# شهب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شهب

الشهب محركة: لون بياض يصدعه سواد في خلاله كالشهبة بالضم لا البياض الصافي كما وهم فيه بعض، وأنشد:
  وعلا المفارق ربع شيب أشهب وقيل: الشهب والشهبة: البياض الذي غلب على السواد. وقد شهب وشهب ككرم وسمع شهبة واشهب كاحمر، وهو أشهب. و جاء في شعر هذيل شاهب. قال:
  فعجلت ريحان الجنان وعجلوا                      زمازيم فوار من النار شاهب وفرس أشهب. وقد اشهب اشهبابا. واشهاب اشهيبابا مثله. من المجاز: سنة شهباء إذا كانت مجدبة بيضاء من الجدب لا خضرة ترى فيها. أو التي لا مطر فيها، ثم البيضاء، ثم الحمراء. وأنشد الجوهري وغيره لزهير بن أبي سلمى:
  إذا السنة الشهباء بالناس أجحفتونال كرام المال في الجحرة الأكل

  وقال ابن بري: الشهباء: البيضاء أي بيضاء لكثرة الثلج وعدم النبات. وأجحفت: أضرت بهم وأهلكت أموالهم. ونال كرام المال أي كرائم الإبل يعني أنها تنحر وتؤكل لأنهم لا يجدون لبنا يغنيهم عن أكلها. والجحرة: السنة الشديدة التي تجحر الناس في البيوت. ويوم أشهب، وسنة شهباء، وجيش أشهب أي قوي شديد. وأكثر ما يستعمل في الشدة والكراهة. وفي حديث حليمة: خرجت في سنة شهباء أي ذات قحط وجدب. وفي لسان العرب: وسنة شهباء كثيرة الثلج جدبة. والشهباء أمثل من البيضاء، والحمراء أشد من البيضاء، والغبراء التي لا مطر فيها. والشهباء أيضا: الأرض التي لا خضرة فيها لقلة المطر من الشهبة، وهي البياض فسميت سنة الجدب بها. من المجاز: سقاه الشهاب وهو بالفتح: اللبن الضياح أو الذي ثلثاه ماء وثلثه لبن كالشهابة بالضم عن كراع، وذلك لتغير لونه. قال الأزهري: وسمعت غير واحد من العرب يقول للبن الممزوج بالماء شهاب كما ترى بفتح الشين. قال أبو حاتم: هو الشهابة وهو الفضيخ والخضار، والشهاب والسجاج والسجار والضياح والسمار كله واحد. شهاب ككتاب: شعلة من نار ساطعة. وروى الأزهري عن ابن السكيت قال: الشهاب: العود الذي فيه نار. قال: وقال أبو الهيثم: الشهاب: أصل خشبة أو عود فيها نار ساطعة. ويقال للكوكب الذي ينقض على أثر الشيطان بالليل شهاب. قال الله تعالى: فأتبعه شهاب ثاقب. وفي حديث استراق السمع: فربما أدركه الشهاب قبل أن يلقيها يعني الكلمة المسترقة، وأراد بالشهاب الذي ينقض بالليل، شبه الكوكب وهو في الأصل الشعلة من النار. وفي التنزيل العزيز: أو آتيكم بشهاب قبس. قال الفراء: نون عاصم والأعمش فيهما، قال: وأضافه أهل المدينة بشهاب قبس، قال: وهذا من إضافة الشيء إلى نفسه كما قالوا حبة الخضراء ومسجد الجامع، يضاف الشيء إلى نفسه ويضاف أوائلها إلى ثوانيها، وهي هي في المعنى، كذا في لسان العرب. من المجاز: الشهاب: الماضي في الأمر. يقال للرجل الماضي في الحرب شهاب حرب أي ماض فيها، على التشبيه بالكوكب في مضيه ج شهب ككتب. وجزز بعض فيه التسكين تخفيفا وشهبان بالضم حكاه الجوهري عن الأخفش و شهبان بالكسر وهو غريب وأشهب بضم الهاء. قال ابن منظور: وأظنه اسما للجمع. قال: تركنا وخلى ذو الهوادة بيننا بأشهب نارينا لدى القوم نرتمي والشهبان بالضم: بنو عمرو بن تميم. قال ذو الرمة.

