# شهد (ش-ه-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Petekteki baldır

- Harfler: ش - ه - د
- Kur'an'da: 160 geçiş · 123 ayet · 76 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (76)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَهِيدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Şahit | 20 | 19 | [2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:143.md) |
| [شَهِيدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Şahit | 11 | 11 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [شُهَدَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | فُعَلَاءَ | Şahitler | 10 | 10 | [2:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:133.md) |
| [وَالشَّهَادَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | وَالْفَعَالَةِ | Ve görülebilen | 10 | 10 | [6:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:73.md) |
| [الشَّاهِدِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Şahitler | 6 | 6 | [3:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:53.md) |
| [شَهِدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8E.md) | فَعِلَ | Şahit oldu | 4 | 4 | [2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:185.md) |
| [شَهِدْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعِلْنَا | Şahit olduk | 4 | 4 | [6:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:130.md) |
| [يَشْهَدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Şahit olur | 4 | 4 | [4:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:166.md) |
| [يَشْهَدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Şahit olurlar | 4 | 4 | [4:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:166.md) |
| [شَاهِدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Şahit | 3 | 3 | [33:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/33:45.md) |
| [شَاهِدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Şahit | 3 | 3 | [11:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:17.md) |
| [شَهَادَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعَالَةً | Şahitlik | 3 | 3 | [2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:140.md) |
| [وَشَهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعِلُوا | Ve şahit oldular | 3 | 3 | [3:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:86.md) |
| [الشَّهَادَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعَالَةَ | Şahitlik | 2 | 2 | [2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:283.md) |
| [الْأَشْهَادُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8F.md) | الْأَفْعَالُ | Şahitler | 2 | 2 | [11:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:18.md) |
| [تَشْهَدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Şahit olursunuz | 2 | 2 | [2:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:84.md) |
| [شَاهِدِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Şahitler | 2 | 2 | [9:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/9:17.md) |
| [شَهَادَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | فَعَالَاتٍ | Şahitlikler | 2 | 2 | [24:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:6.md) |
| [شَهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعِلُوا | Şahit oldular | 2 | 2 | [4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:15.md) |
| [شُهَدَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | فُعَلَاءُ | Şahitler | 2 | 2 | [3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:99.md) |
| [شُهُودًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Şahitler | 2 | 2 | [10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/10:61.md) |
| [وَأَشْهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعِلُوا | Ve şahit tutun; Şahit tutun | 2 | 2 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [وَاشْهَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | وَافْعَلْ | Şahit ol | 2 | 2 | [3:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:52.md) |
| [وَالشُّهَدَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | وَالْفُعَلَاءِ | Ve şahitler | 2 | 2 | [4:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:69.md) |
| [وَشَهِدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8E.md) | وَفَعِلَ | Ve şahit oldu | 2 | 2 | [12:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/12:26.md) |
| [أَشَهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أَفَعِلُوا | Şahit mi oldular? | 1 | 1 | [43:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/43:19.md) |
| [أَشْهَدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Şahit olurum | 1 | 1 | [6:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:19.md) |
| [أَشْهَدْتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُهُمْ | Onları şahit tuttum | 1 | 1 | [18:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/18:51.md) |
| [أُشْهِدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F.md) | أُفْعِلُ | Şahit tutarım | 1 | 1 | [11:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:54.md) |
| [اشْهَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعَلُوا | Şahit olun | 1 | 1 | [3:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:64.md) |
| [الشُّهَدَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | الْفُعَلَاءُ | Şahitler | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [الشُّهَدَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | الْفُعَلَاءِ | Şahitler | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [بِالشَّهَادَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | بِالْفَعَالَةِ | Şahitliği | 1 | 1 | [5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:108.md) |
| [بِالشُّهَدَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | بِالْفُعَلَاءِ | Şahitleri | 1 | 1 | [24:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:13.md) |
| [بِشَهَادَاتِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | بِفَعَالَاتِهِمْ | Onların şahitlikleriyle | 1 | 1 | [70:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/70:33.md) |
| [بِشَهِيدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8D.md) | بِفَعِيلٍ | Şahidi | 1 | 1 | [4:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:41.md) |
| [تَشْهَدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E.md) | تَفْعَلَ | Şahit olur | 1 | 1 | [24:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:8.md) |
| [تَشْهَدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F.md) | تَفْعَلُ | Şahit olur | 1 | 1 | [24:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:24.md) |
| [تَشْهَدُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | تَفْعَلُونِ | Bana şahit olursunuz | 1 | 1 | [27:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/27:32.md) |
| [تَشْهَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Şahit olma | 1 | 1 | [6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:150.md) |
| [شَاهِدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Şahitler | 1 | 1 | [37:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/37:150.md) |
| [شَهَادَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | فَعَالَةَ | Şahitlik | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:106.md) |
| [شَهَادَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فَعَالَةُ | Şahitlik | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:106.md) |
| [شَهَادَتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَالَتُهُمْ | Onların şahitliği | 1 | 1 | [43:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/43:19.md) |
| [شَهَادَتِهِمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَالَتِهِمَا | İkisinin şahitliği | 1 | 1 | [5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:107.md) |
| [شَهِدْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِلْتُمْ | Şahit oldunuz | 1 | 1 | [41:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:21.md) |
| [شَهِيدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Şahit | 1 | 1 | [41:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:47.md) |
| [شَهِيدَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فَعِيلَيْنِ | İki şahit | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [شُهَدَاءَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فُعَلَاءَكُمُ | Sİzin şahitleriniz | 1 | 1 | [6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:150.md) |
| [شُهَدَاءَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعَلَاءَكُمْ | Sİzin şahitleriniz | 1 | 1 | [2:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:23.md) |
| [شُهُودٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8C.md) | فُعُولٌ | Şahitler | 1 | 1 | [85:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/85:7.md) |
| [فَأَشْهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَأَفْعِلُوا | Öyleyse şahit tutun | 1 | 1 | [4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:6.md) |
| [فَاسْتَشْهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَاسْتَفْعِلُوا | Şahit getirin | 1 | 1 | [4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:15.md) |
| [فَاشْهَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعَلُوا | Öyleyse şahit olun | 1 | 1 | [3:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:81.md) |
| [فَشَهَادَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فَفَعَالَةُ | Şahitlik | 1 | 1 | [24:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:6.md) |
| [لَتَشْهَدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَتَفْعَلُونَ | Şahit olursunuz | 1 | 1 | [6:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:19.md) |
| [لَشَهَادَتُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لَفَعَالَتُنَا | Öyleyse bizim şahitliğimiz | 1 | 1 | [5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:107.md) |
| [لَشَهِيدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8C.md) | لَفَعِيلٌ | Şahit | 1 | 1 | [100:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/100:7.md) |
| [لِلشَّهَادَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | لِلْفَعَالَةِ | Şahitlik için | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [لِيَشْهَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْعَلُوا | Şahit olmaları için | 1 | 1 | [22:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/22:28.md) |
| [مَشْهَدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%90.md) | مَفْعَلِ | Hazır bulunmak | 1 | 1 | [19:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/19:37.md) |
| [مَشْهُودًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Şahit olunan | 1 | 1 | [17:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/17:78.md) |
| [مَشْهُودٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8C.md) | مَفْعُولٌ | Şahit olunan | 1 | 1 | [11:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:103.md) |
| [نَشْهَدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F.md) | نَفْعَلُ | Şahit oluruz | 1 | 1 | [63:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/63:1.md) |
| [وَأَشْهَدَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلَهُمْ | Ve onları şahit tuttu | 1 | 1 | [7:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/7:172.md) |
| [وَاسْتَشْهِدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَاسْتَفْعِلُوا | Ve şahit getirin | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) |
| [وَاشْهَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve şahit olun | 1 | 1 | [11:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:54.md) |
| [وَالشُّهَدَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | وَالْفُعَلَاءُ | Ve şahitler | 1 | 1 | [57:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/57:19.md) |
| [وَتَشْهَدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F.md) | وَتَفْعَلُ | Ve şahit olur | 1 | 1 | [36:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/36:65.md) |
| [وَشَاهِدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8D.md) | وَفَاعِلٍ | Ve şahit | 1 | 1 | [85:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/85:3.md) |
| [وَشَهِيدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8C.md) | وَفَعِيلٌ | Ve şahit | 1 | 1 | [50:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/50:21.md) |
| [وَلْيَشْهَدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%92.md) | وَلْيَفْعَلْ | Şahit olsun | 1 | 1 | [24:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:2.md) |
| [وَمَشْهُودٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8D.md) | وَمَفْعُولٍ | Ve şahit olunan | 1 | 1 | [85:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/85:3.md) |
| [وَيُشْهِدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%90%D8%AF%D9%8F.md) | وَيُفْعِلُ | Ve şahit tutar | 1 | 1 | [2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:204.md) |
| [يَشْهَدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8E.md) | يَفْعَلَ | Şahit olur | 1 | 1 | [41:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:22.md) |
| [يَشْهَدُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُ | Ona şahit olur | 1 | 1 | [83:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/83:21.md) |

## Mücavir kökler — 156 mücavir (393 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 40 · “Dengi” demektir
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 70 ortak ayet · G² 39 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 50 ortak ayet · G² 34 · Kevn, tepe demektir
4. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 32 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
5. [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 27 · Culud deri demektir
6. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 19 ortak ayet · G² 22 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
7. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 21 · Denk tutuyorlar
8. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 22 ortak ayet · G² 17 · Saçak demektir
9. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
10. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 29 ortak ayet · G² 14 · Dağın sivri noktası demektir
11. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 21 ortak ayet · G² 13 · Beyn topraktaki yarık demektir
12. [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Akın
13. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 28 ortak ayet · G² 12 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
14. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
15. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 43 ortak ayet · G² 11 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
16. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 19 ortak ayet · G² 11 · “Yemm” durgun akan su demektir
17. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
18. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 15 ortak ayet · G² 10 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
19. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Omurga kemiğidir
20. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Hilal yeni ay demektir
21. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 13 ortak ayet · G² 9 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
22. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
23. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
24. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Ferv “Ferre”ye bak
25. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Beraber
26. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
27. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
28. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
29. [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Reml kum demektir
30. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
31. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 12 ortak ayet · G² 7 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
32. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
33. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
34. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 13 ortak ayet · G² 6 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
35. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 17 ortak ayet · G² 6 · Hufre, çukur demektir
36. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Yaşlı adamdır
37. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · “Süllem” merdiven demektir
38. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
39. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
40. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
41. [إسماعيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ve İsmail
42. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
43. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sufur” süpürgedir
44. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
45. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
46. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
47. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Küçük
48. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Emam ön demektir
49. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Tasma kayış demektir
50. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
51. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
52. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 19 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların ön ayaklarına denir
53. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İnanç
54. [يعقوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ve Yakup
55. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
56. [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Huzme” demet demektir
57. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
58. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 10 ortak ayet · G² 4 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
59. [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
60. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md), [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md), [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md), [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir olayın veya nesnenin yanında bizzat hazır bulunmak, peteğinden henüz ayrılmamış saf bal berraklığında şüphe barındırmayan kesin bilgiye ulaşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın duyulur ve müşahede edilebilir alanında hakikati idrak edip bunu sözlü, fiilî veya hukuki ikrarla bildirmek; gaybın karşıtı olarak görünen alem |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin sadece zihinsel bir tasavvurda kalmayıp somut delille doğrulanması, adaletin gerçekleşmesinde bağlayıcı ve objektif bir ölçüt teşkil etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel gözle görmeye indirgeyerek zihinsel, belgesel ve vicdani kesinliği dışlamak veya şehadeti yalnızca savaşta ölmekle sınırlandırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Açığa çıkma, şiddetli arzu veya sesle dışa vurma, gizlilikten kurtulup belirginleşme ([شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md), [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md), [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md), [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md)) | د | Açığa çıkış hareketine kapı, sınır ve süreklilik kazandırarak olguyu hazır bulunulan ve tescil edilen kesin bir bilgiye dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Bir konuyu şüphelerden ayırma, keskin bir biçimde netleştirme ve zihinde tam bir kavrayış sağlama işlevini temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığın veya olayın gizlilik perdesini yırtarak apaçık ortaya çıkmasını ve doğrudan fark edilmesini simgeler. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Elde edilen kesin bilginin ve hazır bulunuşun dış dünyaya açılması, başkalarına bildirilmesi ve hukuki eşikten geçmesi hareketini gösterir. |
| شهد | Keskinleşen ve açığa çıkan bir hakikatin eşikten geçerek ilan edilmesi | Olayın yanında hazır bulunarak elde edilen berrak ve şüphesiz bilginin, dışa vurulup belgelenmesi ve tescil edilmesidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Petekte mumundan henüz süzülmemiş, tortusuz ve katıksız saf bal; ayrıca doğum anında yavrunun başı üzerinde beliren berrak doğum sıvısı ve doğum mahallindeki taze izler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde şahidi dil, ilahi şahidi ise melek anlamında kullanarak bu kavramın tanıklık ve bildirme boyutunu işlemiştir: فلا تحسبني كافرا لك نعمة / على شاهدي يا شاهد الله فاشهد |
| Erken Arapça kullanım | Bir mecliste veya olay yerinde hazır bulunmak; devenin doğum emarelerini bizzat görmek; bir kimsenin lehine veya aleyhine bildiğini dosdoğru aktarmak. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-A‘şâ.

### Sami etimolojik katman

Arapça شهد kökü, merkezi Sami dilleri havzasında hazır bulunma, tanıklık etme ve ikrar bildirme dairesinde köklü bir geçmişe sahiptir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde tanıklık ve şahitlik kavramı ağırlıklı olarak עוד kökünün türevleriyle ifade edilirken, Arapçada شهد kökü hazır bulunma ile saf ve katıksız bilginin açığa vurulmasını birleştiren özgün bir morfolojik ve anlamsal alan inşa etmiştir. Kökün en ilksel katmanında yer alan petek balı ve doğum sıvısı imgeleri, olayın herhangi bir yabancı unsur karışmaksızın doğrudan ve taze biçimde idrak edilmesini temsil eder. Fonetik açıdan kök, iç patlamalı bir açığa çıkış ile kapalı bir sınır harfini bir araya getirerek, zihinsel kesinliğin toplumsal ve hukuki bir ikrara dönüşmesini sağlar. Bu semantik gelişme, kökün hem gözle görmeyi hem de doğrudan müşahedeye dayalı kesin delili içerecek şekilde genişlemesine imkân tanımıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شهد kökünün saf bal ve doğum izi anlamından hazır bulunma ve kesin bilgiye geçişi | Katışıksız olanın müşahedesi, zamanla bir duruma bizzat tanık olmaya ve bunu dille ikrar etmeye evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami dallarında hazır bulunma, doğrulama ve hukuki beyan kökleriyle kesişim | Kuzeybatı Sami dillerindeki paralel hukuki işlevlerin Arapçada özgün bir kök çatısı altında toplanmasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesinde duyusal algının kesinliğe dönüşmesi kalıpları | Duyulur dünyadaki algının tescil ve beyan edilmesi süreçleriyle kavramsal benzerlik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهد | Anlamlı | Hazır bulunmak, görmek, bildirmek | Bir olayın yanında bulunmak, kesin bilgi edinmek ve bunu açıklamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [شده](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87.md) | Anlamlı | Dehşete kapılmak, aklı başından gitmek | Beklenmedik bir durum karşısında zihnin şaşırıp meşgul olması. | Kur'an'da geçmez; algının sarsılması boyutunda zıtlık taşır. |
| هشد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| [هدش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D8%B4.md) | Anlamlı | Köpekleri kışkırtmak, sürmek | Bir şeyi harekete geçirmek, birbirine düşürmek veya kışkırtmak. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilmiştir. |
| دشه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| [دهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%87%D8%B4.md) | Anlamlı | Hayrete düşmek, şaşırmak | Ansızın gelen bir etkiyle aklın donakalması ve algının duraksaması. | Kur'an'da geçmez; kesin bilginin zıddı olan şaşkınlık hali. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهد | Merkez | Hazır bulunma, müşahede ve kesin bildirim | Bilgiye bizzat vakıf olup bunu ikrar etmeyi ve tescillemeyi ifade eder. | Fiziksel ve zihinsel hazır bulunuş ile beyanın birleştiği tam durumdur. |
| [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) | Komşu | Bir mekânda bulunmak | [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) sadece bedenen orada bulunmayı anlatırken, شهد idrak ve ikrarı da içerir. | Mekânsal yakınlık öne çıkar; bilginin tescili şart değildir. |
| [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Bilgi sahibi olmak | [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) zihinsel bilmeyi kapsarken, شهد bilginin algılanan kesinliğini ve bildirimini vurgular. | Genel bilme eylemidir; hazır bulunma zorunluluğu barındırmaz. |
| [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Gözle görmek, fark etmek | [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) salt optik görmeyi ve basireti anlatır; شهد ise bilginin ikrar ve tescil boyutunu taşır. | Görme eyleminin kendisine odaklanır; hukuki veya ahlaki tescil içermez. |
| [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Tanımak, ayırt etmek | [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) alametler üzerinden kavramayı ifade ederken, شهد doğrudan tanıklığı hedefler. | Önceden bilinen bir izin yeniden fark edilmesidir. |
| [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) | Zıt | Gizli kalmak, kaybolmak, görünmemek | Gözden ve duyulardan uzak kalmayı, hazır bulunmamayı ve perdelenmeyi anlatır. | شهد kökünün hem varlıksal hem de bilgisel olarak tam zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهد | Hazır bulunmak, kesin bilmek, ikrar etmek | Hem fiziksel veya zihinsel mevcudiyeti hem de bilginin tescilini bir arada tutar. | Kesin |
| Latince | Testari, Videre, Praesens esse | Tanıklık etmek, görmek, hazır bulunmak | Testari hukuki ikrarı, praesens esse hazır bulunmayı karşılar; tek kökte birleşmezler. | Güçlü |
| İngilizce | Witness, Attest, Be present | Tanıklık etmek, doğrulamak, hazır bulunmak | Witness hem şahidi hem şahitliği karşılar ancak saf bilgi boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Bezeugen, Anwesend sein | Şahitlik etmek, hazır bulunmak | Bezeugen beyan ve kanıt yönünü öne çıkarır; duyusal alem karşılığını tam vermez. | Güçlü |
| Fransızca | Témoigner, Constater, Être présent | Tanıklık etmek, tespit etmek, mevcut olmak | Constater durumu tespit etmeyi, témoigner ise bunu başkasına beyan etmeyi karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Bizzat hazır bulunmak | Bir olayın veya zaman diliminin içinde fiilen yer almak | Ramazan ayına erişmek veya bir hükmün infazında hazır bulunmak (Bakara [2:185](https://lisan.digital/tr/ayet/2:185.md), Nûr [24:2](https://lisan.digital/tr/ayet/24:2.md)). |
| İkrar ve itiraf etmek | Hakikati diliyle tasdik edip kabul ettiğini beyan etmek | Misak bağlamında insanın kendi yaratılış hakikatini ikrar etmesi (Âl-i İmrân [3:18](https://lisan.digital/tr/ayet/3:18.md), A‘râf [7:172](https://lisan.digital/tr/ayet/7:172.md)). |
| Hukuki tanıklık | Yargılama ve akit süreçlerinde adaleti temin eden beyan | Borçlanma, vasiyet ve ceza davalarında adil şahitlik yapılması (Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md), Mâide [5:106](https://lisan.digital/tr/ayet/5:106.md), Nûr [24:4](https://lisan.digital/tr/ayet/24:4.md)). |
| İlim ve mutlak vukufiyet | Gizli hiçbir şey kalmaksızın her şeyi apaçık bilmek | Allah'ın her şeye hakkıyla tanık olması ve hiçbir şeyin O'ndan gizlenememesi (Nisâ [4:166](https://lisan.digital/tr/ayet/4:166.md), Hac [22:17](https://lisan.digital/tr/ayet/22:17.md)). |
| Şehadet alemi (Görünen alem) | Duyularla ve akılla tecrübe edilebilen varlık alanı | Gayb kavramının zıddı olarak yaratılmışların idrak sahasında yer alan alem (En‘âm [6:73](https://lisan.digital/tr/ayet/6:73.md), Tevbe [9:94](https://lisan.digital/tr/ayet/9:94.md)). |
| Hakikate model olmak | İnancı hayatıyla temsil edip insanlığa numune teşkil etmek | Peygamberin ve ümmetin insanlar üzerinde adalet ve hakikat örneği olması (Bakara [2:143](https://lisan.digital/tr/ayet/2:143.md), Hac [22:78](https://lisan.digital/tr/ayet/22:78.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ikrarı ve Allah'ın eş-Şehîd ismi | Şehadet kelimesinin imandaki kurucu rolü ile ilahi ilmin zahir nesnelere taalluk etmesi tartışılmıştır. | Bilgi ve ikrarın tam bir kesinlik ve şüphesizlik düzeyine ulaşması. |
| Fıkıh | Yargılama usulü ve ispat hukuku | Şahidin adaleti, tanıklığın şartları, kadınların ve gayrimüslimlerin şahitliği ile hakların ispatı ele alınır. | Hukuki bağlayıcılığı olan, hakikati tescil edici tarafsız beyan. |
| Tefsir | Gayb-şehadet karşıtlığı ve ümmetin şahitliği | Görünür alem ile görünmeyen alem ayrımı ve müminlerin insanlığa karşı yüklendiği temsil vazifesi işlenir. | Varlığın idrak edilebilir alanı ve tarihe ahlaken yön veren numunelik. |
| Hadis | Şehadet mertebesi ve yalan şahitlik | Canını hakikat uğruna feda edenlerin fazileti ile sahte tanıklığın en büyük günahlardan sayılması öne çıkar. | Hakikatin can pahasına savunulması ve gerçeğin tahrif edilmesine karşı kesin yasak. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve inanç sistemi | Şehadet kelimesi ve tevhidi tescil | İnancın zihinsel kabullenişten çıkıp açık beyana dönüşmesi | İmanın varlığı, kişinin hakikate bizzat tanıklık edip bunu ikrar etmesiyle meşruiyet kazanır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Doğrulanabilir gözlem ve sağlam veri | Şüphenin giderilerek kesin bilginin inşa edilmesi | İlim, zan ve tahminle değil; hazır bulunma, belgeleme ve müşahedeye dayalı verilerle üretilir. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve kamu düzeni | Hukuki denetim ve kamu şahitliği | Otoritenin ve yargının keyfî uygulamalarının engellenmesi | Yargı kararları ve yönetsel süreçler adil şahitlerin denetimine ve objektif tescile açık olmalıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve mülkiyet hukuku | Sözleşmelerin kayıt ve tescil altına alınması | Güven ortamının tesisi ve mülkiyet uyuşmazlıklarının önlenmesi | Ticari işlemlerin şahitler huzurunda yapılması, ekonomik güveni ve piyasa istikrarını sağlar. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum fiziğinde gözlemci etkisi ve ölçüm problemi | Bir sistemin belirsizlik halinden çıkıp somut bir duruma çökmesi, bir gözlemcinin veya dedektörün mevcudiyetiyle gerçekleşir; tıpkı bilginin şuhud ile kesinleşmesi gibi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuk sosyolojisinde ispat ve tescil kuramı | Toplumsal ilişkilerin ve sözleşmelerin kurumsal geçerlilik kazanması, tarafsız üçüncü tarafların gözlemi ve resmi kayıt altına almasıyla mümkündür. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece optik görmeye indirgenmesi ya da şehitlik kavramının yalnızca silahlı çatışmada can vermeye sıkıştırılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | شهد kökü, zihinsel kavrayış, yazılı belge, fıtrî bilinç, objektif delil ve ahlaki temsiliyet gibi bütün kesin bilgi ve model olma alanlarını kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Görme şartı aranarak belgesel delillerin hafife alınması veya şahitliğin toplumsal-ahlaki sorumluluk boyutunun terk edilip sadece ölümle ilişkilendirilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bilgi felsefesini, iman tanımını ve adalet sistemini kuran anahtar köklerden biridir; gayb ile şehadet arasındaki ontolojik dengeyi kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ikrarı ve misak ayetlerinde, borçlanma ve adalet emirlerinde, ahiret hesaplaşmasını anlatan ve Peygamberin konumunu belirleyen pasajlarda temeldir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın körü körüne bir taklit olduğu zannını yıkarak onun kesin bilgi ve müşahedeye dayanması gerektiğini gösterir; adaletin sadece niyete değil, somut şahitliğe bağlı olduğunu vurgular. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Petekten süzülmemiş saf ve berrak balın hiçbir katkı maddesi barındırmaması; doğum anında yavrunun üzerinde veya mahallinde beliren açık ve taze izler.
- Soyut anlam: Bir durum veya olayın yanında hazır bulunarak şüpheden arınmış kesin bilgiye ulaşmak, bu bilgiyi sözle, yazıyla veya fiille açıkça ikrar edip belgelemek.
- Sistematik karşılık: Epistemolojide doğrulanabilir kesin kanıt; hukukta adaletin tesisi için gerekli nesnel şahitlik ve tescil; teolojide ise gaybın karşıtı olan gözlemlenebilir varlık sahası.
- LaTeX modeli: $$S = (H \cap E) \to (J \times D)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $H$ bir olayın veya nesnenin yanında hazır bulunmayı, $E$ elde edilen saf ve şüphesiz epistemik bilgiyi temsil eder. Bu iki kümenin kesişimi olan durum şuhud halini yani $S$ değerini oluşturur. Bu durum tek yönlü bir gerektirmeyle toplumsal ve kurumsal alana aktarılır; burada $J$ hukuki ve ahlaki ikrarı veya yargıyı, $D$ ise söz konusu hakikatin açıkça tescil ve beyan edilmesini gösterir. Böylece içsel kesinlik, dışsal bir ölçüte ve bağlayıcı bir modele dönüşür.

