# شهب (ش-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Gök taşı demektir

- Harfler: ش - ه - ب
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شِهَابٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B4%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8C.md) | فِعَالٌ | Ateş parçası | 2 | 2 | [15:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/15:18.md) |
| [بِشِهَابٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B4%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8D.md) | بِفِعَالٍ | Ateş parçasıyla | 1 | 1 | [27:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/27:7.md) |
| [شِهَابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B4%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Ateş parçası | 1 | 1 | [72:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/72:9.md) |
| [وَشُهُبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8F%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعُلًا | Ve ateş parçaları | 1 | 1 | [72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/72:8.md) |

## Mücavir kökler — 23 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Hars (se) ekin demektir
2. [ثقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Delik demektir
3. [قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Meşale, ateş demektir
4. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Su birikintisidir
5. [لمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Birbirinize dokundunuz
6. [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
7. [رصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
8. [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Çaldı
9. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İnek yavrusu, dana demektir
10. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İşiten
11. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ona yaslanırlar
12. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Temel demektir
13. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
14. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
15. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
16. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
17. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
18. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
19. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
20. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
21. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
22. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
23. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md), ضأ, [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md), [قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md), [جذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Karanlığın veya zıt bir rengin içinde parıldayan, beyazlığı siyahlığıyla karışık parlak ateş ve ışık yalımı |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığı delip geçen delici alev, semavî korunma kalkanı ve aydınlatıcı/yakıcı ateş közü |
| Çekirdek Özet 3 | Gaybî sınır ihlallerini engelleyen keskin savunma düzeneği ve ontolojik bilgi güvenliği |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca mekanik bir taş parçasına indirgeyerek ayetlerdeki nüfuz edici ilahî muhafaza ve ışık dinamiğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Görünür olma, algı alanına çıkma, dikkat çekecek derecede belirginleşme ve yükselme ([شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md), [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md), [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md), [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md)) | ب | İçe nüfuz etme, barınma ve somut bir kütle/kıvılcım halinde sabitlenerek karanlığın içine delip geçici bir ateş parçası olarak ayrışma |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, parçalama, sürtünmeyle açığa çıkan şiddet ve yarıp geçme |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, ansızın beliren görünürlük, parlama ve ortaya çıkış |
| ب | Ev, çadır | Sınırlı bir mekan, içe giriş, odaklanmış bir kütle veya kabuk |
| شهب | Diş, ortaya çıkan varlık ve mekan | Karanlık uzamı keskin bir parıltıyla yarıp geçen, ansızın görünür olan ve odaklanmış bir ateş parçasında cisimleşen ışık |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Siyah ile beyazın birbirine karıştığı alacalı renk; atın tüyünde siyah kıllar arasına beyazın karışması, demir zırhların parıltısı veya karanlık içinde aniden çakan parlak alev yalımı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays saçlarının ağarmasını ve siyahın içine beyazın girmesini şu mısra ile tasvir eder: قَالَتِ الْخَنْسَاءُ لَمَّا جِئْتُهَا / شَابَ بَعْدِي رَأْسُ هَذَا وَاشْتَهَبْ |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl şiirinde yakıcı ve parıldayan alev nitelemesi olarak geçer: فَعُجِّلْتُ رَيْحَانَ الْجِنَانِ وَعُجِّلُوا / رَمَارِيمَ فَوَّارٍ مِنَ النَّارِ شَاهِبِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça شهب kökü, Semitik dillerin genelinde doğrudan birincil bir gök taşı terimi olmaktan ziyade, baskın bir arka plan rengi (özellikle karanlık/siyah) üzerinde beliren beyazlık, kül rengi, parlama ve alacalılık semantik matrisine dayanır. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir aynı üçlü ses dizilişiyle doğrudan kök akrabalığı sınırlı olup, kökteki شه ikili çekirdeği genel Sami ufkunda ortaya çıkma, parıldama ve şahit olunma anlamlarıyla bağlantılıdır. Arap dilinde kök, hem rengin alacalığını (siyah-beyaz karışımı at, demir zırhın donuk ak parıltısı) hem de bu donukluk veya karanlık içinden aniden fırlayan ışıklı parlak ateşi (şihâb) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, fiziksel olarak karanlık gökyüzünde bir çizgi halinde parıldayan meteorik alevleri niteleyen özel bir ada dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Siyahın içindeki beyazlık ve parlak alev | Renk karışımından fışkıran parıltıya ve karanlık geceyi yaran ateşe doğru semantik kayma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İki harfli شه çekirdeği üzerinden görünürlük | Görünür olma ve dikkat çekici bir aydınlıkla belirme dairesinde ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli fonetik ve semantik denklik tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهب | Anlamlı | Alacalı parlaklık ve ateş parçası | Karanlıkta çakan alev, siyah-beyaz karışımı renk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) | Anlamlı | Benzerlik ve belirsizlik | İki şeyin birbirine karışması, ayrımın zorlaşması | Kur'an'da geçer; zihinsel alacalık/karışıklık |
| هشب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [هبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B4.md) | Anlamlı | Toplama ve devşirme | Bir şeyi derleyip bir araya getirme, kazanç sağlama | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| [بشه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [بهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B4.md) | Anlamlı | Güler yüz gösterme ve yumuşaklık | Bir kimseye neşeyle yönelme, el uzatma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهب | Merkez | Parıldayan delici alev | Karanlık içinde aniden çakan, hareketli ve delici parlak ateş | Hem rengi hem yakıcı ışık fırlayışını içerir |
| [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Yaygın aydınlık | Isı ve yakıcılık taşımayan, bütünü görünür kılan duru ışık | Cisimsel bir alevden ziyade aydınlatıcı ilkedir |
| ضأ | Komşu | Kaynak ışığı | Kendi özünden parlayan, göz alıcı ve hararetli parlaklık | Işığın kaynağından yayılan kuvvetli parıltı |
| [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md) | Komşu | Alev alma | Bir maddenin tutuşmasıyla yükselen dalgalı alev | Harekete geçen ateşin tutuşma biçimi |
| [قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Alınan ateş | Bir odaktan faydalanmak üzere taşınan kor veya alev | İktibas edilen, aydınlanma ve ısınma amaçlı kor |
| [جذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%88.md) | Komşu | Sabit köz parçası | Başında alevi kalmamış, derinden yanan kalın odun ateşi | Durağan ve taşınabilir sıcaklık odağı |
| [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Karanlık ve örtünme | Işığın ve görünürlüğün tamamen ortadan kalkması durumu | Parıltının ve delici alevin zıddı olan mutlak zemin |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهب | Parıldayan alev, meteor | Karanlık içinden fırlayan ak kor ve delici ışık kütlesi | Kesin |
| Latince | Fax, sidus, fulgur | Alev meşalesi, kayan yıldız, şimşek | Hızlıca akan ışığı karşılar; siyah-beyaz alacalığını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Meteor, fireball, blazing torch | Gök taşı, ateş topu, meşale | Hareketi ve yanan kütleyi verir; rengin özgün kuramsal tabiatını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Sternschnuppe, Feuerball | Kayan yıldız, ateş küresi | Göksel akışı ve yanmayı açıklar; alacalı donukluk nüansı eksiktir | Güçlü |
| Fransızca | Météore, bolide, brandon | Gök taşı, akkor kütle, meşale | Atmosferik parlamayı karşılar; kökün iç renk ikiliğini taşımaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شِهَابٌ ثَاقِبٌ / شِهَابٌ مُبِينٌ | Gaybı koruyan delici semavî alev | Şeytanların melekût aleminden haber çalmasını engelleyen savunma atışı (Sâffât [37:10](https://lisan.digital/tr/ayet/37:10.md), Hicr [15:18](https://lisan.digital/tr/ayet/15:18.md)) |
| شِهَابًا رَصَدًا / وَشُهُبًا | Gözetleme ve engelleme sistemi | Cinlerin semaya nüfuz girişimlerine karşı pusuya yatmış koruyucu ateşler (Cin [72:8](https://lisan.digital/tr/ayet/72:8.md), [72:9](https://lisan.digital/tr/ayet/72:9.md)) |
| بِشِهَابٍ قَبَسٍ | Isınma ve aydınlanma meşalesi | Hz. Musa’nın Tûr yolunda ailesi için getirmek istediği tutuşturulmuş ateş közü (Neml [27:7](https://lisan.digital/tr/ayet/27:7.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gaybın korunması ve nübüvvet | Vahyin nüzul sürecinde cin ve şeytanların semadan haber alma yollarının kesilmesi ve vahyin korunmuşluğu | İlahî mesajın ontolojik güvenliğini sağlayan kozmik savunma |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe doğrudan teknik bir amelî hüküm terimi olarak yer almaz | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmolojik ve melekûtî tefsir | Şihâbın fiziksel gök taşı mı yoksa semavî bir nur enerjisi mi olduğu yönündeki rivayet ve akıl yürütmeler | Karanlığı yarıp geçen yakıcı ve delici ışın |
| Hadis | Resulullah'ın risaleti öncesi sema hadiseleri | Peygamberliğin gelişiyle birlikte gökyüzünde şihâb atışlarının sıklaşması ve cinlerin haber alamaması | Sınır aşımına karşı fırlatılan anî ve keskin alev |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin mahfuziyeti | Koruyucu kalkan | Gaybî veriye yetkisiz erişimi engelleme | Vahiy kanallarının şeytanî müdahalelerden ve tahrifattan arındırılması | Kesin |
| İlmi | Doğruluk ve bilgi güvenliği | Hata ayıklayıcı denetim | Yanıltıcı ve yetkisiz malumatı yakıp yok etme | Hakikat zeminine sızmaya çalışan spekülasyonların delille bertaraf edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Sınır ve egemenlik muhafazası | Savunma ve caydırıcılık doktrini | Yetkisiz sınır ihlallerini anında imha etme | Merkezin güvenliğini tehdit eden istihbari ve fiziki sızmaları püskürtme | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir işlev veya kurumu bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Atmosferik sürtünmeyle plazmalaşan kütle (meteor) ve güvenlik duvarı (firewall) | Yüksek hızla karanlık ortama giren ve sürtünmeyle ışıldayarak izinsiz veri akışını paket düzeyinde imha eden filtre | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İstihbarata karşı koyma ve meşru müdafaa refleksi | Toplumsal yapının mahremiyetini ve egemenlik alanını korumak için kaçak bilgi akışını cezalandıran hukuki yaptırım | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca uzay boşluğundaki donuk minerallerden ibaret gök taşına indirgeyerek Kur'an'daki meşale, alev ve melekûtî muhafaza boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem yerde karanlığı aydınlatıp ısıtan odaklanmış ateş parçasını ([قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md)) hem de gökte gayb sınırlarını bekleyen delici ve yakıcı alevi kapsayan çok katmanlı yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki semavî koruma nizamını mitolojik bir gök savaşı gibi okumak veya Hz. Musa kıssasındaki pratik ısınma ateşini kozmolojik gök taşıyla karıştırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an vahyinin iniş sürecinde bilgi kaynaklarının nasıl korunduğunu, gayb ile şehadet alemi arasındaki aşılmaz sınırı ve ilahî iradenin semavî nizamını kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin güvenliğini ele alan Cin, Sâffât ve Hicr surelerindeki ayetler ile Hz. Musa'nın peygamberliğe çağrılış sahnesini anlatan Tâhâ ve Neml surelerindeki bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin cinler veya kâhinler tarafından gökten kulak hırsızlığı yoluyla çalınabileceği veya Kur'an'ın gaybî tahrife açık olduğu vehmini kesin olarak ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Karanlığın içinden fışkıran siyah-beyaz alacalı parıltı; aydınlatan meşale közü veya karanlık gökyüzünü delip geçen akkor haldeki alev parçası.
- Soyut anlam: Bilgi ve varlık alanına yönelik gayrimeşru sızmaları engelleyen keskin savunma, sınır aşımına karşı uygulanan anî ve delici imha kuvveti.
- Sistematik karşılık: Yetkisiz bilgi hırsızlığını ve sınır ihlalini önleyen ontolojik filtre ve ilahî güvenlik doktrini.
- LaTeX modeli: $$S(x) = \begin{cases} I, & x \notin A \\ \emptyset, & x \in A \implies \delta(x) \to 0 \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ semavî koruma ve alev sistemini, $x$ sınıra yaklaşan varlığı veya bilgi talebini, $A$ gayrimeşru erişim girişimini, $I$ meşru aydınlanma halini, $\delta$ ise yetkisiz unsura yönelen delici şihâbın anî imha etkisini temsil eder; ihlal gerçekleştiği anda delici alev varlığı sıfırlar.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Hicr 15:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/15:18.md) — شِهَابٌ

إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Ancak kulak hırsızlığı yapan olursa; apaçık görülen bir ateş onu kovalar.

### [Neml 27:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/27:7.md) — بِشِهَابٍ

إِذْ قَالَ مُوسَى لِأَهْلِهِ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا سَآتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ آتِيكُمْ بِشِهَابٍ قَبَسٍ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

Meal (IK): Hani Musa, ailesine demişti ki: Ben bir ateş gördüm. Size oradan; ya bir haber getireceğim, yahut da ısınasınız diye yanan bir ateş koru getireceğim.

### [Saffat 37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/37:10.md) — شِهَابٌ

إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ

Meal (IK): Ancak çalıp çırpan olursa; onu da hemen delip geçen yakıcı bir alev takib eder.

### [Cin 72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/72:8.md) — وَشُهُبًا

وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğü yokladık da, onu sert bekçiler ve alevlerle doldurulmuş bulduk.

### [Cin 72:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/ayet/72:9.md) — شِهَابًا

وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَصَدًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğün dinlenebileceği bir yerinde oturmuştuk; ama şimdi kim onu dinleyecek olursa, kendisini gözetleyen bir alev buluyor.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Gök taşı demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والباء معهما
هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات
هبش:
يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة.
شهب:
الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله.
والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك.
ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في خلال السَّواد.
وآشهابَّ الزَّرْع، إذا هاج وفي خلاله خُضْرةٌ قليلةٌ.
والشِّهابُ: شُعلةٌ من نارٍ، والجميعُ: الشُّهب والشُّهبان، ويقال للرَّجل الماضي في الحرب: شِهابُ حدب.
بهض:
رجلٌ بَهِشٌ: هَشٌّ ليّنٌ. وبهشتُ إلى فلانٍ: حننت إليه.
والبَهْشُ: رديءُ المُقْل، ويقال: ما قد أُكِلَ قِرْفُهُ، قال:
يثوّرنَ ما تحتَ الحصى من لبانه		كما يَحْتفي البَهْشَ الدَّقيقَ الثَّعالبُ
شبه:
الشَّبَهُ: ضربٌ من النّحاس يُلْقَى عليه دواءٌ فيَصْفرّ، وسُمّي شَبَها، لأنه شُبِّهَ بالذّهب. وفي فلانٍ شَبَهٌ من فلان وهو شَبَهُهُ وشِبْهُهُ، أي: شبيهُهُ.
وتقول: شبّهت هذا بهذا وأشبه فلانٌ فلانا، وقال الله عزّ وجلّ: "آيات مُحْكَماتٌ هنّ أمّ الكتاب، وأُخَرُ متشلبهات، أي: يُشبه بعضها بعضاً.
والمُشْبِهاتُ من الأمور: المُشْكلاتُ، قال:
واعلمْ بأنّك في زما		نِ مُشَبَّهاتٍ هُنَّ هُنّه
وشبّه فلانٌ عليّ، إذا خلّط. واشتَبَهَ الأمرُ؛ أي: اختلط.
ورأيتك مِثلَه في الشَّبَهِ والشِّبْهِ، وفيه مَشابِهُ من فلان، ولم أسمع: فيه مَشْبَهةٌ من فلان. وتقول: إنّي لفي شُبْهةٍ منه.
وحروف الشّين يقال لها: أشباه، وكلّ شيءٍ يكون سواءً فإنّها أشباه، قال:
كُعَقْرِ الهاجريِّ إذا آبتناه		بأشباهٍ حُذيِنَ على مِثالِ
والشَّباهُ: حَبٌّ على لون الحُرْف يُشربُ للدواء.
والشَّبَهانُ: الثُّمام، قال:
وأَسْفلُه بالمَرْخِ والشَّبَهانِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**الباء** bunlarla birlikte
**هب ش**، **ش ه ب**، **ب ه ش**، **ش ب ه** kullanımdadırlar.

**هبش**:
Denilir: **تَهَبَّشوا** ve **تحبّشوا**; yani: toplandılar; isim: **الهُباشةُ** ve **الحباشة**; yani: cemaat/topluluk.

**شهب**:
**الشَّهَبُ** ve **الشُّهبةُ**: içinde aralarında bir siyahlığın yardığı bir beyazlık rengidir.
Ve iyi **العَنْبرُ**’in rengi **أَشْهبُ**’dur. Ve başı **آشهابَّ** oldu; beyazı siyahına galip geldiği zaman; ve o da böylece **اشتهب** oldu.
Ve **يومٌ أَشْهبُ**; yani: soğuk rüzgâr sahibi; ve **ليلةٌ شَهْباءُ** da böyledir; ve **كتيبةٌ شهباء** da, içinde siyahlığın aralarında silâhın beyazlığı bulunduğu için (böyledir).
Ve ekin **آشهابَّ** oldu; olgunlaşıp sarardığı zaman ve içinde az bir yeşillik (bulunduğu hâlde).
Ve **الشِّهابُ**: ateşten bir alevdir; çoğulu: **الشُّهب** ve **الشُّهبان**; ve savaşta ileri giden adama denilir: **شِهابُ حدب**.

**بهض**:
**رجلٌ بَهِشٌ**: gevşek/yumuşak, esnek. Ve **بهشتُ إلى فلانٍ**: ona özlem duydum.
Ve **البَهْشُ**: kötü **المُقْل**; ve denilir: kabuğu yenmiş olan şey; dedi ki:
يثوّرنَ ما تحتَ الحصى من لبانه		كما يَحْتفي البَهْشَ الدَّقيقَ الثَّعالبُ

**شبه**:
**الشَّبَهُ**: üzerine bir ilaç atılan, böylece sararan bir tür bakırdır; ve ona **شَبَها** adı verildi; çünkü altına benzetildi. Ve falanda falandan bir **شَبَهٌ** vardır; ve o onun **شَبَهُهُ**’dur ve **شِبْهُهُ**’dur; yani: onun benzeridir.
Ve dersin: bunu buna **شبّهت**; ve falan falana **أشبه** oldu. Ve Allah عزّ وجلّ dedi: “**آيات مُحْكَماتٌ** onlar kitabın anasıdır, ve diğerleri **متشلبهات**”; yani: bazısı bazısına benzer.
Ve işlerden **المُشْبِهاتُ**: **المُشْكلاتُ** (olanlar)dır; dedi ki:
واعلمْ بأنّك في زما		نِ مُشَبَّهاتٍ هُنَّ هُنّه
Ve falan bana karşı **شبّه** etti; karıştırdığı zaman. Ve iş **اشتَبَهَ**; yani: karıştı.
Ve seni onda **الشَّبَهِ** ve **الشِّبْهِ** bakımından onun gibi gördüm. Ve onda falandan **مَشابِهُ** vardır; ve işitmedim: onda falandan **مَشْبَهةٌ** vardır. Ve dersin: ben ondan bir **شُبْهةٍ** içindeyim.
Ve **الشّين**’in harflerine **أشباه** denilir; ve eşit olan her şey, onlar **أشباه**’tır; dedi ki:
كُعَقْرِ الهاجريِّ إذا آبتناه		بأشباهٍ حُذيِنَ على مِثالِ
Ve **الشَّباهُ**: **الحُرْف** renginde bir danedir; ilaç için içilir.
Ve **الشَّبَهانُ**: **الثُّمام**’dır; dedi ki:
وأَسْفلُه بالمَرْخِ والشَّبَهانِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُهْبَةُ في الألوان: البياضُ الذي غلب على السواد. وقد شَهِبَ الشيء بالكسر شَهَباً، وأشْتَهَبَ الرأسُ. وفرسٌ أَشْهَبُ، وقد اشْهَبَّ اشْهِباباً، واشْهابَّ اشْهيباباً مثله. وغُرَّةٌ شَهْباءُ، وهو أن يكون غُرَّةِ الفرسِ شَعَرٌ يخالف البياضَ. واشْهابَّ الزرعُ، إذا هاج وبقي في خلاله شيءٌ أخضر. ويقال لليوم ذي الرِيح الباردة والصَقيع: أشْهَبُ، والليلةُ شَهباءُ. وكتيبةٌ شهباءُ، لبياض الحديد. والنصلُ الأشهبُ: الذي بُرِدَ فذهب سَوادُه. والشِهابُ: شُعْلَةُ نارٍ ساطعةٌ. وإنَّ فلاناً لَشِهابُ حربٍ، إذا كان ماضياً فيها. والجمع شُهُبٌ وشُهْبانٌ أيضاً. والشَهابُ: اللبنُ الضَياحُ. والشَوْهَبُ: القُنْفُذُ.