  إذا عم داعيها أتتـه بـمـالـك                      وشهبان عمرو كل شوهاء صلدم عم داعيها أي دعا الأب الأكبر. ومن المجاز: هؤلاء شهبان الجيش. ويوم أشهب: بارد وهو مجاز. وفي لسان العرب أي ذو ريح باردة. قال أراه لما فيه من الثلج والصقيع والبرد. وليلة شهباء كذلك. وقال الأزهري : يوم أشهب: ذو حليت وأزيز. وقوله أنشده سيبويه:
  فدى لبني ذهل بن شيبان ناقتي إذا كان يوم ذو كواكب أشهب

  يجوز أن يكون أشهب لبياض السلاح وأن يكون أشهب لمكان الغبار. والشهب ككتب: النجوم السبعة المعروفة، وهي الدراري. الشهب أيضا: ثلاث ليال من الشهر لتغير لونها. الشهب بالفتح هو الجبل الذي علاه الثلج. الشهب بالضم: ع نقله الصاغاني. والأشهب: الأسد. ذكره الصاغاني. والأمر الصعب الكريه في حديث العباس، قال يوم الفتح: يا أهل مكة، أسلموا تسلموا فقد استبطنتم بأشهب بازل أي رميتم بأمر صعب لا طاقة لكم به، وجعله بازلا؛ لأن بزول البعير نهايته في القوة. الأشهب: اسم رجل، وهو أشهب بن عبد العزيز بن داوود القيسي أبو محمد المصري الفقيه يقال اسمه مسكين، مات سنة أربع بعد المائتين. الأشهب من العنبر: الجيد لونه، وهو الضارب إلى البياض. و أنشد المازني:
  وما أخذا الديوان حتى تصعلكا                      زمانا وحث الأشهبان غناهما هما عامان أبيضان ما بينهما خضرة من النبات. والشهباء من المعز: كالملحاء من الضأن. و الشهباء من الكتائب: كتيبة شهباء لما فيها من بياض السلاح والحديد في حال السواد، وقيل: وهي البيضاء الصافية الحديد. وفي التهذيب: كتيبة شهابة? وقيل: كتيبة شهباء إذا كانت عليتها بياض الحديد. الشهباء: فرس للقتال البجلي، وهو قيس بن الحارث. وغرة شهباء، وهو أن يكون في غرة الفرس شعر يخالف البياض، كذا في لسان العرب. والأشاهب: بنو المنذر، لجمالهم. قال الأعشى:
  وبني المنذر الأشاهب بالحي                      رة يمشون غدوة كالسيوف قلت: وهم إحدى كتائب النعمان ابن المنذر، وهم بنو عمه وأخواته وأخواتهم، سموا بذلك لبياض وجوههم كذا في المستقصى. والشهبان محركة كالشبهان: شجر معروف كالثمام بالضم. والشوهب كجوهر: القنفذ. يقال: شهبه الحر والبرد كمنعه: لوحه وغير لونه كشهبه مشددا عن الفراء. قال أبو عبيد: شهب البرد الشجر إذا غير ألوانها وشهب الناس البرد. ومن المجاز: نصل أشهب: برد بردا خفيفا فلم يذهب سواده كله، حكاه أبو حنيفة، وأنشد:
  وفي اليد اليمنى لمستـعـيرهـا                      شهباء تروي الريش من بصيرها يعني أنها تغل في الرمية حتى يشرب ريش السهم الدم. وفي الصحاح: النصل الأشهب: الذي برد فذهب سواده. وأشهب الفحل إذا ولد له الشهب نقله الزجاج. وعبارة ابن منظور: وأشهب الرجل إذا كان نسل خيله شهبا، هذا قول أهل اللغة إلا أن ابن الأعرابي قال: ليس في الخيل شهب. وقال أبو عبيد: الشهبة في ألوان الخيل: أن تشق معظم لونه شعرة أو شعرات بيض كميتا كان أو أشقر أو أدهم. واشهاب رأسه واشتهب: غلب بياضه سواده. قال امرؤ القيس:
  قالت الخنساء لمـا جـئتـهـا                      شاب بعدي رأس هذا واشتهب

  وأشهبت السنة القوم: جردت أموالهم وكذلك شهبتهم، نقله الصاغاني. ومن المجاز: اشهاب الزرع: قارب المنح فابيض وهاج وفي خلاله خضرة قليلة. ويقال: اشهابت مشافره. كذا في لسان العرب. وشهاب: اسم شيطان كما ورد في الحديث؛ ولذا غير النبي صلى الله عليه وسلم اسم رجل سمي	شهابا. وأشهبان: اسم موضع في ديار العرب. أورده السهيلي. ومحمد بن شهاب الزهري من أتباع التابعين. والأخنس بن شهاب: شاعر. وابن شهيب: صوفي. وابن قاضي شهبة بالضم: فقيه مؤرخ.