## Geçtiği ayetler (123 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:23.md) — شُهَدَاءَكُمْ

وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Eğer siz, kulumuza indirdiğimizden şüphede iseniz, haydin ona benzer bir sure getirin. Allah’dan başka şahidlerinizi de çapırın; eğer doğru sözlüler iseniz...

### [Bakara 2:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:84.md) — تَشْهَدُونَ

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

Meal (IK): Hani; bir de kanınızı dökmeyin, birbirinizi yurdunuzdan sürmeyin diye söz almıştık, sonra bunu ikrar ettiniz ve şahid de oldunuz.

### [Bakara 2:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:133.md) — شُهَدَاءَ

أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

Meal (IK): Yoksa Ya’kub ’a ölüm geldiğinde siz orada mıydınız? Hani o, oğullarına: Benden sonra neye ibadet edeceksiniz? demişti. Onlar da: Senin İlah’ına ve ataların İbrahim’in, İshak’ın İlah’ına tek ilah olarak ibadet edeceğiz. Ve biz O’na teslim olmuşuz, demişlerdi.

### [Bakara 2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:140.md) — شَهَادَةً

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

### [Bakara 2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:143.md) — شُهَدَاءَ · شَهِيدًا

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

### [Bakara 2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:185.md) — شَهِدَ

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ramazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

### [Bakara 2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:204.md) — وَيُشْهِدُ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:282.md) — وَاسْتَشْهِدُوا · شَهِيدَيْنِ · الشُّهَدَاءِ · الشُّهَدَاءُ · لِلشَّهَادَةِ · وَأَشْهِدُوا · شَهِيدٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Bakara 2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/2:283.md) — الشَّهَادَةَ

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.

### [Ali İmran 3:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:18.md) — شَهِدَ

شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Allah, şehadet etti ki: Gerçekten O’ndan başka ilah yoktur. Melekler ve ilim sahibleri de adaleti ayakta tutarak buna şehadet ettiler; O’ndan başka ilah yoktur. O, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:52.md) — وَاشْهَدْ

فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ

Meal (IK): İsa, onların inkarlarını sezince; Allah uğrunda yardımcılarım kimlerdir? dedi. Havariler: Biziz Allah’ın yardımcıları, Allah’a iman ettik. Sen de şahid ol ki biz, muhakkak müslümanlarız, dediler.

### [Ali İmran 3:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:53.md) — الشَّاهِدِينَ

رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Ey Rabbımız; indirdiğine iman ettik. Ve peygamberlerin ardınca gittik. Bizi şahid olanlarla beraber yaz.

### [Ali İmran 3:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:64.md) — اشْهَدُوا

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; hepiniz, sizinle bizim aramızda eşit olan bir kelimeye gelin: Allah’dan başkasına kulluk etmeyelim. O’na hiçbir şeyi eş koşmayalım. Ve Allah’ı bırakıp da kimimiz, kimimizi Rab edinmesin. Eğer yüz çevirirlerse; o vakit şahid olun ki biz, müslümanız, deyin.

### [Ali İmran 3:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:70.md) — تَشْهَدُونَ

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab; görüp dururken niçin Allah’ın ayetlerini inkar ediyorsunuz?

### [Ali İmran 3:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:81.md) — فَاشْهَدُوا · الشَّاهِدِينَ

وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Hani Allah, Peygamberlerden söz almış: And olsun ki; size, kitabı, hikmeti verdim. Yanınızda olanı doğrulayıcı bir peygamber geldiğinde mutlaka o’na inanacak ve yardım edeceksiniz. İkrar edip de ahdi kabul ettiniz mi? demişti. Onlar da: İkrar ettik, demişlerdi. Allah: Şahid olsun, Ben de sizinle beraber şahidlerdenim, demişti.

### [Ali İmran 3:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:86.md) — وَشَهِدُوا

كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ وَشَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَجَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): İman ettikten, peygamberlerin hak olduğunu gördükten ve kendilerine apaçık deliller geldikten sonra küfre sapan bir kavmi, Allah nasıl hidayete eriştirir? Ve Allah, zalimler güruhunu hidayete iletmez.

### [Ali İmran 3:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:98.md) — شَهِيدٌ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; Allah yaptıklarınızı görüp dururken niçin Allah’ın ayetlerini inkar ediyorsunuz?

### [Ali İmran 3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:99.md) — شُهَدَاءُ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab, siz gerçeği gördüğünüz halde Allah’ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek, iman edenleri niçin ondan çeviriyorsunuz? Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Ali İmran 3:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/3:140.md) — شُهَدَاءَ

إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Eğer size bir yara dokunduysa; şüphesiz o kavme de o kadar yara dokunmuştur. Hem o günleri Biz, insanlar arasında döndürür dururuz. Bu; Allah’ın iman edenleri belirtmesi ve içinizden şahidler edinmesi içindir. Allah, zalimleri sevmez.

### [Nisa 4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:6.md) — فَأَشْهِدُوا

وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

Meal (IK): Öksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:15.md) — فَاسْتَشْهِدُوا · شَهِدُوا

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:33.md) — شَهِيدًا

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Ana-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

### [Nisa 4:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:41.md) — بِشَهِيدٍ · شَهِيدًا

فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا

Meal (IK): Her ümmetten bir şahid kıldığımız ve onlara da seni şahid getirdiğimiz zaman nice olacak?

### [Nisa 4:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:69.md) — وَالشُّهَدَاءِ

وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا

Meal (IK): Kim, Allah’a ve peygambere itaat ederse; işte onlar, şehidler ve salihlerle birliktedirler. Ne iyi arkadaştır onlar.

### [Nisa 4:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:72.md) — شَهِيدًا

وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا

Meal (IK): Aranızda pek ağır davranacak olanlar da var. Size bir musibet geldiği takdirde: Allah bana gerçekten lütfetti de onlarla beraber bulunmadım der.

### [Nisa 4:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:79.md) — شَهِيدًا

مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

Meal (IK): Sana gelen her iyilik, Allah’tandır. Sana gelen her fenalık da kendindendir. Seni insanlara elçi olarak gönderdik. Buna şahid olarak Allah yeter.

### [Nisa 4:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:135.md) — شُهَدَاءَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kendiniz, ana-babanız ve yakınlarınız aleyhinde de olsa Allah için şahid olarak adaleti gözetin. İster zengin, ister fakir olsun; onları Allah’ın koruması daha uygundur. Adaletinizde heveslere uymayın. Eğer dilinizi büker veya yüz çevirirseniz; Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:159.md) — شَهِيدًا

وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا

Meal (IK): Kitab ehlinden hiç kimse yoktur ki; ölümünden önce ona inanacak olmasın. O da kıyamet günü aleyhlerinde şahid olacaktır.

### [Nisa 4:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/4:166.md) — يَشْهَدُ · يَشْهَدُونَ · شَهِيدًا

لَكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِمَا أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلَائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

Meal (IK): Lakin Allah, sana indirdiğine şahidlik eder. Onu bilerek indirmiştir. Melekler de şahidlik ederler. Esasen şahid olarak Allah yeter.

### [Maide 5:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:8.md) — شُهَدَاءَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; adaleti gözeten şahidler olun. Ve bir topluluğa karşı olan kininiz sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adalet edin. Bu, takvaya daha yakındır. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:44.md) — شُهَدَاءَ

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:83.md) — الشَّاهِدِينَ

وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Peygambere indirileni işittiklerinde; hakkı tanıdıklarından dolayı gözleri yaşla dolup taşar da derler ki: Rabbımız; biz, iman ettik, bizi de şahidlerle beraber yaz.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:106.md) — شَهَادَةُ · شَهَادَةَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [Maide 5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:107.md) — لَشَهَادَتُنَا · شَهَادَتِهِمَا

فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَيْنَا إِنَّا إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Şayet onların aleyhinde gerçekten bir vebale hak kazanmış oldukları ortaya çıkarsa; onların aleyhlerine hak iddia ettikleri iki kişi, bunların yerine geçer. Ve; bizim şehadetimiz onların şehadetinden daha doğrudur, biz haddi aşmadık, o takdirde biz, doğrusu zalimlerden oluruz, diye Allah’a yemin ederler.

### [Maide 5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:108.md) — بِالشَّهَادَةِ

ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Bu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Maide 5:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:111.md) — وَاشْهَدْ

وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ

Meal (IK): Hani Ben Havarilere: Bana ve peygamberime iman edin, diye vahyetmiştim de; inandık, şahid ol ki biz, müslümanlarız, demişlerdi.

### [Maide 5:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:113.md) — الشَّاهِدِينَ

قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Demişlerdi ki: İstiyorsanız ki; ondan yiyelim, kalblerimiz yatışsın ve senin bize hakikaten doğru söylediğini bilelim de biz ona şahidlerden olalım.

### [Maide 5:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/5:117.md) — شَهِيدًا · شَهِيدٌ

مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَا أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): Ben; onlara Senin bana buyuduğundan başkasını söylemedim. Rabbım ve Rabbınız olan Allah’a kulluk edin, dedim. Ben, aralarında bulunduğum sürece üzerlerine şahid idim. Beni öldürdüğünde onların murakıbı Sensin. Sen herşeye şahidsin.

### [En'am 6:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:19.md) — شَهَادَةً · شَهِيدٌ · لَتَشْهَدُونَ · أَشْهَدُ

قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ

Meal (IK): De ki: Şahid olarak hangi şey daha büyüktür? De ki: Benimle sizin aranızda Allah şahiddir. Bu Kur’an; bana sizi de, ulaştığı kimseleri de, uyarmam için vahyolundu. Allah ile beraber başka tanrılar olduğuna siz mi şahidlik ediyorsunuz? De ki: Ben şehadet etmem. De ki: O, ancak bir tanrıdır. Ve ben, gerçekten sizin şirk koştuklarınızdan uzağım.

### [En'am 6:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:73.md) — وَالشَّهَادَةِ

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): O’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [En'am 6:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:130.md) — شَهِدْنَا · وَشَهِدُوا

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا قَالُوا شَهِدْنَا عَلَى أَنْفُسِنَا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Ey cinn ve insan topluluğu; içinizden size ayetlerimi anlatan, bu gününüzün gelip çatmasından sizi uyaran peygamberler gelmedi mi? Derler ki; Ey Rabbımız, kendi hakkımızda şahidiz. Dünya hayatı onları aldattı da gerçek küfredenler olduklarına kendi aleyhlerinde şahidlik ettiler.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:144.md) — شُهَدَاءَ

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/6:150.md) — شُهَدَاءَكُمُ · يَشْهَدُونَ · شَهِدُوا · تَشْهَدْ

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): De ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/7:37.md) — وَشَهِدُوا

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Araf 7:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/7:172.md) — وَأَشْهَدَهُمْ · شَهِدْنَا

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Hani Rabbın; ademoğullarının sülbünden soyunu çıkarmış ve kendilerini nefislerine şahid tutmuş. Ben, sizin Rabbınız değil miyim? demişti. Onlar da demişlerdiki: Evet, biz buna şahidiz. Kıyamet günü: Bizim bundan haberimiz yoktu, demeyesiniz.

### [Tevbe 9:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/9:17.md) — شَاهِدِينَ

مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ شَاهِدِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Müşriklerin, kendi küfürlerine kendileri şahid iken; Allah’ın mescidlerini tamir etme hakları yoktur. İşte onların bütün yaptıkları boşa gitmiştir. Ve onlar, ateşte ebedi kalıcıdırlar.

### [Tevbe 9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/9:94.md) — وَالشَّهَادَةِ

يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz vakit de size özür beyan ederler. De ki: Özür dilemeyin. Size katiyyen inanmıyorum. Doğrusu Allah, bize haberlerinizi bildirmiştir. Allah da, Rasulü de amellerimizi görecektir. Sonra hepiniz, görüleni de görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Tevbe 9:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/9:105.md) — وَالشَّهَادَةِ

وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: İşleyiniz, Allah Rasulü ve mü’minler işlediklerinizi görecektir. Ve görüleni de, görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neyi işlediğinizi bildirecektir.

### [Tevbe 9:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/9:107.md) — يَشْهَدُ

وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Zarar vermek, küfretmek, mü’minlerin arasını açmak ve daha evvel Allah’a, peygamberine karşı savaşan kişiyi beklemek ve gözetlemek üzere bir mescid edinenler: Biz iyilikten başka bir şey istemedik, diye yemin ederler. Allah şehadet eder ki; onlar hiç şüphesiz yalancılardır.

### [Yunus 10:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/10:29.md) — شَهِيدًا

فَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ إِنْ كُنَّا عَنْ عِبَادَتِكُمْ لَغَافِلِينَ

Meal (IK): Allah, sizinle bizim aramızda şahid olarak yeter. Sizin tapınmanızdan haberimiz yoktur.

### [Yunus 10:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/10:46.md) — شَهِيدٌ

وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onlara vaadettiğimizin bir kısmını sana gösteririz veya seni alırız. Onların dönüşü bizedir. Allah onların yaptıklarına şahiddir.

### [Yunus 10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/10:61.md) — شُهُودًا

وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ne işte bulunsan, Kur’an’dan ne okusan ve siz ne iş yaparsanız; yaptıklarınıza daldığınızda mutlaka Biz üzerinizde şahidiz. Yerde ve gökte hiç bir zerre Rabbından gizli değildir. Bundan daha küçüğü de, daha büyüğü de şüphesiz apaçık kitabdadır.

### [Hud 11:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:17.md) — شَاهِدٌ

أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Rabbından açık bir delil üzerinde bulunan, ardınca da Rabbı tarafından bir şahid gelen, ondan önce de Musa’nın imam ve rahmet olan kitabını tasdik eden kimse, başkaları gibi midir? İşte onlar; Kur’an’a inanırlar. Herhhangi bir güruh onu inkar ederse; onun varacağı yer ateştir. Bundan şüphen olmasın. Doğrusu o, Rabbın tarafından gelen bir gerçektir, ama insanların çoğu inanmazlar.

### [Hud 11:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:18.md) — الْأَشْهَادُ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أُولَئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kim vardır? Bunlar Rabblarının huzuruna götürülürler ve şahidler: Rabblarına yalan uyduranlar bunlardır, derler. Bilin ki; Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir.

### [Hud 11:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:54.md) — أُشْهِدُ · وَاشْهَدُوا

إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ

Meal (IK): İlahlarımızdan biri seni fena çarpmış, demekten başka bir şey de söylemeyiz. Dedi ki: Doğrusu ben, Allah’ı şahid tutuyorum. Siz de şahid olun ki; sizin Allah’tan başka şirk koştuğunuz şeylerden, ben uzağım.

### [Hud 11:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/11:103.md) — مَشْهُودٌ

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِمَنْ خَافَ عَذَابَ الْآخِرَةِ ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ

Meal (IK): Muhakkak ki ahiret azabından korkanlar için, bunda ayet vardır. O gün; bütün insanların toplanacağı gündür ve o, görülecek gündür.

### [Yusuf 12:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/12:26.md) — وَشَهِدَ · شَاهِدٌ

قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Dedi ki: O, beni kendisine ram etmek istedi. Kadının ailesinden biri de şehadet etti: Eğer gömleği önden yırtılmışsa; o (kadın) doğru söylemiştir. Bu (Yusuf) ise yalancılardandır.

### [Yusuf 12:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/12:81.md) — شَهِدْنَا

ارْجِعُوا إِلَى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَاأَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ

Meal (IK): Siz, babanıza dönün de deyin ki: Ey babamız; doğrusu oğlun hırsızlık etti. Ve biz bildiğimizden başka bir şey görmedik. Hem biz gaybın bekçileri de değildik.

### [Rad 13:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/13:9.md) — وَالشَّهَادَةِ

عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ

Meal (IK): Görüleni de, görülmeyeni de bilir. Yücelerin yücesidir.

### [Rad 13:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/13:43.md) — شَهِيدًا

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ

Meal (IK): Küfredenler: Sen peygamber değilsin, derler. De ki: Benimle sizin aranızda şahid olarak Allah ve kitabın bilgisi kendi yanında olanlar yeter.

### [Nahl 16:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/16:84.md) — شَهِيدًا

وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ

Meal (IK): Her ümmetten birer şahit göndereceğimiz gün; inkar edenlere itiraz için izin verilmez, özürleri de dinlenmez.

### [Nahl 16:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/16:89.md) — شَهِيدًا

وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Her ümmette bir kişiyi aleyhlerine şahid gönderdiğimiz gün; seni de onların üzerine tastamam şahid olarak getirdik. Sana; her şeyi açıklayan, hidayet ve rahmet, müslümanlara da bir müjde olan kitabı indirdik.

### [İsra 17:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/17:78.md) — مَشْهُودًا

أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

Meal (IK): Güneşin batıya yönelmesinden gecenin kararmasına kadar namaz kıl. Sabah vakti de. Zira sabah vakti görülmesi gerekli bir ibadettir.

### [İsra 17:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/17:96.md) — شَهِيدًا

قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

Meal (IK): De ki: Şahid olarak, benim ve sizin aranızda Allah yeter. Muhakkak ki O; kulları için Habir’dir, Basir’dir.

### [Kehf 18:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/18:51.md) — أَشْهَدْتُهُمْ

مَا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا

Meal (IK): Oysa Ben onları; ne göklerin ve yerin yaratılmasında, ne de kendilerinin yaratılmasında şahid tuttum. Sapıkları da hiç bir zaman yardımcı edinmiş değilim.

### [Meryem 19:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/19:37.md) — مَشْهَدِ

فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Fırkalar kendi aralarında ihtilafa düştüler. Vay o büyük günü görecek kafirlerin haline.

### [Enbiya 21:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/21:56.md) — الشَّاهِدِينَ

قَالَ بَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ وَأَنَا عَلَى ذَلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): O da dedi ki: Hayır, Rabbınız göklerin ve yerin Rabbıdır ki onları, O yaratmıştır. Ve ben bunlara şahidlik edenlerdenim.

### [Enbiya 21:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/21:61.md) — يَشْهَدُونَ

قَالُوا فَأْتُوا بِهِ عَلَى أَعْيُنِ النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُونَ

Meal (IK): Dediler ki: O halde bunların şahidlik edebilmeleri için onu insanların gözleri önüne getirin.