##### Türkçe

**الشُهْبَةُ** renklerde: siyahlığa galip gelen beyazlıktır. Ve şey kesre ile **شَهِبَ**; **شَهَباً** (olarak), ve baş **أشْتَهَبَ**. Ve **فرسٌ أَشْهَبُ**; ve **اشْهَبَّ** **اشْهِباباً**, ve **اشْهابَّ** **اشْهيباباً** onun gibidir. Ve **غُرَّةٌ شَهْباءُ**; o, atın **غُرَّةِ**sinde beyazlığa aykırı bir kıl bulunmasıdır. Ve ekin **اشْهابَّ**; eğer olgunlaşıp içinde bir şey yeşil kalırsa. Ve soğuk rüzgâr ve ayaz sahibi gün için söylenir: **أشْهَبُ**, ve gece **شَهباءُ**. Ve **كتيبةٌ شهباءُ**, demirin beyazlığından dolayı. Ve **النصلُ الأشهبُ**: eğelenmiş olup siyahlığı gitmiş olan. Ve **الشِهابُ**: parlak bir ateş alevi. Ve muhakkak ki falan kimse elbette **لَشِهابُ حربٍ**dır; eğer onda ileri giden ise. Ve cem‘i **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ** da. Ve **الشَهابُ**: parlak süt. Ve **الشَوْهَبُ**: kirpidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش ب
شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة .
شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد :
وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب
قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد :
شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب
ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد .
ويقال للشجاع : شِهاب ، وجمعُه شُهبان .
قال ذو الرمة :
إذا عَمّ داعيها أَتته بمالك
وشُهبانِ عمرو كلُّ شَوْهاءَ صِلْدِمِ
عم داعيها : أي دعا الأب الأكبر ، وأراد بشهْبان عمرو : بني عمرو بن تميم ، وأما بنو المنذر فإنهم يسمَّون الأشاهِب لجمالهم ، قال الأعشى :
وبنو المنذر الأشاهب
وقال أبو سعيد : شَهَّبَ البردُ الشجرَ : أي غَيَّرَ ألوانها ، وشهَّبَ الناسَ البردُ . والشوْهاء : الفَرَس الرايعة الواسعةُ الفم ، والصِّلْدِم الصُّلب .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال كَتيبة شهباء إذا كانت عِلْيتَها بياضُ الحديد . وقال غيره : سَنَة شهباء : إذا كانت جَدْبةً ، ويوم أشهب : ذو حَلِيتٍ وأَزيز .
وقال الليث : اشهابَّ الزّرع : إذا كاد يهيج وفي خلاله خُضْرة . وقال : اشهابَّت مَشافِرُه .
والشِّهاب : شعْلة نار ساطع ، والجميع الشُّهْبُ والشُّهْبان ، ويقال للرجل الماضي في الحَرْب : شهابُ حَرْب .
وقال الله جلّ وعزّ : ( بِخَبَرٍ أَوْ ءَاتِيكُمْ بِشِهَابٍ ( .
قال الفرّاء : نَوَّن عاصمٌ والأعشَى فيهما ، قال : وأضافَه أهلُ المدينة ) ءَاتِيكُمْ بِشِهَابٍ ( قال : وهذا ممّا يُضَاف الشيءُ إلى نفسه .
وأخبرني المنذريُّ عن الحَرّاني عن ابن السكيت قال : الشِّهاب : العُودُ الذي فيه نار .
وقال أبو الهيثم : الشِّهاب أصلُ خشَبَة أو عُود فيها نارٌ ساطِعَة ، ويقال للكوكب الذي ينقضُّ على إثر الشّيطان بالليل : شِهاب .
قال الله جلّ وعزّ : ( خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ ) ( الصَّافات : 10 ) .
وسمعتُ غيرَ واحدٍ من الأعراب يقول للَّبن المَمزْوج بالماء : شَهاب ، كما ترى بفتح الشين .
وقال أبو حاتم : هو الشُّهابة بضمّ الشين ، وَهو الفَضيخُ والخَضَار ، والشَّهاب والسَّجاج والسَّحار والضَّياح والسَّمار ، كلُّه واحد .
والشَّهبَان والشَّبهان : شجرٌ معروفٌ يُشْبِه الثُّمام .
أنشد المازِنيّ :
وما أَخَذَ الدِّيوانَ حتى تَصَعْلَكا
زماناً وحَتَّ الأشْهبان كِلاهما
الأشْهبان : عامان أَبْيضان ليس فيهما خُضْرَة من النَّبات . وسنَة شَهْباء : جَدْبة كثيرةُ الثَّلْج . والشَّهْباء أَمْثَلُ من البيضاء . والحَمراء أشَدّ من البَيْضاء ، وَسَنَةٌ غَبْرَاء : لا مَطَرَ فيها ، وقال :
إذا السَّنةُ الشَّهباءُ حَلَّ حَرَامُها
أيْ حَلَّت المَيْتَةُ فيها .
وقال أبو عبيدة : الشُّهْبة في ألوانِ الخَيْل : أنْ تَشُقَّ معظَمَ لونه شَعْرَةٌ أو شَعَرَاتٌ بيضُ ، كُميتاً كان أو أدْهَم أو أشقَر .
بهش : قال ابن شميل : بَهْشُ الصَّقْر للصَّيْد : تَفَلُّتُهُ عليه ، وبَهَشَ الرّجلُ إلى الرَّجُل : كأنّه يتناوَلُه لينصُوَه : أي ليأخُذَ بناصِيَته فيجرَّه ، وقد تَبَاهَشا : إذا تَناصَيا
برءُوسِهِما ، وإن تناوَلَه ولم يأخُذْه أيضاً فقد بَهَشَ إليه ، ونَصَوْتُ الرجُلَ نَصْواً : إذا أخَذتَ برأسِه ، ولفلانٍ رأسٌ طويلٌ : أي شَعْرٌ طويلٌ .
وفي الحديث : أَنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كانَ يُدلِعُ لسانَه للحَسن بنِ عليّ فإِذا رَأَى الصَّبيُّ حُمْرَةَ لسانه بَهشَ إليه .
قال أبو عبيد : يقال للإنسان إذا نظر إلى شيء فأعجَبَه واشتَهاه ، فتناوَله وأَسْرَع إليه وفَرِح به : قد بَهَش إليه .
وقال المغيرة بن حَبْناء التميميّ :
سَبقتُ الرِّجالَ الباهِشِين إلى النَّدى
فعالاً ومَجْداً والفعالُ سِباقُ
وفي حديثٍ آخَرَ ، أنّ رجلاً سأل ابنَ عبّاس عن حَيَّة قَتَلَها وهو مُحرِم فقال : هل بَهَشَتْ إليك ؟ أراد : هل أقبلَتْ إليك تريدُك ؟ قال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابي : البَهْش : الإسراع في المعروف بالفرح .
وفي حديث آخر أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل : أَمِنْ أَهْلِ البَهْش أنت ؟ أرادَ : أمن أهلِ البلاد التي يكون بها البَهْش ؟ والبَهْش هاهنا فيما رَوَى ابنُ نَجْدة ، عن أبي زيد أنه قال : الخَشْل : المُقْل اليابس ، والبَهْش : رَطبُه . والمُلْج : نَواه ، والحَتِيُّ : سُوَيقُه .
وقال الليث : البَهْشُ رديءُ المُقْل ، ويقال : هو ما قد أُكِل قِرْفُه ، وأنشد :
كما يَحْتَفِي البَهْشَ الدّقيقَ الثعالبُ
قلت : والقولُ في تفسير البَهْش ما فسّره أبو زيد .
وقال الليث : رجل بَهِش شِنّ بمعنًى واحد ، وقد بَهَشْتُ إلى فلان . بمعنى حَنَنْتُ إليه . قلت : والقول في تفسير البَهْشِ ما قاله أبو عبيد وابن الأعرابيّ .
وقال الليث : بَهَش القومُ وبَحَشُوا : أي اجتَمَعوا . قلتُ : هذا عندي وَهْم ، والذي أراده الليث : تَحَبَّشُوا وتَهبَّشوا : إذا اجتمَعوا الهاء والحاء قبل الباء ، ولا يُعرَف بَحَش في كلام العرب .
هبش : أهمله الليث ، وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الهَبْش : ضربُ التَّلف ، وقد هَبَشَه : إذا أَوجَعَه ضَرْباً .
وقال اللحياني : هو يهبش لِعياله ويَهْتَبِش ويَحرِف ويَحْترِف ويَخْرِش ويَخْترِش معناها يَكسَب ويَطلُب ويَحتال .
وقال الأصمعيّ : الهُباشة والحُباشة : الجماعة من الناس .
وقال الرُّوَاسيّ : إنّ المجلسَ لَيَجمعُ هُباشات وحُباشات : أي ناساً ليسوا من قبيلةٍ واحدة ، وقد تهبَّشوا وتحبَّشوا : إذا اجتمعوا .
ومنه قولُ رؤبة :
لولا هُباشاتٌ من التَّهْبِيشِ
لِصبْيةٍ كأَفْرِخِ العُشُوشِ
قال : أراد بالهُباشات : ما كَسَبه من المال وجَمَعه .
شبه : قال الليث : الشَّبَه : ضَربٌ من النُّحاس يُلقَى عليه دواءٌ فيصفرّ ، وسُمِّي بالشَّبَه لأنه شُبِّه بالذَّهَب .
وتقول : في فلانٍ شَبَهٌ من فلان ، وهو شَبَههُ وشِبْههُ وشَبِيهه .
وقال العجّاج يصف رَمْلاً :
وشَبَهٌ أَمَيلُ مَيْلانيُّ
ويقال : شبَّهتُ هذا بهذا ، وأشْبَه فلانٌ فلاناً .
وقال الله جلّ وعزّ : ( مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ) ( آل عِمرَان : 7 ) . قيل : معناه يُشبه بعضُها بعضاً . قلت : وقد اختلف المفسِّرون في تفسير قوله : ( وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ( ؛ فرُوي عن ابن عبّاس أنه قال : المتشابهات ( ألم ) و ( ألر ) وما اشتبه على اليَهود من هذه ونحوِها . قلت : وهذا لو كان صحيحاً عن ابن عباس كان التفسير مسلّماً له ، ولكنّ أهلَ المعرفة بالأخبار وَهَّنوا إسناده ، وقد كان الفرّاء يذهب إلى ما رُوِي عن ابن عبّاس في هذا ورُوِي عن الضحّاك أنه قال : المُحْكَمات : ما لم يُنسَخ ، والمتشابِهات : ما قد نُسخ .
وقال غيره : المُتشابِهات هي الآيات التي نَزلتْ في ذِكر القيامة والبَعْث ، ضَرْبَ قوله : ( الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِى خَلْقٍ ( . ( سبأ : 7 ، 8 ) . وضَرْبَ قوله : ( ( خَلْقٍ جَدِيدٍ أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَم بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالاَخِرَةِ فِى الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ أَفَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِّنَ السَّمَآءِ وَالاَرْضِ إِن نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الاَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفاً مِّنَ السَّمَآءِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لاََيَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلاً ياَجِبَالُ أَوِّبِى مَعَهُ وَالطَّيْرَ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِى السَّرْدِ وَاعْمَلُواْ صَالِحاً إِنِّى بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَن يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَن يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ شُكْراً وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِىَ الشَّكُورُ فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلاَّ دَابَّةُ الاَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُواْ فِى الْعَذَابِ الْمُهِينِ لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَشِمَالٍ كُلُواْ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُواْ لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ فَأَعْرَضُواْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّاتِهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَىْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَىْءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِيلٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُواْ وَهَلْ نُجْزِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلاَّ الْكَفُورَ ) ( الصافات : 15 17 ) فهذا الذي تَشابَه عليهم فأَعلمهم الله جلّ وعزّ الوجهَ الذي ينبغي أن يستدلّوا به على أنّ هذا المُتشابه عليهم كالظاهر لو تدبَّروه ، فقال : ( خَصِيمٌ مٌّ بِينٌ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِىَ خَلْقَهُ قَالَ مَن يُحىِ الْعِظَامَ وَهِىَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ( إلى قوله : ( مِّنْه تُوقِدُونَ أَوَلَيْسَ الَذِى خَلَقَ السَّمَاواتِ وَالاَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم ) ( يس : 78 81 ) ، أي إذا كنتم قد أقررتم بالإنشاء والابتداء فما تُنكرون من البَعْث والنُّشور ؟ وهذا قولُ كثيرٍ من أهل العلم ، وهو بيِّن واضح ، وممّا يدلّ على هذا القول قولُه جلّ وعزّ : ( فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَآءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِ ) ( آل عِمرَان : 7 ) ، أي أنهم طلبوا تَأْويل بَعْثِهم وإحيائهم ، فأَعلم الله أنَّ تأْويلَ ذلك ووقتَه لا يَعلمُه إلاّ الله جلّ وعزّ .
والدَّليل على ذلك قوله : ( هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِى تَأْوِيلُهُ ) ( الأعرَاف : 53 ) يريد قيامَ الساعة وما وُعدوا من البَعْث والنُّشور وهذا قولُ كثير من أهل العلم والله أعلم . وأمَّا قولُه عزّ وجلّ ) وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً ) ( البَقَرَة : 25 ) فإن أهل اللغة قالوا : معنى قوله : ( مُتَشَابِهاً ( يُشْبِه بعضُه بعضاً في الجودةِ والحُسْن .
وقال المفسِّرون : ( مُتَشَابِهاً ( يُشْبه بعضُه بعضاً في الصُّورة ، ويختلف في الطعم ، ودليل المفسِّرين قوله جلّ وعزّ : ( هَاذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ) ( البَقَرَة : 25 ) لأنّ صُورته الصُّورة الأولى ، ولكنَّ اختلافَ الطُّعوم مع اتِّفاق الصُّورة أَبلَغ وأَغْرب عند الخلق ، لو رأيْتَ تُفَّاحاً فيه طَعم كلِّ الفاكهة لكان نهايةً في العجب .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : شَبِّه الشيءُ : إذا أَشْكَل ، وشَبَّه : إذا ساوَى بين شيءٍ وشيء . قال : وسأَلْتُه عن قوله : ( وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً ( ، فقال : ليس من الاشتباه المُشْكِل ، إنَّما هو من التَّشابُه الذي هو بمعنى الاشتباه .
وقال الليث : المُشْبهات من الأمور : المُشْكِلات ، وتقول : شَبَّهتَ عليّ يا فلانُ : إذا خَلَّط عليك ، واشْتَبَه الأمر : إذا اخْتَلط ، وتقول : أَشْبَه فلانٌ أباه ، وأنتَ مثله في الشَّبه والشِّبْه ، وفيه مَشابِه من فلان ، ولم أَسمع فيه مَشْبَهة من فلان ، وتقول : إنِّي لفي شُبْهَةٍ منه .
رُوِي عن عمَرَ أنه قال : اللَّبَنُ يُشْبَه عليه ، ومعناه أَنَّ المُرْضِعة إذا أَرْضَعتْ غلاماً فإِنه يَنْزِع إلى أَخلاقِها فيُشْبِهها ، ولذلك يُختار للرَّضيع امرأةٌ عاقلةٌ غيرُ حَمْقاءَ .
وفي الحديث : نَهى رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أن تُسْتَرْضَعَ الحَمقاء ، فإنَّ اللَّبن يُشَبَّه .
وحُروف الشين يقال لها : أَشْباه ، وكذلك كلُّ شيءٍ يكون سواءً فإِنها أَشباه ، كقول لَبِيدٍ في السَّواري وتَشْبِيه قوائم النَّاقة بها :
كعُقْرِ الهاجِريّ إذا ابْتَناه
بِأَشْباهٍ حُذِين على مِثالِ
قال : شبَّه قوائمَ ناقتِه بالأساطين .
قلت : وغيرُه يَجْعَلُ الأشباهَ في بيت لَبِيد الآجُرَّ ؛ لأنّ لَبِنَها أَشباهٌ يُشْبه بعضُها بعضاً ، وإنما شبَّه ناقته في تمام خَلْقِها وحَصانة جِبِلَّتِها بقَصْرٍ مَبنِي بالآجرّ .
وقال الليث : الشَّباه حَبٌّ عَلَى لَوْن الحُرْف يُشْرَبُ للدَّواء . والشَّبَهان : الثُّمام ، ومنه قوله :
وأسفلُه بالمَرخِ والشَّبَهان
وجمع الشُّبْهَة : شُبَه ، وهو اسمٌ من الأشْباه .

##### Türkçe

ه ش ب
**شهب** , **شبه** , **هبش** , **بهش** : kullanımdadır.

**شهب** : el-Leys: **الشَّهَب**: içinde aralarında siyahlık bulunan, onu yaran bir beyazlık rengidir; ve inşad etti:
Ve ayrılıkların üstüne, **أَشهب** bir ak saçlılık çeyreği yükseldi

Dedi: ve iyi **العنبر**’in rengi **أَشهب**’dir; ve “**اشهابَّ رأسي**” denir: beyazlık siyahlığa galip olduğunda ve öylece **اشتهب** olduğunda; ve inşad etti:
Benden sonra şu baş ağardı ve **اشتهب**

Ve **يوم أَشهب**: soğuk rüzgârlı; ve **ليلةٌ شهْباء** da böyledir; ve **كتيبة شهباء**: içinde, siyahlığın aralarında silâhın beyazlığı bulunduğu için.

Ve yiğide **شِهاب** denir; çoğulu **شُهبان**’dır.

Zü’r-Rumme dedi:
Eğer çağırıcısı yayıldıysa, ona malınla gelirsin
Ve **شُهبانِ عمرو**; her **شَوْهاءَ** sert

“**عم داعيها**”: yani en büyük baba çağırdı; ve **شهْبان عمرو** ile muradı: Temîm b. Amr oğullarıdır. أما Benû’l-Münzir ise güzellikleri sebebiyle **الأشاهِب** diye adlandırılırlar; el-A‘şâ dedi:
Ve Benû’l-Münzir, **الأشاهب**

Ebû Saîd dedi: **شَهَّبَ** soğuk ağacı: yani renklerini değiştirdi; ve soğuk insanları **شهَّبَ**. **الشوْهاء**: ağzı geniş, otlayan kısrak; **الصِّلْدِم**: sert.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: üst kısmı demirin beyazlığı olan ise **كَتيبة شهباء** denir. Başkası dedi: **سَنَة شهباء**: kıtlık olduğunda; ve **يوم أشهب**: **حَلِيتٍ** ve **أَزيز** sahibi.

El-Leys dedi: **اشهابَّ** ekin: neredeyse olgunlaşacak olup aralarında yeşillik bulunduğunda. Dedi: **اشهابَّت مَشافِرُه**.

Ve **الشِّهاب**: parlayan bir ateş alevi; hepsi **الشُّهْبُ** ve **الشُّهْبان**; ve savaşta ileri giden adama **شهابُ حَرْب** denir.

Allah azze ve celle dedi: **( بِخَبَرٍ أَوْ ءَاتِيكُمْ بِشِهَابٍ (**.

El-Ferrâ dedi: Âsım ve el-A‘şâ ikisinde de tenvin yaptı; dedi: Medineliler onu izafet yaptılar: **( ءَاتِيكُمْ بِشِهَابٍ (**; dedi: bu, şeyin kendisine izafe edildiği şeylerdendir.

El-Münzirî bana, el-Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi: **الشِّهاب**: içinde ateş bulunan çubuktur.

Ebû’l-Heysem dedi: **الشِّهاب**: parlayan ateş bulunan bir odun parçasının yahut bir çubuğun aslıdır; ve gece şeytanın ardından düşüp giden yıldıza **شِهاب** denir.

Allah azze ve celle dedi: **( خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ )** (**الصَّافات**: 10).

Bedevîlerden birden fazlasını, suyla karıştırılmış süte **شَهاب** dediğini işittim; gördüğün gibi şînin fethiyle.

Ebû Hâtim dedi: o, şînin zammıyla **الشُّهابة**’dir; ve o **الفَضيخُ** ve **الخَضَار**’dır; ve **الشَّهاب** ve **السَّجاج** ve **السَّحار** ve **الضَّياح** ve **السَّمار**: hepsi birdir.

Ve **الشَّهبَان** ve **الشَّبهان**: **الثُّمام**’a benzeyen, bilinen bir ağaçtır.

El-Mâzinî inşad etti:
Ve divanı almadı, ta ki serseri oluncaya dek
Bir zaman; ve hatta **الأشْهبان** ikisi de

**الأشْهبان**: bitkiden yeşillik bulunmayan iki beyaz yıldır. Ve **سَنَة شَهْباء**: çok karlı bir kıtlıktır. Ve **الشَّهْباء** **البيضاء**’dan daha düzgündür. Ve **الحَمراء** **البَيْضاء**’dan daha şiddetlidir. Ve **سَنَةٌ غَبْرَاء**: içinde yağmur olmayan; ve dedi:
Eğer **السَّنةُ الشَّهباءُ** haramını helâl kılarsa

Yani onda leş helâl oldu.

Ebû Ubeyde dedi: at renklerinde **الشُّهْبة**: rengine, bir yahut birkaç beyaz kılın çoğunu yarmasıdır; ister **كُميتاً** olsun ister **أدْهَم** yahut **أشقَر**.

**بهش** : İbn Şümeyl dedi: av için şahinin **بَهْشُ**’u: onun üzerine atılıp kurtulmasıdır; ve adamın adama **بَهَشَ** etmesi: sanki onu, **لينصُوَه** yani perçeminden tutup sürüklemek için uzanır; ve **تَبَاهَشا** etmişlerdir: başlarının perçemlerinden tutuşup çekiştiklerinde. Ve ona uzanıp da onu almadıysa da ona **بَهَشَ** etmiştir. Ve “adamı **نَصَوْتُ** **نَصْواً**” denir: başından tuttuğunda. Ve falanın uzun bir başı vardır: yani uzun saç.

Hadiste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Hasan b. Ali için dilini uzatırdı; çocuk dilinin kızıllığını görünce ona **بَهشَ** ederdi.

Ebû Ubeyd dedi: insana, bir şeye bakıp onu beğendiğinde ve onu arzuladığında, ona uzanıp ona hızlandığında ve onunla sevindiğinde: ona **بَهَشَ** etti denir.

Muğîre b. Habnâ et-Temîmî dedi:
Erkekleri, cömertliğe **الباهِشِين** olarak geçtim
Fiillerde ve şerefte; ve fiil yarışmadır

Başka bir hadiste: bir adam, ihramlı iken öldürdüğü bir yılan hakkında İbn Abbâs’a sordu; o dedi: sana **بَهَشَتْ** mi? Muradı: sana yöneldi mi, seni istiyor olarak? Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَهْش**: sevinçle iyilikte hızlanmaktır.

Başka bir hadiste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir adama dedi: sen **أَهْلِ البَهْش**’ten misin? Muradı: **البَهْش**’in bulunduğu beldelerin halkından mısın? Ve buradaki **البَهْش**, İbn Necde’nin rivayet ettiği üzere, Ebû Zeyd’den: o dedi: **الخَشْل**: kuru **المُقْل**; ve **البَهْش**: onun tazesi. Ve **المُلْج**: çekirdeği; ve **الحَتِيُّ**: onun kavrulmuş uncu.

El-Leys dedi: **البَهْش** kötü **المُقْل**’dür; ve denir: kabuğu yenmiş olandır; ve inşad etti:
Tilkinin ince **البَهْش**’i soyması gibi

Dedim: **البَهْش**’in tefsirindeki söz, Ebû Zeyd’in tefsir ettiği şeydir.

El-Leys dedi: **رجل بَهِش شِنّ** bir mânâdadır; ve “falana **بَهَشْتُ**” dedim: ona özlem duydum mânâsında. Dedim: **البَهْش**’in tefsirindeki söz, Ebû Ubeyd ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir.

El-Leys dedi: kavim **بَهَشَ** etti ve **بَحَشُوا**: yani toplandılar. Dedim: bu, bence bir vehimdir; el-Leys’in muradı: **تَحَبَّشُوا** ve **تَهبَّشوا**: toplandıklarında; **الهاء** ve **الحاء** **الباء**’dan önce; ve Arapların sözünde **بَحَش** bilinmez.

**هبش** : el-Leys onu ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi: **الهَبْش**: telef edici vurmadır; ve onu **هَبَشَه**: yani onu vurarak acıttığında.

El-Lihyânî dedi: o, ailesi için **يهبش** eder ve **يَهْتَبِش** eder ve **يَحرِف** eder ve **يَحْترِف** eder ve **يَخْرِش** eder ve **يَخْترِش** eder; mânâları: kazanır, ister, çare arar.

El-Asma‘î dedi: **الهُباشة** ve **الحُباشة**: insanlardan bir topluluktur.

Er-Ruvâsî dedi: meclis, mutlaka **هُباشات** ve **حُباشات** toplar: yani tek bir kabileden olmayan insanları; ve **تهبَّشوا** ve **تحبَّشوا**: toplandıklarında.

Bundan, Ru’be’nin sözü:
Eğer **التَّهْبِيش**’ten **هُباشات** olmasaydı
Yuvaların yavruları gibi çocuklar için

Dedi: **الهُباشات** ile muradı: maldan kazandığı ve topladığı şeydir.

**شبه** : el-Leys dedi: **الشَّبَه**: üzerine bir ilaç atılıp sarartılan bir bakır türüdür; ve **الشَّبَه** diye adlandırıldı; çünkü altına benzetildi.

Ve dersin: falanda falandan bir **شَبَهٌ** vardır; ve o onun **شَبَههُ**’dir ve **شِبْههُ**’dir ve **شَبِيهه**’idir.

El-A‘câc, bir kumu vasfederek dedi:
Ve **شَبَهٌ**; benim meylimce daha eğik

Ve denir: bunu buna **شبَّهتُ**; ve falan falana **أشْبَه** etti.

Allah azze ve celle dedi: **( مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ )** (**آل عِمرَان**: 7). Denildi: mânâsı, bazısı bazısına benzer. Dedim: müfessirler, O’nun sözü **( وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ (**’in tefsirinde ihtilâf ettiler; İbn Abbâs’tan rivayet edildi: o dedi: **المتشابهات** **( ألم )** ve **( ألر )** ve Yahudilere bunlardan ve benzerlerinden karışık gelen şeydir. Dedim: bu, İbn Abbâs’tan sahih olsaydı tefsir ona teslim edilirdi; fakat haberleri bilenler onun isnadını zayıf saydılar. El-Ferrâ da bu hususta İbn Abbâs’tan rivayet edilene giderdi. Ve ed-Dahhâk’tan rivayet edildi: o dedi: **المُحْكَمات**: neshedilmemiş olan; ve **المتشابِهات**: neshedilmiş olan.

Başkası dedi: **المُتشابِهات** kıyamet ve diriliş zikrinde inen âyetlerdir; O’nun sözü gibi: **( الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِى خَلْقٍ (**. (**سبأ**: 7, 8). Ve O’nun sözü gibi: **( ( خَلْقٍ جَدِيدٍ أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَم بِهِ جِنَّةٌ بَلْ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالاَخِرَةِ فِى الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ أَفَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِّنَ السَّمَآءِ وَالاَرْضِ إِن نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الاَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفاً مِّنَ السَّمَآءِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لاََيَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلاً ياَجِبَالُ أَوِّبِى مَعَهُ وَالطَّيْرَ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِى السَّرْدِ وَاعْمَلُواْ صَالِحاً إِنِّى بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَن يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَن يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ شُكْراً وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِىَ الشَّكُورُ فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلاَّ دَابَّةُ الاَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُواْ فِى الْعَذَابِ الْمُهِينِ لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَشِمَالٍ كُلُواْ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُواْ لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ فَأَعْرَضُواْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّاتِهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَىْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَىْءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِيلٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُواْ وَهَلْ نُجْزِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلاَّ الْكَفُورَ )** (**الصافات**: 15 17). İşte bu, onlara benzeşip karışık gelen şeydir; Allah azze ve celle onlara, bunun üzerinde delil getirmeleri gereken vechi bildirdi: bunun, üzerinde tedebbür etseler, kendilerine karışık gelen bu **المُتشابه**’in zâhir gibi olduğu; şöyle dedi: **( خَصِيمٌ مٌّ بِينٌ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِىَ خَلْقَهُ قَالَ مَن يُحىِ الْعِظَامَ وَهِىَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ (**; O’nun sözüne kadar: **( مِّنْه تُوقِدُونَ أَوَلَيْسَ الَذِى خَلَقَ السَّمَاواتِ وَالاَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم )** (**يس**: 78 81). Yani: siz inşâ ve ibtidâyı ikrar etmişken, diriliş ve yeniden kalkışı niçin inkâr ediyorsunuz? Bu, ilim ehlinin çoğunun sözüdür; ve o açık seçiktir. Ve bu söze delâlet eden şeylerden, O’nun azze ve celle sözü: **( فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَآءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِ )** (**آل عِمرَان**: 7); yani onlar, diriltilmelerinin ve ihyâ edilmelerinin te’vilini istediler; Allah, bunun te’vilini ve vaktini Allah azze ve celle’den başkasının bilmediğini bildirdi.

Buna delil, O’nun sözü: **( هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِى تَأْوِيلُهُ )** (**الأعرَاف**: 53); kıyametin kopmasını ve kendilerine vaad edilen diriliş ve yeniden kalkışı ister. Bu, ilim ehlinin çoğunun sözüdür; Allah daha iyi bilir. أما O’nun azze ve celle sözü: **( وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً )** (**البَقَرَة**: 25) ise, dil ehli dedi: O’nun sözü **( مُتَشَابِهاً (**’in mânâsı: kalite ve güzellikte bazısı bazısına benzer.

Müfessirler dedi: **( مُتَشَابِهاً (**: surette bazısı bazısına benzer, tatta farklı olur. Müfessirlerin delili, O’nun azze ve celle sözü: **( هَاذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِن قَبْلُ )** (**البَقَرَة**: 25); çünkü sureti ilk suredir; fakat suret ittifakıyla birlikte tatların ihtilâfı, yaratılmışlar yanında daha beliğ ve daha gariptir; eğer içinde bütün meyvenin tadı bulunan bir elma görseydin, hayrette nihayet olurdu.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi: **شَبِّه** şey: şekilce kapalı olduğunda; ve **شَبَّه**: bir şey ile bir şey arasında eşitlediğinde. Dedi: ve ona, O’nun sözü **( وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً (** hakkında sordum; dedi: müşkil olan **الاشتباه**’tan değildir; ancak, **الاشتباه** mânâsında olan **التَّشابُه**’tandır.

El-Leys dedi: işlerden **المُشْبهات**: müşkil olanlardır. Ve dersin: ey falan, bana **شَبَّهتَ**: sana karıştırdığında. Ve **اشْتَبَه** iş: karıştığında. Ve dersin: falan babasına **أَشْبَه** etti; ve sen, **الشَّبه** ve **الشِّبْه**’te onun gibisin. Ve onda falandan **مَشابِه** vardır. Ve onda falandan **مَشْبَهة** işitmedim. Ve dersin: ben ondan bir **شُبْهَةٍ** içindeyim.

Ömer’den rivayet edildi: o dedi: süt, onunla **يُشْبَه** olunur; mânâsı: sütanne bir oğlanı emzirdiğinde, onun ahlâkına meyleder de ona **يُشْبِه** olur; bu yüzden emzikli için akıllı, ahmak olmayan bir kadın seçilir.

