farîza yoktur. Bu tenkit bir şey değildir. El-Ferrâ’nın el-Kisâî’den bazı Araplardan naklettiğini görmüyor musun: **الشنق** yirmi beşe kadardır; ve onun tefsiri: beş ile yirmi beş arası olanı kasteder. Ebû Saîd’in zannına göre “**الشنق** yirmi dörde kadardır” derdi; çünkü yirmi beş olunca onda **بنت مخاض** vardır. Bu sözü el-Ferrâ’ya da el-Kisâî’ye de ondan nakledilen Arap’a da tenkit etmedi. Bu ancak, iki farîzanın sınırını kastettiği içindir. Bu, Ebû Saîd’in Ebû Ubeyd’e yüklenmesidir. Allah daha iyi bilir. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:سان، رضي الله عنه: Ebû Saîd ed-Darîr, Ebû Ubeyd hakkında dilini salıvermiştir; ve ona yönelttiği tenkidi, önce şu sözüyle ayıplamıştır: “**الشنق**: beş ile on arası, muhaldir; ancak dokuza kadardır”; ve yine onun sözü: “on ile on beş arası”; hakkı şunu demesiydi: “on dört”; sonra ikinci olarak der ki: Arapların, Ebû Ubeyd’in bilmediği lafızları vardır. Bu, lafızda çekişmedir ve âlimleri hafife almadır. Ebû Ubeyd رحمه الله bundan gafil değildi; ancak iki farîza arasını kastetti; bu yüzden ikisini adlandırmaya ihtiyaç duydu. Ve “iki farîza” demesi, ancak ikisini adlandırırsa sahih olur; böylece “on” yahut “on beş” demeye mecbur kalır. O, “dokuz” yahut “on dört” derse orada iki farîza yoktur. Bu tenkit bir şey değildir. El-Ferrâ’nın el-Kisâî’den bazı Araplardan naklettiğini görmüyor musun: **الشنق** yirmi beşe kadardır; ve onun tefsiri: beş ile yirmi beş arası olanı kasteder. Ebû Saîd’in zannına göre “**الشنق** yirmi dörde kadardır” derdi; çünkü yirmi beş olunca onda **بنت مخاض** vardır. Bu sözü el-Ferrâ’ya da el-Kisâî’ye de ondan nakledilen Arap’a da tenkit etmedi. Bu ancak, iki farîzanın sınırını kastettiği içindir. Bu, Ebû Saîd’in Ebû Ubeyd’e yüklenmesidir. Allah daha iyi bilir. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الشنق**، **محركة**: başın uzunluğu; sanki yukarı doğru uzatılır. Dedi ki:

  sanki o, **الشنق** içinde sıçrayan karaciğerli bir (şey) gibidir

**في اللسان**’da böyle; ve o, Rü’be’nindir; bir avcıyı vasfeder. Rivayet: “**سوى لها كبداء** ...”. Ve ondan sonra:

  **نبعية**; onu **بين النيق** arasında kuşattı

Ve denildi ki: burada **الشنق**: yayın kirişi. Ve İbn Şümeyl dedi: o, kirişlerin iyisidir; o, uzun **السمهري**’dir. Ve denildi ki: iş (amel). Musannif onu zikretmiştir; onda üç görüş vardır. Ve **الشناق**، **بالكسر**: deve ve dişi devenin başını çekmekle çekilen ip; çoğulu **أشنقة** ve **شنق**. Ve **قد أشنق**: **الشنق** verdiği zaman; o, iplerdir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve İbn Sîde dedi: **عنق أشنق**: uzun; ve **فرس أشنق ومشنوق**: başı uzun; deve de böyledir; dişisi **شنقاء**; ve **شناق**. Ve **في التهذيب**: uzun ata **شناق** ve **مشنوق** denir. Ve şu beyit getirildi:

  onu, dik duran, yanakları düz birine yönelttim;
  **خاظى البضيع**; **كمثل الجذع مشنوق**

Ve İbn Şümeyl dedi: **ناقة شناق**: uzun, yüksek; ve **جمل شناق**: incelikte uzun. Ve **قلب شنق**: tutkun (haymân). Ve **رجل شنق**: sakınan. El-Ahtal dedi:

  ve ben boğaya derim: bir göç görüyor musun?
  onları, sakınmamla sürer; korkan, endişeli **شنق**

Ve her ip ki onunla bir şeyi bağlayıp otlattın, o **شناق**tır. Ve **الإشناق**: eli boyna bağlamandır; bunu Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve birincisini Adî b. Zeyd’den okudu:

  bize olan şey, ellerde belirince onu kötü gördü,
  ve onların boyunlara **إشناق**’ı

Ebû Saîd dedi: **أشنقت الشيء، وشنقته**: onu astığın zaman. El-Mütenahhil el-Hüzelî, bir yay ve okları vasfederek dedi:

  onunla, ince uçlu okları astım,
  parlak uçlu, **كالقراط** olan

Dedi ki: **شنقت**: kirişi oklara yerleştirdim; ve **القراط**: kandilin alevi. Dedim: ve ondan onların sözü: **قتل مشنوقا**; yani: asılmış olarak. Ve **مغارة المشنوق**: Mısır amellerinden bir yerdir. Ve **التشانق**: **المشانقة**. Ve **الشنق**، **بالفتح**: hedefe (atılana) ağırlaştıran darbe. Ve **بنو شنوق**، **كصبور**: Araplardan bir kabile; İbn Düreyd’den. Ve İbn Abbâd dedi: kadınlardan **الشنقة**، **كفرحة**; ve **شنقات** diye çoğul yapılır; ve **شنقها**: yağdan dişlerinin sivriliğidir. Ve **الشنيق**، **كأمير**: nesebi iddia edilen (dâî). Şair dedi:

  ben, ona yaklaşılmayan kapıdan girenim;
  ne yakın olur ne de ona **شنيق** çağrılır

Ve **شنوقة**: Mısır’da, Menûfiyye amellerinden bir köy.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **شنواقي**: Mısır’da, Garbiyye amellerinden bir köy.