### [Enbiya 21:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/21:78.md) — شَاهِدِينَ

وَدَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ

Meal (IK): Davud ve Süleyman’a da. Hani kavmin koyunlarının yayıldığı bir ekin hakkında hüküm veriyorlarken; Biz, onların hükmüne şahidlerdik.

### [Hac 22:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/22:17.md) — شَهِيدٌ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; iman edenler, yahudiler, sabiiler, hıristiyanlar, mecusiler ve puta tapanlar arasında kıyamet günü kesin hükmünü verecektir. Doğrusu Allah; her şeye şahiddir.

### [Hac 22:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/22:28.md) — لِيَشْهَدُوا

لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ

Meal (IK): Ta ki kendileri için faydalara şahid olsunlar ve Allah’ın onlara rızık olarak verdiği hayvanları belli günlerde kurban ederken O’nun adını ansınlar. Siz de bunlardan yeyin. Çaresiz kalmış yoksulu da doyurun.

### [Hac 22:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/22:78.md) — شَهِيدًا · شُهَدَاءَ

وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ

Meal (IK): Ve Allah için hakkıyla cihad edin. O, sizi seçmiş ve babanız İbrahim’in yolu olan dinde sizin için bir zorluk kılmamaıştır. Daha önce peygamberlerin size şahid olması, sizin de insanlara şahidler olmanız için size müslüman adını veren O’dur. Şu halde namaz kılın, zekat verin ve Allah’a sarılın. O’dur sizin Mevlanız. Ne güzel Mevla, ne güzel yardımcı.

### [Müminun 23:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/23:92.md) — وَالشَّهَادَةِ

عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): O, görüleni de, görülmeyeni de bilir. Onların koştukları ortaklardan çok yücedir.

### [Nur 24:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:2.md) — وَلْيَشْهَدْ

الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer değnek vurun. Allah a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dini hususunda bir acıma tutmasın. Mü’minlerden bir grup da bunların azabına şahid olsun.

### [Nur 24:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:4.md) — شُهَدَاءَ · شَهَادَةً

وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): İffetli, hür kadınlara iftira atan, sonra da dört şahid getiremeyenlere seksen değnek vurun. Ebediyyen onların şahidliğini kabul etmeyin. İşte onlar, fasıkların kendileridir.

### [Nur 24:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:6.md) — شُهَدَاءُ · فَشَهَادَةُ · شَهَادَاتٍ

وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Eşlerine zina isnad edip de kendilerinden başka şahidleri olmayanların şahidliği; kendisinin doğru sözlülerden olduğuna dair Allah’ı dört defa şahid tutmasıdır.

### [Nur 24:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:8.md) — تَشْهَدَ · شَهَادَاتٍ

وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Kocasının yalancılardan olduğuna dair dört defa Allah’ı şahid tutması kadından cezayı savar.

### [Nur 24:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:13.md) — شُهَدَاءَ · بِالشُّهَدَاءِ

لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Buna karşı dört şahidle gelmeleri gerekmez miydi? Madem ki onlar şahidleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların kendileridirler.

### [Nur 24:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/24:24.md) — تَشْهَدُ

يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): O gün; kendi dilleri, elleri ve ayakları yapmış oldukları şeylere şahidlik edecektir.

### [Furkan 25:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/25:72.md) — يَشْهَدُونَ

وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا

Meal (IK): Onlar ki; yalan yere şehadet etmezler. Boş ve kötü lakırdıya rastladıkları zaman, yüz çevirip vakarla geçerler.

### [Neml 27:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/27:32.md) — تَشْهَدُونِ

قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ

Meal (IK): Dedi ki: Ey ileri gelenler, vereceğim emir hakkında bana görüşünüzü söyleyin. Siz, benim yanımda bulunmadıkça bir iş hakkında kesin bir hüküm veremem.

### [Neml 27:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/27:49.md) — شَهِدْنَا

قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Aralarında Allah’a yemin ederek: Gece, biz ona ve ailesine baskın verelim. Sonra da onun dostuna; ailesinin yok edilişinde bulunmadığımızı şüphesiz doğru söylediğimizi bildirelim, dediler.

### [Kasas 28:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/28:44.md) — الشَّاهِدِينَ

وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الْغَرْبِيِّ إِذْ قَضَيْنَا إِلَى مُوسَى الْأَمْرَ وَمَا كُنْتَ مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Musa’ya buyruğumuzu bildirdiğimiz vakit, batı yönünde değildin sen. Görenlerden de olmamıştın.

### [Kasas 28:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/28:75.md) — شَهِيدًا

وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Her ümmetten bir şahid çekip çıkarmışızdır. Ve kesin delilinizi getirin, demişizdir. O zaman gerçeğin Allah’tan olduğunu ve uydurduklarının kendilerini bırakıp kaçtığını anlarlar.

### [Ankebut 29:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/29:52.md) — شَهِيدًا

قُلْ كَفَى بِاللَّهِ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ شَهِيدًا يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالْبَاطِلِ وَكَفَرُوا بِاللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): De ki: Şahid olarak benimle sizin aranızda Allah yeter. O; göklerde ve yerde olanı bilir. Batıla inanıp Allah’a küfredenler, işte onlar hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Secde 32:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/32:6.md) — وَالشَّهَادَةِ

ذَلِكَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Görülmeyeni de, görüleni de bilen, Aziz ve Rahim olan, O’dur.

### [Ahzab 33:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/33:45.md) — شَاهِدًا

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا

Meal (IK): Ey peygamber; Biz, seni muhakkak şahid, müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik.

### [Ahzab 33:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/33:55.md) — شَهِيدًا

لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ وَاتَّقِينَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Peygamber’in eşlerine; babaları, oğulları, kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, hizmetçi kadınları ve sağ ellerinin malik oldukları hususunda vebal yoktur. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; her şeye şahid olandır.

### [Sebe 34:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/34:47.md) — شَهِيدٌ

قُلْ مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): De ki: Sizden bir ücret istersem eğer, o sizin olsun. Benim ücretim, ancak Allah’a aittir. Ve O, her şeye şahid’dir.

### [Yasin 36:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/36:65.md) — وَتَشْهَدُ

الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Bugün, onların ağızlarını mühürleriz. Bizimle elleri konuşur ve yapmakta oldukları şeye ayakları şehadet eder.

### [Saffat 37:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/37:150.md) — شَاهِدُونَ

أَمْ خَلَقْنَا الْمَلَائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ

Meal (IK): Yoksa, Biz, melekleri dişi olarak yarattık da onlar buna şahid miydiler?

### [Zümer 39:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/39:46.md) — وَالشَّهَادَةِ

قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): De ki: Ey gökleri ve yeri yaratan, görülmeyeni ve görüleni bilen Allah’ım; ayrılığa düştükleri şeyler hakkında kulların arasında Sen hükmedersin.

### [Zümer 39:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/39:69.md) — وَالشُّهَدَاءِ

وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَوُضِعَ الْكِتَابُ وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاءِ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Yer; Rabbının nuru ile aydınlandı, kitab konuldu, peygamberler ve şahidler getirildi. Onlara haksızlık yapılmadan aralarında hak ile hükmolundu.

### [Mü'min 40:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/40:51.md) — الْأَشْهَادُ

إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ

Meal (IK): Şüphesiz ki Biz; peygamberlerimize ve iman etmiş olanlara hem dünya hayatında, hem de şahidlerin şehadet edecekleri günde mutlaka yardım ederiz.

### [Fussilet 41:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:20.md) — شَهِدَ

حَتَّى إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Nihayet oraya varınca; kulakları, gözleri ve derileri yapar oldukları şeye aleyhlerinde şehadet ederler.

### [Fussilet 41:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:21.md) — شَهِدْتُمْ

وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Derilerine derler ki: Niçin aleyhimize şahidlik ettiniz? Onlar da: Bizi, her şeyi konuşturan Allah konuşturdu. Sizi önceden yaratan O’dur ve O’na döndürülürsünüz, derler.

### [Fussilet 41:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:22.md) — يَشْهَدَ

وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Gözleriniz, kulaklarınız ve derileriniz aleyhinize şahidlik eder diye sakınmadınız. Aksine yapmakta olduklarınızın bir çoğunu Allah’ın bilmediğini sanıyordunuz.

### [Fussilet 41:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:47.md) — شَهِيدٍ

إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي قَالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ

Meal (IK): Kıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.

### [Fussilet 41:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/41:53.md) — شَهِيدٌ

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): Onun hak olduğunu anlayıncaya kadar ayetlerimizi onlara hem ufuklarda hem de kendi nefislerinde göstereceğiz. Rabbının her şeye şahid olması yetmez mi?

### [Zuhruf 43:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/43:19.md) — أَشَهِدُوا · شَهَادَتُهُمْ

وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَنِ إِنَاثًا أَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْأَلُونَ

Meal (IK): Onlar; Rahman’ın kulları olan melekleri de dişi saydılar. Yaratılışlarını mı görmüşler. Onların şehadetleri yazılacak ve onlar sorguya çekileceklerdir.

### [Zuhruf 43:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/43:86.md) — شَهِدَ

وَلَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): O’ndan başka tapındıkları şeyler, şefaat edemezler. Ancak hak ile şehadet edenler bunun dışındadır ve onlar bilirler.

### [Ahkaf 46:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/46:8.md) — شَهِيدًا

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلَا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئًا هُوَ أَعْلَمُ بِمَا تُفِيضُونَ فِيهِ كَفَى بِهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Yoksa: Onu kendiliğinden uydurdu mu diyorlar; De ki: Eğer onu ben uydurmuşsam; Allah tarafından bana gelecek hiçbir şeye sizin gücünüz yetmez. O; yaptığınız taşkınlıkları çok daha iyi bilir. Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah, yeter. O; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Ahkaf 46:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/46:10.md) — وَشَهِدَ · شَاهِدٌ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَكَفَرْتُمْ بِهِ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah katından ise ve siz de onu inkar etmişseniz, İsrailoğullarından birisi de bunu böyle olduğuna dair şehadet edip inandığı halde siz yine de büyüklük taslamışsanız, zulmetmiş olmaz mısınız? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Fetih 48:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/48:8.md) — شَاهِدًا

إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا

Meal (IK): Muhakkak ki Biz; seni şahid, müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik;

### [Fetih 48:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/48:28.md) — شَهِيدًا

هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

Meal (IK): O’dur Rasulünü hidayet ve hak din ile gönderen. Bütün dinlerden üstün kılmak üzere. Şahid olarak Allah yeter.

### [Kaf 50:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/50:21.md) — وَشَهِيدٌ

وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ

Meal (IK): Her nefis, yanında bir sürücü ve şahidle gelir.

### [Kaf 50:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/50:37.md) — شَهِيدٌ

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ

Meal (IK): Muhakkak ki bunda; kalbi olan veya hazır bulunup da kulak veren kimseler için elbette bir öğüt vardır.

### [Hadid 57:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/57:19.md) — وَالشُّهَدَاءُ

وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُولَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَدَاءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Allah’a ve peygamberlerine iman edenler; işte onlar, Rabbları katında doğrular ve şahidlerdir. Onların hem mükafatları, hem de nurları vardır. Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; onlar da cehennem yaranıdırlar.

### [Mücadele 58:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/58:6.md) — شَهِيدٌ

يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا أَحْصَاهُ اللَّهُ وَنَسُوهُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): O gün; Allah, onların hepsini diriltecek ve kendilerine işlediklerini haber verecektir. Allah, onları bir bir saymıştır. Ama kendileri unutmuşlardır. Ve Allah; her şeye şahiddir.

### [Haşr 59:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/59:11.md) — يَشْهَدُ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Münafıklık etmiş olanlara bakmadın mı ki; Ehl-i Kitab’dan küfretmiş olan kardeşlerine: Eğer siz çıkarılırsanız andolsun ki; biz de sizinle beraber çıkarız. Ve sizin aleyhinizde asla kimseler itaat etmeyiz. Eğer savaşa tutuşursanız; muhakkak size yardım ederiz, derler. Allah şehadet eder ki; onlar yalancıdırlar.

### [Haşr 59:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/59:22.md) — وَالشَّهَادَةِ

هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): O, öyle Allah’tır ki; O’ndan başka ilah yoktur. Görülmeyeni ve görüleni bilendir. O, Rahman’dır, Rahim’dir.

### [Cuma 62:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/62:8.md) — وَالشَّهَادَةِ

قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Gerçekten sizin kaçıp durduğunuz ölüme muhakkak yakalanacaksınız. Sonra da görüleni ve görülmeyeni bilene döndürüleceksiniz. O; size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Münafikun 63:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/63:1.md) — نَشْهَدُ · يَشْهَدُ

إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Münafıklar sana geldiklerinde: Şehadet ederiz ki muhakkak sen, Allah’ın peygamberisin, derler. Allah da bilir ki; sen, elbette kendisinin peygamberisin. Allah; münafıkların şüphesiz yalancılar olduklarına şehadet eder.

### [Tegabün 64:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/64:18.md) — وَالشَّهَادَةِ

عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Görüleni ve görülmeyeni bilendir. Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Talak 65:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/65:2.md) — وَأَشْهِدُوا · الشَّهَادَةَ

فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا

Meal (IK): Sürelerini doldurdukları vakit; onları; ya ma’ruf ile tutun veya onlardan ma’ruf ile ayrılın. İçinizden adalet sahibi iki kişiyi de şahid tutun. Şahidliği, Allah için yapın. İşte bu, Allah’a ve ahiret gününe iman etmekte olanlara verilen öğüttür. Kim, Allah’tan korkarsa; ona bir çıkış yolu ihsan eder.

### [Mearic 70:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/70:33.md) — بِشَهَادَاتِهِمْ

وَالَّذِينَ هُمْ بِشَهَادَاتِهِمْ قَائِمُونَ

Meal (IK): Ve onlar ki; şahidliklerini gereği gibi yaparlar.

### [Müzzemmil 73:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/73:15.md) — شَاهِدًا

إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَى فِرْعَوْنَ رَسُولًا

Meal (IK): Doğrusu Biz; Firavun’a bir peygamber göndedriğimiz gibi, size de üzerinize şehadet edecek bir peygamber gönderdik.

### [Müddessir 74:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/74:13.md) — شُهُودًا

وَبَنِينَ شُهُودًا

Meal (IK): Görülen oğullar verdiğimi,

### [Mutaffifun 83:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/83:21.md) — يَشْهَدُهُ

يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ

Meal (IK): Gözde melekler onu görür.

### [Buruc 85:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/85:3.md) — وَشَاهِدٍ · وَمَشْهُودٍ

وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ

Meal (IK): Şehadet edene ve şehadet edilene.

### [Buruc 85:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/85:7.md) — شُهُودٌ

وَهُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ

Meal (IK): Mü’minlere yaptıklarını seyretmekteydiler.

### [Buruc 85:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/85:9.md) — شَهِيدٌ

الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): O ki; göklerin ve yerin mülkü kendisinindir. Ve Allah; her şeye Şahid’dir.

### [Adiyat 100:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/ayet/100:7.md) — لَشَهِيدٌ

وَإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ

Meal (IK): Doğrusu kendisi de buna, hakkıyla şahiddir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Petekteki baldır. Bir şey karışmamış ve saf olmasından dolayı kesin bilgilere şuhud denir. Bu nedenle şehadet için görme şartı yoktur. Belgeler yeterlidir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والدال معهما
ش ه د، د ه ش، ش د ه، ه د ش مستعملات
شهد:
الشَّهْد: العسل ما لم يُعْصَرْ من شَمْعِه، شِهاد، والواحدة: شَهْدَة وشُهْدة.
والشّهادة أن تقول: آستُشْهِد فلانٌ فهو شهيد، وقد شهد عليّ فلانٌ بكذا شَهادةً، وهو: شاهد وشهيد.
والتّشهُّدُ في الصّلاة من قولك: أشهدُ أن لا إله إلاّ اللهُ، وأشهد أنّ محمّداً عَبْدُه ورسولُه.
وفلانٌ يشهَدُ بالخطبة. منه.
والمَشْهَدُ: مَجْمعُ النّاسِ، والجمعُ: مشاهدٌ.
ومشاهدُ مكّة: مواضعُ المناسك، وقولُ اللهِ عزّ وجلّ "وشاهدٍ ومشهوده" قَيلَ في تفسيره: الشّاهد هو النبي صلى الله عليه وعلى آله. والمشهودُ هو يومُ القِيامة.
ولغة تميم: شِهيد بكسر الشّين، يكسرون فِعيلاً في كل شيء كان ثانيه أحد حروف الحَلْق، وكذلك: سُفْلىَ مُضَر. ولغةً شنعاءُ؛ يكسِرون كلَّ فعيلٍ، والنَّصبُ: اللّغةُ العالية.
والشُّهود: ما يَخْرُجُ على رأسِ الصَّبيّ، واحدُها: شاهد، وهي الأغْراسُ، والواحدةُ: غرسٌ، قال:
فجاءت بمثلِ السّابريّ تعجّـبـوا		له والثَّرىَ ما جفّ عنها شُهودها
وهي: الأغراس.
دهش:
شده: الدَّهَش: قَهابُ العَقْل، من الذَّهل والوَلَه ونحوه. دَهِشَ الرّجلُ فهو دَهِشٌ وشُدِهَ فهو مشدود شدها، وأدهشه الأمر، وأشدهه.
هدش:
هُدِش الكَلْبُ فانهَدشِ، وهُتِشَ فاهْتَتَشَ، أي: حُرش فاحتَرش، ولا يقالُ إلاّ للسِّباع.
وفي هذا المعنى: حُتِّش الرّجلُ، أي: هُيِّج للنَّشاط.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الشين** ve **الدال** onlarla birlikte

**ش ه د**، **د ه ش**، **ش د ه**، **ه د ش** kullanımdadırlar

**شهد**:
**الشَّهْد**: baldır; mumundan sıkılmamış olanı; **شِهاد**; ve bir tanesi: **شَهْدَة** ve **شُهْدة**.
Ve **الشّهادة**: senin söylemendir: **آستُشْهِد** falan; o hâlde o **شهيد**’dir; ve gerçekten falan bana şununla **شَهادةً** şahitlik etti; ve o: **شاهد** ve **شهيد**’dir.
Ve namazda **التّشهُّد** senin sözündendir: **أشهدُ أن لا إله إلاّ اللهُ** ve **أشهد أنّ محمّداً عَبْدُه ورسولُه**.
Ve falan **يشهَدُ** hutbeyle. Ondandır.
Ve **المَشْهَدُ**: insanların toplanma yeri; çoğulu: **مشاهدٌ**.
Ve Mekke’nin **مشاهدُ**’i: menâsikin yerleridir; ve Allah’ın عزّ وجلّ sözü: **وشاهدٍ ومشهوده**; onun tefsirinde denildi: **الشّاهد** Peygamber’dir صلى الله عليه وعلى آله. Ve **المشهودُ** kıyamet günüdür.
Ve Temîm’in dili: şînin kesresiyle **شِهيد**; ikinci harfi boğaz harflerinden biri olan her şeyde **فِعيلاً**’ı kesrelerler; ve aynı şekilde: Mudar’ın **سُفْلىَ**’sı. Ve çirkin bir dil: her **فعيلٍ**’i kesrelerler; ve nasb: yüce dildir.
Ve **الشُّهود**: çocuğun başında çıkan şeydir; bir tanesi: **شاهد**; ve o, **الأغْراسُ**’tır; ve bir tanesi: **غرسٌ**; dedi ki:
فجاءت بمثلِ السّابريّ تعجّـبـوا		له والثَّرىَ ما جفّ عنها شُهودها
Ve o: **الأغْراسُ**’tır.

**دهش**:
**شده**: **الدَّهَش**: aklın gitmesidir; **الذَّهل** ve **الوَلَه** ve benzeri şeylerdendir. Adam **دَهِشَ**; o hâlde o **دَهِشٌ**’tir; ve **شُدِهَ**; o hâlde o, **شدها** olarak **مشدود**’dur; ve iş onu **أدهشه**; ve onu **أشدهه**.

**هدش**:
Köpek **هُدِش** edildi; o hâlde **انهَدشِ**; ve **هُتِشَ**; o hâlde **اهْتَتَشَ**; yani: **حُرش** edildi; o hâlde **احتَرش**; ve yırtıcı hayvanlardan başkası için söylenmez.
Ve bu mânada: adam **حُتِّش** edildi; yani: canlılığa sevk edildi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَهادة: خبَرٌ قاطع. تقول منه: شَهِد الرجل على كذا، وربما قالوا شَهْدَ الرَجُلُ، بسكون الهاء للتخفيف. وقولهم: اشهدْ بكذا، أي احْلِف. والمشاهدة: المعاينة. وشَهِدَهُ شُهوداً، أي حَضَرَه، فهو شاهدٌ. وقومٌ شُهودٌ، أي حُضورٌ، وهو في الأصل مصدرٌ، وشُهَّدٌ أيضاً. وشَهِد له بكذا شَهادةً، أي أدَّى ما عنده من الشهادة، فهو شاهِدٌ، والجمع شَهْدٌ. وجمع الشَهْد شُهودٌ وأشهاد. والشهيدُ: الشاهِدُ، والجمع الشُهَداءُ. وأَشْهَدْتُهُ على كذا فَشَهِدَ عليه، أي صار شاهِداً عليه. وامرأةٌ مُشْهِدٌ، إذا حضر زَوْجُها، بلا هاء. وامرأة مُغيبةٌ، أي غاب عنها زوجها، وهذا بالهاء. واسْتَشْهَدْتُ فلاناً: سألْتُه أن يشْهَدَ. وأَشْهَدَني إملاكَهُ، أي أَحْضَرَني. والمَشْهَدُ: مَحْضَرُ الناسِ. والشَهيدُ: القتيل في سبيل الله. وقد استُشْهِدَ فُلانٌ. والاسم الشهادة. والتشهُّد في الصلاة، معروف. والشاهدُ: الذي يَخرج مع الولد كأنّه مُخاطٌ. ويقال: شُهودُ الناقة: آثار موضع مَنْتِجِها من دِمٍ أو سَلاً. قال الشاعر:
فَجاءتْ بِمثلِ السابِرِيِّ تَعَجَّـبـوا		له والثَرى ما جَفَّ عنه شُهودُها
والشاهِد: اللِسان. والشاهِد: الملَكُ. قال الأعشى:
فلا تَحْسَبَنّي كـافِـراً نِـعْـمَةً		على شاهِدي يا شاهِدَ اللهِ فَاشْهِدِ
 ولاشَهْد والشُهْدُ: العَسَل في شَمَعِها، والشُهْدَةُ أخصّ منها، والجمع شِهادٌ. وأشْهَدَ الرَجُل: أَمْذى. والمَذْي: عُسَيْلَةٌ.