Hadiste: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ahmak kadından süt emzirilmesini yasakladı; çünkü süt **يُشَبَّه** olunur.

**حُروف الشين**’e **أَشْباه** denir; ve eşit olan her şey de böyledir: onlar **أَشباه**’tır; Lebîd’in sütunlar hakkında ve devenin ayaklarını onlara benzetmesi hususunda sözü gibi:
Hâcerî’nin temeli attığında oyduğu gibi
**بِأَشْباهٍ**; örnek üzere yontulmuş

Dedi: devesinin ayaklarını sütunlara benzetti.

Dedim: başkası, Lebîd’in beytindeki **الأشباه**’ı tuğla yapar; çünkü onun tuğlaları **أَشباهٌ**’dır, bazısı bazısına benzer; o, devesini yaratılışının tamlığı ve tabiatının sağlamlığı içinde, tuğlayla yapılmış bir köşke benzetti.

El-Leys dedi: **الشَّباه**: **الحُرْف** rengi üzere bir habbedir; ilâç için içilir. Ve **الشَّبَهان**: **الثُّمام**’dır; ondan, şu söz:
Ve altı, **المَرخِ** ve **الشَّبَهان** ile

Ve **الشُّبْهَة**’nin çoğulu: **شُبَه**; ve o, **الأشْباه**’dan bir isimdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**شهو**) **الشين** ve**الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir ki: **رجلٌ شَهْوانُ**; ve **شيءٌ شَهِيّ**.
(**شهب**) **الشين** ve**الهاء** ve**الباء** tek bir asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir parça içinde beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبة** sırf beyaz olmaz. Bundan: attaki **الشُّهبة**; o, kendisine siyahlık karışan bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**; eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد**([1]) sahibi güne: **أشهبُ**; ve geceye: **اللّيلة الشّهباءُ** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**; eğer olgunlaşıp da aralarında bir miktar yeşil kalırsa. Babdandır: **الشِّهاب**; o, parlak bir ateş alevidir. Ve muhakkak ki falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda tanınmış, meşhur olduğu vakittir; parlayan yıldızların şöhreti gibi. Ve denir: muhakkak ki **النّصل الأشهبَ** o kimsedir ki hafif bir bileyleme ile bilenmiştir; ta ki onun siyahlığı gitmiştir. Ve denir: muhakkak ki **الشّهاب** **اللّبَنَ الضَّيَاح**’tır; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu([2]) çoğalmış, böylece başka bir renk ile karışan beyazlık gibi olmuştur.
(**شهد**) **الشين** ve**الهاء** ve**الدال** bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimizden dışarı çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; hazır bulunma, bilme ve bildirme olarak zikrettiğimiz asılları toplar. Denir: **شَهد يشهد شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.
Ve babdandır: **الشُّهود**; **الشاهد**’in çoğuludur; o, çocuk doğduğunda onun başı üzerinde çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**([3])’tir. Şair dedi ki:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: **شهود النّاقة**: onun doğurduğu yerin izleridir; kandan veya **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen kimsedir. Bir kavim dedi ki: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani ona hazır bulunur. Ve başkaları dedi ki: bununla adlandırıldı; çünkü yere düşmesi sebebiyledir; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dil; ve **الشَّاهد**: melek. A‘şâ ikisini bir beyitte toplamıştır:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])Onun **شاهده**’si: dil; ve Allah’ın şahidi, yüce övgüsüyle, o melektir. Amma O’nun, yüce ve aziz olan, sözü:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]؛ ilim ehli dedi ki: bunun mânası: Allah عزّ وجلّ bildirdi; Allah açıkladı; denildiği gibi: **شَهِدَ فلانٌ عند القاضي**; eğer açıkladı ve kimin hakkı olduğunu ve kimin aleyhine olduğunu bildirdiyse. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**; eğer kocası hazır bulunuyorsa; denildiği gibi kocası gaip olana: **مُغِيب**. Amma onların sözleri: **أشْهَدَ الرّجُلُ**; eğer mezi geldiyse; sanki, doğanın başı üzerinde çıkan sudan zikrettiğimize hamledilmiştir.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الشُّهْد**: baldır, onun mumu içinde; ve **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi ki:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(**شهر**) **الشين** ve**الهاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; işte açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların sözünde **الهِلال**’dir; sonra her otuz gün, hilâlin adıyla adlandırıldı; böylece **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; zira Acem, kendi dillerinde otuz günü hilâlin adıyla adlandırırlar. Bunun delili, Zü’r-Rumme’nin sözüdür:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**; eğer onu kınından çektiyse. Ve falan kimse, insanlar içinde şu ile **شُهِر** olmuştur; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**; eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.
(**شهق**) **الشين** ve**الهاء** ve**القاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddıdır; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir; ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimizdir. Ve bazısı dedi ki: falan kimse **ذو شاهقٍ**’tır; eğer onun öfkesi şiddetlenirse. Ve umulur ki bununla birlikte bir ses *olabilir.
(**شهل**) **الشين** ve**الهاء** ve**اللام** bazı renklerde bir asıldır; o, gözdeki **الشُّهْلة**’dir; bu da, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.
Ve bu babdan olmayanlardandır: **امرأةٌ شهلة**; dediler ki: o, yarım akıllıdır. Dediler ki: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasıflandırılmaz. Dil ehli böyle dedi. Amma Araplar **شَهْل** ile adlandırmıştır; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.
Ve yine şâz olanlardandır: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**; ve zannederim ki **الشين** bir **جيم**’den bedeldir. Ve yine onların, ihtiyaç için sözleri: **شهلاء**; bu, ibdâl babındandır; ve asıl **الكاف**’tır: **الشَّكْلاء**.
(**شهم**) **الشين** ve**الهاء** ve**الميم** bir asıldır; zekâya delâlet eder. Bundan denir: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimseye **مَشهوم** derler; bu sahih bir kıyastır; çünkü o, korkuya kapılınca kalbinin zekâsı belirir([8]). Ve derler ki: **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahihse, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; babın kıyasından olması uzak değildir. A‘şâ onda şöyle der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”
([3]) Asılda: “الفرس”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس** (ğayn’ın kesresiyle): çocuk çıkarken onunla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان** (**شهد**)’de olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133, ve **اللسان** (**شهد**).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahrici yapılmıştır.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671; ve onun ikinci mısraı **اللسان** (**شهر**)’de rivayet edilmiştir.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (**شهم**).
 ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشهاب: الشعلة الساطعة من النار الموقدة، ومن العارض في الجو، نحو: ﴿فأتبعه شهاب ثاقب﴾ [الصافات/10]، ﴿شهاب مبين﴾ [الحجر/18]، ﴿شهابا رصدا﴾ [الجن/9]. والشهبة: البياض المختلط بالسواد تشبيها بالشهاب المختلط بالدخان، ومنه قيل: كتيبة شهباء: اعتبارا بسواد القوم وبيياض الحديد.

##### Türkçe

- **الشهاب**: tutuşturulmuş ateşten parlayan alev; ve havada beliren (şey)den; şu (örnek) gibi: ﴿فأتبعه **شهاب** ثاقب﴾ [الصافات/10], ﴿**شهاب** مبين﴾ [الحجر/18], ﴿**شهابا** رصدا﴾ [الجن/9]. Ve **الشهبة**: **الشهاب**a (yani) dumanla karışık olana benzetme yoluyla, siyahla karışık beyazlık. Ondandır ki şöyle denilmiştir: **كتيبة شهباء**: kavmin siyahlığı ve demirin beyazlığı itibarıyla.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه ب
فيه شهبة وشهب وهو بياض يصدعه سواد خلاله واشهاب واشتهب‏.‏
قال‏:‏ قالت الخنساء لما جئتها شاب بعدي رأس هذا واشتهب ومن المجاز‏:‏ نصل أشهب‏:‏ برد فذهب سواده‏.‏
واشهاب الزرع‏:‏ هاج‏.‏
وسقاه الشهاب‏:‏ الضياح‏.‏
وعام أشهب وسنة شهباء كما يقال‏:‏ بيضاء وحمراء وغبراء وكهباء وظلماء وشهبتهم السنة‏.‏
وكتيبة شهباء‏:‏ لشهبة الحديد‏.‏
ويوم أشهب وليلة شهباء إذا هبت فيهما ريح باردة‏.‏
وفلان شهاب حرب وهؤلاء شهبان الجيش‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا عم داعيها أتته بمالك وشهبان عمرو كل شوهاء صلدم

##### Türkçe

ش ه ب
İçinde **شهبة** ve **شهب** vardır; o, içinde bulunan bir siyahlığın yardığı bir beyazlıktır; ve **اشهاب** ve **اشتهب**.

Dedi ki: el-Hansâ, ona geldiğimde, “Benden sonra bu başın saçı ağardı ve **اشتهب**” dedi. Ve mecazdan: **نصل أشهب**: soğudu da siyahlığı gitti.

Ve **اشهاب الزرع**: olgunlaştı.

Ve onu **الشهاب** suladı: **الضياح**.

Ve **عام أشهب** ve **سنة شهباء**; nitekim denilir: **بيضاء** ve **حمراء** ve **غبراء** ve **كهباء** ve **ظلماء**; ve yıl onları **شهبتهم**.

Ve **كتيبة شهباء**: demirin **شهبة**si sebebiyle.

Ve **يوم أشهب** ve **ليلة شهباء**; ikisinde de soğuk bir rüzgâr estiği zaman.

Ve falan, savaşın **شهاب**ıdır; ve bunlar ordunun **شهبان**ıdır.

Zû’r-Rumme dedi ki:
“Eğer onun çağırıcısı genel olursa, ona mal ile gelir;
ve Amr’ın **شهبان**ı, her **شوهاء** **صلدم**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّهَبُ والشُّهْبةُ: لَونُ بَياضٍ، يَصْدَعُه سَوادٌ في خِلالِه؛ وأَنشد:
وعَلا الـمَفارِقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشْهَبِ
والعَنْبَرُ الجَيِّدُ لَوْنُه أَشْهَبُ؛ وقيل: الشُّهْبة البَياضُ الذي غَلَبَ على السَّوادِ. وقد شَهُبَ وشَهِبَ شُهْبةً، واشْهَبَّ، وجاءَ في شِعْرِ هُذيلٍ شاهِبٌ؛ قال:
فَعُجِّلْتُ رَيْحانَ الجِنانِ، وعُجِّلُوا *  رَمَاريمَ فَوَّارٍ، من النَّارِ، شاهِبِ وفَرَسٌ أَشْهَبُ، وقدِ اشْهَبَّ اشْهِـباباً، واشْهابَّ اشْهيباباً، مثله. وأَشْهَبَ الرجلُ إِذا كان نَسْلُ خَيْلِهِ شُهْباً؛ هذا قولُ أَهلِ اللغة، إِلاَّ أَنَّ ابن الأَعرابي قال: ليس في الخَيْلِ شُهْبٌ. وقال أَبو عبيدة: الشُّهْبَة في أَلوانِ الخَيْلِ، أَن تَشُقَّ مُعْظَمَ لَوْنِه شَعْرَةٌ، أَو شَعَراتٌ بِـيضٌ، كُمَيْتاً كان، أَو أَشْقَرَ، أَو أَدْهَمَ. واشْهابَّ رأْسُه واشْتَهَب: غَلَبَ بياضُه سوادَه؛ قال امرؤ القيس: قالتِ الخَنْساءُ، لـمَّا جِئْتُها:  *  شابَ، بَعْدي، رَأْسُ هذا، واشْتَهَبْ وكَتِـيبَةٌ شَهْباءُ: لِـمَا فيها من بَياضِ السِّلاحِ والحديدِ، في حال السَّواد؛ وقيل: هي البَيْضاءُ الصافيةُ الحديدِ. وفي التهذيب: وكتيبة شهابة ؛ (1) (1 قوله «وكتيبة شهابة» هكذا في الأصل وشرح القاموس.)
وقيل: كَتِـيبَةٌ شَهْباءُ إِذا كانت عِلْيَتُها بياضَ الحديد. وسَنةٌ شَهْباءُ إِذا كانت مُجْدِبَـةً، بيضاءَ من الجَدْبِ، لا يُرَى فيها خُضْرَة؛ وقيل: الشَّهْباءُ التي ليس فيها مطرٌ، ثم البَيْضاءُ، ثم الـحَمْرَاءُ؛ وأَنشد الجوهرِيُّ وغيرُه، في فصل جحر، لزهير بن أَبي سلمى: إِذا السَّـنَة الشَّهْباءُ، بالناسِ، أَجْحَفَتْ، *  ونالَ كرامَ المالِ، في الجَحْرَةِ، الأَكلُ قال ابن بري: الشَّهْباءُ البَيْضاءُ، أَي هي بَيْضاءُ لكَثْرَة الثَّلْج، وعَدَمِ النَّباتِ. وأَجْحَفَتْ: أَضَرَّتْ بِهم، وأَهْلَكَتْ أَموالَـهم. وقوله: ونالَ كِرامَ المالِ، يريدُ كَرائمَ الإِبِل، يعني أَنها تُنْحَر وتُؤْكَل، لأَنهم لا يَجدُونَ لَـبناً يُغْنِـيهِم عن أَكْلِها. والجَحْرَةُ: السَّـنَةُ الشديدة التي تَجْحَر الناسَ في البُيوت. وفي حديث العباس، قالَ يومَ الفتحِ: يا أَهلَ مَكَّة !أَسْلِـمُوا تَسْلَمُوا، فقَدِ اسْتَبْطَنْتُمْ بأَشْهَبَ بازِلٍ؛ أَي رُمِـيتُمْ بأَمْرٍ صَعْبٍ، لا طَاقةَ لَكُم به. ويومٌ أَشْهَبُ، وسَنَةٌ شَهْباءُ، وجَيْشٌ أَشْهَبُ أَي قَوِيٌّ شديدٌ. وأَكثرُ ما يُسْتَعْمل في الشِّدَّة والكَراهَة؛ جعلَه بازِلاً لأَن بُزُولَ البعير نِهايَتُه في القُوَّة. وفي حديث حَلِـيمَة: خَرَجْتُ في سَنَةٍ شَهْباءَ أَي ذاتِ قَحْطٍ وجَدْبٍ. والشَّهْباءُ: الأَرضُ البيضاءُ التي لا خُضْرة فيها لقِلَّة الـمَطَر، من الشُّهْبَة، وهي البياضُ، فسُمِّيَت سَنَةُ الجَدْب بها؛ وقوله أَنشده ثعلبٌ: أَتانا، وقد لَفَّتْه شَهْباءُ قَرَّة، *  على الرَّحْلِ، حتى الـمَرْءُ، في الرَّحْلِ، جانِحُ فسَّره فقال: شَهْباءُ ريحٌ شديدةُ البَرْدِ؛ فمن شِدّتِها هو مائِلٌ في الرَّحْلِ. قال: وعندي أَنها رِيحُ سَنَةٍ شَهْباءَ، أَو رِيحٌ فيها بَرْدٌ وثَلْج؛ فكأَن الريحَ بَيْضاءُ لذلك. أَبو سعيد: شَهَّبَ البَرْدُ الشَّجَرَ إِذا غَيَّرَ أَلْوانَها، وشَهَّبَ الناسَ البَرْدُ. ونَصْلٌ أَشْهَبُ: بُرِدَ بَرْداً خَفِـيفاً، فلم يَذْهَبْ سوادُه كله؛ حكاه أَبو حنيفة، وأَنشد: وفي اليَدِ اليُمْنَى، لـمُسْتَعِيرِها، *  شَهْباءُ، تُرْوي الرِّيشَ من بَصِـيرِها يعني أَنها تَغِلُّ في الرَّمِيَّةِ حتى يَشْرَبَ ريشُ السَّهْمِ الدَّمَ. وفي الصحاح: النَّصْلُ الأَشْهَبُ الذي بُرِدَ فَذَهَبَ سَوادُه.وغُرَّةٌ شَهْباءُ: وهو أَن يكونَ في غُرَّةِ الفرس شَعَر يُخالِفُ البياضَ. والشَّهْباءُ من الـمَعَزِ: نحوُ المَلْحاءِ مِن الضأْنِ. واشْهَابَّ الزَّرْعُ: قَارَبَ الـهَيْجَ فابْيَضَّ، وفي خِلالِه خُضْرةٌ قليلةٌ. ويقال: اشْهابَّت مَشَافِرُه. والشَّهابُ: اللبنُ الضَّيَاحُ؛ وقيل اللبنُ الذي ثُلُثاهُ ماءٌ، وثُلُثُه لبنٌ، وذلك لتَغَيُّرِ لونِه؛ وقيل الشَّهاب والشُّهابَةُ، بالضَّمِّ، عن كراع: اللبنُ الرَّقِـيقُ الكَثِـيرُ الماءِ، وذلك لتَغَيُّرِ لَوْنِه أَيضاً، كما قيل له الخَضارُ؛ قال الأَزهري: وسَمِعْتُ غيرَ واحِدٍ من العَرَبِ يقولُ للَّبنِ الـمَمْزوجِ بالماءِ: شَهابٌ، كما تَرَى، بفَتْحِ الشِّينِ. قال أَبو حاتم: هو الشُّهابَةُ، بضَمِّ الشِّين، وهو الفَضِـيخُ، والخَضارُ، والشَّهابُ، والسَّجاجُ، والسَّجارُ ، (1) (1 قوله «والسجار» هو هكذا في الأصل وشرح القاموس.)
والضَّياحُ، والسَّمارُ، كلُّه واحد. ويومٌ أَشْهَبُ: ذو رِيحٍ بارِدَةٍ؛ قال: أُراهُ لما فِـيه منَ الثَّلْجِ والصَّقِيعِ والبَرْدِ. وليلَةٌ شَهْباءُ كذلك. الأَزهري: ويوم أَشْهَبُ: ذو حَلِـيتٍ وأَزيزٍ؛ وقوله أَنشده سيبويه: فِدًى، لِبَني ذُهْلِ بنِ شَيْبانَ، ناقَتي، *  إِذا كانَ يومٌ ذُو كَواكِبَ، أَشْهَبُ يجوز أَن يكونَ أَشْهَبَ لبياضِ السِّلاحِ، وأَن يكونَ أَشْهَبَ لـمَكانِ الغُبارِ. والشِّهابُ:شُعْلَةُ نارٍ ساطِعَةٌ، والجمع شُهُبٌ وشُهْبانٌ وأَشْهَبُ؛(2) (2 قوله «وأشهب» هو هكذا بفتح الهاء في الأصل والمحكم. وقال شارح القاموس: وأَشهب، بضم الهاء، قال ابن منظور وأَظنه اسماً للجمع.) وأَظُنُّه اسماً للجَمْعِ؛ قال:
تُرِكْنا، وخَلَّى ذُو الـهَوادَةِ بَيْنَنا،  *  بأَشْهَبِ نارَيْنَا، لدَى القَوْمِ نَرْتَمِـي وفي التنزيل العزيز: أَوْ آتِـيكُمْ بِشِهابٍ قَبَسٍ؛ قال الفراء: نَوَّن عاصِمٌ والأَعْمَشُ فِـيهِما؛ قال وأَضَافه أَهلُ الـمَدينَةِ «بِشِهابِ قبسٍ»؛ قال: وهذا من إِضافة الشَّيءِ إِلى نفسِه، كما قالوا: حَبَّةُ الخَضْراءِ، ومَسْجِدُ الجامِع، يضاف الشَّيءُ إِلى نَفْسِهِ، ويُضافُ أَوائِلُها إِلى ثوانِـيهَا، وهِـيَ هِـيَ في المعنى. ومنه قوله: إِنَّ هذا لَهُو حَقُّ اليَقِـينِ. وروى الأَزهري عن ابن السكيت، قال: الشِّهابُ العُودُ الذي فيه نارٌ؛ قال وقال أَبو الـهَيْثم: الشِّهابُ أَصْلُ خَشَبَةٍ أَو عودٍ فيها نارٌ ساطِعَة؛ ويقال لِلْكَوْكَبِ الذي يَنْقَضُّ على أَثر الشَّيْطان بالليْلِ: شِهابٌ. قال اللّه تعالى: فأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ. والشُّهُبُ: النُّجومُ السَّبْعَة، المعْروفَة بالدَّراري. وفي حديث اسْتِراقِ السَّمْعِ: فَرُبَّـما أَدْرَكَه الشِّهابُ، قبل أَن يُلْقِـيَها؛ يعني الكَلِمَة الـمُسْتَرَقَة؛ وأَراد بالشِّهابِ: الذي يَنْقَضُّ باللَّيْلِ شِـبْهَ الكَوكَبِ، وهو، في الأَصل، الشُّعْلَة من النَّارِ؛ ويقال للرجُلِ الماضي في الحرب: شِهابُ حَرْبٍ أَي ماضٍ فيها، على التَّشْبيهِ بِالكَوْكَبِ في مُضِـيِّه، والجمعُ شُهُبٌ وشُهْبانٌ؛ قال ذو الرمة:
إِذا عَمَّ داعِـيها، أَتَتْهُ بمالِكٍ،  *  وشُهْبانِ عَمْرٍو، كلُّ شَوْهاءَ صِلْدِمِ عَمَّ داعِـيها: أَي دَعا الأَبَ الأَكْبَر. وأَرادَ بشُهْبانِ عَمْرٍو: بَني عَمْرو بنِ تَميمٍ. وأَما بَنُو الـمُنْذِرِ، فإِنَّهُم يُسَمُّوْنَ الأَشاهِبَ، لجمالِهِمْ؛ قال الأَعشى: وبَني الـمُنْذِرِ الأَشاهِب، بالحيــ *  ــرَةِ، يَمْشُونَ، غُدْوَةً، كالسُّيوفِ والشَّوْهَبُ: القُنْفُذُ. والشَّبَهانُ والشَّهَبانُ: شجرٌ معروفٌ، يُشبِـه الثُّمامَ؛ أَنشد المازني: وما أَخَذَ الدِّيوانَ، حتى تَصَعْلَكَا، *  زَماناً، وحَثَّ الأَشْهَبانِ غِناهُما الأَشْهَبانِ: عامانِ أَبيضانِ، ليس فيهما خُضْرَةٌ من النَّباتِ. وسَنَةٌ شَهْباءُ: كثيرة الثَّلْجِ، جَدْبةٌ؛ والشَّهْباءُ أَمْثَلُ من البَيْضاءِ، والـحَمْراءُ أَشدُّ من البَيْضاءِ؛ وسنة غَبراءُ: لا مَطَرَ فيها؛ وقال: إِذا السَّـنَةُ الشَّهْباءُ حَلَّ حَرامُها
أَي حَلَّت الـمَيْتَةُ فيها.

##### Türkçe

**الشَّهَبُ** ve **الشُّهْبةُ**: bir beyazlık rengidir; onun içinde bir siyahlık onu yarar (çatlatır); ve inşad etti:

Ve ayrımların üzerine, **أَشْهَبِ** bir aklığın dörtte biri yükseldi.

Ve iyi **العَنْبَرُ**’in rengi **أَشْهَبُ**’dir; ve denildi: **الشُّهْبة** siyaha galip gelen beyazlıktır. Ve o, **شَهُبَ** ve **شَهِبَ** **شُهْبةً** (olarak) oldu; ve **اشْهَبَّ**; ve Hüzeyl’in şiirinde **شاهِبٌ** geldi; dedi:

Bana cennetlerin reyhanı acele ettirildi, onlara da acele ettirildi * ateşten, kaynayan **رَمَاريمَ** (olarak), **شاهِبِ**.

Ve **أَشْهَبُ** bir at; ve gerçekten **اشْهَبَّ** **اشْهِـباباً**; ve **اشْهابَّ** **اشْهيباباً**; onun gibidir. Ve adam **أَشْهَبَ** olur; eğer atlarının nesli **شُهْباً** ise; bu, dil ehlinin sözüdür; ancak İbnü’l-A‘râbî dedi: atlarda **شُهْبٌ** yoktur.

Ebû Ubeyde dedi: atların renklerinde **الشُّهْبَة**, onun renginin çoğunu bir kılın yahut beyaz kılların yarmasıdır; **كُمَيْتاً** olsa da, yahut **أَشْقَرَ**, yahut **أَدْهَمَ**.

Başı **اشْهابَّ** ve **اشْتَهَب**: beyazı siyahına galip geldi; İmru’ül-Kays dedi:

**الخَنْساءُ** dedi, ona geldiğimde: * bundan sonra, bunun başı ağardı ve **اشْتَهَبْ**.

Ve **شَهْباءُ** bir **كَتِـيبَةٌ**: siyahlık hâlinde, içinde silahın ve demirin beyazlığı bulunmasından dolayı; ve denildi: o, demiri saf beyaz olan beyazdır. Ve **التهذيب**’de: ve **شهابة** bir **كتيبة**; (1)
(1 “وكتيبة شهابة” sözü: asılda ve Şerhu’l-Kāmûs’ta böyledir.)

Ve denildi: **شَهْباءُ** bir **كَتِـيبَةٌ**, eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise. Ve **شَهْباءُ** bir sene, eğer kıtlık (kuraklık) ise; kıtlıktan beyaz, onda yeşillik görülmez; ve denildi: **الشَّهْباءُ** yağmur olmayan, sonra beyaz, sonra kırmızı olandır; ve Cevherî ve başkası, **جحر** faslında, Züheyr b. Ebî Sülmâ’dan inşad etti:

Eğer **السَّـنَة الشَّهْباءُ** insanlara karşı ağır zarar verdiğinde, * ve **الجَحْرَةِ**’de yeme, malın kerimlerine erişti.

İbn Berrî dedi: **الشَّهْباءُ** beyazdır; yani o, karın çokluğundan ve bitkinin yokluğundan beyazdır. Ve **أَجْحَفَتْ**: onlara zarar verdi ve mallarını helâk etti. Ve sözü: “ve malın kerimlerine erişti” ile, develerin seçkinlerini kasteder; yani onlar boğazlanır ve yenir; çünkü onları, onları yemekten alıkoyacak süt bulamazlar.

Ve **الجَحْرَةُ**: insanları evlerde **تَجْحَر** eden şiddetli senedir.