### Türkçe

**الشهب** harekeli: içinde siyahlığın yarıp geçtiği bir beyazlık rengi; **الشهبة** (ضم ile) gibi; bazı kimselerin vehmettiği gibi saf beyazlık değil. Ve inşad etti:
  Ve ayrımların üzerine **أشهب** bir aklık çeyreği yükseldi. Ve denildi: **الشهب** ve **الشهبة**: siyahlığa galip gelen beyazlıktır. Ve gerçekten **شهب** ve **شهب** ( **كرم** ve **سمع** gibi) ; **شهبة** ve **اشهب** ( **احمر** gibi) işitildi; ve o **أشهب**’dir. Ve Hüzeyl şiirinde **شاهب** geldi. Dedi:
  Cennet reyhanını acele ettirdim ve acele ettiler                      ateşten fışkıran **شاهب** bir kaynama, ve **أشهب** bir at. Ve gerçekten **اشهب** **اشهبابا**. Ve **اشهاب** **اشهيبابا** onun gibidir. Mecazdan: **شهباء** bir yıl; eğer kıtlıktan dolayı çorak, beyaz ise, onda görülecek yeşillik yoksa. Yahut içinde yağmur olmayan; sonra beyaz; sonra kırmızı. Ve Cevherî ve başkaları, Züheyr b. Ebî Sülmâ için inşad etti:
  İnsanlara **الشهباء** yıl musallat olunca,                      malın kerimlerini, yenilen **الجحرة**’de elde ederiz

  İbn Berrî dedi: **الشهباء**: beyaz, yani karın çokluğundan ve bitkinin olmayışından dolayı beyaz. Ve **أجحفت**: onlara zarar verdi ve mallarını helâk etti. Ve **ونال كرام المال** yani develerin seçkinleri; yani onları boğazlayıp yerler; çünkü onları yemekten alıkoyacak süt bulamazlar. Ve **الجحرة**: insanların evlere sinip girdiği şiddetli yıl. Ve **أشهب** bir gün, ve **شهباء** bir yıl, ve **أشهب** bir ordu; yani güçlü, şiddetli. Ve en çok şiddet ve kerihlikte kullanılır. Ve Halîme hadîsinde: **شهباء** bir yılda çıktım; yani kıtlık ve çoraklık sahibi. Ve Lisânü’l-ʿArab’da: ve **شهباء** bir yıl: karı çok, çorak. Ve **الشهباء** **البيضاء**’dan daha örnektir; ve **الحمراء** **البيضاء**’dan daha şiddetlidir; ve **الغبراء** yağmuru olmayan (yıldır). Ve **الشهباء** ayrıca: yağmurun azlığından dolayı yeşilliği olmayan toprak; **الشهبة**’dendir; o da beyazlıktır; böylece kıtlık yılı onunla adlandırıldı. Mecazdan: ona **الشهاب** içirdi; o (fetih ile) **اللبن الضياح** yahut üçte ikisi su, üçte biri süt olan; Kırâʿ’dan, (ضم ile) **الشهابة** gibi; bu, renginin değişmesindendir. Ezherî dedi: Araplardan birden fazlasını, suyla karıştırılmış süte, gördüğün gibi şînin fethiyle **شهاب** dediklerini işittim. Ebû Hâtim dedi: o **الشهابة**’dir; o da **الفضيخ** ve **الخضار**’dır; ve **الشهاب** ve **السجاج** ve **السجار** ve **الضياح** ve **السمار** hepsi birdir. **شهاب** ( **كتاب** gibi): parlak bir ateş alevi. Ezherî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti, dedi: **الشهاب**: içinde ateş bulunan çubuk. Dedi: Ebû’l-Heysem dedi: **الشهاب**: parlak ateş bulunan bir odun parçasının kökü yahut bir çubuk. Ve gece şeytanın izine doğru düşüp giden yıldıza **شهاب** denir. Allah Teâlâ dedi: **فأتبعه شهاب ثاقب**. Ve kulak hırsızlığı hadîsinde: “Bazen **الشهاب** onu, onu atmasından önce yakalar” yani çalınmış kelimeyi; ve **الشهاب** ile gece düşüp giden şeyi kastetti; yıldızı, aslında ateşten alev olan şeye benzetti. Ve aziz tenzîlde: **أو آتيكم بشهاب قبس**. Ferrâ dedi: Âsım’ın ve Aʿmeş’in ikisinde de nûn vardır, dedi: Medineliler onu **بشهاب قبس** ile izâfe ettiler, dedi: bu, “şeyin kendisine izâfesi”ndendir; **حبة الخضراء** ve **مسجد الجامع** dedikleri gibi; şey kendisine izâfe edilir ve evvelleri sonralarına izâfe edilir; ve o, mânada odur; Lisânü’l-ʿArab’da böyle. Mecazdan: **الشهاب**: işte ilerleyip giden. Savaşta ilerleyip giden adama **شهاب حرب** denir; yani onda ilerleyici; yıldızın gidişindeki benzetme üzere. Çoğulu **شهب** ( **كتب** gibi). Bazısı onda, hafifletme için sükûnlaştırmayı caiz gördü. Ve **شهبان** (ضم ile), Cevherî’nin Ahfeş’ten naklettiği. Ve **شهبان** (kesr ile) ve o gariptir. Ve **أشهب** (hâ’nın ضم’ı ile). İbn Manzûr dedi: ve zannederim ki o, cem‘ için bir isimdir. Dedi:
  Bizi bıraktık ve yumuşaklık sahibi aramızda boş bıraktı,                      kavim yanında atışırken iki ateşimizle **أشهب**’i.
Ve **الشهبان** (ضم ile): Benû ʿAmr b. Temîm. Zü’r-Rumme dedi.