##### Türkçe

**الشَهادة**: kesin bir haber. Ondan şöyle dersin: adam **شَهِد** falan şey üzerine; bazen de **شَهْدَ** adam, **الهاء**’yı sükûnlu (okuyarak) hafifletme için derler. Onların sözü: **اشهدْ** falan şey ile, yani yemin et. **المشاهدة**: gözle görme. Ve onu **شَهِدَهُ شُهوداً**, yani ona حاضر oldu; o hâlde o **شاهدٌ**’dir. Ve bir kavim **شُهودٌ**, yani hazır olanlar; aslında o bir mastardır; **شُهَّدٌ** de (vardır). Ve ona falan şey ile **شَهِد له بكذا شَهادةً**, yani şahitlikten yanında olanı eda etti; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i **شَهْدٌ**’dür. Ve **الشَهْد**’in cem‘i **شُهودٌ** ve **أشهاد**’dır. Ve **الشهيدُ**: **الشاهِدُ**; cem‘i **الشُهَداءُ**’dır. Ve onu falan şey üzerine **أَشْهَدْتُهُ** de, böylece onun üzerine **فَشَهِدَ**; yani onun üzerine şahit oldu. Ve bir kadın **مُشْهِدٌ**, kocası حاضر olduğunda, **هاء**’sız. Ve bir kadın **مُغيبةٌ**, yani kocası ondan غائب oldu; bu ise **الهاء** iledir. Ve falanı **اسْتَشْهَدْتُ**: ondan şahitlik etmesini istedim. Ve onun nikâhını bana **أَشْهَدَني**; yani beni hazır etti. Ve **المَشْهَدُ**: insanların mahzarı. Ve **الشَهيدُ**: Allah yolunda öldürülen. Ve falan kimse **استُشْهِدَ**. İsim **الشهادة**’dır. Namazda **التشهُّد**, bilinen (şey)dir. Ve **الشاهدُ**: çocukla birlikte çıkan, sanki dikilmiş bir şey gibi olan (şey). Ve denir: devenin **شُهودُ**’u: doğurduğu yerin izleri; kandan veya plasentadan. Şair dedi ki:
فَجاءتْ بِمثلِ السابِرِيِّ تَعَجَّـبـوا		له والثَرى ما جَفَّ عنه شُهودُها

Ve **الشاهِد**: dil. Ve **الشاهِد**: melek. A‘şâ dedi ki:
فلا تَحْسَبَنّي كـافِـراً نِـعْـمَةً		على شاهِدي يا شاهِدَ اللهِ فَاشْهِدِ

Ve **لاشَهْد** ve **الشُهْدُ**: balmumu içindeki bal; **الشُهْدَةُ** ondan daha özeldir; cem‘i **شِهادٌ**’dır. Ve adam **أشْهَدَ**: mezi çıkardı. Ve **المَذْي**: küçük bir balcık (gibi bir sıvı)dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش د
شهد ، شده ، دهش
استعمل من وجوهها : شهد ، شده ، دهش .
شهد : أخبرني المنذريُّ أنّه سأل أحمد بنَ يحيى عن قول الله عزّ وجلَّ : ( شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ ( فقال : كلُّ ما كان ) شَهِدَ اللَّهُ ( فهو بمعنى عَلِم الله ، قال : وقال ابن الأعرابيّ : معناه قال الله . قال : ويكون معناه عَلِم الله ، ويكون ) شَهِدَ اللَّهُ ( كَتَب الله ، وقال أبو بكر بنُ الأنباريَّ في معنى قول المؤذّن : أشهد أن لا إلاه إلاّ الله : أَعلَم أن لا إلاه إلاّ الله وأبيّن أنّه لا إلاه إلاّ الله ، قال وقولُه جلَّ وعزَّ : ( شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ ( معناه : بيَّن الله أنّه لا إلاه إلاّ هو ، قال : وقوله : أشهد أنّ محمَّداً رسول الله : أعلَم وأبيّن أَنَّ محمداً رسول الله .
قال : وقال أبو عبيدة : معنى ) شَهِدَ اللَّهُ ( قضَى الله أنّه لا إلاه إلاّ الله ، قال : وحقيقتُه عَلِمَ الله وبَيَّن الله ؛ لأن الشاهد : هو العالم الذي يبيِّن ما عَلِمه ، فالله قد دلَّ على توحيده بجميع ما خلق ، فبيَّن أنه لا يقدِر أحدٌ أن ينشىء شيئاً واحداً ممَّا أَنشَأَ ، وشَهِدَتِ الملائكة لِمَا عاينتْ مِن عظيم قدرتِه ، وشهد أولُو العِلم بما ثَبَت عندهم ، وتبين من خلْقه الذي لا يقدر عليه غيرُه .
وقال أبو العباس أَحمدُ بنُ يحيى : ( شَهِدَ اللَّهُ ( : بيَّن الله وأَظهَر . وشَهِد الشّاهد عند الحاكم : أي بَيَّن ما يَعلَمه وأَظهَره ، يدل على ذلك قوله : ( شَهِدِينَ عَلَى أَنفُسِهِم بِالْكُفْرِ ) ( التّوبَة : 17 ) وذلك أنّهم يؤمنون بأنبياءَ شَعرُوا بمحمّد ( صلى الله عليه وسلم ) وحَثّوا على اتِّباعه ، ثمّ خالَفُوهم فكذّبوه ، فبيّنوا بذلك الكفرَ على أنفسهم ، وإنْ لم يقولوا : نحن كفّار .
وقال ابن شميل في تفسير الشّهيد الّذي يُستشهَد : الشَّهيد : الحيُّ .
قلتُ : أراه تأوّل قولَ الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ) ( آل عِمرَان : 169 ) كأنّ أرواحَهم أُحضِرتْ دارَ السّلام أحياءً وأرواح
غيرههم أُخِّرت إلى يوم البَعْث ، وهذا قولٌ حَسَن .
وقال ابن الأنباريُّ : سُمِّي الشهيدُ شهيداً لأنَّ الله وملائكته شَهدوا له بالجنَّة ، وقيل : سُمُّوا شُهداءَ لأنهم ممّن يستشهد يوم القيامة مع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) على الأمم الخالية .
قال الله جلّ وعزّ : ( لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ) ( البَقَرَة : 143 ) .
وقال أبو إسحاق الزّجّاج : جاء في التفسير أنّ أمم الأنبياء تكذب في الآخرة إذا سُئلوا عمَّن أُرسلوا إليهم ، فيجحَدون أنبياءهم . هذا فيمَن جَحَدَ في الدَّنيا منهم أمْرَ الرسولِ فتَشهد أمةُ مُحمد ( صلى الله عليه وسلم ) بصدق الأنبياء ث وتشهد عليهم بتكذيبهم ، ويشهد النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لهذه الأمَّة بصدقهم . قال : والشَّهادةُ تكون للأفضل فالأفضل من أمته ، فأفضلهُم مَن قُتل في سبيل الله مُجاهِداً أعداءَ الله ، لتكون كلمةُ الله هي العُلْيا ، مُيّزت هذه الطبقةُ عن الأمة بالفَضْل الّذي حازُوه ، وبيَّن الله أنهم أحياءٌ عند ربهم يُرزَقون فَرِحين بما آتاهم الله من فضله ، ثمّ يتلوهم في الفَضْل مَن جَعَله النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في عِداد الشُّهداء ، فإنّه قال : ( المَبْطُونُ شهيد ، والمَطعُون شهيد ) .
قال : ومنهم أن تموتَ المرأةُ بِجُمْع ، وعَدّ فيهم الغَريق والميت في سبيلِ الله ، ودلّ حديث عمرَ بنِ الخطّاب أنَّ من أَنكَر مُنكَراً ، وأقام حَقّاً ولم يَخَفْ في الله لومةَ لائم أنّه في جملة الشهداء ، لقوله ح : ( ما لَكم إذا رأيتم الرجلَ يَخْرِقُ أعراضَ الناس أن لا تُعرِبوا عليه ؟ قالوا : نخاف لسانَه ، فقال : ذلك أدنى أن لا تكونوا شُهَداءَ ) ، معناه والله أعلم أنكم إذا لم تُعرِبوا وتقبِّحوا قولَ من يَقترض أعراضَ المسلمين مخافةَ لسانِه لم تكونوا في جُملة الشّهداء الّذين يُستشهَدون يوم القيامة على الأمم الّتي كَذّبتْ أنبياءَها في الدّنيا وجَحدتْ تكذيبها في الدّنيا يومَ القيامة .
والشّهيد في أسماء الله وصفاته . قال أبو إسحاق : هو الأمين في شهادته ، قال : وقيل : الشّهيد : الّذي لا يَغيب عن علمه شيء .
وقال اللّيث : الشَّهْد : العَسَل ما دام لم يُعصَر من شَمعه ، ويُجمَع على الشِّهاد ، والواحدةُ : شَهْدة وشُهْدة .
قال : وشَهد فلانٌ بحقّ فهو شاهد وشهيد ، واستُشهد فلان فهو شَهيد : إذا مات شهيداً ، واشتَشهَدْتُ فلاناً على فلان : أي أشهَدْته .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِّن رِّجَالِكُمْ ) ( البَقَرَة : 282 ) ، واستَشْهَدتُ فلاناً : إذا سألتَه إقامة شهادة احتَملها .
والتشهُّد : قراءة خُطبة الصلاة : التحيّات لله والصَّلوات ، واشتقاقه من قوله : أشهدُ أن لا إلاه إلاّ الله وأشهد أنّ محمداً عبدُه ورسوله .
والمَشهد : مَجمعٌ من الناس ، وجَمعُه المَشاهد ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( الْمَوْعُودِ وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) ( البُرُوج : 3 ) قيل في التفسير : الشاهد هو النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) والمشهود : يوم القيامة .
وقال الفرّاء في قوله : ( الْمَوْعُودِ ( هو يومُ الجمعة ) وَشَاهِدٍ ( هو يوم عرفة . قال : ويقال أيضاً : الشاهد : يوم القيامة ، فكأنَّه قال : واليوم الموعود والشاهد ، فجَعَل الشاهدَ من صفة الموعود يتبعه في خَفضه .
وقال اللّيث : لغةُ تميم ( شِهِيد ) بكسر الشين يكسرون فَعيلاً في كلّ شيء كان ثانِيَه أحدُ حرُوف الحَلْق ، وكذلك سُفلَى مُضَر ، يقولون : فِعيل . قال : ولغةٌ شَنْعاء يَكسرون كلّ فَعِيل ، والنَّصب اللّغة العالية .
ورَوى شمِر في حديث رواه لأبي أيُّوبَ الأنصاريّ أَنّه ذكر صلاةَ العصر ثم قال : ولا صلاةَ بعدَها حتّى يُرَى الشاهد ، قال : قلنا لأبي أيوب : ما الشاهد ؟ قال : النجم .
قال شمر : وهذا راجعٌ إلى ما فسَّره أبو أيوب أنّه النجم ، كأَنه يَشهد على الليل .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الشُّهود : ما يخرج على رأس الصبيّ ، واحدها شاهد ، وأنشد :
فجاءتِ بمِثْل السابريّ تَعجَّبوا
له والثَّرَى ما جَفّ عنها شُهودُها
وهي الأغراس .
وقال أبو بكر في قولهم : ما لِفلان رُوَاء ولا شاهد : معناه ماله مَنظر ولا لسان . والرواء : المَنظر ، وكذلك الرِّيُّ ، قال الله : ( ) ( مريم : 74 ) .
أنشد ابن الأعرابي :
لله دَرُّ أبيك رُبَّ عَمَيدَرٍ
حَسَنِ الرُّوَاءِ وقلبُه مَدْكوكُ
قال : والشاهد : اللِّسان ، من قولهم : لفلانٍ شاهدٌ حَسَن : أي عبارة جميلة .
بخطّ شَمِر : قال الفراء وغيره : صلاةُ الشاهد صلاةُ المغرب ، وهو اسمُها . قال شَمِر : وهو راجعٌ إلى ما فَسَّر أبو أيوبَ أنّه النجم .
وقال غيره : وتُسمَّى هذه الصلاة صلاةَ البَصَر ، لأنه يُبصَر في وقته نجومُ السماء ، فالبَصَر يُدرِك رؤيةَ النَّجم ، ولذلك قيل له : صلاة البَصَر .
عمرو ، عن أبيه : أَشْهَد الغلامُ : إذا أَمَذَى وأَدْرَك ، وأَشْهَدَت الجارية : إذا حاضَت وأَدْرَكَتْ ، وأنشد :
قامت تُناجِي عامراً فأَشهَدَا
فَداسَها ليلتَه حتى اغتَدَى
وقال الكسائيّ : أُشهِدَ الرجلُ : إذا استُششْهِد في سبيلِ الله ، فهو مُشهَد بفتح الهاء . وأنشد :
إني أقول سأموت مُشْهَدا
ويقال للشاهد : شَهِيد ، ويُجمَع شُهَدَاء .
وقال غيره : أشهدتُ الرجلَ على إقرار الغَريم ، واستشهدتُه ، بمعنًى واحد ، ومنه قولُ الله تعالى : ( أَحْسَنُ أَثَاثاً وَرِءْياً ) ( البَقَرَة : 282 ) أي أَشْهِدوا شاهدين ، يقال للشاهد : شهيد ، ويُجمَعُ شهداء .
وقال أبو سعيد الضَّرير : صلاة المغرب تسمّى شاهداً لاستواء المُسافِر والمقيم فيها ، لأنها لا تُقصَر .
قلت : والقول ما قاله شمر ، لأن صلاة الفجْر لا تُقصَر أيضاً ، ويَستوِي فيها الحاضر والمسافر فلم تُسَمّ شاهداً .
وقال ابن بزرج : شَهِدتُ على شهادة سَوْء : يريد شُهَداء سَوْء ، قال : وكلاًّ تكون الشهادة كلاماً يُؤدَّى وقوماً يَشهدون .
وأما قولُ الله جلّ وعزّ : ( فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ) ( البَقَرَة : 185 ) فإن الفراء قال : نَصَبَ الشهرَ بِنَزْعِ الصِّفة ، ولم يَنْصِبه بوُقوع الفعل عليه . المعنى : فمن شَهِد منكم في الشهر : أي كان حاضراً غيرَ غائب في سفره .
وقال ابنُ الأعرابيّ : أنشدني أعرابيٌّ في صفة فَرَس :
له غائبٌ لم يَبتَذِلْهُ وشَاهِدُ
قال : الشاهد مِن جَرْيه ما يشهد له على سَبْقه وَجَوْدته ، وقيل : شاهدُهُ بَذْلُه جَرْيَه ، وغائبه مَصُونُ جرْيه .
أبو حاتم ، عن الأصمعي : امرأةٌ مُشْهِد بغير هاء : إذا كان زَوجُها شاهداً وامرأة مُغيبة بالهاء : إذا غاب زوجُها . هكذا حُفِظ عن العرب لا على مَذْهب القياس ، ولا يجوز غيرُه .
دهش شده : قال الليث : الدَّهَشُ : ذَهابُ العَقل من الذَّهْل والوَلَه ، يقال : دَهِش وشُدِه فهو دَهِش ومَشْدُوه شَدْها ، وقد أَشدَهه هكذا .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : شُدِه الرجلُ فهو مَشْدوه شَدْهاً ، وهو الشُّغْل ليس غيره .
قلت : لم يُجعل شدِه من الدَّهش كما يتوَهّم بعضُ الناس أنه مقلوب منه ، واللّغة العالية دَهِش على فَعِل ، كذلك قال أبو عمرو ، وهو الدّهَشِ بفتح الهاءِ ، وأما الشَّدْه فالدال ساكنةٌ ، والدَّهَش مثل الخَرَق والبَعَل ونحوه ، وأما شُدِه ، فهو مَشدوه ، فمعناه شغِل فهو مشغول .

##### Türkçe

ه ش د
**شهد** ، **شده** ، **دهش**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **شهد** ، **شده** ، **دهش** .

**شهد** : el-Münzirî bana haber verdi ki, Allah عزّ وجلّ’ün şu sözü hakkında Ahmed b. Yahyâ’ya sormuş: ( **شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ** (; o da dedi ki: her ne ( **شَهِدَ اللَّهُ** ) ise, o, **عَلِم الله** mânâsınadır. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî de dedi ki: mânâsı “**قال الله**”dır. Dedi ki: mânâsı **عَلِم الله** olur; ve ( **شَهِدَ اللَّهُ** ) “**كَتَب الله**” olur. Ebû Bekr b. el-Enbârî, müezzinin “**أشهد أن لا إلاه إلاّ الله**” sözü mânâsında dedi ki: “**أَعلَم** ki **لا إلاه إلاّ الله** ve beyan ederim ki **لا إلاه إلاّ الله**.” Dedi: O’nun جلَّ وعزَّ sözü: ( **شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ** ( mânâsı: Allah beyan etti ki O’ndan başka ilâh yoktur. Dedi: “**أشهد أنّ محمَّداً رسول الله**” sözü: bilirim ve beyan ederim ki Muhammed Allah’ın elçisidir.

Dedi: Ebû Ubeyde dedi ki: ( **شَهِدَ اللَّهُ** ) mânâsı: Allah hükmetti ki **لا إلاه إلاّ الله**. Dedi: Onun hakikati **عَلِمَ الله** ve Allah beyan etti’dir; çünkü **الشاهد**: bildiğini beyan eden âlimdir. Allah, yarattığı her şeyle tevhidine delâlet etti; böylece beyan etti ki, O’nun inşâ ettiğinden tek bir şeyi bile inşâ etmeye kimse güç yetiremez. Melekler, O’nun büyük kudretinden müşahede ettikleri şey sebebiyle şehâdet ettiler; **أولُو العِلم** de, yanlarında sabit olanla ve O’ndan başkasının güç yetiremeyeceği yaratmasından ortaya çıkanla şehâdet ettiler.

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi ki: ( **شَهِدَ اللَّهُ** ): Allah beyan etti ve izhar etti. **وشَهِد الشّاهد عند الحاكم**: yani bildiğini beyan etti ve onu izhar etti. Buna delil O’nun sözü: ( **شَهِدِينَ عَلَى أَنفُسِهِم بِالْكُفْرِ** ) (التّوبة: 17). Bu, şundandır: onlar, Muhammed’i ( صلى الله عليه وسلم ) hisseden peygamberlere iman ederler; onun tâbi olunmasına teşvik ettiler; sonra onlara muhalefet edip onu yalanladılar; böylece, “biz kâfiriz” demeseler bile, bununla küfrü kendi nefisleri üzerine beyan ettiler.

İbn Şümeyl, **الشّهيد**’in, kendisiyle **يُستشهَد** olunanın tefsirinde dedi ki: **الشَّهيد**: diri olandır.

Dedim: Onun, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözünü te’vil ettiğini görüyorum: ( **وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ** ) (آل عمران: 169). Sanki onların ruhları, diri olarak **دارَ السّلام**’a hazır kılınmıştır; başkalarının ruhları ise **يوم البَعْث**’e ertelenmiştir. Bu güzel bir sözdür.

İbnü’l-Enbârî dedi ki: **الشهيد**e “**شهيد**” denildi; çünkü Allah ve melekleri ona cennetle şehâdet ettiler. Ve denildi ki: Onlara “**شُهداء**” denildi; çünkü onlar, kıyamet günü peygamberle ( صلى الله عليه وسلم ) birlikte geçmiş ümmetler üzerine şehâdet ettirilenlerdendir.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( **لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا** ) (البقرة: 143).

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi ki: Tefsirde geldi ki, peygamberlerin ümmetleri, âhirette, kendilerine kimin gönderildiği sorulduğunda yalan söylerler; peygamberlerini inkâr ederler. Bu, dünyada onlardan resûlün emrini inkâr eden kimse hakkındadır; böylece Muhammed’in ( صلى الله عليه وسلم ) ümmeti, peygamberlerin doğruluğuna şehâdet eder ve onların yalanlamalarına karşı şehâdet eder; peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) de bu ümmet için onların doğruluğuna şehâdet eder. Dedi: Şehâdet, ümmetinden daha faziletli olana, sonra daha faziletli olana olur. Onların en faziletlisi, Allah’ın düşmanlarıyla mücâhid olarak Allah yolunda öldürülen kimsedir; Allah’ın kelimesi en yüce olsun diye. Bu tabaka, elde ettikleri faziletle ümmetten ayrıldı; Allah, onların Rableri katında rızıklandırılan diri olduklarını beyan etti; Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinçli olarak. Sonra fazilette onları, peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **الشُّهداء** sayısına kattığı kimse izler; çünkü o dedi ki: ( **المَبْطُونُ شهيد ، والمَطعُون شهيد** ) .