Abbâs hadîsinde: fetih günü dedi: Ey Mekke ehli! Müslüman olun, selâmet bulursunuz; çünkü siz, **أَشْهَبَ بازِلٍ** ile içten kuşatıldınız; yani size, gücünüzün yetmeyeceği zor bir işle atıldınız.

Ve **أَشْهَبُ** bir gün, ve **شَهْباءُ** bir sene, ve **أَشْهَبُ** bir ordu; yani güçlü, şiddetli.

Ve en çok şiddet ve kerihlikte kullanılır; onu **بازِلاً** yaptı; çünkü devenin **بُزُولَ**’ü, kuvvette onun nihayetidir.

Halîme hadîsinde: **شَهْباءُ** bir senede çıktım; yani kıtlık ve kuraklık sahibi. Ve **الشَّهْباءُ**: yağmurun azlığından içinde yeşillik olmayan beyaz topraktır; **الشُّهْبَة**’dendir; o da beyazlıktır; böylece kuraklık senesi onunla adlandırıldı; ve sözü, Sa‘leb’in inşad ettiği:

Bize geldi; onu, soğuk bir **شَهْباءُ قَرَّة** bürümüştü, * yükün üzerinde; öyle ki kişi, yükte, yana yatmış.

Onu açıkladı ve dedi: **شَهْباءُ** şiddetli soğuk bir rüzgârdır; şiddetinden dolayı o, yükte eğiktir. Dedi: ve bende, o, **شَهْباءُ** bir senenin rüzgârıdır; yahut içinde soğuk ve kar olan bir rüzgârdır; sanki rüzgâr bunun için beyazdır.

Ebû Saîd: soğuk, ağacı **شَهَّبَ** eder; eğer onun renklerini değiştirirse; ve soğuk, insanları **شَهَّبَ** eder.

**أَشْهَبُ** bir **نَصْلٌ**: hafif bir törpüyle törpülendi; böylece siyahının hepsi gitmedi; Ebû Hanîfe rivayet etti; ve inşad etti:

Ve sağ elde, onu ödünç alan için, * **شَهْباءُ** (vardır); onun keskinliğinden tüyü sular.

Yani o, hedefte derinleşir; ta ki okun tüyü kanı içsin. Ve **الصحاح**’ta: **النَّصْلُ الأَشْهَبُ**, törpülenip siyahı giden (nâsıl)dır. Ve **شَهْباءُ** bir **غُرَّةٌ**: o, atın alnındaki **غُرَّة**’de beyazlığa aykırı bir kıl bulunmasıdır. Ve keçiden **الشَّهْباءُ**: koyundan **المَلْحاءِ** gibidir.

Ekin **اشْهَابَّ**: olgunlaşmaya yaklaştı da beyazlaştı; ve onun içinde az bir yeşillik vardır. Ve denilir: dudakları **اشْهابَّت**. Ve **الشَّهابُ**: **الضَّيَاحُ** süt; ve denildi: üçte ikisi su, üçte biri süt olan süt; bu, renginin değişmesindendir; ve denildi: **الشَّهاب** ve **الشُّهابَةُ**, zamme ile; Kurâ‘dan: suyu çok, ince süttür; bu da renginin değişmesindendir; nitekim ona **الخَضارُ** denildi. Ezherî dedi: ve Araplardan birden fazlasını, suyla karıştırılmış süte, gördüğün gibi, şînin fethasıyla **شَهابٌ** derken işittim. Ebû Hâtim dedi: o, şînin zammıyla **الشُّهابَةُ**’dır; ve o, **الفَضِـيخُ**, ve **الخَضارُ**, ve **الشَّهابُ**, ve **السَّجاجُ**, ve **السَّجارُ**; (1)
(1 “والسجار” sözü: asılda ve Şerhu’l-Kāmûs’ta böyledir.)

Ve **الضَّياحُ**, ve **السَّمارُ**; hepsi birdir. Ve **أَشْهَبُ** bir gün: soğuk rüzgâr sahibi; dedi: onda bulunan kar, kırağı ve soğuktan dolayı onu böyle görüyorum. Ve **شَهْباءُ** bir gece de böyledir. Ezherî: ve **أَشْهَبُ** bir gün: **حَلِـيتٍ** ve **أَزيزٍ** sahibidir; ve sözü, Sîbeveyh’in inşad ettiği:

Fedâ olsun, Zühl b. Şeybân oğullarına, devem, * eğer yıldızlar sahibi, **أَشْهَبُ** bir gün olursa.

Silahın beyazlığından dolayı **أَشْهَبَ** olması caizdir; ve tozun yerinden dolayı **أَشْهَبَ** olması da caizdir. Ve **الشِّهابُ**: parlak bir ateş alevi; çoğulu **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ** ve **أَشْهَبُ**; (2)
(2 “وأشهب” sözü: asılda ve **المحكم**’de hâ’nın fethasıyla böyledir. Şerhu’l-Kāmûs dedi: ve **أَشهب** hâ’nın zammıyla; İbn Manzûr dedi: ve ben onu cem‘ ismi sanıyorum.)

Ve ben onu cem‘ ismi sanıyorum; dedi:

Bizi bıraktılar; ve ağırbaşlı olan, aramızda boş bıraktı, * kavmin yanında atıştığımız, iki ateşimizin **أَشْهَبِ**’i ile.

Ve aziz tenzilde: **أَوْ آتِـيكُمْ بِشِهابٍ قَبَسٍ**; Ferrâ dedi: Âsım ve A‘meş, ikisinde de tenvin yaptı; dedi: Medine ehli onu izâfet yaptı: “**بِشِهابِ قبسٍ**”; dedi: bu, şeyin kendisine izâfesi cinsindendir; nitekim dediler: **حَبَّةُ الخَضْراءِ**, ve **مَسْجِدُ الجامِع**; şey kendisine izâfe edilir; ve evvelleri sonralarına izâfe edilir; ve o, mânada odur. Ve ondan, sözü: **إِنَّ هذا لَهُو حَقُّ اليَقِـينِ**.

Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti; dedi: **الشِّهابُ**, içinde ateş olan çubuktur; dedi; ve Ebû’l-Heysem dedi: **الشِّهابُ**, içinde parlak ateş bulunan bir odun parçasının kökü yahut bir çubuktur; ve gece şeytanın izine düşüp kayan yıldıza denilir: **شِهابٌ**. Allah Teâlâ dedi: **فأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ**. Ve **الشُّهُبُ**: **الدَّراري** diye bilinen yedi yıldızdır. **اسْتِراقِ السَّمْعِ** hadîsinde: bazen **الشِّهابُ** onu, onu atmasından önce yakalar; yani çalınmış kelimeyi; ve **الشِّهاب** ile muradı: gece, yıldız benzeri olarak düşüp kayan şeydir; ve o, aslında ateşten alevdir; ve savaşta ileri giden adama denilir: **شِهابُ حَرْبٍ**; yani onda ileri giden; onun gidişinde yıldızla benzetme üzere; çoğulu **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ**’dır; Zû’r-Rumme dedi:

Onun çağırıcısı umumî çağırdığında, ona Mâlik ile gelir, * ve Amr’ın **شُهْبانِ**’ı; her biri, sert, **شَوْهاءَ صِلْدِمِ**.

**عَمَّ داعِـيها**: yani büyük baba çağırdı. Ve **شُهْبانِ عَمْرٍو** ile muradı: Temîm b. Amr oğullarıdır.

Ama Münzir oğulları, güzelliklerinden dolayı **الأَشاهِبَ** diye adlandırılırlar; A‘şâ dedi:

Ve Münzir oğulları, **الأَشاهِب**; Hîre’de, * sabahleyin yürürler; kılıçlar gibi.

Ve **الشَّوْهَبُ**: kirpidir. Ve **الشَّبَهانُ** ve **الشَّهَبانُ**: bilinen bir ağaçtır; **الثُّمامَ**’a benzer; Mâzinî inşad etti:

Ve divanı almadı, ta ki yoksullaşıncaya kadar, * bir zaman; ve iki **الأَشْهَبانِ** onların zenginliğini sürükledi.

**الأَشْهَبانِ**: iki beyaz yıldır; onlarda bitkiden yeşillik yoktur.

Ve **شَهْباءُ** bir sene: karı çok, kurak bir sene; ve **الشَّهْباءُ**, **البَيْضاءِ**’dan daha mutedildir; ve **الـحَمْراءُ**, **البَيْضاءِ**’dan daha şiddetlidir; ve **غَبراءُ** bir sene: onda yağmur yoktur; ve dedi:

Eğer **السَّـنَةُ الشَّهْباءُ**’nın haramı helâl olursa

Yani onda leş helâl oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشهب محركة: لون بياض يصدعه سواد في خلاله كالشهبة بالضم لا البياض الصافي كما وهم فيه بعض، وأنشد:
  وعلا المفارق ربع شيب أشهب وقيل: الشهب والشهبة: البياض الذي غلب على السواد. وقد شهب وشهب ككرم وسمع شهبة واشهب كاحمر، وهو أشهب. و جاء في شعر هذيل شاهب. قال:
  فعجلت ريحان الجنان وعجلوا                      زمازيم فوار من النار شاهب وفرس أشهب. وقد اشهب اشهبابا. واشهاب اشهيبابا مثله. من المجاز: سنة شهباء إذا كانت مجدبة بيضاء من الجدب لا خضرة ترى فيها. أو التي لا مطر فيها، ثم البيضاء، ثم الحمراء. وأنشد الجوهري وغيره لزهير بن أبي سلمى:
  إذا السنة الشهباء بالناس أجحفتونال كرام المال في الجحرة الأكل

  وقال ابن بري: الشهباء: البيضاء أي بيضاء لكثرة الثلج وعدم النبات. وأجحفت: أضرت بهم وأهلكت أموالهم. ونال كرام المال أي كرائم الإبل يعني أنها تنحر وتؤكل لأنهم لا يجدون لبنا يغنيهم عن أكلها. والجحرة: السنة الشديدة التي تجحر الناس في البيوت. ويوم أشهب، وسنة شهباء، وجيش أشهب أي قوي شديد. وأكثر ما يستعمل في الشدة والكراهة. وفي حديث حليمة: خرجت في سنة شهباء أي ذات قحط وجدب. وفي لسان العرب: وسنة شهباء كثيرة الثلج جدبة. والشهباء أمثل من البيضاء، والحمراء أشد من البيضاء، والغبراء التي لا مطر فيها. والشهباء أيضا: الأرض التي لا خضرة فيها لقلة المطر من الشهبة، وهي البياض فسميت سنة الجدب بها. من المجاز: سقاه الشهاب وهو بالفتح: اللبن الضياح أو الذي ثلثاه ماء وثلثه لبن كالشهابة بالضم عن كراع، وذلك لتغير لونه. قال الأزهري: وسمعت غير واحد من العرب يقول للبن الممزوج بالماء شهاب كما ترى بفتح الشين. قال أبو حاتم: هو الشهابة وهو الفضيخ والخضار، والشهاب والسجاج والسجار والضياح والسمار كله واحد. شهاب ككتاب: شعلة من نار ساطعة. وروى الأزهري عن ابن السكيت قال: الشهاب: العود الذي فيه نار. قال: وقال أبو الهيثم: الشهاب: أصل خشبة أو عود فيها نار ساطعة. ويقال للكوكب الذي ينقض على أثر الشيطان بالليل شهاب. قال الله تعالى: فأتبعه شهاب ثاقب. وفي حديث استراق السمع: فربما أدركه الشهاب قبل أن يلقيها يعني الكلمة المسترقة، وأراد بالشهاب الذي ينقض بالليل، شبه الكوكب وهو في الأصل الشعلة من النار. وفي التنزيل العزيز: أو آتيكم بشهاب قبس. قال الفراء: نون عاصم والأعمش فيهما، قال: وأضافه أهل المدينة بشهاب قبس، قال: وهذا من إضافة الشيء إلى نفسه كما قالوا حبة الخضراء ومسجد الجامع، يضاف الشيء إلى نفسه ويضاف أوائلها إلى ثوانيها، وهي هي في المعنى، كذا في لسان العرب. من المجاز: الشهاب: الماضي في الأمر. يقال للرجل الماضي في الحرب شهاب حرب أي ماض فيها، على التشبيه بالكوكب في مضيه ج شهب ككتب. وجزز بعض فيه التسكين تخفيفا وشهبان بالضم حكاه الجوهري عن الأخفش و شهبان بالكسر وهو غريب وأشهب بضم الهاء. قال ابن منظور: وأظنه اسما للجمع. قال: تركنا وخلى ذو الهوادة بيننا بأشهب نارينا لدى القوم نرتمي والشهبان بالضم: بنو عمرو بن تميم. قال ذو الرمة.

  إذا عم داعيها أتتـه بـمـالـك                      وشهبان عمرو كل شوهاء صلدم عم داعيها أي دعا الأب الأكبر. ومن المجاز: هؤلاء شهبان الجيش. ويوم أشهب: بارد وهو مجاز. وفي لسان العرب أي ذو ريح باردة. قال أراه لما فيه من الثلج والصقيع والبرد. وليلة شهباء كذلك. وقال الأزهري : يوم أشهب: ذو حليت وأزيز. وقوله أنشده سيبويه:
  فدى لبني ذهل بن شيبان ناقتي إذا كان يوم ذو كواكب أشهب

  يجوز أن يكون أشهب لبياض السلاح وأن يكون أشهب لمكان الغبار. والشهب ككتب: النجوم السبعة المعروفة، وهي الدراري. الشهب أيضا: ثلاث ليال من الشهر لتغير لونها. الشهب بالفتح هو الجبل الذي علاه الثلج. الشهب بالضم: ع نقله الصاغاني. والأشهب: الأسد. ذكره الصاغاني. والأمر الصعب الكريه في حديث العباس، قال يوم الفتح: يا أهل مكة، أسلموا تسلموا فقد استبطنتم بأشهب بازل أي رميتم بأمر صعب لا طاقة لكم به، وجعله بازلا؛ لأن بزول البعير نهايته في القوة. الأشهب: اسم رجل، وهو أشهب بن عبد العزيز بن داوود القيسي أبو محمد المصري الفقيه يقال اسمه مسكين، مات سنة أربع بعد المائتين. الأشهب من العنبر: الجيد لونه، وهو الضارب إلى البياض. و أنشد المازني:
  وما أخذا الديوان حتى تصعلكا                      زمانا وحث الأشهبان غناهما هما عامان أبيضان ما بينهما خضرة من النبات. والشهباء من المعز: كالملحاء من الضأن. و الشهباء من الكتائب: كتيبة شهباء لما فيها من بياض السلاح والحديد في حال السواد، وقيل: وهي البيضاء الصافية الحديد. وفي التهذيب: كتيبة شهابة? وقيل: كتيبة شهباء إذا كانت عليتها بياض الحديد. الشهباء: فرس للقتال البجلي، وهو قيس بن الحارث. وغرة شهباء، وهو أن يكون في غرة الفرس شعر يخالف البياض، كذا في لسان العرب. والأشاهب: بنو المنذر، لجمالهم. قال الأعشى:
  وبني المنذر الأشاهب بالحي                      رة يمشون غدوة كالسيوف قلت: وهم إحدى كتائب النعمان ابن المنذر، وهم بنو عمه وأخواته وأخواتهم، سموا بذلك لبياض وجوههم كذا في المستقصى. والشهبان محركة كالشبهان: شجر معروف كالثمام بالضم. والشوهب كجوهر: القنفذ. يقال: شهبه الحر والبرد كمنعه: لوحه وغير لونه كشهبه مشددا عن الفراء. قال أبو عبيد: شهب البرد الشجر إذا غير ألوانها وشهب الناس البرد. ومن المجاز: نصل أشهب: برد بردا خفيفا فلم يذهب سواده كله، حكاه أبو حنيفة، وأنشد:
  وفي اليد اليمنى لمستـعـيرهـا                      شهباء تروي الريش من بصيرها يعني أنها تغل في الرمية حتى يشرب ريش السهم الدم. وفي الصحاح: النصل الأشهب: الذي برد فذهب سواده. وأشهب الفحل إذا ولد له الشهب نقله الزجاج. وعبارة ابن منظور: وأشهب الرجل إذا كان نسل خيله شهبا، هذا قول أهل اللغة إلا أن ابن الأعرابي قال: ليس في الخيل شهب. وقال أبو عبيد: الشهبة في ألوان الخيل: أن تشق معظم لونه شعرة أو شعرات بيض كميتا كان أو أشقر أو أدهم. واشهاب رأسه واشتهب: غلب بياضه سواده. قال امرؤ القيس:
  قالت الخنساء لمـا جـئتـهـا                      شاب بعدي رأس هذا واشتهب

  وأشهبت السنة القوم: جردت أموالهم وكذلك شهبتهم، نقله الصاغاني. ومن المجاز: اشهاب الزرع: قارب المنح فابيض وهاج وفي خلاله خضرة قليلة. ويقال: اشهابت مشافره. كذا في لسان العرب. وشهاب: اسم شيطان كما ورد في الحديث؛ ولذا غير النبي صلى الله عليه وسلم اسم رجل سمي	شهابا. وأشهبان: اسم موضع في ديار العرب. أورده السهيلي. ومحمد بن شهاب الزهري من أتباع التابعين. والأخنس بن شهاب: شاعر. وابن شهيب: صوفي. وابن قاضي شهبة بالضم: فقيه مؤرخ.

##### Türkçe

**الشهب** harekeli: içinde siyahlığın yarıp geçtiği bir beyazlık rengi; **الشهبة** (ضم ile) gibi; bazı kimselerin vehmettiği gibi saf beyazlık değil. Ve inşad etti:
  Ve ayrımların üzerine **أشهب** bir aklık çeyreği yükseldi. Ve denildi: **الشهب** ve **الشهبة**: siyahlığa galip gelen beyazlıktır. Ve gerçekten **شهب** ve **شهب** ( **كرم** ve **سمع** gibi) ; **شهبة** ve **اشهب** ( **احمر** gibi) işitildi; ve o **أشهب**’dir. Ve Hüzeyl şiirinde **شاهب** geldi. Dedi:
  Cennet reyhanını acele ettirdim ve acele ettiler                      ateşten fışkıran **شاهب** bir kaynama, ve **أشهب** bir at. Ve gerçekten **اشهب** **اشهبابا**. Ve **اشهاب** **اشهيبابا** onun gibidir. Mecazdan: **شهباء** bir yıl; eğer kıtlıktan dolayı çorak, beyaz ise, onda görülecek yeşillik yoksa. Yahut içinde yağmur olmayan; sonra beyaz; sonra kırmızı. Ve Cevherî ve başkaları, Züheyr b. Ebî Sülmâ için inşad etti:
  İnsanlara **الشهباء** yıl musallat olunca,                      malın kerimlerini, yenilen **الجحرة**’de elde ederiz

  İbn Berrî dedi: **الشهباء**: beyaz, yani karın çokluğundan ve bitkinin olmayışından dolayı beyaz. Ve **أجحفت**: onlara zarar verdi ve mallarını helâk etti. Ve **ونال كرام المال** yani develerin seçkinleri; yani onları boğazlayıp yerler; çünkü onları yemekten alıkoyacak süt bulamazlar. Ve **الجحرة**: insanların evlere sinip girdiği şiddetli yıl. Ve **أشهب** bir gün, ve **شهباء** bir yıl, ve **أشهب** bir ordu; yani güçlü, şiddetli. Ve en çok şiddet ve kerihlikte kullanılır. Ve Halîme hadîsinde: **شهباء** bir yılda çıktım; yani kıtlık ve çoraklık sahibi. Ve Lisânü’l-ʿArab’da: ve **شهباء** bir yıl: karı çok, çorak. Ve **الشهباء** **البيضاء**’dan daha örnektir; ve **الحمراء** **البيضاء**’dan daha şiddetlidir; ve **الغبراء** yağmuru olmayan (yıldır). Ve **الشهباء** ayrıca: yağmurun azlığından dolayı yeşilliği olmayan toprak; **الشهبة**’dendir; o da beyazlıktır; böylece kıtlık yılı onunla adlandırıldı. Mecazdan: ona **الشهاب** içirdi; o (fetih ile) **اللبن الضياح** yahut üçte ikisi su, üçte biri süt olan; Kırâʿ’dan, (ضم ile) **الشهابة** gibi; bu, renginin değişmesindendir. Ezherî dedi: Araplardan birden fazlasını, suyla karıştırılmış süte, gördüğün gibi şînin fethiyle **شهاب** dediklerini işittim. Ebû Hâtim dedi: o **الشهابة**’dir; o da **الفضيخ** ve **الخضار**’dır; ve **الشهاب** ve **السجاج** ve **السجار** ve **الضياح** ve **السمار** hepsi birdir. **شهاب** ( **كتاب** gibi): parlak bir ateş alevi. Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti, dedi: **الشهاب**: içinde ateş bulunan çubuk. Dedi: Ebû’l-Heysem dedi: **الشهاب**: parlak ateş bulunan bir odun parçasının kökü yahut bir çubuk. Ve gece şeytanın izine doğru düşüp giden yıldıza **شهاب** denir. Allah Teâlâ dedi: **فأتبعه شهاب ثاقب**. Ve kulak hırsızlığı hadîsinde: “Bazen **الشهاب** onu, onu atmasından önce yakalar” yani çalınmış kelimeyi; ve **الشهاب** ile gece düşüp giden şeyi kastetti; yıldızı, aslında ateşten alev olan şeye benzetti. Ve aziz tenzîlde: **أو آتيكم بشهاب قبس**. Ferrâ dedi: Âsım’ın ve Aʿmeş’in ikisinde de nûn vardır, dedi: Medineliler onu **بشهاب قبس** ile izâfe ettiler, dedi: bu, “şeyin kendisine izâfesi”ndendir; **حبة الخضراء** ve **مسجد الجامع** dedikleri gibi; şey kendisine izâfe edilir ve evvelleri sonralarına izâfe edilir; ve o, mânada odur; Lisânü’l-ʿArab’da böyle. Mecazdan: **الشهاب**: işte ilerleyip giden. Savaşta ilerleyip giden adama **شهاب حرب** denir; yani onda ilerleyici; yıldızın gidişindeki benzetme üzere. Çoğulu **شهب** ( **كتب** gibi). Bazısı onda, hafifletme için sükûnlaştırmayı caiz gördü. Ve **شهبان** (ضم ile), Cevherî’nin Ahfeş’ten naklettiği. Ve **شهبان** (kesr ile) ve o gariptir. Ve **أشهب** (hâ’nın ضم’ı ile). İbn Manzûr dedi: ve zannederim ki o, cem‘ için bir isimdir. Dedi:
  Bizi bıraktık ve yumuşaklık sahibi aramızda boş bıraktı,                      kavim yanında atışırken iki ateşimizle **أشهب**’i.
Ve **الشهبان** (ضم ile): Benû ʿAmr b. Temîm. Zü’r-Rumme dedi.

  Onun çağırıcısı genelleşince, ona mal ile gelir                      ve ʿAmr’ın **شهبان**’ı: her **شوهاء** sert.
**عم داعيها** yani en büyük baba çağırdı. Ve mecazdan: bunlar ordunun **شهبان**’ıdır. Ve **أشهب** bir gün: soğuk; ve o mecazdır. Ve Lisânü’l-ʿArab’da: yani soğuk rüzgâr sahibi. Dedi: onda kar, kırağı ve soğuk bulunduğu için onu böyle görüyorum. Ve **شهباء** bir gece de böyledir. Ezherî dedi: **أشهب** bir gün: **حليت** ve **أزيز** sahibi. Ve onun sözü; Sîbeveyh’in inşad ettiği:
  Zühl b. Şeybân oğullarına devem feda olsun,                      eğer **أشهب** yıldızlar sahibi bir gün olursa

  **أشهب**in, silahın beyazlığından olması caizdir; ve **أشهب**in, tozun yerinden olması da caizdir. Ve **الشهب** ( **كتب** gibi): bilinen yedi yıldız; ve onlar **الدراري**’dir. **الشهب** ayrıca: renginin değişmesinden dolayı ayın üç gecesi. **الشهب** (fetih ile): üzerine kar çıkan dağdır. **الشهب** (ضم ile): bir şey; Sâgânî onu nakletti. Ve **الأشهب**: aslan. Sâgânî onu zikretti. Ve Abbas hadîsinde zor, kerih iş: fetih günü dedi: “Ey Mekke ehli, Müslüman olun, selâmet bulursunuz; çünkü siz, **أشهب بازل** ile içten kuşatıldınız”; yani gücünüzün yetmeyeceği zor bir işle vuruldunuz; ve onu **بازلا** kıldı; çünkü devenin **بزول**u, kuvvetteki nihayetidir. **الأشهب**: bir adamın adıdır; o, Kaysî, Mısırlı fakih Ebû Muhammed, Dâvûd’un oğlu ʿAbdülazîz’in oğlu **أشهب**’dir; adı **مسكين** denir; iki yüzün dördüncü yılında öldü. **الأشهب** (amberden): rengi iyi olan; ve o, beyazlığa çalan olandır. Mâzenî inşad etti:
  Divanı almadılar da, ta ki serserileştiler,                      bir zaman; ve iki **الأشهبان** onların zenginliğini sürdü.
Onlar, aralarında bitkiden yeşillik bulunmayan iki beyaz yıldır. Ve keçiden **الشهباء**: koyundan **الملحاء** gibi. Ve taburlardan **الشهباء**: onda, siyahlık hâlinde silah ve demirin beyazlığı bulunduğu için **شهباء** bir tabur; ve denildi: o, demiri saf beyaz olan (taburdur). Ve Tehzîb’de: **شهابة** bir tabur? Ve denildi: eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise **شهباء** bir tabur. **الشهباء**: Becelî savaşçı için bir attır; o, Hâris’in oğlu Kays’tır. Ve **شهباء** bir alın akı; o, atın alın akında, beyazlığa aykırı bir kıl bulunmasıdır; Lisânü’l-ʿArab’da böyle. Ve **الأشاهب**: Benû’l-Münzir; güzelliklerinden dolayı. Aʿşâ dedi:
  Ve Hayra’da **الأشاهب** Benû’l-Münzir,                      sabahleyin kılıçlar gibi yürürler.
Dedim: ve onlar, Nuʿmân b. Münzir’in taburlarından biridir; ve onlar, amcaoğulları ve kızkardeşleri ve onların kızkardeşleridir; yüzlerinin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar; el-Mustaksâ’da böyle. Ve **الشهبان** harekeli, **الشبهان** gibi: (ضم ile) **الثمام** gibi, bilinen bir ağaç. Ve **الشوهب** ( **جوهر** gibi): kirpi. Denir: **شهبه** sıcak ve soğuk ( **منعه** gibi): onu alacalandırdı ve rengini değiştirdi; Ferrâ’dan, şeddeli **شهبه** gibi. Ebû ʿUbeyd dedi: soğuk, ağaçları **شهب** eder; renklerini değiştirince; ve soğuk, insanları **شهب** eder. Mecazdan: **أشهب** bir ok ucu: hafif bir bileyleme ile bileylendi de siyahlığının hepsi gitmedi; Ebû Hanîfe onu hikâye etti; ve inşad etti:
  Ve sağ elde, ödünç alanının,                      **شهباء** (bir ucu) vardır; tüyleri, keskinliğinden sular.
Yani atışta derine işler de okun tüyleri kanı içer. Sıhâh’ta: **الأشهب** ok ucu: bileylendi de siyahlığı gitti. Ve **أشهب** aygır; eğer ona **الشهب** doğarsa; Zeccâc onu nakletti. Ve İbn Manzûr’un ibaresi: ve adam **أشهب** olur; eğer atlarının nesli **شهبا** ise; bu, lugat ehlinin sözüdür; ancak İbnü’l-Aʿrâbî dedi: atlarda **شهب** yoktur. Ebû ʿUbeyd dedi: atların renklerinde **الشهبة**: onun renginin çoğunu, beyaz bir kıl yahut birkaç kılın yarmasıdır; ister **كميتا** olsun, ister **أشقر** yahut **أدهم**. Ve başı **اشهاب** etti ve **اشتهب**: beyazlığı siyahlığına galip geldi. İmru’ül-Kays dedi:
  **الخنساء** dedi, ona geldiğimde:                      benden sonra bunun başı ağardı ve **اشتهب** oldu.