  Onun çağırıcısı genelleşince, ona mal ile gelir                      ve ʿAmr’ın **شهبان**’ı: her **شوهاء** sert.
**عم داعيها** yani en büyük baba çağırdı. Ve mecazdan: bunlar ordunun **شهبان**’ıdır. Ve **أشهب** bir gün: soğuk; ve o mecazdır. Ve Lisânü’l-ʿArab’da: yani soğuk rüzgâr sahibi. Dedi: onda kar, kırağı ve soğuk bulunduğu için onu böyle görüyorum. Ve **شهباء** bir gece de böyledir. Ezherî dedi: **أشهب** bir gün: **حليت** ve **أزيز** sahibi. Ve onun sözü; Sîbeveyh’in inşad ettiği:
  Zühl b. Şeybân oğullarına devem feda olsun,                      eğer **أشهب** yıldızlar sahibi bir gün olursa

  **أشهب**in, silahın beyazlığından olması caizdir; ve **أشهب**in, tozun yerinden olması da caizdir. Ve **الشهب** ( **كتب** gibi): bilinen yedi yıldız; ve onlar **الدراري**’dir. **الشهب** ayrıca: renginin değişmesinden dolayı ayın üç gecesi. **الشهب** (fetih ile): üzerine kar çıkan dağdır. **الشهب** (ضم ile): bir şey; Sâgânî onu nakletti. Ve **الأشهب**: aslan. Sâgânî onu zikretti. Ve Abbas hadîsinde zor, kerih iş: fetih günü dedi: “Ey Mekke ehli, Müslüman olun, selâmet bulursunuz; çünkü siz, **أشهب بازل** ile içten kuşatıldınız”; yani gücünüzün yetmeyeceği zor bir işle vuruldunuz; ve onu **بازلا** kıldı; çünkü devenin **بزول**u, kuvvetteki nihayetidir. **الأشهب**: bir adamın adıdır; o, Kaysî, Mısırlı fakih Ebû Muhammed, Dâvûd’un oğlu ʿAbdülazîz’in oğlu **أشهب**’dir; adı **مسكين** denir; iki yüzün dördüncü yılında öldü. **الأشهب** (amberden): rengi iyi olan; ve o, beyazlığa çalan olandır. Mâzenî inşad etti:
  Divanı almadılar da, ta ki serserileştiler,                      bir zaman; ve iki **الأشهبان** onların zenginliğini sürdü.
Onlar, aralarında bitkiden yeşillik bulunmayan iki beyaz yıldır. Ve keçiden **الشهباء**: koyundan **الملحاء** gibi. Ve taburlardan **الشهباء**: onda, siyahlık hâlinde silah ve demirin beyazlığı bulunduğu için **شهباء** bir tabur; ve denildi: o, demiri saf beyaz olan (taburdur). Ve Tehzîb’de: **شهابة** bir tabur? Ve denildi: eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise **شهباء** bir tabur. **الشهباء**: Becelî savaşçı için bir attır; o, Hâris’in oğlu Kays’tır. Ve **شهباء** bir alın akı; o, atın alın akında, beyazlığa aykırı bir kıl bulunmasıdır; Lisânü’l-ʿArab’da böyle. Ve **الأشاهب**: Benû’l-Münzir; güzelliklerinden dolayı. Aʿşâ dedi:
  Ve Hayra’da **الأشاهب** Benû’l-Münzir,                      sabahleyin kılıçlar gibi yürürler.
Dedim: ve onlar, Nuʿmân b. Münzir’in taburlarından biridir; ve onlar, amcaoğulları ve kızkardeşleri ve onların kızkardeşleridir; yüzlerinin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar; el-Mustaksâ’da böyle. Ve **الشهبان** harekeli, **الشبهان** gibi: (ضم ile) **الثمام** gibi, bilinen bir ağaç. Ve **الشوهب** ( **جوهر** gibi): kirpi. Denir: **شهبه** sıcak ve soğuk ( **منعه** gibi): onu alacalandırdı ve rengini değiştirdi; Ferrâ’dan, şeddeli **شهبه** gibi. Ebû ʿUbeyd dedi: soğuk, ağaçları **شهب** eder; renklerini değiştirince; ve soğuk, insanları **شهب** eder. Mecazdan: **أشهب** bir ok ucu: hafif bir bileyleme ile bileylendi de siyahlığının hepsi gitmedi; Ebû Hanîfe onu hikâye etti; ve inşad etti:
  Ve sağ elde, ödünç alanının,                      **شهباء** (bir ucu) vardır; tüyleri, keskinliğinden sular.
Yani atışta derine işler de okun tüyleri kanı içer. Sıhâh’ta: **الأشهب** ok ucu: bileylendi de siyahlığı gitti. Ve **أشهب** aygır; eğer ona **الشهب** doğarsa; Zeccâc onu nakletti. Ve İbn Manzûr’un ibaresi: ve adam **أشهب** olur; eğer atlarının nesli **شهبا** ise; bu, lugat ehlinin sözüdür; ancak İbnü’l-Aʿrâbî dedi: atlarda **شهب** yoktur. Ebû ʿUbeyd dedi: atların renklerinde **الشهبة**: onun renginin çoğunu, beyaz bir kıl yahut birkaç kılın yarmasıdır; ister **كميتا** olsun, ister **أشقر** yahut **أدهم**. Ve başı **اشهاب** etti ve **اشتهب**: beyazlığı siyahlığına galip geldi. İmru’ül-Kays dedi:
  **الخنساء** dedi, ona geldiğimde:                      benden sonra bunun başı ağardı ve **اشتهب** oldu.

Ve **أشهبت** sene kavmi: mallarını soydu; yine bunun gibi **شهبتهم**; bunu **الصاغاني** nakletti. Mecazdan: **اشهاب الزرع**: bağışa yaklaştı da beyazladı ve coştu; ve onun aralarında az bir yeşillik vardır. Ve denilir: **اشهابت مشافره**. **لسان العرب**’da böyledir. Ve **شهاب**: hadiste vârid olduğu üzere bir şeytan adıdır; bundan dolayı Peygamber صلى الله عليه وسلم **شهابا** diye adlandırılmış bir adamın adını değiştirdi. Ve **أشهبان**: Arap diyarlarında bir yer adıdır. Onu **السهيلي** zikretti. Ve **محمد بن شهاب الزهري** tâbiînin tâbiîlerinden(dendir). Ve **الأخنس بن شهاب**: şair. Ve **ابن شهيب**: sûfî. Ve **ابن قاضي شهبة** (ضم ile): fakih, tarihçi.