Dedi: Onlardan, kadının **بِجُمْع** ile ölmesidir; ve onlarda boğulanı ve Allah yolunda öleni saydı. Ömer b. el-Hattâb hadisi, münkeri inkâr eden, hakkı ikame eden ve Allah hakkında kınayanın kınamasından korkmayanın, şehitler cümlesinde olduğuna delâlet etti; şu sözü sebebiyle: ( **ما لَكم إذا رأيتم الرجلَ يَخْرِقُ أعراضَ الناس أن لا تُعرِبوا عليه ؟ قالوا : نخاف لسانَه ، فقال : ذلك أدنى أن لا تكونوا شُهَداءَ** )؛ mânâsı—Allah daha iyi bilir—şudur: Müslümanların ırzlarına saldıran kimsenin sözünü, dilinden korkarak reddetmez ve çirkin görmezseniz, kıyamet günü, dünyada peygamberlerini yalanlayan ve kıyamet günü dünyadaki yalanlamalarını inkâr eden ümmetler üzerine şehâdet ettirilen **الشّهداء** cümlesinde olmazsınız.

Ve **الشّهيد** Allah’ın isimleri ve sıfatlarındandır. Ebû İshâk dedi ki: O, şehâdetinde emindir. Dedi: Ve denildi ki: **الشّهيد**: ilminden hiçbir şeyin gaip olmadığıdır.

el-Leys dedi ki: **الشَّهْد**: balmumundan sıkılmadığı müddetçe baldır; **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur; tekili: **شَهْدة** ve **شُهْدة**.

Dedi: Falan, bir hak ile **شَهد** etti; o hâlde o **شاهد** ve **شهيد**dir. Falan **استُشهد** edildi; o hâlde o **شَهيد**dir: şehit olarak öldüğü zaman. Ve falanı falana karşı **اشتَشهَدْتُ**: yani onu şahit tuttum.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( **وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِّن رِّجَالِكُمْ** ) (البقرة: 282). Ve falanı **استَشْهَدتُ**: ona, yüklendiği şehâdeti ikame etmesini sorduğum zaman.

**التشهُّد**: namaz hutbesini okumaktır: “**التحيّات لله والصَّلوات**”; onun اشتقاقı, şu sözden gelir: “**أشهدُ أن لا إلاه إلاّ الله وأشهد أنّ محمداً عبدُه ورسوله**”.

Ve **المَشهد**: insanlardan bir toplanma yeridir; cem‘i **المَشاهد**dir. Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **الْمَوْعُودِ وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ** ) (البروج: 3). Tefsirde denildi ki: **الشاهد** peygamberdir ( صلى الله عليه وسلم ) ve **المشهود**: kıyamet günüdür.

el-Ferrâ, şu sözünde dedi: ( **الْمَوْعُودِ** ( cuma günüdür ) **وَشَاهِدٍ** ( arefe günüdür ). Dedi: Ayrıca denilir: **الشاهد**: kıyamet günüdür. Sanki dedi ki: “va‘d olunan gün ve şahit”; böylece **الشاهد**i, **الموعود**un sıfatından kıldı; onun cer’inde ona tâbi kıldı.

el-Leys dedi ki: Temîm’in dili ( **شِهِيد** ) şînin kesresiyle; her şeyde, ikincisi boğaz harflerinden biri olan her **فَعِيل**i kesrelerler; ve Süflâ Mudâr da böyledir; “**فِعيل**” derler. Dedi: Çirkin bir dil de vardır; her **فَعِيل**i kesrelerler; nasb ise yüksek dildir.

Şümr, Ebû Eyyûb el-Ensârî’den rivayet ettiği bir hadiste rivayet etti: O, ikindi namazını zikretti, sonra dedi ki: Ondan sonra, **الشاهد** görülünceye kadar namaz yoktur. Dedi: Biz Ebû Eyyûb’a dedik: **الشاهد** nedir? Dedi: yıldızdır.

Şümr dedi ki: Bu, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine râcidir; sanki o, gece üzerine şehâdet eder.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الشُّهود**: çocuğun başında çıkan şeydir; tekili **شاهد**dir. Ve şu şiiri okudu:
فجاءتِ بمِثْل السابريّ تَعجَّبوا
له والثَّرَى ما جَفّ عنها شُهودُها
Ve o, fidanlardır.

Ebû Bekr, onların “falanın ne **رُوَاء**ı var ne **شاهد**i” sözünde dedi ki: mânâsı: onun ne görünüşü var ne dili. **الرواء**: görünüş; ve **الرِّيُّ** de böyledir. Allah dedi: ( ) (مريم: 74).

İbnü’l-A‘râbî şu şiiri okudu:
لله دَرُّ أبيك رُبَّ عَمَيدَرٍ
حَسَنِ الرُّوَاءِ وقلبُه مَدْكوكُ
Dedi: **الشاهد**: dildir; onların “falanın güzel bir **شاهد**i vardır” sözündendir: yani güzel bir ifade.

Şümr’ün hattıyla: el-Ferrâ ve başkaları dedi ki: **صلاةُ الشاهد** akşam namazıdır; o, onun adıdır. Şümr dedi ki: Bu, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine râcidir.

Başkası dedi ki: Bu namaz, **صلاةَ البَصَر** diye adlandırılır; çünkü onun vaktinde göğün yıldızları görülür; **البَصَر**, yıldızı görmeyi idrak eder; bu yüzden ona **صلاة البَصَر** denildi.

Amr, babasından: **أَشْهَد** oldu delikanlı: **أَمَذَى** ettiği ve erginliğe eriştiği zaman. Ve **أَشْهَدَت** kız: hayız gördüğü ve erginliğe eriştiği zaman. Ve şu şiiri okudu:
قامت تُناجِي عامراً فأَشهَدَا
فَداسَها ليلتَه حتى اغتَدَى

el-Kisâî dedi ki: **أُشهِدَ** oldu adam: Allah yolunda şehit edilmek istendiği zaman; o hâlde o, hâ’sı fethalı olarak **مُشهَد**dir. Ve şu şiiri okudu:
إني أقول سأموت مُشْهَدا

Ve **الشاهد**e **شَهِيد** denilir; **شُهَدَاء** üzerine cem‘ olunur.

Başkası dedi ki: Adamı, borçlunun ikrarı üzerine **أشهدتُ**; ve onu **استشهدتُ**; tek bir mânâdadır. Ondandır Allah تعالى’nın sözü: ( **أَحْسَنُ أَثَاثاً وَرِءْياً** ) (البقرة: 282): yani iki şahit şahit tutun; şahide **شهيد** denilir; **شهداء** üzerine cem‘ olunur.

Ebû Saîd ed-Darîr dedi ki: Akşam namazı, onda yolcu ile mukimin eşit olması sebebiyle **شاهداً** diye adlandırılır; çünkü o kısaltılmaz.

Dedim: Söz, Şümr’ün dediğidir; çünkü sabah namazı da kısaltılmaz; onda da hazır olanla yolcu eşittir; buna rağmen **شاهداً** diye adlandırılmadı.

İbn Büzerc dedi ki: “Kötü bir şehâdet üzerine **شَهِدتُ**”: **شُهَداء سَوْء** ister. Dedi: Şehâdet, hem edâ edilen bir söz olur, hem de şehâdet eden bir kavim olur.

Allah جلّ وعزّ’ün şu sözüne gelince: ( **فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ** ) (البقرة: 185); el-Ferrâ dedi ki: **الشهر**i, sıfatın çıkarılmasıyla nasb etti; fiilin onun üzerine vukuuyla nasb etmedi. Mânâ: “sizden kim ay içinde **شَهِد** ederse”: yani seferinde hazır olup gaip olmayan.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Bir bedevî bana, bir atın vasfında şu şiiri okuttu:
له غائبٌ لم يَبتَذِلْهُ وشَاهِدُ
Dedi: **الشاهد**, onun koşusundan, onun birinciliğine ve iyiliğine şehâdet eden şeydir. Ve denildi ki: onun **شاهد**i, koşusunu ortaya koymasıdır; **غائب**i ise koşusunun korunmuş olmasıdır.

Ebû Hâtim, el-Asma‘î’den: **امرأةٌ مُشْهِد** hâ’sız: kocası حاضر olan kadın; ve **امرأة مُغيبة** hâ ile: kocası gaip olan kadın. Araplardan böylece hıfz olundu; kıyas mezhebi üzere değil; ondan başkası câiz olmaz.

**دهش شده** : el-Leys dedi ki: **الدَّهَشُ**: **الذَّهْل** ve **الوَلَه** sebebiyle aklın gitmesidir. Denilir: **دَهِش** ve **شُدِه**; o hâlde o **دَهِش** ve **مَشْدُوه**dur; **شَدْها** (olarak). Ve onu böylece **أَشدَهه** etmiştir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **شُدِه** oldu adam; o hâlde o **مَشْدوه**dur; **شَدْهاً** (olarak). Ve o, meşguliyettir; başka değil.

Dedim: **شدِه**i, bazı insanların onun ondan ters çevrilmiş olduğunu vehmettiği gibi, **الدَّهش**ten kılmadı. Yüksek dil, Ebû Amr’un dediği gibi, **فَعِل** vezninde **دَهِش**tir; ve o, hâ’nın fethasıyla **الدّهَشِ**tir. **الشَّدْه**e gelince: dâl sâkindir. **الدَّهَش**, **الخَرَق** ve **البَعَل** ve benzeri gibidir. **شُدِه**e gelince: o **مَشدوه**dur; mânâsı: meşgul oldu; o hâlde o meşgul edilmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(Şîn, Hâ ve bunların üçlü kılındığı şeyler bâbı)
(شهو) **الشين** ve **الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir: **رجلٌ شَهْوانُ**, ve **شيءٌ شَهِيّ**.
(شهب) **الشين** ve **الهاء** ve **الباء** tek bir asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir şey ile birlikte bulunan beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبةُ** sırf beyaz olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahın karıştığı bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**, eğer onun üst tarafı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد**([1]) sahibi gün için: **أشهبُ**, ve gece için **اللّيلة الشّهباءُ** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**, eğer olgunlaşıp da aralarında bir şey yeşil kalırsa. Ve bâbdan: **الشِّهاب**; o, parlayan bir ateş alevdir. Ve muhakkak ki falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda bilinen, meşhur olan ise, parlayan yıldızların şöhreti gibi (olması)dır. Ve denir: muhakkak ki **النّصل الأشهبَ** o kimsedir ki hafif bir bileyleme ile bilenmiştir; ta ki onun siyahlığı gitmiştir. Ve denir: muhakkak ki **الشّهاب** parlak süttür; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu([2]) çoğalmış, böylece başka bir renk ile karışan beyazlık gibi olmuştur.
(شهد) **الشين** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimiz şeyin dışına çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; hazır bulunma, ilim ve bildirmeden zikrettiğimiz asılları toplar. Denir: **شَهد يشهد شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.
Ve bâbdan: **الشُّهود**; **الشاهد**’in çoğuludur; o, çocuk doğduğunda çocuğun başı üzerinde çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**([3])’tir. Şair dedi:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])
Ve bir kavim dedi: devenin **شهود**’u, onun doğurduğu yerin izleridir; kandan veya **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen. Bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani ona hazır bulunur. Ve başkaları dedi: bununla adlandırıldı; çünkü onun yere düşmesi sebebiyledir; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dil; ve **الشَّاهد**: melek. A‘şâ ikisini bir beyitte toplamıştır:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])
Onun **شاهده**’si: dil; ve Allah’ın şahidi—yüce övgüsü—o, melektir. Amma O’nun—celâli ve izzeti yüce—şu sözü:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [Âl-i İmrân 18]
hakkında, ilim ehli dedi: onun mânası: Allah—azze ve celle—bildirdi; Allah açıkladı; nitekim denir: falan kimse kadı yanında **شَهِدَ**, eğer açıkladı ve bildirdi ise: hak kimin içindir ve kimin aleyhinedir. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**: eğer kocası hazır bulunmuş ise; nitekim kocası gaip olana **مُغِيب** denir. Amma onların “**أشْهَدَ الرّجُلُ**” sözü; eğer mezi geldiyse; sanki, doğanın başı üzerinde çıkan sudan zikrettiğimiz şeye hamledilmiştir.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الشُّهْد**: balmumu içindeki bal; ve **الشِّهاد** üzere çoğul yapılır. Dedi:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])
(شهر) **الشين** ve **الهاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; işte açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların sözünde **الهِلال**’dir. Sonra her otuz gün, hilâlin adıyla adlandırıldı; böylece **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; zira Acem, kendi dillerinde otuz günü hilâlin adıyla adlandırırlar. Bunun delili, Zü’r-Rumme’nin sözü:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])
Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**: eğer onu kınından çektiyse. Ve falan kimse insanlar içinde şu şey ile **شُهِر** olmuştur; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**; eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.
(شهق) **الشين** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddıdır; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir, ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimiz şeydir. Ve bazısı dedi: falan kimse **ذو شاهقٍ**’dır; eğer onun öfkesi şiddetlenirse. Ve umulur ki bununla birlikte bir ses *olsun.
(شهل) **الشين** ve **الهاء** ve **اللام** bazı renklerde bir asıldır; o, gözde **الشُّهْلة**’dir; bu da, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.
Ve bu bâbda olmayan şeylerden: **امرأةٌ شهلة**; dediler: o, yarım akıllıdır. Dediler: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasfedilmez. Dil ehli böyle dedi. Amma Araplar **شَهْل** ile adlandırmıştır; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.
Ve yine şâz olan şeylerden: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**’dir; ve zannederim ki **الشين** bir **جيم**’den بدل edilmiştir. Ve yine onların ihtiyaç için “**شهلاء**” demeleri; bu, ibdâl bâbındandır; ve asıl **الكاف**’tır: **الشَّكْلاء**.
(شهم) **الشين** ve **الهاء** ve **الميم** bir asıldır; zekâya delâlet eder. Denir bundan: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimseye **مَشهوم** derler; ve bu sahih bir kıyastır; çünkü o, ürktüğünde kalbinin zekâsı([8]) ortaya çıkar. Ve derler: muhakkak ki **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahih olursa, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; ve bâbın kıyasından olması uzak değildir. A‘şâ onda şöyle der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])
Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”.
([3]) Asılda: “الفرس”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس**, **الغين**’in kesresiyle: çocuk çıktığında onunla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان** (شهد)’de olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133, ve **اللسان** (شهد).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; ve daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahric edilmiştir.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671; ve onun ikinci mısraı **اللسان** (شهر)’de rivayet edilmiştir.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (شهم).
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشهود والشهادة: الحضور مع المشاهدة؛ إما بالبصر، أو بالبصيرة، وقد يقال للحضور مفردا قال الله تعالى: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [السجدة/6]، لكن الشهود بالحضور المجرد أولى، والشهادة مع المشاهدة أولى؛ ويقال للمحضر: مشهد، وللمرأة التي يحضرها زوجها مشهد، وجمع مشهد: مشاهد، ومنه: مشاهد الحج، وهي مواطنه الشريفة التي يحضرها الملائكة والأبرار من الناس. وقيل مشاهد الحج: مواضع المناسك. قال تعالى: ﴿ليشهدوا منافع لهم﴾ [الحج/28]، ﴿وليشهدوا عذابهما﴾ [النور/2]، ﴿ما شهدنا مهلك أهله﴾ [النمل/49]، أي: ما حضرنا، ﴿والذين لا يشهدوا الزور﴾ [الفرقان /72]، أي: لا يحضرونه بنفوسهم ولا بهمهم وإرادتهم. والشهادة: قول صادر عن علم حصل بمشاهدة بصيرة أو بصر. وقوله: ﴿أشهدوا خلقهم﴾ [الزخرف/19]، يعني مشاهدة البصر ثم قال: ﴿ستكتب شهادتهم﴾ [الزخرف /19]، تنبيها أن الشهادة تكون عن شهود، وقوله: ﴿لم تكفرون بآيات الله وأنتم تشهدون﴾ [آل عمران/70]، أي: تعلمون، وقوله: ﴿ما أشهدتهم خلق السموات﴾ [الكهف/51]، أي: ما جعلتهم ممن اطلعوا ببصيرتهم على خلقها، وقوله: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [السجدة/6]، أي: ما يغيب عن حواس الناس وبصائرهم وما يشهدونه بهما. وشهدت يقال على ضربين: أحدهما جار مجرى العلم، وبلفظه تقام الشهادة، ويقال: أشهد بكذا، ولا يرضى من الشاهد أن يقول: أعلم، بل يحتاج أن يقول: أشهد. والثاني يجري مجرى القسم، فيقول: أشهد بالله أن زيدا منطلق، فيكون قسما، ومنهم من يقول: إن قال: أشهد، ولم يقل: بالله يكون قسما، ويجري علمت مجراه في القسم، فيجاب بجواب القسم نحو قول الشاعر:
*ولقد علمت لتأتين منيتي*
(الشطر للبيد، من معلقته، وعجزه:
*إن المنايا لا تطيش سهامها*
وهو من شواهد سيبويه 1/465؛ ومغني اللبيب ص 524؛ ويروى عجزه:
لا بعدها خوف علي ولا عدم
وهو بهذه الرواية لم ينسب؛ وانظر: خزانة الأدب 9/159)
ويقال: شاهد وشهيد وشهداء، قال تعالى: ﴿ولا يأب الشهداء﴾ [البقرة/282]، قال: ﴿واستشهدوا شهيدين﴾ [البقرة/282]، ويقال: شهدت كذا، أي: حضرته، وشهدت على كذا، قال: ﴿شهد عليهم سمعهم﴾ [فصلت/20]، وقد يعبر بالشهادة عن الحكم نحو: ﴿وشهد شاهد من أهلها﴾ [يوسف/26]، وعن الإقرار نحو: ﴿ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله﴾ [النور/ 6]، أن كان ذلك شهادة لنفسه. وقوله: ﴿وما شهدنا إلا بما علمنا﴾ [يوسف/ 81] أي: ما أخبرنا، وقال تعالى: ﴿شاهدين على أنفسهم بالكفر﴾ [التوبة/17]، أي: مقرين. ﴿لم شهدتم علينا﴾ [فصلت/21]، وقوله: ﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم﴾ [آل عمران/18]، فشهادة الله تعالى بوحدانيته هي إيجاد ما يدل على وحدانيته في العالم، وفي نفوسنا كما قال الشاعر:

*ففي كل شيء له آية ** تدل على أنه واحد*
(البيت لأبي العتاهية، وهو في ديوانه ص 62؛ والزهرة 2/502؛ وهو في البصائر 3/352؛ ونظم الدرر 4/289، دون نسبة)
قال بعض الحكماء: إن الله تعالى لما شهد لنفسه كان شهادته أن أنطق كل شيء كما نطق بالشهادة له، وشهادة الملائكة بذلك هو إظهارهم أفعالا يؤمرون بها، وهي المدلول عليها بقوله: ﴿فالمدبرات أمرا﴾ [النازعات/5]، وشهادة أولي العلم: اطلاعهم على تلك الحكم وإقرارهم بذلك (قال ابن القيم: وهذا يدل على فضل العلم وأهله من وجوه:
أحدها: استشهادهم دون غيرهم من البشر.
الثاني: اقتران شهادتهم بشهادته.
والثالث: اقترانها بشهادة الملائكة.
الرابع: أن في ضمن هذا تزكيتهم وتعديلهم، فإن الله لا يستشهد من خلقه إلا العدول.
راجع: مفتاح دار السعادة 1/48)، وهذه الشهادة تختص بأهل العلم، فأما الجهال فمعبدون منها، ولذلك قال في الكفار: ﴿ما أشهدتهم خلق السموات والأرض ولا خلق أنفسهم﴾ [الكهف/51]، وعلى هذا نبه بقوله: ﴿إنما يخشى الله من عباده العلماء﴾ [فاطر/28]، وهؤلاء هم المعنيون بقوله: ﴿والصديقين والشهداء والصالحين﴾ [النساء/69]، وأما الشهيد فقد يقال للشاهد، والمشاهد للشيء، وقوله: ﴿معها سائق وشهيد﴾ [ق/21]، أي: من شهد له وعليه، وكذا قوله: ﴿فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا﴾ [النساء /41]، وقوله: ﴿أو ألقى السمع وهو شهيد﴾ [ق/37]، أي: يشهدون ما يسمعونه بقلوبهم على ضد من قيل فيهم: ﴿أولئك ينادون من مكان بعيد﴾ [فصلت/44]، وقوله: ﴿أقم الصلاة﴾ (الآية: ﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴾ سورة الإسراء: آية 78)، إلى قوله: ﴿مشهودا﴾ (الآية: ﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴾ سورة الإسراء: آية 78) أي: يشهد صاحبه الشفاء والرحمة، والتوفيق والسكينات والأرواح المذكورة في قوله: ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين﴾ [الإسراء/82]، وقوله: ﴿وادعوا شهداءكم﴾ [البقرة/23]، فقد فسر بكل ما يقتضيه معنى الشهادة، قال ابن عباس: معناه أعوانكم (انظر: تفسير الماوردي 1/77؛ والبصائر 3/353)، وقال مجاهد: الذين يشهدون لكم، وقال بعضهم: الذين يعتد بحضورهم ولم يكونوا كمن قيل: فيهم شعر:
*مخلفون ويقضي الله أمرهمو**وهم بغيب وفي عمياء ما شعروا*
(البيت للأخطل في ديوانه ص 109.

وهو في البصائر 3/353 دون نسبة؛ وعجزه في مقدمة جامع التفاسير للمؤلف ص 155؛ ولم يعرفه المحقق) [استدراك]
وقد حمل على هذه الوجوه قوله: ﴿ونزعنا من كل أمة شهيدا﴾ [القصص/75]، وقوله: ﴿وإنه على ذلك لشهيد﴾ [العاديات/7]، ﴿أنه على كل شيء شهيد﴾ [فصلت/53]، ﴿وكفى بالله شهيدا﴾ [النساء/79]، فإشارة إلى قوله: ﴿لا يخفى على الله منهم شيء﴾ [غافر/16]، وقوله: ﴿يعلم السر وأخفى﴾ [طه/7]، ونحو ذلك مما نبه على هذا النحو، والشهيد: هو المحتضر، فتسميته بذلك لحضور الملائكة إياه إشارة إلى ما قال: ﴿تتنزل عليهم الملائكة ألا تخافوا...﴾ الآية [فصلت/30]، قال: ﴿والشهداء عند ربهم لهم أجرهم﴾ [الحديد/19]، أو لأنهم يشهدون في تلك الحالة ما أعد لهم من النعيم، أو لأنهم تشهد أرواحهم عند الله كما قال: ﴿ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون *** فرحين بما آتاهم الله من فضله﴾ [آل عمران/169 - 170]، وعلى هذا دل قوله: ﴿والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم﴾، وقوله: ﴿وشاهد ومشهود﴾ [البروج/3]، قيل: المشهود يوم الجمعة (أخرج الترمذي والبيهقي وغيرهما عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (اليوم الموعود يوم القيامة، واليوم المشهود يوم عرفة، والشاهد يوم الجمعة). انظر: الدر المنثور 8/463؛ وعارضة الأحوذي 12/237)، وقيل: يوم عرفة، ويوم القيامة، وشاهد: كل من شهده، وقوله: ﴿يوم مشهود﴾ [هود/103]، أي: مشاهد تنبيها أن لا بد من وقوعه، والتشهد هو أن يقول: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله، وصار في التعارف اسما للتحيات المقروءة في الصلاة، وللذكر الذي يقرأ ذلك فيه.