Ve **أشهبت** sene kavmi: mallarını soydu; yine bunun gibi **شهبتهم**; bunu **الصاغاني** nakletti. Mecazdan: **اشهاب الزرع**: bağışa yaklaştı da beyazladı ve coştu; ve onun aralarında az bir yeşillik vardır. Ve denilir: **اشهابت مشافره**. **لسان العرب**’da böyledir. Ve **شهاب**: hadiste vârid olduğu üzere bir şeytan adıdır; bundan dolayı Peygamber صلى الله عليه وسلم **شهابا** diye adlandırılmış bir adamın adını değiştirdi. Ve **أشهبان**: Arap diyarlarında bir yer adıdır. Onu **السهيلي** zikretti. Ve **محمد بن شهاب الزهري** tâbiînin tâbiîlerinden(dendir). Ve **الأخنس بن شهاب**: şair. Ve **ابن شهيب**: sûfî. Ve **ابن قاضي شهبة** (ضم ile): fakih, tarihçi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَهِبَ
1 شَهِبَ ذ , (S, Msb, K,) aor. شَهَبَ , (Msb, K,) inf. n. شَهَبٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) It (a thing, S) was, or became, of the colour termed شُهْبَة, (S, Msb, K,) i. e. of a [gray] colour in which whiteness predominated over blackness, (S, Mgh, Msb,) or in which whiteness was interrupted by blackness; (K, * TA;) as also شَهُبَ, aor. شَهُبَ ; and ↓ اشهبّ; (K;) the last, inf. n. اِشْهِبَابٌ, said in the former sense of a horse; as also ↓ اشهابّ, inf. n. اِشْهِيبَابٌ; (S;) and this last verb, said of the head, its whiteness predominated over its blackness; (TA;) as also ↓ اشتهب. (S, TA.) -A2- شَهَبَهُ, aor. شَهَبَ , (K,) inf. n. شَهْبٌ, (TK,) said of heat and of cold, It altered his colour; as also ↓ شهّبهُ: (K:) or, accord. to A' Obeyd, (TA,) الشَّجَرَ ↓ شهّب, (O, TA,) inf. n. تَشْهِيبٌ, (O,) said of cold, It altered the colour of the trees: and النَّاسَ ↓ شهّب is likewise said of cold [as meaning It altered the colour of the men or people]. (O, TA.) ― -b2- And شَهَبَتِ السَّنَةُ القَوْمَ The year of drought destroyed the cattle (أَمْوَال) of the people or party: (so accord. to the CK and my MS. copy of the K:) or the verb in this sense is ↓ أَشْهَبَت. (So accord. to the text of the K as given in the TA.) ― -b3- [Freytag erroneously assigns to this verb, as from the K, another meaning, belonging to 4.]

2 شَهَّبَ see the preceding paragraph, in three places.

اشهب
4 اشهب ذ , said of a stallion, He had offspring of the colour termed شُهْبَة born to him: so accord. to the K: but accord. to IM and the other lexicologists, it is said of a man, meaning the offspring of his horses were of the colour termed شُهْبَة: IAar says that there are not, among horses, such as are termed شُهْبٌ [pl. of أَشْهَبُ]: A' Obeyd, however, [as will be seen below,] explains شُهْبَة as meaning a colour of horses. (TA.) ― -b2- See also 1, last sentence but one.

8 اـِشْتَهَبَ and 9: see 1, first sentence.

11 اـِشْهَاْبَّ see 1, first sentence. ― -b2- Also, said of seedproduce, (tropical:) It dried up, or became yellow, (S, A,) but with somewhat green remaining in its interstices: (S:) or was near to yielding, and became white, and dried up, but with a little greenness remaining in its interstices. (TA.) ― -b3- Accord. to the L, one says also اشهابّت مَشَافِرُهُ [app. meaning His lips became of an ashy hue]. (TA.)

شَهْبٌ
شَهْبٌ ذ A mountain overspread with snow. (O, K.) -A2- And a boy, or young man, light, or active, in body, and sharp-headed. (IAar, TA voce عَضْبٌ. [See also شِهَابٌ.])

شَهَبٌ
شَهَبٌ ذ : see what next follows.

شُهْبَةٌ
شُهْبَةٌ ذ A [gray] colour in which whiteness predominates over blackness, (S, Msb,) or in which whiteness is interrupted by blackness; as also ↓ شَهَبٌ; (A, K;) which latter is [properly] an inf. n., of شَهِبَ: (S, Msb:) or whiteness mixed with blackness: (Har p. 150:) not pure whiteness, as some have imagined it to be. (TA.) And in horses, A colour in which the main hue is interrupted by a hoariness, or by some white hairs, whether the horse be [in his general colour] كُمَيْت or أَشْقَر or أَدْهَم. (A' Obeyd, TA.)

شَهَبَانٌ
شَهَبَانٌ ذ A kind of plant (شَجَرٌ), resembling the ثُمَام [or panic grass]; (K;) like شَبَهَانٌ. (TA. [But see this last word.])

شَهَابٌ
شَهَابٌ ذ (AHلt, S, K) and ↓ شُهَابَةٌ (AHلt, Kr, K) Milk mixed with much water: (AHلt, S:) or a mixture of which one third is milk and the rest water: (K, TA:) Az heard several of the Arabs apply the former term to milk mixed with water: so called on account of the alteration of its colour. (TA.)

شِهَابٌ
شِهَابٌ ذ , in its primary acceptation, A شُعْلَة [i. e. either brand or flame (app. the former, agreeably with what follows,)] of fire: (TA:) or a شُعْلَة of fire gleaming or radiating: (S, K:) accord. to ISk, a firebrand; i. e. a stick in which is fire: or, accord. to AHeyth, originally, a piece of wood, or stick, in which is fire gleaming or radiating: (Az, TA:) pl. شُهُبٌ, (S, K,) and some allow شُهْبٌ, (TA,) and شُهْبَانٌ (Akh, S, K) and شِهْبَانٌ, (K,) which is strange, (TA,) and أَشْهُبٌ, (K,) which last is [a pl. of pauc., but] thought by IM to be a quasi-pl. n. (TA.) The reading بِشِهَابِ قَبَسٍ, instead of بِشِهَابٍ قَبَسٍ, in the Kur [xxvii. 7], is an instance of a word prefixed to another identical therewith. (Fr. L.) ― -b2- Hence, [A shooting, or falling, star;] a star, or the like of a star, that darts down [or is hurled] by night; and particularly after a devil; as occurring in the Kur [xv. 18 and] xxxvii. 10; and in a trad.; respecting the attempt of a devil to hear, by stealth, words uttered in heaven. (TA.) ― -b3- [Hence also,] الشُّهُبُ signifies The shining, or brightly-shining, stars: (K:) or the seven stars [or planets; meaning, not the Pleiades (which are called النَّجْمُ), but the Moon, Mercury, Venus, the Sun, Mars, Jupiter, and Saturn: the first three of which are said by Freytag to be called صِغَارُ الشُّهُبِ]. (TA.) ― -b4- For another meaning assigned in the K to الشُّهُبُ, see الشُّهْبُ, voce أَشْهَبُ. ― -b5- شِهَابٌ also signifies (tropical:) One who is penetrating, sharp, or energetic, in an affair; (K, TA;) as being likened to the [shooting] star. (TA.) One says, اـِنَّ فُلَانًا لَشِهَابُ حَرْبٍ (tropical:) Verily such a man is one who is penetrating, sharp, or energetic, in war. (S, A. *) And هٰؤُلَآءِ شُهْبَانُ الجَيْشِ (tropical:) [These are the braves, or heroes, of the army]. (A.) ― -b6- Also the name of A certain devil: occurring in a trad.: hence the Prophet changed the name of a certain man [originally] thus named. (TA.)

شُهَابَةٌ
شُهَابَةٌ ذ : see شَهَابٌ.

كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ
كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ ذ : see أَشْهَبُ.

شَاهِبٌ
شَاهِبٌ ذ : see أَشْهَبُ, first sentence.

شَوْهَبٌ
شَوْهَبٌ ذ The hedge-hog; syn. قُنْفُذٌ. (S, K.)

أَشْهَبُ
أَشْهَبُ ذ Of the colour termed شُهْبَةٌ; (S, Msb, K;) as also ↓ شَاهِبٌ, (K,) occurring in the poetry of Hudheyl: (TA:) fem. of the former شَهْبَآءُ: (S, Msb, K: *) and pl. شُهْبٌ: (O:) the former epithet is applied to a horse, (S,) [contr. to an assertion of IAar, (see 4,)] and to a he-mule, (Msb,) and شَهْبَآءُ to a she-mule. (Mgh, Msb.) [Golius, on the authority of Meyd, explains أَشْهَبُ أَدْهَمُ, applied to a horse, as meaning Subniger, spadiceus: and أَشْهَبُ أَخْضَرُ as meaning lucide leviterve viridis: the correct meaning of the former seems to be of a blackish, or brownish, gray: and that of the latter, of a dark dustcoloured gray: see أَدْهَمُ and أَخْضَرُ.] الشَّهْبَآءُ was the name of a mare belonging to El-Kattلl ElBejelee. (O, K; in the CK El-Bejlee.) Applied to a she-goat, شَهْبَآءُ signifies Of a white colour intermixed with black: thus applied, it is like مَلْحَآءُ applied to a ewe. (K.) Applied to a غُرَّة [or blaze on a horse's forehead], it means In which are hairs differing from the whiteness [of the blaze]. (S.) And الأَشَاهِبُ is [a pl. formed from الأَشْهَبُ as though this were a subst.] applied to the Benu-l-Mundhir, (K,) or one of the troops of En-Noamلn Ibn-El-Mundhir, consisting of the sons of his paternal uncle and his maternal uncles, and their brethren; (TA;) so called because of their comeliness, (K,) or because of the whiteness of their faces. (TA.) ― -b2- Applied to ambergris, (K, TA,) (assumed tropical:) Of an excellent colour, i. e., (TA,) inclining to whiteness. (K, TA.) And applied to an iron head or blade of an arrow or of a spear &c., (tropical:) That has been filed so that its blackness has gone: (S, A, TA:) or that has been filed lightly, so that all its blackness has not gone. (AHn, TA.) [Hence,] كَتِيبَةٌ شَهْبَآءُ (assumed tropical:) A great troop having numerous weapons; (K;) so called because of the iron; (S;) or because of the whiteness of the weapons and iron, intermixed with blackness: or a troop of which the iron [of the weapons and armour] is white and bright: (TA:) or, as also ↓ كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ, a troop upon which is [seen] the whiteness of the iron [weapons &c.]. (T, TA. [See also كَتِيبَةٌ مَلْحَآءُ, voce أَمْلَحُ.]) And جَيْشٌ أَشْهَبُ A strong army [app. because of its numerous weapons]. (TA.) ― -b3- أَرْضٌ شَهْبَآءُ (assumed tropical:) A land in which is no verdure, by reason of the paucity of rain. (TA.) And [hence,] سَنَةٌ شَهْبَآءُ (tropical:) A year of drought, or sterility, white in consequence thereof, (TA,) in which is no verdure, or in which is no rain: (K, TA:) next in degree is the بَيْضَآء; then, the حَمْرَآء, which is more severe than the بَيْضَآء; (TA;) and then, the سَوْدَآء: (TA in art. حمر:) or a year that is white by reason of the abundance of snow and the want of herbage: (IB, TA:) or a year of drought, or sterility; because the seedproduce dries up therein, and becomes yellow: and عَامٌ أَشْهَبُ signifies the same. (Har p. 150.) And أَشْهَبَانِ (assumed tropical:) Two white years (عَامَانِ أَبْيَضَانِ) between which is no verdure (K, TA) of herbage. (TA.) And يَوْمٌ أَشْهَبُ (tropical:) A cold day: (A, K:) or a day of cold wind; thought to be so called on account of the snow and hoar frost and hail therein: (L, TA:) or a day of hoar-frost: (Az, TA:) a day of cold wind and hoar frost; and [in like manner] the night (اللَّيْلَةُ) is termed شَهْبَآءُ. (S.) In the following verse, cited by Sb,
فِدًى لِبَنِى ذُهْلِ بْنِ شَيْبَانَ نَاقَتِى
اـِذَا كَانَ يَوْمٌ ذُو كَوَاكِبَ أَشْهَبُ
[May my she-camel be a ransom for the sons of Dhuhl Ibn-Sheybلn when there is a day of difficulties, or distresses, . . .] the meaning may be اشهب [or whitish] by reason of the whiteness of the weapons, or by reason of the dust. (TA.) And الشُّهْبُ [pl. of أَشْهَبُ], (O,) or ↓ الشُّهُبُ [pl. of شِهَابٌ], (K,) [but the former, I think, is evidently the right,] (assumed tropical:) The white nights; (اللَّيَالِى البِيضُ;) [i. e. the thirteenth and fourteenth and fifteenth nights of the lunar month; so called because lighted by the moon throughout, (see art. بيض;)] (O;) three nights of the month; (K, TA;) because of the alteration of their colour. (TA.) ― -b4- أَشْهَبُ [or أَمْرٌ أَشْهَبُ] also signifies (assumed tropical:) A hard, or difficult, affair or case, (K, TA,) such as is disliked, or hated. (TA.) And أَشْهَبُ بَازِلٌ (assumed tropical:) A hard, or difficult, affair or case, that is beyond one's power [of accomplishment or endurance]: termed بازل because the camel thus termed is one that has attained its utmost strength. (O, TA. [See also art. بزل.]) ― -b5- And الأَشْهَبُ signifies The lion. (O, K.) [And in the Deewلn of Jereer, it is applied to The swine. (Freytag.)]

##### Türkçe

شَهِبَ
1 **شَهِبَ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘ı **شَهَبَ** , (Msb, K,) mastarı **شَهَبٌ**, (S, Mgh, Msb, K, *) O (bir şey, S) **شُهْبَة** diye adlandırılan rengin rengi üzere idi veya oldu; (S, Msb, K,) yani beyazlığın siyahlığa galip geldiği bir [gri] renk; (S, Mgh, Msb,) yahut beyazlığın siyahlıkla kesintiye uğradığı (bir renk); (K, * TA;) bunun gibi **شَهُبَ**, muzâri‘ı **شَهُبَ**; ve ↓ **اشهبّ**; (K;) sonuncusu, mastarı **اِشْهِبَابٌ**, at hakkında önceki mânada söylenir; bunun gibi ↓ **اشهابّ**, mastarı **اِشْهِيبَابٌ**; (S;) ve bu son fiil, baş hakkında söylenir: onun beyazlığı siyahlığına galip geldi; (TA;) bunun gibi ↓ **اشتهب**. (S, TA.) -A2- **شَهَبَهُ**, muzâri‘ı **شَهَبَ** , (K,) mastarı **شَهْبٌ**, (TK,) sıcaklık ve soğuk hakkında söylenir: Onun rengini değiştirdi; bunun gibi ↓ **شهّبهُ**: (K:) yahut A‘ Obeyd’e göre, (TA,) **الشَّجَرَ** ↓ **شهّب**, (O, TA,) mastarı **تَشْهِيبٌ**, (O,) soğuk hakkında söylenir: Ağaçların rengini değiştirdi: ve **النَّاسَ** ↓ **شهّب** dahi soğuk hakkında söylenir [yani insanların rengini değiştirdi mânasında]. (O, TA.) ― -b2- Ve **شَهَبَتِ السَّنَةُ القَوْمَ** Kuraklık yılı, kavmin yahut topluluğun mallarını (أَمْوَال) helâk etti: (CK’ye ve K’nın bende bulunan yazma nüshasına göre böyle:) yahut bu mânada fiil ↓ **أَشْهَبَت**’tir. (TA’da verildiği üzere K’nın metnine göre.) ― -b3- [Freytag, hatalı olarak, bu fiile, K’dan naklen, 4’e ait olan başka bir mânayı nisbet eder.]

2 **شَهَّبَ**: önceki paragrafın üç yerinde bak.

اشهب
4 **اشهب** ذ , aygır hakkında söylenir: Ona **شُهْبَة** diye adlandırılan renkte yavru doğdu: K’ya göre böyledir: fakat IM’ye ve diğer lugatçılara göre, insan hakkında söylenir; mânası: onun atlarının yavruları **شُهْبَة** diye adlandırılan renkte idi: IAar der ki: atlar arasında **شُهْبٌ** [**أَشْهَبُ**’un çoğulu] diye adlandırılanlar yoktur: ancak A‘ Obeyd, [aşağıda görüleceği üzere,] **شُهْبَة**’yi atların bir rengi olarak açıklar. (TA.) ― -b2- 1’in sondan bir önceki cümlesine de bak.

8 **اـِشْتَهَبَ** ve 9: 1’in ilk cümlesine bak.

11 **اـِشْهَاْبَّ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca, tohum mahsul hakkında söylenir, (mecaz:) Kurudu, yahut sarardı, (S, A,) fakat aralıklarında biraz yeşillik kalmakla: (S:) yahut ürün vermeye yaklaştı, beyazlaştı ve kurudu, fakat aralıklarında az bir yeşillik kalmakla. (TA.) ― -b3- L’ye göre, ayrıca **اشهابّت مَشَافِرُهُ** denir [görünüşe göre: onun dudakları kül rengine döndü]. (TA.)

شَهْبٌ
**شَهْبٌ** ذ Karla kaplanmış bir dağ. (O, K.) -A2- Ve bedence hafif yahut çevik, ve keskin kafalı bir oğlan yahut genç. (IAar, TA, عَضْبٌ maddesinde. [**شِهَابٌ**’a da bak.])

شَهَبٌ
**شَهَبٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

شُهْبَةٌ
**شُهْبَةٌ** ذ Beyazlığın siyahlığa galip geldiği bir [gri] renk, (S, Msb,) yahut beyazlığın siyahlıkla kesintiye uğradığı (bir renk); bunun gibi ↓ **شَهَبٌ**; (A, K;) ki bu sonuncu [aslında] **شَهِبَ**’in bir mastarıdır: (S, Msb:) yahut siyahlıkla karışmış beyazlık: (Har s. 150:) bazı kimselerin zannettiği gibi saf beyazlık değildir. (TA.) Ve atlarda: ana rengin, kırçıllıkla yahut bazı beyaz kıllarla kesintiye uğradığı bir renk; atın [genel rengi itibarıyla] **كُمَيْت** yahut **أَشْقَر** yahut **أَدْهَم** olması fark etmeksizin. (A‘ Obeyd, TA.)

شَهَبَانٌ
**شَهَبَانٌ** ذ Bir çeşit bitki (**شَجَرٌ**), **ثُمَام**’a [yahut panic grass’a] benzeyen; (K;) **شَبَهَانٌ** gibi. (TA. [Fakat bu son kelimeye bak.])

شَهَابٌ
**شَهَابٌ** ذ (AHلt, S, K) ve ↓ **شُهَابَةٌ** (AHلt, Kr, K) Çok su ile karıştırılmış süt: (AHلt, S:) yahut üçte biri süt, kalanı su olan bir karışım: (K, TA:) Az, Araplardan birkaçının, su ile karıştırılmış süte birinci lafzı uyguladığını işitti: rengi değiştiği için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

شِهَابٌ
**شِهَابٌ** ذ , aslî mânasında, ateşin bir **شُعْلَة**’si [yani ya kor parçası yahut alev (görünüşe göre, aşağıdakine uygun olarak birincisi)]: (TA:) yahut parıldayan yahut ışık saçan ateşin bir **شُعْلَة**’si: (S, K:) ISk’ye göre, bir ateş parçası; yani içinde ateş bulunan bir çubuk: yahut AHeyth’e göre, aslında, içinde ateş parıldayan yahut ışık saçan bir odun parçası yahut çubuk: (Az, TA:) çoğulu **شُهُبٌ**, (S, K,) ve bazıları **شُهْبٌ**’e cevaz verir, (TA,) ve **شُهْبَانٌ** (Akh, S, K) ve **شِهْبَانٌ**, (K,) ki bu gariptir, (TA,) ve **أَشْهُبٌ**, (K,) ki bu sonuncu [azlık çoğulu olmakla beraber] IM tarafından şibh-çoğul isim sayılmıştır. (TA.) Kur’ân’da [xxvii. 7] **بِشِهَابِ قَبَسٍ** kıraati, **بِشِهَابٍ قَبَسٍ** yerine, bir kelimenin kendisiyle aynı olan başka bir kelimenin önüne getirilmesine bir örnektir. (Fr. L.) ― -b2- Buradan, [kayan yıldız;] geceleyin aşağıya fırlayan [yahut atılan] bir yıldız yahut yıldız benzeri; ve özellikle bir şeytanın ardından; Kur’ân’da [xv. 18 ve] xxxvii. 10’da ve bir hadiste vârid olduğu üzere; bir şeytanın, gökte söylenen sözleri gizlice dinleme teşebbüsü hakkında. (TA.) ― -b3- [Buradan ayrıca,] **الشُّهُبُ**: Parlayan yahut parlak parlayan yıldızlar demektir: (K:) yahut yedi yıldız [yahut gezegen; yani, **النَّجْمُ** denilen Süreyya değil; bilakis Ay, Utârid, Zühre, Güneş, Merih, Müşteri ve Zühal; bunların ilk üçünün Freytag’a göre **صِغَارُ الشُّهُبِ** diye adlandırıldığı]. (TA.) ― -b4- K’da **الشُّهُبُ** için verilen başka bir mânaya dair, **أَشْهَبُ** maddesinde **الشُّهْبُ**’a bak. ― -b5- **شِهَابٌ** ayrıca (mecaz:) bir işte nüfuz edici, keskin yahut güçlü kimse demektir; (K, TA;) [kayan] yıldıza benzetilmesi sebebiyle. (TA.) Denir ki: **اـِنَّ فُلَانًا لَشِهَابُ حَرْبٍ** (mecaz:) Şüphesiz falan kimse savaşta nüfuz edici, keskin yahut güçlü bir kimsedir. (S, A. *) Ve **هٰؤُلَآءِ شُهْبَانُ الجَيْشِ** (mecaz:) [Bunlar ordunun yiğitleri yahut kahramanlarıdır]. (A.) ― -b6- Ayrıca, belirli bir şeytanın adıdır: bir hadiste geçer: bundan dolayı Peygamber, [aslında] böyle adlandırılmış olan belirli bir adamın adını değiştirdi. (TA.)

شُهَابَةٌ
**شُهَابَةٌ** ذ : **شَهَابٌ**’a bak.

كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ
**كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ** ذ : **أَشْهَبُ**’a bak.

شَاهِبٌ
**شَاهِبٌ** ذ : **أَشْهَبُ**’a, ilk cümleye bak.

شَوْهَبٌ
**شَوْهَبٌ** ذ Kirpi; eş anlamlısı **قُنْفُذٌ**. (S, K.)

أَشْهَبُ
**أَشْهَبُ** ذ **شُهْبَةٌ** diye adlandırılan renkte olan; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **شَاهِبٌ**, (K,) Huzeyl şiirinde vârid olur: (TA:) birincinin müennesi **شَهْبَآءُ**: (S, Msb, K: *) ve çoğulu **شُهْبٌ**: (O:) birinci sıfat ata uygulanır, (S,) [IAar’ın bir iddiasının aksine, (4’e bak,)] ve erkek katıra, (Msb,) ve **شَهْبَآءُ** dişi katıra. (Mgh, Msb.) [Golius, Meyd’in otoritesine dayanarak, ata uygulanan **أَشْهَبُ أَدْهَمُ**’u Subniger, spadiceus mânasında; ve **أَشْهَبُ أَخْضَرُ**’ı lucide leviterve viridis mânasında açıklar: birincinin doğru mânası siyaha çalan yahut kahverengiye çalan gri; ikincininki koyu toz renkli gri görünmektedir: **أَدْهَمُ** ve **أَخْضَرُ**’a bak.] **الشَّهْبَآءُ**, El-Kattلl ElBejelee’ye ait bir kısrağın adı idi. (O, K; CK’de El-Bejlee.) Dişi keçiye uygulanınca, **شَهْبَآءُ**, siyahla karışık beyaz renkte olan demektir: böyle uygulanınca, koyuna uygulanan **مَلْحَآءُ** gibidir. (K.) **غُرَّة**’ye [yahut atın alnındaki akıtma] uygulanınca, akıtmanın beyazlığından farklı kılların bulunduğu (şey) demektir. (S.) Ve **الأَشَاهِبُ**, [**الأَشْهَبُ**’dan, sanki bu bir isimmiş gibi türetilmiş bir çoğul olarak] Benû’l-Mundhir’e uygulanır, (K,) yahut En-Noamلn İbn-El-Mundhir’in, baba amcası oğullarından ve ana dayılarından ve onların kardeşlerinden oluşan birliklerinden birine; (TA;) güzellikleri sebebiyle böyle adlandırılmıştır, (K,) yahut yüzlerinin beyazlığı sebebiyle. (TA.) ― -b2- Ambergris’e uygulanınca, (K, TA,) (farazî mecaz:) mükemmel renkte olan; yani, (TA,) beyazlığa meyleden. (K, TA.) Ve okun yahut mızrağın vb. demir başına yahut ağzına uygulanınca, (mecaz:) törpülenmiş olup siyahlığı gitmiş olan: (S, A, TA:) yahut hafifçe törpülenmiş olup bütün siyahlığı gitmemiş olan. (AHn, TA.) [Buradan,] **كَتِيبَةٌ شَهْبَآءُ** (farazî mecaz:) çok silâhlı büyük bir birlik; (K;) demir sebebiyle böyle adlandırılmıştır; (S;) yahut silâhların ve demirin beyazlığının siyahlıkla karışık olması sebebiyle: yahut demiri [silâh ve zırhın demiri] beyaz ve parlak olan bir birlik: (TA:) yahut, bunun gibi ↓ **كَتِيبَةٌ شَهَّابَةٌ**, üzerinde demirin [silâhların vb.] beyazlığı görülen bir birlik. (T, TA. [**أَمْلَحُ** maddesinde **كَتِيبَةٌ مَلْحَآءُ**’a da bak.]) Ve **جَيْشٌ أَشْهَبُ** [güçlü bir ordu] [görünüşe göre çok silâhlı oluşu sebebiyle]. (TA.) ― -b3- **أَرْضٌ شَهْبَآءُ** (farazî mecaz:) yağmur azlığından ötürü yeşilliği bulunmayan bir yer. (TA.) Ve [buradan,] **سَنَةٌ شَهْبَآءُ** (mecaz:) kuraklık yahut kıtlık yılı; bunun sonucu olarak beyaz (TA), içinde yeşillik bulunmayan, yahut içinde yağmur bulunmayan: (K, TA:) derecede bunun ardından **بَيْضَآء** gelir; sonra **حَمْرَآء**, ki **بَيْضَآء**’dan daha şiddetlidir; (TA;) sonra **سَوْدَآء**: (TA, حمر maddesinde:) yahut karın çokluğu ve otun yokluğu sebebiyle beyaz olan bir yıl: (IB, TA:) yahut kuraklık yahut kıtlık yılı; çünkü onda tohum mahsul kurur ve sararır: ve **عَامٌ أَشْهَبُ** aynı mânaya gelir. (Har s. 150.) Ve **أَشْهَبَانِ** (farazî mecaz:) aralarında yeşillik bulunmayan iki beyaz yıl (**عَامَانِ أَبْيَضَانِ**). (K, TA) (TA.) Ve **يَوْمٌ أَشْهَبُ** (mecaz:) soğuk bir gün: (A, K:) yahut soğuk rüzgârlı bir gün; onda kar, kırağı ve dolu bulunduğu için böyle adlandırıldığı düşünülür: (L, TA:) yahut kırağı günü: (Az, TA:) soğuk rüzgâr ve kırağı günü; ve [aynı şekilde] gece (**اللَّيْلَةُ**) **شَهْبَآءُ** diye adlandırılır. (S.) Sb’nin naklettiği şu beyitte,
فِدًى لِبَنِى ذُهْلِ بْنِ شَيْبَانَ نَاقَتِى
اـِذَا كَانَ يَوْمٌ ذُو كَوَاكِبَ أَشْهَبُ
[Benim dişi devem, Zühl İbn-Şeybân oğullarına, güçlükler yahut sıkıntılar günü olduğunda, fidye olsun…] mânası, silâhların beyazlığı sebebiyle, yahut toz sebebiyle **اشهب** [yahut beyazımsı] olabilir. (TA.) Ve **الشُّهْبُ** [**أَشْهَبُ**’un çoğulu], (O,) yahut ↓ **الشُّهُبُ** [**شِهَابٌ**’un çoğulu], (K,) [fakat birincisi, bence, açıkça doğrudur,] (farazî mecaz:) beyaz geceler; (**اللَّيَالِى البِيضُ;**) [yani kamerî ayın on üçüncü, on dördüncü ve on beşinci geceleri; ay boyunca ay ışığıyla aydınlandıkları için böyle adlandırılırlar, (بيض maddesine bak;)] (O;) ayın üç gecesi; (K, TA;) renklerinin değişmesi sebebiyle. (TA.) ― -b4- **أَشْهَبُ** [yahut **أَمْرٌ أَشْهَبُ**] ayrıca (farazî mecaz:) hoşlanılmayan yahut nefret edilen, çetin yahut zor bir iş yahut hâl demektir. (TA.) Ve **أَشْهَبُ بَازِلٌ** (farazî mecaz:) kişinin gücünün [başarma yahut dayanma gücünün] ötesinde olan çetin yahut zor bir iş yahut hâl: **بازل** diye adlandırılır; çünkü bu şekilde adlandırılan deve, nihai kuvvetine erişmiş olandır. (O, TA. [بزل maddesine de bak.]) ― -b5- Ve **الأَشْهَبُ**: aslan demektir. (O, K.) [Ve Cerîr’in Dîvân’ında, domuza uygulanır. (Freytag.)]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهَبَ
شَهَبَ A ( n. ac. شَهْب 1 ),
a.  Scorched; spoilt the complexion of.

شَهِبَ
شَهِبَ A شَهُبَ U ( n. ac. شَهَب 4 ),
a.  Was, became ash-coloured, grayish.

شَهَّبَ
شَهَّبَ II ,
a.  Scorched & c.

أَشْهَبَ
أَشْهَبَ IV ,
a.  Destroyed the cattle of, beggared.

اِشْتَهَبَ
اِشْتَهَبَ VIII ,  اِشْهَبَّ IX ,  اِشْهَاْبَّ XI ,
a.  Was, became ash-coloured, ashen, grayish.

شَهْب
شَهْب 1 ,
a.  Snow-capped mountain. - شُهْبَة 3t ,  شَهَب 4 , Ashen-gray, grayish, gray-white ( colour ).

شُهُب
شُهُب 10
a.  [ art. ], The planets.

أَشْهَبُ
أَشْهَبُ 14 , ( pl. شُهْب 3 ),
a.  Ashen-gray, grayish, graywhite.

b.  Gleaming ( armour ).

c.  Arduous, difficult.

شِهَاْب
شِهَاْب 23 , ( pl. شُهُب 10 ,  أَشْهُب 16 ,  شِهْبَاْن 34 ,  شُهْبَاْن 35 ),
a.  Bright flame.

b.  Star; falling-star, meteor.

c.  Nimble, agile.

شَهْبَآءُ
شَهْبَآءُ 42 ,
a.  Epithet applied to the city of Aleppo.

شَهْتَرَّجِ
شَهْتَرَّجِ
a.  Fumitory, fumiter ( plant ).

##### Türkçe

**شَهَبَ**
**شَهَبَ** A (mastar-ı aslî: **شَهْب** 1),
a. Yaktı; (birinin) ten rengini bozdu.

**شَهِبَ**
**شَهِبَ** A **شَهُبَ** U (mastar-ı aslî: **شَهَب** 4),
a. Kül renkli, bozumsu oldu; kül renkli, bozumsu hâle geldi.

**شَهَّبَ**
**شَهَّبَ** II,
a. Yaktı vb.

**أَشْهَبَ**
**أَشْهَبَ** IV,
a. (Birinin) sığırlarını helâk etti; yoksullaştırdı.

**اِشْتَهَبَ**
**اِشْتَهَبَ** VIII, **اِشْهَبَّ** IX, **اِشْهَاْبَّ** XI,
a. Kül renkli, kül gibi, bozumsu oldu; kül renkli, kül gibi, bozumsu hâle geldi.

**شَهْب**
**شَهْب** 1,
a. Karla kaplı dağ. - **شُهْبَة** 3t, **شَهَب** 4, külî-boz, bozumsu, boz-beyaz (renk).

**شُهُب**
**شُهُب** 10
a. [harf-i tarif ile], gezegenler.

**أَشْهَبُ**
**أَشْهَبُ** 14, (çoğulu **شُهْب** 3),
a. Külî-boz, bozumsu, boz-beyaz.

b. Parıldayan (zırh).

c. Meşakkatli, güç.

**شِهَاْب**
**شِهَاْب** 23, (çoğulu **شُهُب** 10, **أَشْهُب** 16, **شِهْبَاْن** 34, **شُهْبَاْن** 35),
a. Parlak alev.

b. Yıldız; kayan yıldız, meteor.

c. Çevik, atik.