##### Türkçe

- **الشهود** ve **الشهادة**: görme ile birlikte hazır bulunma; ya göz ile, yahut basîret ile; ve bazen hazır bulunmaya tek başına da denir. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [السجدة/6] (böyledir); lâkin **الشهود**’un yalın hazır bulunma ile olması daha evlâdır; **الشهادة**’nın da görme ile birlikte olması daha evlâdır. Hazır bulunulan yere: **مشهد** denir; kocası yanında bulunan kadına da **مشهد** denir; **مشهد**’in çoğulu: **مشاهد**’dir. Ondandır: **مشاهد الحج**; o, meleklerin ve insanlardan ebrârın hazır bulunduğu, onun şerefli mevkileridir. Ve denildi: **مشاهد الحج**: menâsikin yerleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿ليشهدوا منافع لهم﴾ [الحج/28]، ﴿وليشهدوا عذابهما﴾ [النور/2]، ﴿ما شهدنا مهلك أهله﴾ [النمل/49] yani: “hazır bulunmadık”; ﴿والذين لا يشهدوا الزور﴾ [الفرقان /72] yani: onu nefisleriyle de, himmetleri ve iradeleriyle de hazır bulunmazlar. **الشهادة**: basîret yahut göz görmesiyle elde edilmiş bir bilgi üzerine sâdır olan sözdür. Ve O’nun sözü: ﴿أشهدوا خلقهم﴾ [الزخرف/19], göz görmesini kasteder; sonra dedi: ﴿ستكتب شهادتهم﴾ [الزخرف /19], şehâdetin **شهود** üzerine olduğunu tenbih olarak. Ve O’nun sözü: ﴿لم تكفرون بآيات الله وأنتم تشهدون﴾ [آل عمران/70], yani: bilirsiniz. Ve O’nun sözü: ﴿ما أشهدتهم خلق السموات﴾ [الكهف/51], yani: onları, basîretleriyle onun yaratılışına muttali olanlardan kılmadım. Ve O’nun sözü: ﴿عالم الغيب والشهادة﴾ [السجدة/6], yani: insanların duyularından ve basîretlerinden gizli kalan ve ikisiyle şahit oldukları şey. **شهدت** iki tarz üzere söylenir: birincisi ilim yolunda cereyan eder; ve lafzıyla şehâdet ikame edilir; “**أشهد** بكذا” denir; şâhidden “**أعلم**” demesi razı olunmaz; bilakis “**أشهد**” demeye muhtaçtır. İkincisi yemin yolunda cereyan eder; “Allah’a **أشهد** ederim ki Zeyd gidicidir” der; böylece yemin olur. Onlardan kimi der ki: “**أشهد** dedi de ‘Allah ile’ demedi ise yemin olur.” Ve “**علمت**” de yemin hususunda onun mecrasında cereyan eder; yemin cevabıyla cevaplanır; şairin sözü gibi:
*ولقد علمت لتأتين منيتي*
(Şatr, Lebîd’indir, Muallakasından; ve acûzu:
*إن المنايا لا تطيش سهامها*
Sîbeveyh’in şevâhidindendir 1/465; ve Muğnî’l-Lebîb s. 524; ve acûzu şöyle rivayet olunur:
لا بعدها خوف علي ولا عدم
Bu rivayetle nisbet edilmemiştir; bkz.: Hizânetü’l-Edeb 9/159)
Ve denir: **شاهد** ve **شهيد** ve **شهداء**. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولا يأب الشهداء﴾ [البقرة/282]، dedi: ﴿واستشهدوا شهيدين﴾ [البقرة/282]. Ve denir: “**شهدت** كذا”, yani: ona hazır bulundum. Ve “**شهدت على** كذا” (denir). Dedi: ﴿شهد عليهم سمعهم﴾ [فصلت/20]. Ve bazen şehâdet ile hüküm kastedilir; şu gibi: ﴿وشهد شاهد من أهلها﴾ [يوسف/26]. Ve ikrar kastedilir; şu gibi: ﴿ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله﴾ [النور/ 6] — eğer bu, kendisi için bir şehâdet ise. Ve O’nun sözü: ﴿وما شهدنا إلا بما علمنا﴾ [يوسف/ 81], yani: haber vermedik. Ve Allah Teâlâ dedi: ﴿شاهدين على أنفسهم بالكفر﴾ [التوبة/17], yani: ikrar edenler. ﴿لم شهدتم علينا﴾ [فصلت/21]. Ve O’nun sözü: ﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم﴾ [آل عمران/18]; Allah Teâlâ’nın birliğine şehâdeti, âlemde ve nefislerimizde birliğine delâlet eden şeyi var etmesidir; şairin dediği gibi:

*ففي كل شيء له آية ** تدل على أنه واحد*
(Beyit Ebû’l-Atâhiye’nindir; Dîvân’ında s. 62; ve ez-Zehre 2/502; ve el-Basâir 3/352; ve Nazmü’d-Dürer 4/289’da, nisbet olmaksızın)
Bazı hükemâ dedi: Allah Teâlâ kendisi için şehâdet edince, O’nun şehâdeti, her şeyi, O’na şehâdet ile konuşturduğu gibi konuşturmasıdır. Meleklerin buna şehâdeti ise, kendilerine emrolunan fiilleri izhar etmeleridir; ki o, O’nun sözüyle delâlet olunandır: ﴿فالمدبرات أمرا﴾ [النازعات/5]. İlim sahiplerinin şehâdeti: o hikmetlere muttali olmaları ve bununla ikrar etmeleridir. (İbnü’l-Kayyim dedi: Bu, ilmin ve ehlinin faziletine vecihlerden delâlet eder:
Birincisi: onları, beşerden başkaları yerine şahit tutması.
İkincisi: şehâdetlerinin, O’nun şehâdetiyle birlikte gelmesi.
Üçüncüsü: onun, meleklerin şehâdetiyle birlikte gelmesi.
Dördüncüsü: bunun zımnında onların tezkiyesi ve ta‘dîli vardır; zira Allah, mahlûkatından ancak âdilleri şahit tutar.
Bkz.: Miftâhu Dâri’s-Saâde 1/48). Bu şehâdet, ilim ehline mahsustur; câhiller ise ondan ma‘bûdûn (mahrum bırakılmış)tır. Bunun için kâfirler hakkında dedi: ﴿ما أشهدتهم خلق السموات والأرض ولا خلق أنفسهم﴾ [الكهف/51]. Ve buna, O’nun sözüyle tenbih etti: ﴿إنما يخشى الله من عباده العلماء﴾ [فاطر/28]. Ve bunlar, O’nun sözüyle kastedilenlerdir: ﴿والصديقين والشهداء والصالحين﴾ [النساء/69]. **الشهيد** ise bazen **الشاهد** için, ve bir şeye müşâhid olan için söylenir. O’nun sözü: ﴿معها سائق وشهيد﴾ [ق/21], yani: onun lehine ve aleyhine şehâdet eden. Kezâ O’nun sözü: ﴿فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا﴾ [النساء /41]. Ve O’nun sözü: ﴿أو ألقى السمع وهو شهيد﴾ [ق/37], yani: işittiklerine kalpleriyle şehâdet ederler; kendileri hakkında denilenin zıddı olarak: ﴿أولئك ينادون من مكان بعيد﴾ [فصلت/44]. Ve O’nun sözü: ﴿أقم الصلاة﴾ (âyet: ﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴾ İsrâ sûresi: âyet 78), ﴿مشهودا﴾ sözüne kadar (âyet: ﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴾ İsrâ sûresi: âyet 78); yani: sahibi, şifâ ve rahmeti, tevfîki ve sekînetleri ve O’nun sözüyle zikredilen ervâhı şahit olur: ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين﴾ [الإسراء/82]. Ve O’nun sözü: ﴿وادعوا شهداءكم﴾ [البقرة/23]; şehâdet mânâsının iktiza ettiği her şeyle tefsir edilmiştir. İbn Abbâs dedi: mânâsı, yardımcılarınızdır (bkz.: Tefsîru’l-Mâverdî 1/77; ve el-Basâir 3/353). Mücâhid dedi: sizin için şehâdet edenler. Bazıları dedi: hazır bulunmaları muteber sayılan kimseler; ve kendileri hakkında şu şiirde denilenler gibi olmayanlar:
*مخلفون ويقضي الله أمرهمو**وهم بغيب وفي عمياء ما شعروا*
(Beyit Ahtal’ındır; Dîvân’ında s. 109.

Ve o, **البصائر** 3/353’te nisbet olmaksızın (yer alır); onun ikinci mısraı müellifin **مقدمة جامع التفاسير**’inde s. 155’tedir; muhakkik onu tanımadı) [istidrâk]

Şu vecihler üzerine taşınmıştır onun sözü: ﴿ونزعنا من كل أمة شهيدا﴾ [القصص/75], ve sözü: ﴿وإنه على ذلك لشهيد﴾ [العاديات/7], ﴿أنه على كل شيء شهيد﴾ [فصلت/53], ﴿وكفى بالله شهيدا﴾ [النساء/79]; zira bu, onun sözüne bir işarettir: ﴿لا يخفى على الله منهم شيء﴾ [غافر/16], ve sözü: ﴿يعلم السر وأخفى﴾ [طه/7], ve bunun benzeri, bu tarz üzere (olan şeye) dikkat çektiren şeyler.

Ve **الشهيد**: o, can çekişen (kişidir); onun bu şekilde adlandırılması, meleklerin onun yanında hazır bulunması sebebiyledir; onun söylediğine bir işaret olarak: ﴿تتنزل عليهم الملائكة ألا تخافوا...﴾ âyet [فصلت/30].

Dedi: ﴿والشهداء عند ربهم لهم أجرهم﴾ [الحديد/19]; yahut çünkü onlar o hâlde kendileri için hazırlanmış olan nimeti müşahede ederler; yahut çünkü onların ruhları Allah katında şahitlik eder; nitekim dedi: ﴿ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون *** فرحين بما آتاهم الله من فضله﴾ [آل عمران/169 - 170]. Ve buna göre delâlet etti onun sözü: ﴿والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم﴾.

Ve onun sözü: ﴿وشاهد ومشهود﴾ [البروج/3]; denildi: **المشهود** cuma günüdür (Tirmizî, Beyhakî ve başkaları Ebû Hureyre’den çıkardı; dedi: Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم dedi: (vaad olunan gün kıyamet günüdür; meşhûd gün Arefe günüdür; şâhid ise cuma günüdür). Bak: **الدر المنثور** 8/463; **وعارضة الأحوذي** 12/237); ve denildi: Arefe günü ve kıyamet günü; ve **شاهد**: onu gören her kimse.

Ve onun sözü: ﴿يوم مشهود﴾ [هود/103], yani: müşahede olunan; onun vuku bulmasının mutlaka gerekli olduğuna dikkat çekmek için.

Ve **التشهد**: “أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله” demesidir; ve örfte, namazda okunan **التحيات**’ın adı oldu; ve o (sözün) okunduğu zikrin (de adı oldu).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه د
شهدته وشاهدته وشوهدت منه حال جميلة‏.‏
ومجلس مشهود‏.‏
وكلمته على رءوس الأشهاد وهم شهودي وشهدائي‏.‏
والله يشهد لي ولا أستشهده كاذباً وهو من أهل المشهد والمشاهد وشهدت بكذا وشهدت عليه وأشهدني فلان ‏"‏ والله على كل شيء شهيد ‏"‏ وقتل شهيداص واستشهد ورزق الشهادة وهو من الشهداء وامرأة مشهد‏:‏ خلاف مغيبة وقد يقال مشهدة ومغيبة ومشهد ومغيب‏.‏
وللفرس غائب وشاهد أي جرى غائب مصون وشاهد مبذول كما يقال له‏:‏ صون وبذل‏.‏
وصلينا صلاة الشاهد وهي صلاة المغرب لأنها لا تقصر فيصليها الغائب كما يصليها الشاهد‏.‏
وطلع الشاهد وهو معشي البقر‏.‏
وتشهد المصلي‏.‏

##### Türkçe

ش ه د
Onu gördüm ve onu müşahede ettim; ondan güzel bir hâl müşahede olundu.
Ve **مجلس مشهود**.
Ve onu **رءوس الأشهاد** üzerinde konuştum; onlar benim **شهودي** ve **شهدائي**’mdir.
Ve Allah benim için şahitlik eder; ben onu yalancı olarak şahit tutmam; o, **المشهد** ve **المشاهد** ehlindendir. Ve **شهدت بكذا** ve **شهدت عليه**; ve falan kimse beni şahit kıldı: “**والله على كل شيء شهيد**”.
Ve **شهيد** olarak öldürüldü; ve şehitlik istedi; ve şehitlik rızıklandırıldı; ve o, **الشهداء**dandır. Ve **امرأة مشهد**: **مغيبة**’nin zıddıdır; ve bazen **مشهدة** ve **مغيبة** ve **مشهد** ve **مغيب** denir.
Ve at için **غائب** ve **شاهد** vardır; yani korunmuş **غائب** olarak koştu ve verilmiş **شاهد** olarak (koştu); nitekim ona “**صون** ve **بذل**” denir.
Ve **صلاة الشاهد** namazını kıldık; o, akşam namazıdır; çünkü kısaltılmaz; böylece **الغائب** onu **الشاهد**in kıldığı gibi kılar.
Ve **الشاهد** doğdu; o, sığırın akşam yediricisidir.
Ve namaz kılan **تشهد** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