**شَهْبَآءُ**
**شَهْبَآءُ** 42,
a. Halep şehrine uygulanan lakap.

**شَهْتَرَّجِ**
**شَهْتَرَّجِ**
a. Şahtere, fumiter (bitki).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شهب
شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ) - شِهَاب -شُهُب
شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ) + الكائن: يحترق ويتوهج بنار ولهب أبيض يشوبه قليل من السواد
شَهِبَت - تَشْهَبُ + النار: يكون لهيبها أبيضاً ساطعاً في أغلبه ويتخلله بعض الدخان الأسود
شِهَاب: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " شَهِبَ - يَشْهَبُ ": وهو كذلك اسم آلة منه: النار الساطعة الموقدة الممتدة مسافة بالجو، والتي تختلط بدخان أبيض يتخللها، وهو اصطلاحاً أيضاً التلوين والصبغ بالأبيض المتخلل ببعض السواد: الشيء الذي يجعل الأشياء " تَشْهَب"
شُهُب: جمع " شِهَاب "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "درجة اشتعال النار وما يكون منه مرتبة بحسب شدة النار وصفاء لهيبها"، وهي:
شَاظَ - يَشُوْظُ، لَهِبَ - يَلْهَبُ، سَجَرَ- يَسْجُرُ، شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ)، وَرِيَ - يَرِي (وَرَى - يَرِي)، دَخَنَ - يَدْخَنُ (دَخِنَ - يَدْخَنُ)
شهاب
 	﴿إذ قال موسى لأهله إني آنست نارا سآتيكم منها بخبر أو آتيكم بشهاب قبس لعلكم تصطلون(7)﴾ النمل
 	﴿إلا من استرق السمع فأتبعه شهاب مبين(18)﴾ الحجر ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب(10)﴾ الصافات
 	﴿وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا(9)﴾ الجن
شُهُب
 ﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا(8)﴾ الجن
مختار الصحاح
● [شهب] ش ه ب: الشُّهْبَةُ في الألوان البياض الغالب على السواد و الشِّهابُ شعلة نار ساطعة وجمعه شُهُبٌ بضمتين و شُهْبانٌ كحساب وحسبان
الراغب
شهب
- الشهاب: الشعلة الساطعة من النار الموقدة، ومن العارض في الجو، نحو: }فأتبعه شهاب ثاقب﴿[الصافات/10]،﴾شهاب مبين﴿[الحجر/18]،﴾شهابا رصدا{ [الجن/9]. والشهبة: البياض المختلط بالسواد تشبيها بالشهاب المختلط بالدخان، ومنه قيل: كتيبة شهباء: اعتبارا بسواد القوم وبيياض الحديد.
ملخص اللسان
1.     الشَّهَبُ والشُّهْبةُ: لَونُ بَياضٍ، يَصْدَعُه سَوادٌ في  خِلالِه
2.     الشُّهْبة البَياضُ الذي  غَلَبَ على السَّوادِ. وقد شَهُبَ وشَهِبَ شُهْبةً، واشْهَبَّ
3.     شَهَّبَ البَرْدُ الشَّجَرَ إِذا غَيَّرَ
4. والشِّهابُ:شُعْلَةُ نارٍ ساطِعَةٌ، والجمع شُهُبٌ وشُهْبانٌ وأَشْهَبُ ،
5. الشِّهابُ العُودُ الذي فيه نارٌ؛الشِّهابُ أَصْلُ خَشَبَةٍ أَو عودٍ فيها نارٌ  ساطِعَة
6.    وأَراد بالشِّهابِ: الذي يَنْقَضُّ باللَّيْلِ شِـبْهَ الكَوكَبِ، وهو، في الأَصل، الشُّعْلَة من النَّارِ
لسان العرب
● - شهب: الشَّهَبُ والشُّهْبةُ: لَونُ بَياضٍ، يَصْدَعُه سَوادٌ في  خِلالِه؛ وأَنشد:  وعَلا الـمَفارِقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشْهَبِ  والعَنْبَرُ الجَيِّدُ لَوْنُه أَشْهَبُ؛ وقيل: الشُّهْبة البَياضُ الذي  غَلَبَ على السَّوادِ. وقد شَهُبَ وشَهِبَ شُهْبةً، واشْهَبَّ، وجاءَ في  شِعْرِ هُذيلٍ شاهِبٌ؛ قال:  فَعُجِّلْتُ رَيْحانَ الجِنانِ، وعُجِّلُوا *  رَمَاريمَ فَوَّارٍ، من النَّارِ، شاهِبِ  وفَرَسٌ أَشْهَبُ، وقدِ اشْهَبَّ اشْهِـباباً، واشْهابَّ اشْهيباباً، مثله.  وأَشْهَبَ الرجلُ إِذا كان نَسْلُ خَيْلِهِ شُهْباً؛ هذا قولُ أَهلِ اللغة، إِلاَّ أَنَّ ابن الأَعرابي قال: ليس في الخَيْلِ شُهْبٌ.  وقال أَبو عبيدة: الشُّهْبَة في أَلوانِ الخَيْلِ، أَن تَشُقَّ مُعْظَمَ لَوْنِه شَعْرَةٌ، أَو شَعَراتٌ بِـيضٌ، كُمَيْتاً كان، أَو أَشْقَرَ، أَو أَدْهَمَ.  واشْهابَّ رأْسُه واشْتَهَب: غَلَبَ بياضُه سوادَه؛ قال امرؤ القيس:  قالتِ الخَنْساءُ، لـمَّا جِئْتُها:  *  شابَ، بَعْدي، رَأْسُ هذا، واشْتَهَبْ  وكَتِـيبَةٌ شَهْباءُ: لِـمَا فيها من بَياضِ السِّلاحِ والحديدِ، في حال  السَّواد؛ وقيل: هي البَيْضاءُ الصافيةُ الحديدِ. وفي التهذيب: وكتيبة شهابة ؛ (1)  (1 قوله «وكتيبة شهابة» هكذا في الأصل وشرح القاموس.)  وقيل: كَتِـيبَةٌ شَهْباءُ إِذا كانت عِلْيَتُها بياضَ الحديد. وسَنةٌ شَهْباءُ إِذا كانت مُجْدِبَـةً، بيضاءَ من الجَدْبِ، لا يُرَى فيها خُضْرَة؛ وقيل: الشَّهْباءُ التي ليس فيها مطرٌ، ثم البَيْضاءُ، ثم الـحَمْرَاءُ؛ وأَنشد الجوهرِيُّ وغيرُه، في فصل جحر، لزهير بن أَبي سلمى:  إِذا السَّـنَة الشَّهْباءُ، بالناسِ، أَجْحَفَتْ، *  ونالَ كرامَ المالِ، في الجَحْرَةِ، الأَكلُ  قال ابن بري: الشَّهْباءُ البَيْضاءُ، أَي هي بَيْضاءُ لكَثْرَة الثَّلْج، وعَدَمِ النَّباتِ. وأَجْحَفَتْ: أَضَرَّتْ بِهم، وأَهْلَكَتْ أَموالَـهم. وقوله: ونالَ كِرامَ المالِ، يريدُ كَرائمَ الإِبِل، يعني أَنها تُنْحَر وتُؤْكَل، لأَنهم لا يَجدُونَ لَـبناً يُغْنِـيهِم عن أَكْلِها.  والجَحْرَةُ: السَّـنَةُ الشديدة التي تَجْحَر الناسَ في البُيوت.  وفي حديث العباس، قالَ يومَ الفتحِ: يا أَهلَ مَكَّة !أَسْلِـمُوا تَسْلَمُوا، فقَدِ اسْتَبْطَنْتُمْ بأَشْهَبَ بازِلٍ؛ أَي رُمِـيتُمْ بأَمْرٍ صَعْبٍ، لا طَاقةَ لَكُم به.  ويومٌ أَشْهَبُ، وسَنَةٌ شَهْباءُ، وجَيْشٌ أَشْهَبُ أَي قَوِيٌّ شديدٌ.  وأَكثرُ ما يُسْتَعْمل في الشِّدَّة والكَراهَة؛ جعلَه بازِلاً لأَن بُزُولَ البعير نِهايَتُه في القُوَّة.  \<ص:509>  وفي حديث حَلِـيمَة: خَرَجْتُ في سَنَةٍ شَهْباءَ أَي ذاتِ قَحْطٍ  وجَدْبٍ. والشَّهْباءُ: الأَرضُ البيضاءُ التي لا خُضْرة فيها لقِلَّة  الـمَطَر، من الشُّهْبَة، وهي البياضُ، فسُمِّيَت سَنَةُ الجَدْب بها؛ وقوله أَنشده ثعلبٌ:  أَتانا، وقد لَفَّتْه شَهْباءُ قَرَّة، *  على الرَّحْلِ، حتى الـمَرْءُ، في الرَّحْلِ، جانِحُ  فسَّره فقال: شَهْباءُ ريحٌ شديدةُ البَرْدِ؛ فمن شِدّتِها هو مائِلٌ في الرَّحْلِ. قال: وعندي أَنها رِيحُ سَنَةٍ شَهْباءَ، أَو رِيحٌ فيها بَرْدٌ وثَلْج؛ فكأَن الريحَ بَيْضاءُ لذلك.  أَبو سعيد: شَهَّبَ البَرْدُ الشَّجَرَ إِذا غَيَّرَ أَلْوانَها، وشَهَّبَ الناسَ البَرْدُ.  ونَصْلٌ أَشْهَبُ: بُرِدَ بَرْداً خَفِـيفاً، فلم يَذْهَبْ سوادُه كله؛ حكاه أَبو حنيفة، وأَنشد:  وفي اليَدِ اليُمْنَى، لـمُسْتَعِيرِها، *  شَهْباءُ، تُرْوي الرِّيشَ من بَصِـيرِها  يعني أَنها تَغِلُّ في الرَّمِيَّةِ حتى يَشْرَبَ ريشُ السَّهْمِ الدَّمَ. وفي الصحاح: النَّصْلُ الأَشْهَبُ الذي بُرِدَ فَذَهَبَ سَوادُه.وغُرَّةٌ شَهْباءُ: وهو أَن يكونَ في غُرَّةِ الفرس شَعَر يُخالِفُ البياضَ. والشَّهْباءُ من الـمَعَزِ: نحوُ المَلْحاءِ مِن الضأْنِ.  واشْهَابَّ الزَّرْعُ: قَارَبَ الـهَيْجَ فابْيَضَّ، وفي خِلالِه خُضْرةٌ قليلةٌ. ويقال: اشْهابَّت مَشَافِرُه. والشَّهابُ: اللبنُ الضَّيَاحُ؛ وقيل اللبنُ الذي ثُلُثاهُ ماءٌ، وثُلُثُه لبنٌ، وذلك لتَغَيُّرِ لونِه؛ وقيل الشَّهاب والشُّهابَةُ، بالضَّمِّ، عن كراع: اللبنُ الرَّقِـيقُ الكَثِـيرُ الماءِ، وذلك لتَغَيُّرِ لَوْنِه أَيضاً، كما قيل له الخَضارُ؛ قال الأَزهري: وسَمِعْتُ غيرَ واحِدٍ من العَرَبِ يقولُ للَّبنِ الـمَمْزوجِ بالماءِ: شَهابٌ، كما تَرَى، بفَتْحِ الشِّينِ. قال أَبو حاتم: هو الشُّهابَةُ، بضَمِّ الشِّين، وهو الفَضِـيخُ، والخَضارُ، والشَّهابُ، والسَّجاجُ، والسَّجارُ ، (1)  (1 قوله «والسجار» هو هكذا في الأصل وشرح القاموس.)  والضَّياحُ، والسَّمارُ، كلُّه واحد. ويومٌ أَشْهَبُ: ذو رِيحٍ بارِدَةٍ؛  قال: أُراهُ لما فِـيه منَ الثَّلْجِ والصَّقِيعِ والبَرْدِ. وليلَةٌ  شَهْباءُ كذلك. الأَزهري: ويوم أَشْهَبُ: ذو حَلِـيتٍ وأَزيزٍ؛ وقوله أَنشده سيبويه:  فِدًى، لِبَني ذُهْلِ بنِ شَيْبانَ، ناقَتي، *  إِذا كانَ يومٌ ذُو كَواكِبَ، أَشْهَبُ  يجوز أَن يكونَ أَشْهَبَ لبياضِ السِّلاحِ، وأَن يكونَ أَشْهَبَ  لـمَكانِ الغُبارِ. والشِّهابُ:شُعْلَةُ نارٍ ساطِعَةٌ، والجمع شُهُبٌ وشُهْبانٌ وأَشْهَبُ؛(2)  (2 قوله «وأشهب» هو هكذا بفتح الهاء في الأصل والمحكم. وقال شارح القاموس: وأَشهب، بضم الهاء، قال ابن منظور وأَظنه اسماً للجمع.)  وأَظُنُّه اسماً للجَمْعِ؛ قال:  تُرِكْنا، وخَلَّى ذُو الـهَوادَةِ بَيْنَنا،  *  بأَشْهَبِ نارَيْنَا، لدَى القَوْمِ نَرْتَمِـي  وفي التنزيل العزيز: أَوْ آتِـيكُمْ بِشِهابٍ قَبَسٍ؛ قال الفراء: نَوَّن عاصِمٌ والأَعْمَشُ فِـيهِما؛ قال وأَضَافه أَهلُ الـمَدينَةِ «بِشِهابِ قبسٍ»؛ قال: وهذا من إِضافة الشَّيءِ إِلى نفسِه، كما قالوا: حَبَّةُ الخَضْراءِ، ومَسْجِدُ الجامِع، يضاف الشَّيءُ إِلى نَفْسِهِ، ويُضافُ أَوائِلُها إِلى ثوانِـيهَا، وهِـيَ هِـيَ في المعنى. ومنه قوله: إِنَّ هذا لَهُو حَقُّ اليَقِـينِ.  \<ص:510>  وروى الأَزهري عن ابن السكيت، قال: الشِّهابُ العُودُ الذي فيه نارٌ؛ قال وقال أَبو الـهَيْثم: الشِّهابُ أَصْلُ خَشَبَةٍ أَو عودٍ فيها نارٌ  ساطِعَة؛ ويقال لِلْكَوْكَبِ الذي يَنْقَضُّ على أَثر الشَّيْطان بالليْلِ:  شِهابٌ. قال اللّه تعالى: فأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ. والشُّهُبُ:  النُّجومُ السَّبْعَة، المعْروفَة بالدَّراري. وفي حديث اسْتِراقِ السَّمْعِ:  فَرُبَّـما أَدْرَكَه الشِّهابُ، قبل أَن يُلْقِـيَها؛ يعني الكَلِمَة الـمُسْتَرَقَة؛ وأَراد بالشِّهابِ: الذي يَنْقَضُّ باللَّيْلِ شِـبْهَ الكَوكَبِ، وهو، في الأَصل، الشُّعْلَة من النَّارِ؛ ويقال للرجُلِ الماضي في الحرب: شِهابُ حَرْبٍ أَي ماضٍ فيها، على التَّشْبيهِ بِالكَوْكَبِ في  مُضِـيِّه، والجمعُ شُهُبٌ وشُهْبانٌ؛ قال ذو الرمة:  إِذا عَمَّ داعِـيها، أَتَتْهُ بمالِكٍ،  *  وشُهْبانِ عَمْرٍو، كلُّ شَوْهاءَ صِلْدِمِ  عَمَّ داعِـيها: أَي دَعا الأَبَ الأَكْبَر. وأَرادَ بشُهْبانِ عَمْرٍو: بَني عَمْرو بنِ تَميمٍ.  وأَما بَنُو الـمُنْذِرِ، فإِنَّهُم يُسَمُّوْنَ الأَشاهِبَ، لجمالِهِمْ؛ قال الأَعشى:  وبَني الـمُنْذِرِ الأَشاهِب، بالحيــ *  ــرَةِ، يَمْشُونَ، غُدْوَةً، كالسُّيوفِ  والشَّوْهَبُ: القُنْفُذُ. والشَّبَهانُ والشَّهَبانُ: شجرٌ معروفٌ، يُشبِـه الثُّمامَ؛ أَنشد المازني:  وما أَخَذَ الدِّيوانَ، حتى تَصَعْلَكَا، *  زَماناً، وحَثَّ الأَشْهَبانِ غِناهُما  الأَشْهَبانِ: عامانِ أَبيضانِ، ليس فيهما خُضْرَةٌ من النَّباتِ.  وسَنَةٌ شَهْباءُ: كثيرة الثَّلْجِ، جَدْبةٌ؛ والشَّهْباءُ أَمْثَلُ من البَيْضاءِ، والـحَمْراءُ أَشدُّ من البَيْضاءِ؛ وسنة غَبراءُ: لا مَطَرَ فيها؛ وقال:  إِذا السَّـنَةُ الشَّهْباءُ حَلَّ حَرامُها  أَي حَلَّت الـمَيْتَةُ فيها.
مقاييس اللغة:
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
القاموس المحيط:
الشَّهَبُ، مُحَرَّكَةً بَياضٌ يَصْدَعهُ سَوادٌ، كالشُّهْبَة، بالضم. وقد شَهُبَ، كَكَرُمَ وسَمِعَ، واشْهَبَّ، وهو أشْهَبُ وشاهبٌ. وسَنَةٌ شَهْباءُ لا خُضْرَةَ فيها، أو لا مَطَرَ. والشَّهابُ، بالفتح اللَّبَنُ الذي ثُلُثاهُ ماءُ، كالشُّهابَةِ، بالضم. وككِتابٍ شُعْلَةٌ من نارٍ ساطِعَةٌ، والماضي في الْأَمْرِ، ج شُهُبٌ وشُهْبانٌ وشِهْبانٌ، بالضم وبالكسر، وأشْهُبٌ. ويَوْمٌ أشْهَبُ بارِدٌ. والشُّهُبُ، كَكُتُبٍ الدَّرَارِيُّ، وثَلاثُ لَيالٍ من الشَّهْرِ، وبالفتحِ الجَبَلُ عَلاهُ الثَّلْجُ، وبالضم ع. والْأَشْهَبُ الْأَسَدُ، والْأَمْرُ الصَّعْبُ، واسْمٌ، ومن العَنْبَرِ الضارِبُ إلى البَياضِ. والْأَشْهبانِ عامَانِ أبْيضَانِ ما بينهما خُضْرَةٌ. والشّهباءُ من المَعَزِ كالمَلْحاءِ من الضأْنِ، ومن الكَتائب العظيمةُ الكثيرةُ السِّلاحِ، وفَرَسٌ للقَتَّالِ البَجَلِيّ. والْأَشاهِبُ بَنُو المُنْذِرِ، لجَمالِهِمْ. والشَّهَبَانُ، مُحَرَّكَةً شَجَرٌ كالثُّمامِ.
والشَّوْهَبُ: القُنْفُذُ. وشَهَبَهُ الحَرُّ والبَرْدُ، كَمَنَعَه: لَوَّحَه وغَيَّرَ لَوْنَه، كشَهَّبَه. وأشْهَبَ الفَحْلُ: وُلِدَ له الشُّهْبُ، والسَّنَةُ القَوْمَ: جَرَّدَتْ أمْوالَهُم.
تاج العروس:
شهب
الشَّهَبُ مُحَرّكَةً : لَوْنُ بَيَاض يَصْدَعُه سَوَادٌ في خِلاَلِه كالشُّهْبَة بالضَّمِّ لا البَيَاضُ الصَّافي كما وَهِم فِيهِ بَعْض وأَنْشَدَ :
" وعَلاَ المَفَارِقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشْهَبٍ وقيل : الشَّهَبُ والشُّهْبَةُ : البَيَاضُ الَّذِي غَلَب على السَّوَادِ . وقد شَهُبَ وشَهِبَ كَكَرُمَ وسَمِع شُهْبَةً واشْهَبّ كاحْمَرَّ وهو أَشْهَبُ . و جاءَ في شِعْر هُذَيْل شَاهِبٌ . قال :
فعُجِّلْتُ رَيْحَانَ الجِنانِ وعُجِّلُوا ... زَمَازِيمَ فَوَّارٍ مِن النَّارِ شَاهِبٍ وفَرَسٌ أَشْهَبُ . وقد اشْهَبَّ اشهباباً . واشْهَابَّ اشهِيبَاباً مِثْلُه . من المَجَازِ : سَنَةٌ شَهْبَاءُ إِذا كَانَت مُجْدِبَةً بَيْضَاءَ من الجَدْبِ لا خُضْرَةَ تُرَى فِيهَا . أَوِ الَّتِي لاَ مَطَرَ فِيهَا ثم البَيْضَاء ثُم الحَمْرَاء . وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ وغَيْرُه لزُهَيْر بْنِ أَبِي سُلْمَى :
" إِذَا السَّنَةُ الشَّهْبَاءُ بالنَّاسِ أَجْحَفَتْوَنَالَ كرَامَ المال في الجَحْرَةِ الأَكْلُ
وقال ابْنُ بَرِّيّ : الشَّهْبَاءُ : البَيْضَاءُ أَي بَيْضَاء لكَثْرَة الثَّلْج وعَدَم النَّبَات . وأَجْحَفَت : أَضَرَّتْ بهم وأَهْلَكَت أَمْوَالَهم . ونال كِرَام المَالِ أَي كَرَائم الإِبِل يَعْنِي أَنَّهَا تُنْحَر وتُؤَكل لأَنَّهم لا يَجِدُون لَبَناً يُغْنِيهم عن أَكْلِهَا . والجَحْرَةُ : السَّنَةُ الشَّدِيدةُ الَّتِي تَجْحَرُ النَّاسَ في البُيُوتِ . ويوم أَشْهَبُ وسَنَةٌ شَهْبَاءُ وجَيْشٌ أَشْهَبُ أَي قَوِيٌّ شَدِيدٌ . وأَكْثر ما يُسْتَعْمَل في الشِّدَّةِ والكَرَاهَة . وفي حَدِيث حَلِيمَة : خَرَجْتُ في سَنَةٍ شَهْبَاءَ أَي ذاتِ قَحْطٍ وجَدْبٍ . وفِي لِسَان العَرَب : وسَنَةٌ شَهْبَاءُ كَثِيرَةُ الثَّلْج جَدْبَةٌ . والشَّهْبَاءُ أَمْثَلُ من البَيْضَاء والحَمْرَاءُ أَشَدُّ من البَيْضَاءِ والغَبْرَاء الَّتِي لا مَطَر فِيهَا . والشَّهْبَاء أَيْضاً : الأَرْضُ الَّتي لا خُضْرَة فِيهَا لِقِلَّة المَطَرِ من الشُّهْبَةِ وهِي البَيَاضُ فسُمِّيَت سَنَةُ الجَدْبِ بِهَا . من المَجَازِ : سَقَاهُ الشَّهَاب وهو بالفَتْح : اللَّبَنُ الضّيَاح أَو الَّذِي ثُلُثَاه مَاء وثُلثُهُ لَبَن كالشُّهَابَة بالضَّمِّ عن كُرَاع وذلك لتَغَيُّر لَوْنِه . قال الأَزْهَرِيّ : وسَمِعْت غَيْرَ وَاحِدٍ من العَرَب يقول لِلَّبن المَمْزُوجِ بِالْمَاءِ شَهَابٌ كما ترى بِفَتْح الشِّين . قال أَبُو حَاتِم : هو الشُّهَابَة وهو الفَضِيخُ والخَضَارُ والشَّهَابُ والسَّجَاجُ والسجَارُ والضَّيَاحُ والسَّمارُ كُلُّه وَاحِدٌ . شِهَابٌ كَكِتَابٍ : شُعْلَةٌ من نَارِ سَاطِعَة . ورَوَى الأَزْهَرِيّ عَنِ ابْنِ السِّكِّيت قَالَ : الشِّهَابُ : العُودُ الَّذِي فِيه نَار . قال : وقال أَبو الهَيْثَم : الشِّهَابُ : أَصْل خَشَبةٍ أَو عُودٍ فيها نَارٌ سَاطِعَةٌ . ويقال للكَوْكَبِ الذي يَنْقَضُّ عَلَى أَثَر الشَّيْطَان باللَّيْلِ شِهَابٌ . قال الله تعالى : فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ . وَفِي حَدِيثِ اسْترَاقِ السَّمْع : فرُبَّما أَدْرَكَه الشِّهَابُ قَبْلَ أَنْ يُلْقِيَهَا يَعْنِي الكَلِمَة المُسْتَرَقَة وأَرَادَ بالشِّهَاب الذي يَنْقَضُّ باللَّيْل شِبْه الكَوْكَبِ وهو في الأَصْلِ الشُّعْلَةُ مِنَ النَّارِ . وَفِي التَّنْزِيلِ العَزِيز : أَو آتِيكُم بِشِهَابٍ قَبَس . قال الفَرَّاءُ : نَوَّن عَاصِمٌ والأَعْمَشُ فِيهِمَا قَالَ : وأَضَافَه أَهْلُ المَدِينَة بشِهَاب قَبَسٍ قال : وَهذَا مِنْ إِضَافة الشَّيءِ إِلى نَفْسِه كما قَالُوا حَبَّةُ الخَضْرَاءِ ومَسْجِدُ الجَامِعِ يُضَافُ الشيءُ إِلَى نَفْسِه ويُضَافُ أَوَائِلُهَا إِلَى ثَوَانِيهَا وَهِي هِيَ في المَعْنى كَذَا فِي لِسَانِ العَرَب . من المجاز : الشهابُ : المَاضِي في الأَمْرِ . يُقَالُ للرَّجُل المَاضِي في الحَرْب شِهَابُ حَرْبٍ أَي مَاضٍ فيها على التَّشْبِيهِ بالكَوْكَبِ في مُضِيِّهِ ج شُهُب كَكُتُب . وجَزَّز بَعْضٌ فِيهِ التَّسْكِينَ تَخْفِيفاً وشُهْبَانٌ بالضم حَكَاهُ الجَوْهَرِيُّ عن الأَخْفَش و شِهْبَان بالكَسْرِ وهو غَرِيبٌ وأَشْهُبٌ بضَمِّ الهَاءِ . قال ابنُ مَنْظُور : وأَظُنّه اسْماً للجَمْع . قال : تُرِكْنَا وخَلَّى ذُو الهَوَادَةِ بَيْنَنَا بأَشْهُب نَارَيْنَا لَدَى القَوْمِ نَرْتَمِي والشُّهْبَانُ بالضَّم : بَنُو عَمْرو بْنِ تَمِيمٍ . قال ذو الرُّمَّة
إِذَا عَمَّ دَاعِيهَا أَتَتْه بِمَالِكِ ... وشُهْبَانِ عَمْرٍو كُلُّ شَوْهَاءَ صِلْدِمِ عَمَّ دَاعِيها أَيْ دَعَا الأَبَ الأَكْبَر . ومن المَجَاز : هَؤُلاَء شُهْبانُ الجَيْش . ويَوْمٌ أَشْهَبُ : بَارِدٌ وهو مَجَاز . وفي لسان العرب أَي ذُو رِيحٍ بَارِدَةٍ . قال أُرَاهُ لِمَا فِيهِ من الثَّلْجِ والصَّقِيع والبَرْدِ . ولَيْلةٌ شَهْبَاءُ كَذَلك . وقَال الأَزْهَرِيُّ : يَوْمٌ أَشْهَبُ : ذو حَلِيتٍ وأَزِيزْ . وقَوْلُه أَنْشَدَه سِيبَويْه :
" فِدىً لِبَنِي ذُهْلِ بْنِ شَيْبَانَ نَاقَتِي إِذَا كَانَ يَومٌ ذُو كَوَاكِبَ أَشِهَبُ
يجوز أَنْ يكُونَ أَشْهبَ لِبَيَاض السِّلاَح وأَنْ يَكُونَ أَشْهَبَ لمَكَان الغُبَارِ . والشُّهُبُ كَكُتُبٍ : النُّجُومُ السَّبْعَةُ المعْرُوفَةُ وَهِيَ الدَّرَارِيُّ . الشُّهُبُ أَيضاً : ثَلاَثُ لَيَالٍ من الشَّهْرِ لِتَغَيُّر لَوْنِها . الشَّهْبُ بالفَتْح هو الجَبَلُ الَّذِي عَلاَهُ الثَّلْجُ . الشُّهْبُ بالضَّمِّ : ع نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . والأَشْهَبُ : الأَسَدُ . ذَكَرَه الصَّاغَانِيّ . والأَمْرُ الصَّعْبُ الكَرِيهُ في حَدِيثِ العَبَّاسِ قال يوم الفتح : يا أَهْلَ مَكَّة أَسْلِمُوا تَسْلَمُوا فَقَد اسْتَبْطَنْتُم بأَشْهَبَ بَازِل أَي رُمِيتُم بأَمْرٍ صَعْبٍ لا طَاقَةَ لكُم به وجَعَلَه بَازِلاً ؛ لأَنَّ بُزُولَ البَعِيرِ نِهَايَتُه في القُوَّة . الأَشْهَبُ : اسْم رَجُل وَهُوَ أَشْهَبُ بْنُ عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ دَاوُودَ القَيْسِيّ أَبَو مُحَمَّد المِصْريُّ الفَقِيهُ يقال اسْمُه مِسْكِين مَاتَ سَنَةَ أَرْبَعٍ بَعْد المِائَتَيْن . الأَشْهَبُ من العَنْبَرِ : الجَيِّدُ لَوْنُه وهو الضَّارِبُ إِلى البياض . و أَنْشَدَ المَازِنِيّ :
وما أَخَذَا الدِّيوَانَ حتى تَصَعْلَكَا ... زَمَاناً وحَثَّ الأَشْهَبَان غِنَاهُمَا هما عَامَانِ أَبْيَضَان مَا بَيْنَهُمَا خُضْرَةٌ من النَّبَاتِ . والشَّهْبَاءُ من المَعِز : كالمَلْحَاءِ مِن الضَّأْنِ . و الشَّهْبَاءُ من الكَتَائِب : كَتِيبَةٌ شَهْبَاء لمَا فِيهَا مِن بَيَاضِ السِّلاَح والْحَدِيدِ في حَالِ السَّوَاد وقيل : وهِيَ البَيْضَاءُ الصَّافيَةُ الحَدِيد . وفي التَّهْذِيبِ : كتيبة شهابة ؟ وقيل : كَتِيبَةٌ شَهْبَاءُ إِذَا كَانَت عِلْيَتهَا بَيَاضُ الحدِيدِ . الشَّهْبَاءُ : فَرَسٌ للقَتَّال البَجَلِيّ وهو قَيْسُ بْنُ الحَارِث . وغُرَّةٌ شَهْبَاءُ وهو أَنْ يَكُونَ في غُرَّةِ الفَرَس شَعَر يُخَالِفُ البَيَاضَ كذا في لسَان العرب . والأَشاهِبُ : بَنُو المُنْذِر لِجَمالِهم . قال الأَعْشَى :
وبَنِي المُنُذِرِ الأَشَاهِب بالحِي ... رَةِ يَمْشُون غُدْوَةً كالسُّيُوفِ قلت : وهم إِحْدَى كَتَائِبِ النُّعْمَان ابْنِ المُنْذِر وهُمْ بَنُو عَمِّه وأَخوَاتِه وأَخَوَاتِهم سُمُّوا بِذَلِك لبَيَاض وُجُوهِهِم كذا في المُسْتَقْصَى . والشَّهَبَان مُحْرَّكَةً كالشَّبَهَان : شَجَرٌ مَعْرُوفٌ كالثُّمَامِ بالضَّمِّ . والشَّوْهَبُ كجَوْهَرٍ : القُنْفُذُ . يُقَالُ : شَهَبَهُ الحرُّ والبَرْدُ كمَنَعَهُ : لَوَّحَه وغَيَّر لَوْنَه كَشَهَّبَه مُشَدَّداً عَنِ الفَرَّاءِ . قال أَبو عبيد : شَهَبَ البردُ الشَجَر إِذَا غَيَّر أَلْوَانَهَا وشَهَبَ النَّاسَ البَرْدُ . ومن المجاز : نَصْلٌ أَشْهَب : بُرِدَ بَرْداً خَفِيفاً فلم يَذْهَب سَوَادُه كُلُّه حَكَاه أَبُو حَنِيفَة وأَنشد :
وفي اليَدِ اليُمْنَى لمُسْتَعِيرها ... شَهْبَاءُ تُرْوِي الرِّيشَ مِنْ بَصِيرِهَا يَعْنِي أَنَّهَا تَغِلُّ في الرَّمِيَّة حَتَّى يَشْرَبَ رِيشُ السَّهْمِ الدَّمَ . وفي الصَّحَاح : النَّصْلُ الأَشْهَبُ : الَّذِي بُرِدَ فَذَهَب سَوَادُه . وأَشْهَبَ الفَحْلُ إِذَا وُلْدَ لَه الشُّهْبُ نقله الزَّجَّاج . وعبارة ابن منظور : وأَشْهَبَ الرَّجُلُ إِذَا كَانَ نَسْلُ خَيْلِه شُهْباً هَذَا قَوْلُ أَهْلِ اللُّغَة إِلاَّ أَنَّ ابْن الأَعْرَابِيّ قَالَ : لَيْسَ في الخَيل شُهْبٌ . وقال أَبُو عُبَيْد : الشُّهْبَةُ في أَلْوَان الخَيْلِ : أَن تَشُقَّ مُعْظَمَ لَوْنِه شَعْرَةٌ أَو شَعَرَاتٌ بِيضٌ كُمَيْتاً كَانَ أَو أَشْقَر أَوْ أَدْهَم . واشْهَابَّ رَأْسُه واشْتَهَبَ : غَلَبَ بَيَاضُه سَوَادَه . قال امْرُؤُ القَيْس :
قَالَتِ الخَنْسَاءُ لمّا جِئْتُها ... شَابَ بَعْدِي رَأْسُ هَذَا واشْتَهَب
وأَشْهَبَتِ السَّنَةُ القومَ : جَرَّدَتْ أَمَوَالَهم وكَذَلِك شَهَبَتْهُم نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . ومن المَجَاز : اشْهَابَّ الزرعُ : قَارَب المَنْح فَابْيَضَّ وهَاج وفي خِلاله خُضْرَةٌ قَلِيلَةٌ . ويقال : اشْهَابَّتْ مَشَافِرُه . كذا في لسان العرب . وشِهَاب : اسم شَيْطَان كما وَرَد في الحدِيث ؛ ولذا غَيَّرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم اسْمَ رَجُلٍ سُمِّيَ شِهَاباً . وأَشْهَبَان : اسْمُ مَوْضع في دِيَارِ العَرَب . أَوْرَدَه السُّهَيْليّ . ومُحَمَّد بنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيّ من أَتباع التَّابعين . والأَخْنَسُ بْنُ شهابٍ : شَاعر . وابنُ شُهيب : صُوفِيُّ . وابْن قَاضِي شُهْبَةَ بالضَّمِّ : فَقِيهٌ مُؤَرِّخٌ

##### Türkçe

شهب
**شَهِبَ** - **يَشْهَبُ** (**شَهُبَ** - **يَشْهُبُ**) - **شِهَاب** -**شُهُب**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:27 yazar: Administrator
**شَهِبَ** - **يَشْهَبُ** (**شَهُبَ** - **يَشْهُبُ**) + varlık: beyaz bir ateş ve alevle yanar ve parıldar; ona az bir siyahlık karışır
**شَهِبَت** - **تَشْهَبُ** + ateş: alevi çoğunlukla parlak beyaz olur ve onun arasına biraz siyah duman girer
**شِهَاب**: “**فـِعال**” vezni üzere, **شَهِبَ** - **يَشْهَبُ**’dan mübalağa ism-i fiildir: ve yine ondan ism-i âlettir: havada bir mesafe boyunca uzanan, tutuşturulmuş, parlayan ateş; içine giren beyaz bir dumanla karışır; ve ıstılahça da, içine biraz siyahlık giren beyaz ile renklendirme ve boyamadır: şeyleri “**تَشْهَب**” yapan şey
**شُهُب**: “**شِهَاب**”ın çoğulu
Ve lafız, “ateşin tutuşma derecesi ve ondan olanın, ateşin şiddeti ve alevinin saflığına göre mertebe mertebe oluşu” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**شَاظَ** - **يَشُوْظُ**، **لَهِبَ** - **يَلْهَبُ**، **سَجَرَ**- **يَسْجُرُ**، **شَهِبَ** - **يَشْهَبُ** (**شَهُبَ** - **يَشْهُبُ**)، **وَرِيَ** - **يَرِي** (**وَرَى** - **يَرِي**)، **دَخَنَ** - **يَدْخَنُ** (**دَخِنَ** - **يَدْخَنُ**)
شهاب
 	﴿Musa ailesine dedi ki: “Ben bir ateş sezdim; size ondan bir haber getireceğim yahut size bir kor parçası olan bir **شِهَاب** getireceğim; umulur ki ısınırsınız”(7)﴾ النمل
 	﴿Ancak kim dinlemeyi gizlice kaparsa, onu apaçık bir **شِهَاب** izler(18)﴾ الحجر ﴿Ancak kim bir kapışı kaparsa, onu delip geçen bir **شِهَاب** izler(10)﴾ الصافات
 	﴿Ve biz ondan dinlemek için oturaklar edinirdik; şimdi kim dinlerse, kendisi için gözetleyen bir **شِهَاب** bulur(9)﴾ الجن
**شُهُب**
 ﴿Ve biz göğe dokunduk da onu şiddetli bir bekçi ve **شُهُب** ile doldurulmuş bulduk(8)﴾ الجن
مختار الصحاح
● [شهب] ش ه ب: renklerde **الشُّهْبَةُ** siyaha galip gelen beyazlıktır; **الشِّهابُ** parlayan bir ateş alevcidir; onun çoğulu iki ötre ile **شُهُبٌ**’dur; ve **شُهْبانٌ** da, **حساب** ve **حسبان** gibi
الراغب
شهب
- **الشهاب**: tutuşturulmuş ateşten parlayan alev; ve havada görünen (şey)den (olan); şu örneklerde olduğu gibi: }فأتبعه شهاب ثاقب﴿[الصافات/10]،﴾شهاب مبين﴿[الحجر/18]،﴾شهابا رصدا{ [الجن/9]. Ve **الشهبة**: dumanla karışmış **الشهاب**a benzetme yoluyla, siyahla karışık beyazlıktır; bundan dolayı denildi: **كتيبة شهباء**: kavmin siyahlığı ve demirin beyazlığı itibarıyla.
ملخص اللسان
1.     **الشَّهَبُ** ve **الشُّهْبةُ**: içinde siyahlığın yarıp geçtiği bir beyazlık rengidir
2.     **الشُّهْبة**: siyaha galip gelen beyazlıktır. Ve **شَهُبَ** ve **شَهِبَ** **شُهْبةً** (oldu), ve **اشْهَبَّ**
3.     **شَهَّبَ** dolu, ağacı değiştirdiği zaman (böyledir)
4. ve **الشِّهابُ**: parlayan bir ateş alevi; çoğulu **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ** ve **أَشْهَبُ**’dur,
5. **الشِّهابُ**: içinde ateş bulunan çubuktur; **الشِّهابُ**: içinde parlayan ateş bulunan bir odun parçasının kökü yahut bir çubuktur
6.    Ve **الشِّهاب** ile murad etti: geceleyin yıldız benzeri olarak düşüp inen (şey); ve o, aslında, ateşten alevdir
لسان العرب
● - شهب: **الشَّهَبُ** ve **الشُّهْبةُ**: içinde siyahlığın yarıp geçtiği bir beyazlık rengidir; ve (şu beyit) okundu:  “Ve ayrımların üzerine **أَشْهَبِ** bir aklığın bir kısmı yükseldi”  ve iyi amberin rengi **أَشْهَبُ**’dır; ve denildi: **الشُّهْبة** siyaha galip gelen beyazlıktır. Ve **شَهُبَ** ve **شَهِبَ** **شُهْبةً** (oldu), ve **اشْهَبَّ**; ve Hüzeyl şiirinde **شاهِبٌ** geldi; dedi ki:  “Cennetlerin reyhanı bana acele ettirildi, onlara da acele ettirildi * ateşten, kaynayan, **شاهِبِ** (olan) ramarimler”  Ve **فَرَسٌ أَشْهَبُ**; ve **اشْهَبَّ** **اشْهِـباباً**, ve **اشْهابَّ** **اشْهيباباً**, onun gibidir. Ve kişi **أَشْهَبَ** olur; eğer atlarının nesli **شُهْباً** ise; bu, dil ehlinin sözüdür; ancak İbnü’l-A‘râbî dedi ki: atlarda **شُهْبٌ** yoktur. Ve Ebû Ubeyde dedi: at renklerinde **الشُّهْبَة**, onun renginin çoğunu bir beyaz kılın yahut birkaç beyaz kılın yarmasıdır; ister **كُمَيْتاً** olsun, ister **أَشْقَرَ**, ister **أَدْهَمَ**. Ve başı **اشْهابَّ** ve **اشْتَهَب**: beyazı siyahına galip geldi; İmru’ül-Kays dedi:  “Hansa, ona geldiğimde dedi ki:  * Bundan sonra bunun başı ağardı ve **اشْتَهَبْ**”  Ve **كَتِـيبَةٌ شَهْباءُ**: onda, siyahlık hâlinde, silahın ve demirin beyazlığı bulunduğu içindir; ve denildi: o, demiri saf beyaz olan (bir birlik)tir. Ve تهذيب’de: ve **كتيبة شهابة**; (1)  (1 “**وكتيبة شهابة**” sözü: asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir.)  Ve denildi: **كَتِـيبَةٌ شَهْباءُ**, eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise. Ve **سَنةٌ شَهْباءُ**, eğer kıtlık olan, kıtlıktan beyaz olan ise; onda yeşillik görülmez; ve denildi: **الشَّهْباءُ** yağmur olmayan (yıl)dır; sonra beyaz, sonra kırmızı; ve Cevherî ve başkası, جحر faslında, Züheyr b. Ebî Sülmâ’dan (şu beyti) okudu:  “Eğer **السَّـنَة الشَّهْباءُ** insanlara ağır gelirse, * ve kıtlıkta, malın kıymetlilerine yeme erişirse”  İbn Berrî dedi: **الشَّهْباءُ** beyazdır; yani o, karın çokluğundan ve bitkinin yokluğundan beyazdır. Ve **أَجْحَفَتْ**: onlara zarar verdi ve mallarını helâk etti. Ve sözü: “**ونالَ كِرامَ المالِ**” ile, develerin seçkinlerini murad eder; yani onlar boğazlanır ve yenir; çünkü onları yemekten alıkoyacak süt bulamazlar. Ve **الجَحْرَةُ**: insanları evlerde oyduran şiddetli yıldır. Ve Abbas hadîsinde, fetih günü dedi ki: “Ey Mekke ehli! Müslüman olun, selâmet bulursunuz; çünkü siz, **بأَشْهَبَ بازِلٍ** ile içten kuşatıldınız”; yani size, sizin ona güç yetiremeyeceğiniz zor bir iş atıldı. Ve **يومٌ أَشْهَبُ**, ve **سَنَةٌ شَهْباءُ**, ve **جَيْشٌ أَشْهَبُ**: yani güçlü, şiddetli. Ve en çok şiddet ve kerihlikte kullanılır; onu **بازِل** kıldı; çünkü devenin **بُزُول**u, kuvvette nihayetidir.  \<ص:509>  Ve Halîme hadîsinde: “**سَنَةٍ شَهْباءَ**”da çıktım; yani kıtlık ve kuraklık sahibi (bir yıl)da. Ve **الشَّهْباءُ**: yağmurun azlığından yeşilliği olmayan beyaz topraktır; **الشُّهْبَة**den (gelir) ve o beyazlıktır; böylece kuraklık yılı onunla adlandırıldı; ve Sa‘leb’in okuduğu sözü:  “Bize geldi; onu, soğuk bir **شَهْباءُ قَرَّة** bürümüştü, * binek üzerinde, hatta kişi, binek üzerinde, yana eğik (idi)”  Onu açıkladı ve dedi ki: **شَهْباءُ** şiddetli soğuk bir rüzgârdır; şiddetinden dolayı o, binek üzerinde eğiktir. Dedi: ve benim yanımda o, **سَنَةٍ شَهْباءَ** yılının rüzgârıdır; yahut içinde dolu ve kar olan bir rüzgârdır; sanki rüzgâr bunun için beyazdır.  Ebû Saîd: dolu, ağaçların renklerini değiştirdiği zaman **شَهَّبَ**; ve dolu, insanları **شَهَّبَ**.  Ve **نَصْلٌ أَشْهَبُ**: hafif bir törpü ile törpülendi; böylece siyahlığının hepsi gitmedi; Ebû Hanîfe onu nakletti; ve (şu beyti) okudu:  “Ve sağ elde, onu ödünç alan için, * **شَهْباءُ** (vardır); onun keskinliğiyle tüyü kandırır”  Yani o, atışta hedefe öyle girer ki okun tüyü kanı içer. Ve صحاح’ta: **النَّصْلُ الأَشْهَبُ**: törpülendi de siyahlığı giden (şey)dir. Ve **غُرَّةٌ شَهْباءُ**: o, atın alnındaki beyazlıkta, beyazlığa aykırı bir kıl bulunmasıdır. Ve keçiden **الشَّهْباءُ**: koyundan **المَلْحاءِ** gibidir.  Ve ekin **اشْهَابَّ**: olgunlaşmaya yaklaştı da beyazlaştı; ve içinde az bir yeşillik vardır. Ve denilir: dudakları **اشْهابَّت**. Ve **الشَّهابُ**: çok sulu süttür; ve denildi: üçte ikisi su, üçte biri süt olan süttür; bu, renginin değişmesi sebebiyledir; ve denildi: **الشَّهاب** ve **الشُّهابَةُ**, ötre ile, Kura‘dan: çok sulu, ince süttür; bu da renginin değişmesi sebebiyledir; tıpkı ona **الخَضارُ** denildiği gibi; Ezherî dedi: Araplardan birden fazlasını, suyla karıştırılmış süte, gördüğün gibi, şînin fethiyle, **شَهابٌ** derken işittim. Ebû Hâtim dedi: o, şînin ötrelenmesiyle **الشُّهابَةُ**’dır; ve o, **الفَضِـيخُ**, ve **الخَضارُ**, ve **الشَّهابُ**, ve **السَّجاجُ**, ve **السَّجارُ** , (1)  (1 “**والسجار**” sözü: asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir.)  ve **الضَّياحُ**, ve **السَّمارُ**; hepsi birdir. Ve **يومٌ أَشْهَبُ**: soğuk rüzgâr sahibi (gün)dür;  dedi: onda kar, kırağı ve dolu bulunduğu içindir. Ve **ليلَةٌ شَهْباءُ** da böyledir. Ezherî: ve **يوم أَشْهَبُ**: **حَلِـيتٍ** ve **أَزيزٍ** sahibi (gün)dür; ve Sîbeveyh’in okuduğu sözü:  “Feda olsun, Zühl b. Şeybân oğullarına, devem, * eğer yıldızlı, **أَشْهَبُ** bir gün olursa”  Silahın beyazlığı için **أَشْهَبَ** olması caizdir; ve tozun yeri için **أَشْهَبَ** olması caizdir. Ve **الشِّهابُ**: parlayan bir ateş alevi; çoğulu **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ** ve **أَشْهَبُ**’dur;(2)  (2 “**وأشهب**” sözü: asılda ve muhkem’de, hâ’nın fethiyle böyledir. Kâmûs şârihi dedi: ve **أَشهب**, hâ’nın ötrelenmesiyle; İbn Manzûr dedi: ve ben onu çoğul için bir isim sanıyorum.)  Ve ben onu çoğul için bir isim sanıyorum; dedi ki:  “Bizi bıraktılar; ve ağırbaşlı olan, aramızda bıraktı,  * kavim yanında atıştığımız, iki ateşimizin **بأَشْهَبِ**’i ile”  Ve aziz tenzilde: “yahut size bir kor parçası olan bir **بِشِهابٍ قَبَسٍ** getiririm”; Ferrâ dedi: Âsım ve A‘meş, ikisinde de tenvinledi; dedi: Medine ehli onu izafe etti: “**بِشِهابِ قبسٍ**”; dedi: bu, şeyin kendisine izafesindendir; tıpkı onların: “**حَبَّةُ الخَضْراءِ**” ve “**مَسْجِدُ الجامِع**” demeleri gibi; şey kendisine izafe edilir; ve evvelleri sonralarına izafe edilir; ve o, manada odur. Bundan (olan) onun sözü: “Şüphesiz bu, elbette yakîn hakkıdır.”  \<ص:510>  Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti; dedi ki: **الشِّهابُ** içinde ateş bulunan çubuktur; dedi; ve Ebû’l-Heysem dedi: **الشِّهابُ** içinde parlayan ateş bulunan bir odun parçasının kökü yahut bir çubuktur; ve geceleyin şeytanın izinden düşüp inen yıldıza: **شِهابٌ** denilir. Allah تعالى dedi: “Onu delip geçen bir **شِهابٌ** izledi.” Ve **الشُّهُبُ**: **الدَّراري** diye bilinen yedi yıldızdır. Ve sem‘ (haber) çalma hadîsinde: “Bazen **الشِّهابُ** onu, onu atmasından önce yakalar”; yani çalınmış kelimeyi; ve **الشِّهاب** ile murad etti: geceleyin yıldız benzeri olarak düşüp inen (şey); ve o, aslında, ateşten alevdir; ve savaşta ilerleyip giden adama: **شِهابُ حَرْبٍ** denilir; yani onda ilerleyip giden; onun ilerleyişinde yıldıza benzetme üzere; çoğulu **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ**’dır; Zü’r-Rumme dedi:  “Onun çağırıcısı umumî çağırınca, ona Mâlik ile gelir,  * ve Amr’ın **شُهْبانِ**’ı; her biri, sert, **شَوْهاءَ** (olan)”  **عَمَّ داعِـيها**: yani büyük babayı çağırdı. Ve **شُهْبانِ عَمْرٍو** ile, Temîm b. Amr oğullarını murad etti.  Ve Benî’l-Münzir’e gelince, onlar güzellikleri için **الأَشاهِبَ** diye adlandırılırlar; A‘şâ dedi:  “Ve Hîre’de, Benî’l-Münzir **الأَشاهِب**’i,  * sabahleyin yürürler, kılıçlar gibi”  Ve **الشَّوْهَبُ**: kirpidir. Ve **الشَّبَهانُ** ve **الشَّهَبانُ**: bilinen bir ağaçtır; **الثُّمامَ**a benzer; Mâzinî (şu beyti) okudu:  “Ve divanı almadı, ta ki yoksullaşıncaya kadar,  * bir zaman; ve iki **الأَشْهَبانِ** onların zenginliğini sürükledi”  **الأَشْهَبانِ**: iki beyaz yıldır; ikisinde de bitkiden yeşillik yoktur.  Ve **سَنَةٌ شَهْباءُ**: karı çok, kurak (yıl)dır; ve **الشَّهْباءُ**, **البَيْضاءِ**dan daha düzgündür; ve **الـحَمْراءُ**, **البَيْضاءِ**dan daha şiddetlidir; ve **سنة غَبراءُ**: onda yağmur yoktur; ve dedi ki:  “Eğer **السَّـنَةُ الشَّهْباءُ** onun haramını helâl kılarsa”  yani onda leş helâl oldu.

مقاييس اللغة:
(**شهب**) **الشين** ve **الهاء** ve **الباء** bir tek asıldır; bir şeyde, bir miktar siyahlık içinde bir beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبةُ** hâlis beyaz olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahlık karışan bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**; eğer onun üst tarafı demirin beyazlığı (gibi) ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد** sahibi gün için denir: **أشهبُ**; ve **الليلة الشّهباءُ**. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**; eğer olgunlaşıp (kuruyup) onun aralarında bir şey yeşil kalırsa. بابtan: **الشِّهاب**; o, parlak bir ateş alevidir. Ve muhakkak ki falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda bilinen, parlayan yıldızların şöhreti gibi meşhur olduğu vakittir. Ve denir: **النّصل الأشهبَ**; o, hafif bir bilemeyle bilenmiş olup da siyahlığı gidendir. Ve denir: **الشّهاب** **اللّبَنَ الضَّيَاح**’tır; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu çoğalmış, böylece başka bir renkle karışan beyazlık gibi olmuştur.

القاموس المحيط:
**الشَّهَبُ**, harekeli olarak: siyahlığın yardığı bir beyazlıktır; **الشُّهْبَة** gibi, zamme ile. Ve **شَهُبَ**, **كَرُمَ** ve **سَمِعَ** gibi; ve **اشْهَبَّ**; ve o **أشْهَبُ** ve **شاهبٌ**’dir. Ve **سَنَةٌ شَهْباءُ**: içinde yeşillik olmayan; yahut yağmur olmayan. Ve **الشَّهابُ**, fetha ile: üçte ikisi su olan süt; **الشُّهابَة** gibi, zamme ile. Ve **شِهابٌ** **ككِتابٍ**: parlak bir ateş alevi; ve işte ileri giden; çoğulu **شُهُبٌ** ve **شُهْبانٌ** ve **شِهْبانٌ**, zamme ile ve kesre ile; ve **أشْهُبٌ**. Ve **يَوْمٌ أشْهَبُ**: soğuk. Ve **الشُّهُبُ**, **كَكُتُبٍ**: parlak yıldızlar; ve ayın üç gecesi; ve fetha ile: üstü kar olan dağ; ve zamme ile: (aynı). Ve **الْأَشْهَبُ**: aslan; ve zor iş; ve bir isim; ve amberden, beyazlığa çalan. Ve **الْأَشْهبانِ**: aralarında yeşillik bulunan iki beyaz yıl. Ve **الشّهباءُ** keçiden: koyundan **المَلْحاءِ** gibi; ve büyük taburlardan: silahı çok olan büyük (tabur); ve **القَتَّالِ البَجَلِيّ**’ye ait bir at. Ve **الْأَشاهِبُ**: güzelliklerinden dolayı **بَنُو المُنْذِرِ**’dir. Ve **الشَّهَبَانُ**, harekeli olarak: **الثُّمامِ** gibi bir ağaçtır.
Ve **الشَّوْهَبُ**: kirpidir. Ve **شَهَبَهُ الحَرُّ والبَرْدُ**, **مَنَعَه** gibi: onu kavurup rengini değiştirdi; **شَهَّبَه** gibi. Ve **أشْهَبَ الفَحْلُ**: ona **الشُّهْبُ** doğdu. Ve **السَّنَةُ القَوْمَ**: mallarını soyup (tüketip) çıplak bıraktı.

تاج العروس:
شهب
**الشَّهَبُ** harekeli olarak: içinde siyahlığın yardığı bir beyazlık rengidir; zamme ile **الشُّهْبَة** gibi; bazı(larının) onda vehmettiği gibi saf beyazlık değildir. Ve inşad etti:
" Ve baş ayrımlarının üzerine, **أَشْهَبٍ** bir aklığın dörtte biri yükseldi "
Ve denildi: **الشَّهَبُ** ve **الشُّهْبَةُ**: siyaha galip gelen beyazlıktır. Ve **شَهُبَ** ve **شَهِبَ**, **كَرُمَ** ve **سَمِع** gibi, **شُهْبَةً**; ve **اشْهَبّ** **كاحْمَرَّ** gibi; ve o **أَشْهَبُ**’dir. Ve **هُذَيْل** şiirinde **شَاهِبٌ** geldi. Dedi ki:
فعُجِّلْتُ رَيْحَانَ الجِنانِ وعُجِّلُوا ... زَمَازِيمَ فَوَّارٍ مِن النَّارِ شَاهِبٍ
Ve **فَرَسٌ أَشْهَبُ**. Ve **اشْهَبَّ** **اشهباباً**. Ve **اشْهَابَّ** **اشهِيبَاباً**; onun gibidir. Mecazdan: **سَنَةٌ شَهْبَاءُ**; eğer kıtlıktan dolayı, içinde yeşillik görülmeyen, kurak beyaz ise; yahut içinde yağmur olmayan; sonra **البَيْضَاء** sonra **الحَمْرَاء**. Ve **الجَوْهَرِيّ** ve başkası, **زُهَيْر بْنِ أَبِي سُلْمَى**’dan inşad etti:
" إِذَا السَّنَةُ الشَّهْبَاءُ بالنَّاسِ أَجْحَفَتْوَنَالَ كرَامَ المال في الجَحْرَةِ الأَكْلُ
Ve **ابْنُ بَرِّيّ** dedi: **الشَّهْبَاءُ**: **البَيْضَاءُ**; yani karın çokluğundan ve bitkinin yokluğundan dolayı beyaz. Ve **أَجْحَفَت**: onlara zarar verdi ve mallarını helâk etti. Ve **نَالَ كِرَام المَالِ**: yani develerin seçkinleri; yani onları boğazlayıp yerler; çünkü onları, onu yemekten alıkoyacak bir süt bulamazlar. Ve **الجَحْرَةُ**: insanları evlerde inlerine sokan şiddetli yıldır. Ve **يوم أَشْهَبُ** ve **سَنَةٌ شَهْبَاءُ** ve **جَيْشٌ أَشْهَبُ**: yani güçlü, şiddetli. Ve en çok şiddet ve hoşnutsuzlukta kullanılır. Ve **حَلِيمَة** hadîsinde: **خَرَجْتُ في سَنَةٍ شَهْبَاءَ**; yani kıtlık ve kuraklık sahibi. Ve **لِسَان العَرَب**’da: **وسَنَةٌ شَهْبَاءُ**: karı çok, kurak. Ve **الشَّهْبَاءُ** **البَيْضَاء**’dan daha uygun; ve **الحَمْرَاءُ** **البَيْضَاءِ**’dan daha şiddetli; ve **الغَبْرَاء** ki onda yağmur yoktur. Ve **الشَّهْبَاء** ayrıca: yağmurun azlığından dolayı içinde yeşillik olmayan yer; **الشُّهْبَة**’den; o da beyazlıktır; böylece kuraklık yılı onunla adlandırıldı. Mecazdan: ona **الشَّهَاب** içirdi; o fetha ile: **اللَّبَنُ الضّيَاح**; yahut üçte ikisi su ve üçte biri süt olan; zamme ile **الشُّهَابَة** gibi; **كُرَاع**’dan; bu, renginin değişmesinden dolayıdır. **الأَزْهَرِيّ** dedi: Araplardan birden fazlasını, suyla karıştırılmış süte, gördüğün gibi şînin fethasıyla **شَهَابٌ** dediklerini işittim. **أَبُو حَاتِم** dedi: o **الشُّهَابَة**’dır; ve o **الفَضِيخُ** ve **الخَضَارُ** ve **الشَّهَابُ** ve **السَّجَاجُ** ve **السجَارُ** ve **الضَّيَاحُ** ve **السَّمارُ**; hepsi birdir. **شِهَابٌ** **كَكِتَابٍ**: parlak bir ateş alevi. Ve **الأَزْهَرِيّ**, **ابْنِ السِّكِّيت**’ten rivayet etti; dedi ki: **الشِّهَابُ**: içinde ateş bulunan çubuktur. Dedi: ve **أَبو الهَيْثَم** dedi: **الشِّهَابُ**: içinde parlak ateş bulunan bir odun parçasının kökü yahut bir çubuktur. Ve gece şeytanın izine doğru düşen yıldıza **شِهَابٌ** denir. Allah تعالى dedi: **فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ**. Ve **اسْترَاقِ السَّمْع** hadîsinde: “Bazen **الشِّهَابُ** onu, onu atmasından önce yakalar”; yani çalınmış kelimeyi; ve gece düşen **الشِّهَاب** ile, yıldız benzeri olanı murad etti; aslında o, ateşten alevdir. Ve **التَّنْزِيلِ العَزِيز**’de: **أَو آتِيكُم بِشِهَابٍ قَبَس**. **الفَرَّاءُ** dedi: **عَاصِمٌ** ve **الأَعْمَشُ** ikisinde tenvinledi; dedi ki: ve Medine ehli onu **بشِهَاب قَبَسٍ** diye izafe etti. Dedi: bu, şeyin kendisine izafesindendir; **حَبَّةُ الخَضْرَاءِ** ve **مَسْجِدُ الجَامِعِ** dedikleri gibi; şey kendisine izafe edilir; ve evvelleri sonralarına izafe edilir; ve o, mânada odur; **لِسَانِ العَرَب**’da böyle. Mecazdan: **الشهابُ**: işte ileri giden. Savaşta ileri giden adama **شِهَابُ حَرْبٍ** denir; yani onda ileri giden; gidişinde yıldızla benzetme üzere; çoğulu **شُهُب** **كَكُتُب**. Ve bazıları onda, hafifletme için sükûnla okudu. Ve **شُهْبَانٌ** zamme ile; **الجَوْهَرِيُّ** onu **الأَخْفَش**’ten nakletti; ve **شِهْبَان** kesre ile; o gariptir. Ve **أَشْهُبٌ** hâ’nın zammıyla. **ابنُ مَنْظُور** dedi: ve ben onu cem‘ ismi sanıyorum. Dedi:
تُرِكْنَا وخَلَّى ذُو الهَوَادَةِ بَيْنَنَا بأَشْهُب نَارَيْنَا لَدَى القَوْمِ نَرْتَمِي
Ve **الشُّهْبَانُ** zamme ile: **بَنُو عَمْرو بْنِ تَمِيمٍ**’dir. **ذو الرُّمَّة** dedi:

**إِذَا عَمَّ دَاعِيهَا أَتَتْه بِمَالِكِ ... وشُهْبَانِ عَمْرٍو كُلُّ شَوْهَاءَ صِلْدِمِ**

**عَمَّ دَاعِيها** yani: daha büyük baba(ya) çağırdı.

Mecazdan: “Bunlar ordunun **شُهْبانُ**’ıdır.”

Ve **يَوْمٌ أَشْهَبُ**: soğuk; bu mecazdır.

Ve Lisânü’l-ʿArab’da: yani soğuk bir rüzgâr sahibi. “Onu, içinde kar, kırağı ve dolu bulunduğu için böyle görüyorum” dedi.

Ve **لَيْلةٌ شَهْبَاءُ** da böyledir.

Ve **الأَزْهَرِيُّ** dedi: **يَوْمٌ أَشْهَبُ**: **حَلِيتٍ** ve **أَزِيزْ** sahibi.

Ve onun sözü; **سِيبَويْه** onu inşâd etti:
" فِدىً لِبَنِي ذُهْلِ بْنِ شَيْبَانَ نَاقَتِي إِذَا كَانَ يَومٌ ذُو كَوَاكِبَ أَشِهَبُ "

**أَشْهبَ**’in silahın beyazlığından dolayı olması caizdir; ve tozun bulunduğu yerden dolayı **أَشْهَبَ** olması da caizdir.

Ve **الشُّهُبُ** ( **ككُتُبٍ** gibi): bilinen yedi yıldızdır; ve onlar **الدَّرَارِيُّ**’dir.

**الشُّهُبُ** ayrıca: renklerinin değişmesi sebebiyle ayın üç gecesidir.

**الشَّهْبُ** (fetḥa ile): üzerinde kar bulunan dağdır.

**الشُّهْبُ** (ḍamma ile): **الصَّاغَانِيّ**’nin naklettiği üzere.

Ve **الأَشْهَبُ**: aslandır. Onu **الصَّاغَانِيّ** zikretti.

Ve zor, çirkin iş: **العَبَّاسِ**’ın hadîsinde; fetih günü dedi ki: “Ey Mekke ehli, Müslüman olun, selâmet bulursunuz; çünkü siz **بأَشْهَبَ بَازِل** ile içten kuşatıldınız”; yani: gücünüzün yetmeyeceği zor bir işle atıldınız. Ve onu **بَازِلاً** kıldı; çünkü devenin **بُزُولَ**’ü, kuvvette onun nihayetidir.

**الأَشْهَبُ**: bir adamın adıdır; o, **أَشْهَبُ بْنُ عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ دَاوُودَ القَيْسِيّ**’dir; **أَبَو مُحَمَّد** el-Mısrî, fakih; denilir ki adı **مِسْكِين**’dir; iki yüz(ün) ardından dört yılında öldü.

**الأَشْهَبُ** (amberden): rengi iyi olan; beyazlığa çalan olandır.

Ve **المَازِنِيّ** inşâd etti:
وما أَخَذَا الدِّيوَانَ حتى تَصَعْلَكَا ... زَمَاناً وحَثَّ الأَشْهَبَان غِنَاهُمَا

Onlar, aralarında bitkiden bir yeşillik bulunmayan iki beyaz yıldır.

Ve keçiden **الشَّهْبَاءُ**: koyundan **المَلْحَاءِ** gibidir.

Ve birliklerden **الشَّهْبَاءُ**: içinde, siyahlık hâlinde silah ve demirin beyazlığı bulunduğu için **كَتِيبَةٌ شَهْبَاء**’dır. Ve denildi: o, demiri saf beyaz olandır.

Ve **التَّهْذِيب**’de: **كتيبة شهابة**?

Ve denildi: üst kısmı demirin beyazlığı olduğu zaman **كَتِيبَةٌ شَهْبَاءُ**.

**الشَّهْبَاءُ**: **القَتَّال البَجَلِيّ**’nin atıdır; o da **قَيْسُ بْنُ الحَارِث**’tir.

Ve **غُرَّةٌ شَهْبَاءُ**: Lisânü’l-ʿArab’da olduğu üzere; atın **غُرَّة**’sinde beyazlığa aykırı bir kıl bulunmasıdır.

Ve **الأَشاهِبُ**: güzellikleri sebebiyle **بَنُو المُنْذِر**’dir.

**الأَعْشَى** dedi:
وبَنِي المُنُذِرِ الأَشَاهِب بالحِي ... رَةِ يَمْشُون غُدْوَةً كالسُّيُوفِ

Dedim: onlar, **النُّعْمَان ابْنِ المُنْذِر**’ün birliklerinden biridir; onlar amcaoğulları ve kızkardeşleridir ve kızkardeşlerinin (oğullarıdır); yüzlerinin beyazlığı sebebiyle böyle adlandırıldılar; **المُسْتَقْصَى**’da böyledir.

**الشَّهَبَان** (harekeli) **كالشَّبَهَان** gibi: bilinen bir ağaçtır; ḍamma ile **الثُّمَامِ** gibidir.

**الشَّوْهَبُ** ( **كجَوْهَرٍ** gibi): kirpidir.

Denilir: sıcak ve soğuk onu **شَهَبَهُ** ( **كمَنَعَهُ** gibi): onu esmerleştirdi ve rengini değiştirdi; **كَشَهَّبَه** (şeddeli) gibi; **الفَرَّاءِ**’dan.

**أَبو عبيد** dedi: soğuk ağacı **شَهَبَ** eder; yani renklerini değiştirir; ve soğuk insanları **شَهَبَ** eder.

Mecazdan: **نَصْلٌ أَشْهَب**: hafifçe törpülendi; böylece siyahlığının hepsi gitmedi; bunu **أَبُو حَنِيفَة** hikâye etti. Ve inşâd etti:
وفي اليَدِ اليُمْنَى لمُسْتَعِيرها ... شَهْبَاءُ تُرْوِي الرِّيشَ مِنْ بَصِيرِهَا

Yani: o, atışta hedefe saplanır; ta ki okun tüyü kanı içsin.

Ve **الصَّحَاح**’ta: **النَّصْلُ الأَشْهَبُ**: törpülendi de siyahlığı giden (şey)dir.

Ve **أَشْهَبَ الفَحْلُ**: kendisine **الشُّهْبُ** doğduğu zaman; bunu **الزَّجَّاج** nakletti.

Ve İbn Manzûr’un ibaresi: “**أَشْهَبَ الرَّجُلُ**: atlarının nesli **شُهْباً** olduğu zaman”; bu, dil ehlinin sözüdür; ancak **ابْن الأَعْرَابِيّ** dedi ki: “Atlarda **شُهْبٌ** yoktur.”

Ve **أَبُو عُبَيْد** dedi: atların renklerinde **الشُّهْبَةُ**: rengine, doru olsun, al olsun yahut yağız olsun, bir beyaz kıl yahut birkaç beyaz kılın, renginin çoğunu yarıp geçmesidir.

Ve başı **اشْهَابَّ** oldu ve **اشْتَهَبَ**: beyazı siyahına galip geldi.

**امْرُؤُ القَيْس** dedi:
قَالَتِ الخَنْسَاءُ لمّا جِئْتُها ... شَابَ بَعْدِي رَأْسُ هَذَا واشْتَهَب

Ve **أَشْهَبَتِ السَّنَةُ** kavmi: mallarını soyup çıplak bıraktı; ve aynı şekilde **شَهَبَتْهُم**; bunu **الصَّاغَانِيّ** nakletti.

Mecazdan: ekin **اشْهَابَّ** etti: olgunlaşmaya yaklaştı; beyazlaştı ve kurudu; ve içinde az bir yeşillik vardır.

Ve denilir: dudakları **اشْهَابَّتْ**; Lisânü’l-ʿArab’da böyledir.

**شِهَاب**: hadîste vârid olduğu üzere bir şeytanın adıdır; bu yüzden Peygamber صلى الله عليه وسلم, **شِهَاباً** diye adlandırılmış bir adamın adını değiştirdi.

Ve **أَشْهَبَان**: Arap diyarlarında bir yer adıdır; onu **السُّهَيْليّ** zikretti.

Ve **مُحَمَّد بنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيّ** tâbiînin tâbilerindendir.

Ve **الأَخْنَسُ بْنُ شهابٍ**: şairdir.

Ve **ابنُ شُهيب**: sûfîdir.

Ve **ابْن قَاضِي شُهْبَةَ** (ḍamma ile): fakih, tarihçidir.