من أَسماء الله عز وجل: الشهيد. قال أَبو إِسحق: الشهيد من أَسماء الله الأَمين في شهادته. قال: وقيل الشهيدُ الذي لا يَغيب عن عِلْمه شيء. والشهيد: الحاضر. وفَعِيلٌ من أَبنية المبالغة في فاعل فإِذا اعتبر العِلم مطلقاً، فهو العليم، وإِذا أُضيف في الأُمور الباطنة، فهو الخبير، وإِذا أُضيف إِلى الأُمور الظاهرة، فهو الشهيد، وقد يعتبر مع هذا أَن يَشْهَدَ على الخلق يوم القيامة. ابن سيده: الشاهد العالم الذي يُبَيِّنُ ما عَلِمَهُ، شَهِدَ شهادة؛ ومنه قوله تعالى: شهادَةُ بينِكم إِذا حضر أَحدَكم الموتُ حين الوصية اثنان؛ أَي الشهادةُ بينكم شهادَةُ اثنين فحذف المضاف وأَقام المضاف إِليه مقامه. وقال الفراء: إِن شئت رفعت اثنين بحين الوصية أَي ليشهد منكم اثنان ذوا عدل أَو آخران من غير دينكم من اليهود والنصارى، هذا للسفر والضرورة إِذ لا تجوز شهادة كافر على مسلم إِلا في هذا. ورجل شاهِدٌ، وكذلك الأُنثى لأَنَّ أَعْرَفَ ذلك إِنما هو في المذكر، والجمع أَشْهاد وشُهود، وشَهيدٌ والجمع شُهَداء. والشَّهْدُ: اسم للجمع عند سيبويه، وقال الأَخفش: هو جمع. وأَشْهَدْتُهُم عليه. واسْتَشْهَدَه: سأَله الشهادة. وفي التنزيل: واستشهدوا شَهِيدين.
والشَّهادَة خَبرٌ قاطعٌ تقولُ منه: شَهِدَ الرجلُ على كذا، وربما قالوا شَهْدَ الرجلُ، بسكون الهاء للتخفيف؛ عن الأخفش. وقولهم: اشْهَدْ بكذا أَي احْلِف. والتَّشَهُّد في الصلاة: معروف؛ ابن سيده: والتَّشَهُّد قراءَة التحياتُ للهِ واشتقاقه من «أَشهد أَن لا إِله إِلا الله وأَشهد أَن محمداً عبده ورسوله» وهو تَفَعُّلٌ من الشهادة. وفي حديث ابن مسعود: كان يُعَلِّمُنا التَّشَهُّدَ كما يعلمنا السورة من القرآن؛ يريد تشهد الصلاة التحياتُ. وقال أَبو بكر بن الأَنباري في قول المؤذن أَشهد أَن لا إِله إِلا الله: أَعْلَمُ أَن لا إِله إِلا الله وأُبَيِّنُ أَن لا إِله إِلا الله. قال: وقوله أَشهد أَن محمداً رسول الله أَعلم وأُبيِّن أَنَّ محمداً رسول الله. وقوله عز وجل: شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو؛ قال أَبو عبيدة: معنى شَهِدَ الله قضى الله أَنه لا إِله إِلا هو، وحقيقته عَلِمَ اللهُ وبَيَّنَ اللهُ لأَن الشاهد هو العالم الذي يبين ما علمه، فالله قد دل على توحيده بجميع ما خَلَق، فبيَّن أَنه لا يقدر أَحد أَن يُنْشِئَ شيئاً واحداً مما أَنشأَ، وشَهِدَتِ الملائكةُ لِما عاينت من عظيم قدرته، وشَهِدَ أُولو العلم بما ثبت عندهم وتَبَيَّنَ من خلقه الذي لا يقدر عليه غيره. وقال أَبو العباس: شهد الله، بيَّن الله وأَظهر. وشَهِدَ الشاهِدُ عند الحاكم أَي بين ما يعلمه وأَظهره، يدل على ذلك قوله: شاهدين على أَنفسهم بالكفر؛ وذلك أَنهم يؤمنون بأَنبياءٍ شعَروا بمحمد وحَثُّوا على اتباعه، ثم خالَفوهم فَكَذَّبُوه، فبينوا بذلك الكفر على أَنفسهم وإِن لم يقولوا نحن كفار؛ وقيل: معنى قوله شاهدين على أَنفسهم بالكفر معناه: أَن كل فِرْقة تُنسب إِلى دين اليهود والنصارى والمجوس سوى مشركي العرب فإِنهم كانوا لا يمتنعون من هذا الاسم، فَقَبُولهم إِياه شَهادَتهم على أَنفسهم بالشرك، وكانوا يقولون في تلبيتهم: لبَّيْكَ لا شَريكَ لك إِلاَّ شريكٌ هو لكَ تَمْلِكُه وما ملك. وسأَل المنذريّ أَحمدَ بن يحيى عن قول الله عز وجل: شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو، فقال: كُلُّ ما كان شهد الله فإِنه بمعنى علم الله. قال وقال ابن الأَعرابي: معناه قال الله، ويكون معناه علم الله، ويكون معناه كتب الله؛ وقال ابن الأَنباري: معناه بيَّن الله أَن لا إِله إِلا هو.
وشَهِدَ فلان على فلان بحق، فهو شاهد وشهيد. واسْتُشِهْدَ فلان، فهو شَهِيدٌ. والمُشاهَدَةُ: المعاينة. وشَهِدَه شُهوداً أَي حَضَره، فهو شاهدٌ. وقَوْم شُهُود أَي حُضور، وهو في الأَصل مصدر، وشُهَّدٌ أَيضاً مثل راكِع ورُكّع. وشَهِدَ له بكذا شَهادةً أَي أَدّى ما عنده من الشَّهادة، فهو شاهِد، والجمع شَهْدٌ مثل صاحِب وصَحْب وسافر وسَفْرٍ، وبعضهم يُنْكره، وجمع الشَّهْدِ شُهود وأَشْهاد. والشَّهِيدُ: الشَّاهِدُ، والجمع الشُّهَداء. وأَشْهَدْتُه على كذا فَشَهِدَ عليه أَي صار شاهداً عليه. وأَشْهَدْتُ الرجل على إِقرار الغريم واسْتَشْهَدتُه بمعنًى؛ ومنه قوله تعالى: واسْتَشْهِدُوا شَهيدَيْن من رجالكم؛ أَي أَشْهِدُوا شاهِدَيْن. يقال للشاهد: شَهيد ويُجمع شُهَداءَ. وأَشْهَدَني إِمْلاكَه: أَحْضَرني. واسْتَشْهَدْتُ فلاناً على فلان إِذا سأَلته اقامة شهادة احتملها. وفي الحديث: خَيْرُ الشُّهَداءِ الذي يأْتي بِشهَادَتِه قبل إنْ يُسْأَلَها؛ قال ابن الأَثير: هو الذي لا يعلم صاحبُ الحق أَنَّ له معه شَهادةً؛ وقيل: هي في الأَمانة والوَديعَة وما لا يَعْلَمُه غيره؛ وقيل: هو مثَلٌ في سُرْعَةِ إِجابة الشاهد إِذا اسْتُشْهِدَ أَن لا يُؤَخِّرَها ويَمْنَعَها؛ وأَصل الشهادة: الإِخْبار بما شاهَدَه. ومنه: يأْتي قوم يَشْهَدون ولا يُسْتَشْهَدون، هذا عامّ في الذي يُؤدّي الشهادَةَ قبل أَن يَطْلُبها صاحبُ الحق منه ولا تُقبل شهادَتُه ولا يُعْمَلُ بها، والذي قبله خاص؛ وقيل: معناه هم الذين يَشْهَدون بالباطل الذي لم يَحْمِلُوا الشهادَةَ عليه ولا كانت عندهم. وفي الحديث: اللّعَّانون لا يكونون شهداء أَي لا تُسْمَعُ شهادتهم؛ وقيل: لا يكونون شهداء يوم القيامة على الأُمم الخالية. وفي حديث اللقطة: فَلْيُشْهِدْ ذا عَدْل؛ الأَمْرُ بالشهادة أَمْرُ تأْديب وإِرْشادٍ لما يُخافُ من تسويلِ النفس وانْبِعاثِ الرَّغْبة فيها، فيدعوه إِلى الخِيانة بعد الأَمانة، وربما نزله به حادِثُ الموت فادّعاها ورثَتُه وجعلوها قي جمل تَرِكَتِه. وفي الحديث: شاهداك أَو يَمِينُه؛ ارتفع شاهداك بفعل مضمر معناه ما قال شاهِداكَ؛ وحكى اللّحياني: إِنَّ الشَّهادةَ ليَشْهَدونَ بكذا أَي أَهلَ الشَّهادَة، كما يقال: إِن المجلس لَيَشْهَدُ بكذا أَي أَهلَ المجلس. ابن بُزرُج: شَهِدْتُ على شَهادَة سَوْءٍ؛ يريد شُهَداءَ سوء. وكُلاَّ تكون الشَّهادَة كَلاماً يُؤَذَّى وقوماً يَشْهَدُون. والشاهِدُ والشَّهيد: الحاضر، والجمع شُهَداء وشُهَّدٌ وأَشْهادٌ وشُهودٌ؛ وأَنشد ثعلب:كأَني، وإِن كانَتْ شُهوداً عَشِيرَتي،
إِذا غِبْتَ عَنّى يا عُثَيْمُ، غَريبُ
أَي إِذا غِبْتَ عني فإِني لا أُكلِّم عشيرتي ولا آنَسُ بهم حجتى كأَني غريب. الليث: لغة تميمِ شهيد، بكسر الشين، يكسرون فِعِيلاً في كل شيء كان ثانيه أَحد حروف الحلق، وكذلك سُفْلى مُصغر يقولون فِعِيلاً، قال: ولغة شَنْعاءُ يكسرون كل فِعِيل، والنصب اللغة العالية.
وشَهدَ الأَمَر والمِصْرَ شَهادَةً، فهو شاهدٌ، من قوْم شُهَّد، حكاه سيبويه. وقوله تعالى: وذلك يومٌ مَشْهودٌ، أَي محضور يَحضُره أَهل السماءِ والأَرض. ومثله: إِنَّ قرآن الفجر كان مشهوداً؛ يعني صلاة الفجر يَحْضُرها ملائكة الليل وملائكة النهار. وقوله تعالى: أَو أَلقى السمع وهو شهيد؛ أَي أَحْضَرَ سمعه وقلبُهُ شاهدٌ لذلك غَيْرُ غائب عنه. وفي حديث عليّ، عليه السلام: وشَهِيدُكَ على أُمَّتِك يوم القيامة أَي شاهِدُك. وفي الحديث: سيدُ الأَيام يوم الجمعة هو شاهد أَي يَشْهَدُ لمن حضر صلاتَه. وقوله: فشهادَةُ أَحدِهم أَربع شهادات بالله؛ الشهادة معناها اليمين ههنا. وقوله عز وجلّ: إِنا أَرسلناك شاهداً؛ أَي على أُمتك بالإِبْلاغ والرسالة، وقيل: مُبَيِّناً. وقوله: ونزعنا من كل أُمة شهيداً؛ أَي اخْتَرْنا منها نبيّاً، وكلُّ نبي شَهِيدُ أُمَّتِه. وقوله، عز وجل: تبغونها عِوَجاً وأَنْتم شُهَداء؛ أي أَنتم تشهدون وتعلمون أَن نبوة محمد، صلى الله عليه وسلم، حق لأَن الله، عز وجل، قد بينه في كتابكم. وقوله عز وجل: يوم يقوم الأَشْهادُ؛ يعني الملائكة، والأَشهادُ: جمع شاهد مثل ناصر وأَنصار وصاحب وأَصحاب، وقيل: إِن الأَشْهاد هم الأَنبياءُ والمؤمنون يَشْهدُون على المكذبين بمحمد، صلى الله عليه وسلم، قال مجاهد ويَتْلُوه شاهد منه أَي حافظٌ مَلَكٌ. وروى شمِر في حديث أَبي أَيوب الأَنصاري: أَنه ذكَرَ صلاة العصر ثم قال: قلنا لأَبي أَيوب: ما الشَّاهِدُ؟ قال: النَّجمُ كأَنه يَشْهَدُ في الليل أَي يحْضُرُ ويَظْهَر. وصلاةُ الشاهِدِ: صلاةُ المغرب، وهو اسمها؛ قال شمر: هو راجع إِلى ما فسره أَبو أَيوب أَنه النجم؛ قال غيره: وتسمى هذه الصلاةُ صلاةَ البَصَرِ لأَنه تُبْصَرُ في وقته نجوم السماء فالبَصَرُ يُدْرِكُ رؤْيةَ النجم؛ ولذلك قيل له
(* قوله «قيل له» أي المذكور
صلاة إلخ فالتذكير صحيح وهو الموجود في الأَصل المعول عليه.) صلاةُ البصر، وقيل في صلاةِ الشاهد: إِنها صلاةُ الفجر لأَنَّ المسافر يصليها كالشاهد لا يَقْصُرُ منها؛ قال:
فَصَبَّحَتْ قبلَ أَذانِ الأَوَّلِ
تَيْماء، والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَل،
قَبْلَ صلاةِ الشاهِدِ المُسْتَعْجل
وروي عن أَبي سعيد الضرير أَنه قال: صلاة المغرب تسمى شاهداً لاستواءِ المقيم والمسافر فيها وأَنها لا تُقْصَر؛ قال أَبو منصور: والقَوْلُ الأَوَّل، لأَن صلاة الفجر لا تُقْصَر أَيضاً ويستوي فيها الحاضر والمسافر ولم تُسَمَّ شاهداً. وقوله عز وجل: فمن شَهِدَ منكم الشهر قليصمه؛ معناه من شَهْدِ منكم المِصْرَ في الشهر لا يكون إِلا ذلك لأَن الشهر يَشْهَدُهُ كلُّ حَيٍّ فيه؛ قال الفراء: نَصَبَ الشهر بنزع الصفة ولم ينصبه بوقوع الفعل عليه؛ المعنى: فمن شَهِدَ منكم في الشهر أَي كان حاضراً غير غائب في سفره. وشاهَدَ الأَمرَ والمِصر: كَشهِدَه.
وامرأَة مُشْهِدٌ: حاضرة البعل، بغير هاءٍ. وامرأَة مُغِيبَة: غاب عنها زوجها. وهذه بالهاءِ، هكذا حفظ عن العرب لا على مذهب القياس. وفي حديث عائشة: قالت لامرأَة عثمان بن مَظْعُون وقد تَرَكَت الخضاب والطِّيبَ: أَمُشْهِدٌ أَم مُغِيبٌ؟ قالت: مُشْهِدٌ كَمُغِيبٍ؛ يقال: امرأَة مُشْهِدٌ إِذا كان زوجها حاضراً عندها، ومُغِيبٌ إِذا كان زوجها غائباً عنها. ويقال فيه: مُغِيبَة ولا يقال مُشْهِدَةٌ؛ أَرادت أَن زوجها حاضر لكنه لا يَقْرَبُها فهو كالغائب عنها.
والشهادة والمَشْهَدُ: المَجْمَعُ من الناس. والمَشْهَد: مَحْضَرُ الناس. ومَشاهِدُ مكة: المَواطِنُ التي يجتمعون بها، من هذا. وقوله تعالى: وشاهدٍ ومشهودٍ؛ الشاهِدُ: النبي، صلى الله عليه وسلم، والمَشْهودُ: يومُ القيامة. وقال الفراءُ: الشاهِدُ يومُ الجمعة، والمشهود يوم عرفةَ لأَن الناس يَشْهَدونه ويَحْضُرونه ويجتمعون فيه. قال: ويقال أَيضاً: الشاهد يومُ القيامة فكأَنه قال: واليَوْمِ الموعودِ والشاهد، فجعل الشاهد من صلة الموعود يتبعه في خفضه. وفي حديث الصلاة: فإِنها مَشْهودة مكتوبة أَي تَشْهَدُها الملائكة وتَكتُبُ أَجرها للمصلي. وفي حديث صلاة الفجر: فإِنها مَشْهودة مَحْضورة يَحْضُرها ملائكة الليل والنهار، هذه صاعِدةٌ وهذه نازِلَةٌ. قال ابن سيده: والشاهِدُ من الشهادة عند السلطان؛ لم يفسره كراع بأَكثر من هذا.
والشَّهِيدُ: المقْتول في سبيل الله، والجمع شُهَداء. وفي الحديث: أَرواحُ الشهَداءِ قي حَواصِل طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ من وَرَق (* قوله «تعلق
من ورق إلخ» في المصباح علقت الإبل من الشجر علقاً من باب قتل وعلوقاً: أكلت منها بأفواهها. وعلقت في الوادي من باب تعب: سرحت. وقوله، عليه السلام: أرواح الشهداء تعلق من ورق الجنة، قيل: يروى من الأَول، وهو الوجه اذ لو كان من الثاني لقيل تعلق في ورق ، وقيل من الثاني، قال القرطبي وهو الأكثر.) الجنة، والإسم الشهادة. واسْتُشْهِدَ: قُتِلَ شهِيداً. وتَشَهَّدَ: طلب الشهادة. والشَّهِيدُ: الحيُّ؛ عن النصر بن شميل في تفسير الشهيد الذي يُسْتَشْهَدُ: الحيّ أَي هو عند ربه حيّ. ذكره أَبو داود (* قوله
«ذكره أبو داود إلى قوله قال أبو منصور» كذا بالأصل المعول عليه ولا يخفى ما فيه من غموض. وقوله «كأن أرواحهم» كذا به أيضاً ولعله محذوف عن لان أرواحهم.) أَنه سأَل النضر عن الشهيد فلان شَهِيد يُقال: فلان حيّ أَي هو عند ربه حيّ؛ قال أَبو منصور: أُراه تأَول قول الله عز وجل: ولا تحسبن الذين قُتِلوا في سبيل الله أَمواتاً بل أَحياءٌ عند ربهم؛ كأَنَّ أَرواحهم أُحْضِرَتْ دارَ السلام أَحياءً، وأَرواح غَيْرِهِم أُخِّرَتْ إِلى البعث؛ قال: وهذا قول حسن. وقال ابن الأَنباري: سمي الشهيد شهيداً لأَن اللهَ وملائكته شُهودٌ له بالجنة؛ وقيل: سُمُّوا شهداء لأَنهم ممن يُسْتَشْهَدُ يوم القيامة مع النبي، صلى الله عليه وسلم، على الأُمم الخالية. قال الله عز وجل: لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيداً؛ وقال أَبو إِسحق الزجاج: جاءَ في التفسير أَن أُمم الأَنبياء تكَذِّبُ في الآخرة من أُرْسِلَ إِليهم فيجحدون أَنبياءَهم، هذا فيمن جَحَدَ في الدنيا منهم أَمْرَ الرسل، فتشهَدُ أُمة محمد، صلى الله عليه وسلم، بصدق الأَنبياء وتشهد عليهم بتكذيبهم، ويَشْهَدُ النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، لهذه بصدقهم. قال أَبو منصور: والشهادة تكون للأَفضل فالأَفضل من الأُمة، فأَفضلهم من قُتِلَ في سبيل الله، مُيِّزوا عن الخَلْقِ بالفَضْلِ وبيَّن الله أَنهم أَحياءٌ عند ربهم يُرْزقون فرحين بما آتاهم الله من فضله؛ ثم يتلوهم في الفضل من عدّه النبي، صلى الله عليه وسلم، شهيداً فإِنه قال: المَبْطُونُ شَهيد، والمَطْعُون شَهِيد. قال: ومنهم أَن تَمُوتَ المرأَةُ بِجُمَع. ودل خبر عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: أَنَّ مَنْ أَنْكَرَ مُنْكَراً وأَقام حَقّاً ولم يَخَفْ في الله لَومَة لائم أَنه في جملة الشهداء، لقوله، رضي الله عنه: ما لكم إِذا رأَيتم الرجل يَخْرِقُ أَعْراضَ الناس أَن لا تَعْزِمُوا عليه؟ قالوا: نَخافُ لسانه، فقال: ذلك أَحْرَى أَن لا تكونوا شهداء. قال الأَزهري: معناه، والله أَعلم، أَنَّكم إِذا لم تَعْزِموا وتُقَبِّحوا على من يَقْرِضُ أَعْراضَ المسلمين مخافة لسانه، لم تكونوا في جملة الشهداء الذين يُسْتَشهَدُون يوم القيامة على الأُمم التي كذبت أَنبياءَها في الدنيا.
الكسائي: أُشْهِدَ الرجلُ إِذا استُشهد في سبيل الله، فهو مُشْهَدٌ، بفتح الهاءِ؛ وأَنشد:
أَنا أَقولُ سَأَموتُ مُشْهَداً
وفي الحديث: المبْطُونُ شَهِيدٌ والغَريقُ شَهيدٌ؛ قال: الشهيدُ في الأَصل من قُتِلَ مجاهداً في سبيل الله، ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلق على من سماه النبي، صلى الله عليه وسلم، من المَبْطُون والغَرِق والحَرِق وصاحب الهَدْمِ وذات الجَنْب وغيرِهم، وسُمِّيَ شَهيداً لأَن ملائكته شُهُودٌ له بالجنة؛ وقيل: لأَن ملائكة الرحمة تَشْهَدُه، وقيل: لقيامه بشهادَة الحق في أَمْرِ الله حتى قُتِلَ، وقيل: لأَنه يَشْهَدُ ما أَعدّ الله له من الكرامة بالقتل، وقيل غير ذلك، فهو فَعيل بمعنى فاعل وبمعنى مفعول على اختلاف التأْويل.
والشَّهْدُ والشُّهْد: العَسَل ما دام لم يُعْصَرْ من شمَعِه، واحدته شَهْدَة وشُهْدَة ويُكَسَّر على الشِّهادِ؛ قال أُمية:
إِلى رُدُحٍ، من الشِّيزى، مِلاءٍ
لُبابَ البُرِّ، يُلْبَكُ بالشِّهادِ
(* قوله «ملاء» ككتاب، وروي بدله
عليها.) أَي من لباب البر يعني الفالوذَق. وقيل: الشَّهْدُ والشُّهْدُ والشَّهْدَة العَسَلُ ما كان.
وأَشْهَدَ الرجُل: بَلَغَ؛ عن ثعلب. وأَشْهَدَ: اشْقَرَّ واخْضَرَّ مِئْزَرُه. وأَشْهَدَ: أَمْذَى، والمَذْيُ: عُسَيْلَةٌ. أَبو عمرو: أَشْهَدَ الغلام إِذا أَمْذَى وأَدرَك. وأَشْهَدت الجاريةُ إِذا حاضت وأَدْركتْ؛ وأَنشد:
قامَتْ تُناجِي عامِراً فأَشْهَدا،
فَداسَها لَيْلَتَه حتى اغْتَدَى
والشَّاهِدُ: الذي يَخْرُجُ مع الولد كأَنه مُخاط؛ قال ابن سيده: والشُّهودُ ما يخرجُ على رأْس الولد، واحِدُها شاهد؛ قال حميد بن ثور الهلالي:فجاءَتْ بِمثْلِ السَّابِرِيِّ، تَعَجَّبوا
له، والصَّرى ما جَفَّ عنه شُهودُها
ونسبه أَبو عبيد إِلى الهُذَلي وهو تصحيف. وقيل: الشُّهودُ الأَغراس التي تكون على رأْس الحُوار. وشُهودُ الناقة: آثار موضع مَنْتَجِها من سَلًى أَو دَمٍ.
والشَّاهِدُ: اللسان من قولهم: لفلان شاهد حسن أَي عبارة جميلة. والشاهد: المَلَك؛ قال الأَعشى:
فلا تَحْسَبَنِّي كافِراً لك نَعْمَةً
على شاهِدي، يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ
وقال أَبو بكر في قولهم ما لفلان رُواءٌ ولا شاهِدٌ: معناه ما له مَنْظَرٌ ولا لسان، والرُّواءُ المَنظَر، وكذلك الرِّئْيِ. قال الله تعالى: أَحسنُ أَثاثاً ورِئْياً؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
لله دَرُّ أَبيكَ رَبّ عَمَيْدَرٍ،
حَسَن الرُّواءِ، وقلْبُه مَدْكُوكُ
قال ابن الأَعرابي: أَنشدني أَعرابي في صفة فرس:
له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْه وشاهِدُ
قال: الشاهِدُ مِن جَرْيِهِ ما يشهد له على سَبْقِه وجَوْدَتِهِ، وقال غيره: شاهِدُه بذله جَرْيَه وغائبه مصونُ جَرْيه.

##### Türkçe

Allah عز وجل’in isimlerindendir: **الشهيد**. Ebû İshak dedi ki: **الشهيد** Allah’ın isimlerindendir; şehadetinde emin olandır. Dedi ki: Ve **الشهيد**’in, ilminden hiçbir şeyin kaybolmadığı kimse olduğu da söylenmiştir. Ve **الشهيد**: حاضر (hazır olan). Ve **فعيل** (kalıbı), **فاعل**’de mübalağa bina(lar)ındandır; ilim mutlak olarak dikkate alınırsa o **العليم**’dir; bâtın işlere izafe edilirse o **الخبير**’dir; zahir işlere izafe edilirse o **الشهيد**’dir; bununla beraber, kıyamet günü خلق (yaratılmışlar) üzerine şahitlik etmesi de dikkate alınabilir. İbn Sîde: **الشاهد** bilen kimsedir; bildiğini açıklayan kimsedir; **شَهِدَ** şehadet etti, şehadet (etti); ondan, Yüce Allah’ın sözü: **شهادَةُ بينِكم إِذا حضر أَحدَكم الموتُ حين الوصية اثنان**; yani: aranızdaki şehadet, iki kişinin şehadetidir; muzafı hazfetti ve muzafun ileyhi onun makamına ikame etti. Ferrâ dedi ki: İstersen **اثنين**’i **حين الوصية** ile رفع edersin; yani: sizden iki adalet sahibi yahut dininizden olmayanlardan iki kişi—Yahudilerden ve Hristiyanlardan—şahitlik etsin; bu, sefer ve zaruret içindir; zira bu durumda dışında kâfirin Müslüman üzerine şehadeti caiz olmaz. Ve bir erkek **شاهِدٌ**’dir; dişi de böyledir; çünkü bunun en bilinen(şekli) ancak müzekkerdedir. Cem‘i **أَشْهاد** ve **شُهود**’dur; ve **شَهيدٌ** ve cem‘i **شُهَداء**’dır. Ve **الشَّهْدُ**: Sîbeveyh’e göre cem‘ için bir isimdir; Ahfeş dedi ki: o bir cem‘dir. Ve **أَشْهَدْتُهُم عليه**. Ve **اسْتَشْهَدَه**: ondan şehadeti istedi. Ve tenzilde: **واستشهدوا شَهِيدين**.

Ve **الشَّهادَة** kesin bir haberdir; ondan dersin ki: adam **شَهِدَ** şuna karşı; bazen de **شَهْدَ** derler, hafifletme için **الهاء**’yı sükûn ile; Ahfeş’ten. Ve onların sözü: **اشْهَدْ بكذا**; yani: yemin et. Ve namazdaki **التَّشَهُّد**: bilinen(şey)dir. İbn Sîde: ve **التَّشَهُّد** “**التحياتُ للهِ**”in okunmasıdır; ve onun اشتقاقı “**أَشهد أَن لا إِله إِلا الله وأَشهد أَن محمداً عبده ورسوله**”dendir; o, şehadetten **تَفَعُّل**’dür. İbn Mes‘ûd hadîsinde: bize **التَّشَهُّد**’ü, Kur’ân’dan sûreyi öğrettiği gibi öğretirdi; namazın teşehhüdü olan **التحياتُ**’ı kasteder. Ebû Bekr b. el-Enbârî, müezzinin “**أَشهد أَن لا إِله إِلا الله**” sözünde dedi ki: “**أَعْلَمُ أَن لا إِله إِلا الله** ve **أُبَيِّنُ أَن لا إِله إِلا الله**.” Dedi ki: ve onun “**أَشهد أَن محمداً رسول الله**” sözü: “**أَعلم** ve **أُبيِّن** ki **أَنَّ محمداً رسول الله**.” Ve O’nun عز وجل sözü: **شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو**; Ebû Ubeyde dedi ki: **شَهِدَ الله**’ın manası: Allah hükmetti ki O’ndan başka ilah yoktur; ve hakikati: Allah bildi ve Allah açıkladı; çünkü şahit, bildiğini açıklayan bilendir. Böylece Allah, yarattığı her şeyle tevhidine delalet etti; O’ndan başka ilah yoktur diye açıkladı; hiç kimsenin, O’nun inşa ettiğinden bir tek şeyi bile inşa etmeye güç yetiremeyeceğini (açıkladı). Melekler, büyük kudretini müşahede ettiklerinden dolayı şahitlik ettiler; ilim sahipleri de, yanlarında sabit olan ve O’nun yaratmasından kendilerine açıklanan—başkasının güç yetiremeyeceği—şeye şahitlik ettiler. Ebû’l-Abbâs dedi ki: **شهد الله**: Allah açıkladı ve izhar etti. Ve **شَهِدَ الشاهِدُ** hâkimin yanında; yani bildiğini beyan etti ve onu izhar etti; buna delalet eder: **شاهدين على أَنفسهم بالكفر**; bu, onların, Muhammed’i tanıdıkları ve ona uymaya teşvik ettikleri peygamberlere iman etmeleri, sonra onlara muhalefet edip onu yalanlamaları sebebiyledir; böylece “biz kâfiriz” demeseler bile, bununla kendi nefisleri üzerine küfrü beyan ettiler. Ve denildi ki: **شاهدين على أَنفسهم بالكفر** sözünün manası: Arap müşrikleri dışında Yahudilik, Hristiyanlık ve Mecusîlik dinine nispet edilen her fırka—zira onlar bu isimden çekinmezlerdi—onu kabul etmeleri, kendi nefisleri üzerine şirk ile şehadetleridir; ve telbiyelerinde şöyle derlerdi: “**لبَّيْكَ لا شَريكَ لك إِلاَّ شريكٌ هو لكَ تَمْلِكُه وما ملك**.” Münzirî, Ahmed b. Yahyâ’ya Allah عز وجل’in sözü hakkında sordu: **شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو**; o dedi ki: “Her ne **شهد الله** ise, o **علم الله** manasındadır.” Dedi ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: manası “Allah dedi”dir; ve manası “Allah bildi” olur; ve manası “Allah yazdı” olur. İbnü’l-Enbârî dedi ki: manası: Allah açıkladı ki O’ndan başka ilah yoktur.

Ve falan, falana bir hak ile **شَهِدَ**; o **شاهد** ve **شهيد**’dir. Ve falan **اسْتُشِهْدَ** edildi; o **شَهِيدٌ**’dir. Ve **المُشاهَدَةُ**: معاينة (gözle görme). Ve onu **شَهِدَه شُهوداً**; yani onu حاضر oldu; o **شاهدٌ**’dir. Ve bir kavim **شُهُود**; yani حُضور (hazır bulunanlar); o aslında bir masdardır. Ve **شُهَّدٌ** de, **راكِع** ve **رُكّع** gibi. Ve ona şununla **شَهِدَ له بكذا شَهادةً**; yani yanında bulunan şehadeti eda etti; o **شاهِد**’dir. Cem‘i **شَهْدٌ**’dür; **صاحِب** ve **صَحْب**; **سافر** ve **سَفْرٍ** gibi; bazıları bunu inkâr eder. **الشَّهْد**’in cem‘i **شُهود** ve **أَشْهاد**’dır. Ve **الشَّهِيدُ**: **الشَّاهِدُ**; cem‘i **الشُّهَداء**. Ve onu şuna **أَشْهَدْتُه**; o da ona karşı **فَشَهِدَ**; yani ona karşı şahit oldu. Ve adamı borçlunun ikrarı üzerine **أَشْهَدْتُ** ve onu **اسْتَشْهَدتُه** aynı manada; ondan Yüce Allah’ın sözü: **واسْتَشْهِدُوا شَهيدَيْن من رجالكم**; yani: iki şahidi **أَشْهِدُوا**. Şahide **شَهيد** denir ve **شُهَداءَ** diye cem‘ edilir. Ve beni onun nikâhına **أَشْهَدَني**: beni hazır etti.

Ve falanı falana karşı **اسْتَشْهَدْتُ**; eğer ondan, taşıdığı bir şehadeti ikame etmesini istemişsem. Hadîste: **خَيْرُ الشُّهَداءِ الذي يأْتي بِشهَادَتِه قبل إنْ يُسْأَلَها**; İbnü’l-Esîr dedi ki: o, hak sahibinin, kendisiyle birlikte bir şehadeti olduğunu bilmediği kimsedir; ve denildi ki: bu, emanet ve vedia ve başkasının bilmediği şeylerdedir; ve denildi ki: bu, şahit **اسْتُشْهِدَ** edildiğinde, onu geciktirmemesi ve engellememesi hususunda, şahitliğe süratle icabetin bir meselidir. Şehadetin aslı: gördüğünü haber vermektir. Ondan: “Bir kavim gelir, **يَشْهَدون** ve **لا يُسْتَشْهَدون**”; bu, hak sahibinin ondan istemesinden önce şehadeti eda eden ve şehadeti kabul edilmeyen ve onunla amel edilmeyen kimse hakkında umumidir; ve ondan önceki ise hususidir. Ve denildi ki: manası, onların, üzerine şehadeti yüklenmedikleri ve yanlarında bulunmayan bâtıl ile şahitlik etmeleridir. Hadîste: **اللّعَّانون لا يكونون شهداء**; yani şehadetleri işitilmez; ve denildi ki: kıyamet günü geçmiş ümmetler üzerine şahitler olmazlar. Lukata hadîsinde: **فَلْيُشْهِدْ ذا عَدْل**; şehadet emri, nefsi aldatmanın ve onda rağbetin harekete geçmesinden korkulan şeye dair bir terbiye ve irşad emridir; böylece onu, emanetten sonra hıyanete çağırır; bazen ölüm hadisesi ona iner de, varisleri onu iddia eder ve onu mirasının cümlesi içinde kılarlar. Hadîste: **شاهداك أَو يَمِينُه**; **شاهداك** gizli bir fiil ile merfû olmuştur; manası: “**ما قال شاهِداكَ**”. Lihyânî nakletti: “**إِنَّ الشَّهادةَ ليَشْهَدونَ بكذا**”; yani **أَهلَ الشَّهادَة**; “**إِن المجلس لَيَشْهَدُ بكذا**”; yani **أَهلَ المجلس** denildiği gibi. İbn Buzruc: “**شَهِدْتُ على شَهادَة سَوْءٍ**”; kötü şahitleri (**شُهَداءَ سوء**) kasteder. Ve **الشَّهادَة** hem eda edilen bir söz, hem de şahitlik eden bir kavim olur. Ve **الشاهِدُ** ve **الشَّهيد**: hazır olan; cem‘i **شُهَداء** ve **شُهَّدٌ** ve **أَشْهادٌ** ve **شُهودٌ**. Sa‘leb inşad etti:
كأَني، وإِن كانَتْ شُهوداً عَشِيرَتي،
إِذا غِبْتَ عَنّى يا عُثَيْمُ، غَريبُ
Yani: benden kaybolduğunda, ben aşiretimle konuşmam ve onlarla ünsiyet etmem; hüccetim (sebebim) (şudur ki) sanki ben garibim. Leys: Temîm’in dili **شهيد** (şîn’i kesre ile)dir; ikinci harfi boğaz harflerinden biri olan her şeyde **فِعِيل**’i kesrelerler; ve **سُفْلى** küçültülmüşü de böyledir; **فِعِيل** derler. Dedi ki: ve **شَنْعاءُ** dili, her **فِعِيل**’i kesreler; nasb ise yüksek (fasih) dildir.

Ve **شَهدَ** işi ve şehri **شَهادَةً**; o **شاهدٌ**’dir; **شُهَّد** kavminden; Sîbeveyh bunu nakletti. Yüce Allah’ın sözü: **وذلك يومٌ مَشْهودٌ**; yani: محضور (hazır bulunulan), göğün ve yerin ehli onu hazır bulunur. Benzeri: **إِنَّ قرآن الفجر كان مشهوداً**; yani sabah namazı; gece melekleri ve gündüz melekleri onu hazır bulunur. Yüce Allah’ın sözü: **أَو أَلقى السمع وهو شهيد**; yani: işitmesini حاضر kıldı; ve kalbi de buna şahit, ondan غائب olmayan. Ali hadîsinde, عليه السلام: “**وشَهِيدُكَ على أُمَّتِك يوم القيامة**”; yani: senin şahidin. Hadîste: “Günlerin efendisi cuma günüdür; o **شاهد**’dir”; yani namazına حاضر olana şahitlik eder. Sözü: **فشهادَةُ أَحدِهم أَربع شهادات بالله**; şehadetin manası burada yemindir. O’nun عز وجل sözü: **إِنا أَرسلناك شاهداً**; yani ümmetin üzerine tebliğ ve رسالت ile; ve denildi ki: açıklayıcı. Sözü: **ونزعنا من كل أُمة شهيداً**; yani ondan bir peygamber seçtik; her peygamber ümmetinin **شَهِيدُ**’idir. O’nun عز وجل sözü: **تبغونها عِوَجاً وأَنْتم شُهَداء**; yani siz şahitlik ediyor ve biliyorsunuz ki Muhammed’in nübüvveti—صلى الله عليه وسلم—haktır; çünkü Allah عز وجل onu kitabınızda açıklamıştır. O’nun عز وجل sözü: **يوم يقوم الأَشْهادُ**; yani melekler; ve **الأَشْهادُ**: **شاهد**’in cem‘idir; **ناصر** ve **أَنصار**; **صاحب** ve **أَصحاب** gibi. Ve denildi ki: **الأَشْهاد** peygamberler ve müminlerdir; Muhammed’i—صلى الله عليه وسلم—yalanlayanlar üzerine şahitlik ederler. Mücâhid dedi: **ويَتْلُوه شاهد منه**; yani koruyucu bir melek. Şemir, Ebû Eyyûb el-Ensârî hadîsinde rivayet etti: ikindi namazını zikretti, sonra dedi ki: Ebû Eyyûb’a dedik: **الشَّاهِدُ** nedir? Dedi ki: yıldızdır; sanki gecede şahitlik eder; yani hazır bulunur ve görünür. Ve **صلاةُ الشاهِدِ**: akşam namazıdır; onun adıdır. Şemir dedi ki: bu, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine racidir. Başkası dedi ki: bu namaz **صلاةَ البَصَرِ** diye de adlandırılır; çünkü vaktinde göğün yıldızları görülür; böylece **البَصَرُ** yıldızı görmeyi idrak eder; bunun için ona **صلاةُ البصر** denildi. Ve **صلاةِ الشاهد** hakkında denildi ki: o sabah namazıdır; çünkü yolcu onu, hazır olan gibi kılar; ondan kısaltmaz. Dedi ki:
فَصَبَّحَتْ قبلَ أَذانِ الأَوَّلِ
تَيْماء، والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَل،
قَبْلَ صلاةِ الشاهِدِ المُسْتَعْجل
Ebû Sa‘îd ed-Darîr’den rivayet edildi: akşam namazı, mukim ile yolcunun onda eşit olması ve onun kısaltılmaması sebebiyle **شاهداً** diye adlandırılır. Ebû Mansûr dedi ki: birinci söz (doğru)dur; çünkü sabah namazı da kısaltılmaz; onda da hazır olan ile yolcu eşittir; fakat **شاهداً** diye adlandırılmamıştır. O’nun عز وجل sözü: **فمن شَهِدَ منكم الشهر قليصمه**; manası: sizden kim ay içinde şehri **شَهْدِ** ederse; bu ancak böyledir; çünkü ayı, onda bulunan her حيّ (canlı/topluluk) şehadet eder. Ferrâ dedi ki: sıfatı çekip çıkararak **الشهر**’i nasb etti; fiilin onun üzerine vukuuyla nasb etmedi; mana: sizden kim ayda **شَهِدَ** ederse; yani seferinde غائب olmayan, حاضر olan. Ve **شاهَدَ** işi ve şehri: onu **شَهِدَه** gibi.

Ve bir kadın **مُشْهِدٌ**: kocası yanında hazır olan; **هاء**sız. Ve bir kadın **مُغِيبَة**: kocası ondan غاب etmiş olan. Bu **هاء** ile böyledir; Araplardan böyle ezberlenmiştir; kıyas mezhebine göre değil. Âişe hadîsinde: Osman b. Maz‘ûn’un karısına—boyayı ve kokuyu terk etmişken—dedi ki: “**أَمُشْهِدٌ أَم مُغِيبٌ؟**” Dedi ki: “**مُشْهِدٌ كَمُغِيبٍ**.” Denir ki: kocası yanında hazır ise kadın **مُشْهِدٌ**; kocası ondan غائب ise **مُغِيبٌ**. Ve onda **مُغِيبَة** denir; **مُشْهِدَةٌ** denmez; onun muradı: kocası hazırdır fakat ona yaklaşmaz; böylece o, ondan غائب gibidir.

Ve **الشهادة** ve **المَشْهَدُ**: insanlardan **المَجْمَعُ** (toplanma yeri/topluluk). Ve **المَشْهَد**: insanların **مَحْضَرُ**u. Ve Mekke’nin **مَشاهِدُ**’i: onların toplandıkları **المَواطِنُ**; bu(ndan). Yüce Allah’ın sözü: **وشاهدٍ ومشهودٍ**; **الشاهِدُ**: peygamber—صلى الله عليه وسلم—; ve **المَشْهودُ**: kıyamet günüdür. Ferrâ dedi ki: **الشاهِدُ** cuma günüdür; ve **المشهود** Arefe günüdür; çünkü insanlar onu şehadet eder, hazır bulunur ve onda toplanırlar. Dedi ki: ve ayrıca denilir: **الشاهد** kıyamet günüdür; sanki dedi ki: “**واليَوْمِ الموعودِ والشاهد**”; böylece **الشاهد**’i **الموعود**’un صلة’sinden kıldı; onun cer’inde ona tâbi kıldı. Namaz hadîsinde: “**فإِنها مَشْهودة مكتوبة**”; yani melekler onu şehadet eder ve namaz kılan için ecrini yazar. Sabah namazı hadîsinde: “**فإِنها مَشْهودة مَحْضورة**”; gece melekleri ve gündüz melekleri onu hazır bulunur; bu yükselen, şu inen. İbn Sîde dedi ki: ve **الشاهِدُ**, sultanın yanında şehadetten (olan kimsedir); Kurâ‘ bunu bundan fazla tefsir etmedi.

Ve **الشَّهِيدُ**: Allah yolunda öldürülen; cem‘i **شُهَداء**. Hadîste: “**أَرواحُ الشهَداءِ قي حَواصِل طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ من وَرَق الجنة**”; isim: **الشهادة**. Ve **اسْتُشْهِدَ**: **شهِيداً** olarak öldürüldü. Ve **تَشَهَّدَ**: şehadeti طلب etti. Ve **الشَّهِيدُ**: diri olan; **الشهيد الذي يُسْتَشْهَدُ**’in tefsirinde Nasr b. Şümeyl’den: diri; yani Rabbi katında diridir. Ebû Dâvûd onu zikretti: Nadr’a **الشهيد** hakkında sordu; “falan **شَهِيد** denir: falan diridir; yani Rabbi katında diridir.” Ebû Mansûr dedi ki: onu, Allah عز وجل’in sözüne te’vil etmiş görünüyor: **ولا تحسبن الذين قُتِلوا في سبيل الله أَمواتاً بل أَحياءٌ عند ربهم**; sanki onların ruhları, دار السلام’a diri olarak hazır kılınmıştır; başkalarının ruhları ise dirilişe kadar ertelenmiştir. Dedi ki: bu güzel bir sözdür. İbnü’l-Enbârî dedi ki: **الشهيد**’e **شهيداً** adı verildi; çünkü Allah ve melekleri ona cennet ile **شُهودٌ**’dur; ve denildi ki: onlara **شهداء** denildi; çünkü onlar, kıyamet günü peygamberle—صلى الله عليه وسلم—geçmiş ümmetler üzerine şahitlik ettirilenlerdendir. Allah عز وجل dedi: **لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيداً**. Ebû İshak ez-Zeccâc dedi ki: tefsirde geldiğine göre peygamberlerin ümmetleri, ahirette kendilerine gönderileni yalanlar; peygamberlerini inkâr ederler; bu, dünyada resullerin emrini inkâr eden kimseler hakkındadır; böylece Muhammed’in ümmeti—صلى الله عليه وسلم—peygamberlerin doğruluğuna şahitlik eder ve onların yalanlamalarıyla aleyhlerine şahitlik eder; peygamber—صلى الله عليه وسلم—de bunların doğruluğuna şahitlik eder. Ebû Mansûr dedi ki: şehadet, ümmetin en faziletlisinden en faziletlisine olur; onların en faziletlisi Allah yolunda öldürülendir; خلق’tan fazilet ile ayrıldılar; Allah onların Rabbi katında diri olduklarını, rızıklandırıldıklarını, Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinçli olduklarını açıkladı. Sonra fazilette onları, peygamberin—صلى الله عليه وسلم—**شهيداً** saydığı kimse takip eder; zira o dedi ki: “**المَبْطُونُ شَهيد** ve **المَطْعُون شَهِيد**.” Dedi ki: onlardan, kadının **بِجُمَع** ile ölmesidir. Ömer b. el-Hattâb’ın—رضي الله عنه—haberi delalet etti ki: kim bir münkeri inkâr eder, bir hakkı ikame eder ve Allah hakkında kınayanın kınamasından korkmazsa, o şehitler cümlesindedir; onun—رضي الله عنه—sözü sebebiyle: “Size ne oluyor ki, adamın insanların ırzlarını yırttığını gördüğünüzde ona karşı azmetmiyorsunuz?” Dediler ki: “Dilinden korkuyoruz.” Dedi ki: “Bu, şahitler olmamanıza daha layıktır.” Ezherî dedi ki: manası—Allah daha iyi bilir—şudur: Müslümanların ırzlarını kemiren kimseyi, dilinden korkarak azmetmez ve çirkinlemezseniz, kıyamet günü dünyada peygamberlerini yalanlayan ümmetler üzerine şahitlik ettirilen şehitler cümlesinde olmazsınız.

Kisâî: adam **أُشْهِدَ** edildi; eğer Allah yolunda **استُشهد** edildiyse; o **مُشْهَدٌ**’dir, **الهاءِ**’nın fethiyle. Ve inşad etti:
أَنا أَقولُ سَأَموتُ مُشْهَداً
Hadîste: “**المبْطُونُ شَهِيدٌ والغَريقُ شَهيدٌ**.” Dedi ki: **الشهيدُ** aslında Allah yolunda mücahid olarak öldürülendir; sonra onda genişletildi; peygamberin—صلى الله عليه وسلم—**المَبْطُون** ve **الغَرِق** ve **الحَرِق** ve **صاحب الهَدْم** ve **ذات الجَنْب** ve başkaları diye adlandırdığı kimseye de ıtlak edildi. Ve ona **شَهيداً** adı verildi; çünkü melekleri ona cennet ile **شُهُودٌ**’dur; ve denildi ki: rahmet melekleri onu şehadet eder; ve denildi ki: Allah’ın emrinde hakkın şehadetiyle kıyam ettiği için, ta ki öldürülünceye kadar; ve denildi ki: öldürülmekle Allah’ın ona hazırladığı keremeti şehadet ettiği için; ve başka(ları) da denildi. O, te’vilin ihtilafına göre, **فعيل**’dir; **فاعل** manasında ve **مفعول** manasında.

Ve **الشَّهْدُ** ve **الشُّهْد**: balmumu(ndan) sıkılmadıkça baldır; bir tanesi **شَهْدَة** ve **شُهْدَة**’dir; **الشِّهادِ** üzerine kırılır. Ümeyye dedi ki:
إِلى رُدُحٍ، من الشِّيزى، مِلاءٍ
لُبابَ البُرِّ، يُلْبَكُ بالشِّهادِ
Yani: buğdayın özünden; yani **الفالوذَق**. Ve denildi ki: **الشَّهْدُ** ve **الشُّهْدُ** ve **الشَّهْدَة**: baldır; ne ise.

Ve **أَشْهَدَ** adam: erginliğe ulaştı; Sa‘leb’den. Ve **أَشْهَدَ**: izârı sarardı ve yeşerdi. Ve **أَشْهَدَ**: mezi geldi; ve **المَذْيُ**: küçük bir balcık (az bir bal). Ebû Amr: oğlan **أَشْهَدَ** eder; eğer mezi gelirse ve erginliğe erişirse. Ve cariye **أَشْهَدت**; eğer hayız görürse ve erginliğe erişirse. Ve inşad etti:
قامَتْ تُناجِي عامِراً فأَشْهَدا،
فَداسَها لَيْلَتَه حتى اغْتَدَى
Ve **الشَّاهِدُ**: çocukla birlikte çıkan şeydir; sanki bir iplik (mukhat) gibidir. İbn Sîde dedi ki: ve **الشُّهودُ**, çocuğun başında çıkan şeydir; bir tanesi **شاهد**’dir. Humeyd b. Sevr el-Hilâlî dedi ki:
فجاءَتْ بِمثْلِ السَّابِرِيِّ، تَعَجَّبوا
له، والصَّرى ما جَفَّ عنه شُهودُها
Ebû Ubeyd onu Hüzeli’ye nispet etti; o bir tashiftir. Ve denildi ki: **الشُّهودُ**, yavru devenin başında olan çıkıntılardır. Ve devenin **شُهودُ**’u: doğurduğu yerin izleridir; **سَلًى** yahut kan(dan).

Ve **الشَّاهِدُ**: “falanın **شاهد**’i güzeldir” sözlerinden; yani güzel bir ifade. Ve **الشاهد**: melek; A‘şâ dedi ki:
فلا تَحْسَبَنِّي كافِراً لك نَعْمَةً
على شاهِدي، يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ
Ebû Bekr, “falanın ne **رُواءٌ**’u ne de **شاهِدٌ**’i var” sözlerinde dedi ki: manası: onun ne bir görünüşü ne de bir dili var; **الرُّواءُ** görünüş(şekil)dir; **الرِّئْيِ** de böyledir. Allah تعالى dedi: **أَحسنُ أَثاثاً ورِئْياً**. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
لله دَرُّ أَبيكَ رَبّ عَمَيْدَرٍ،
حَسَن الرُّواءِ، وقلْبُه مَدْكُوكُ
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: bir a‘râbî bana, bir atın sıfatında inşad etti:
له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْه وشاهِدُ
Dedi ki: **الشاهِدُ**, onun koşusundan, onun birinciliğine ve iyiliğine şahitlik eden şeydir. Başkası dedi ki: onun **شاهِدُ**’i, koşusunu بذل etmesidir; ve onun **غائبه**’si, koşusunun korunmuş olmasıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ه د * * الشَّهادةُ * خبر قاطع تقول * شَهِدَ * على كذا من باب سلم وربما قالوا * شَهْدَ * الرجل بسكون الهاء تخفيفا وقولهم أشهد بكذا أي أحلف و * المُشاهَدةُ * المعاينة و * شَهِدَهُ * بالكسر * شُهودا * أي حضره فهو * شَاهِدٌ * وقوم * شُهُودٌ * أي حضور وهو في الأصل مصدر و * شُهَّدٌ * أيضا مثل راكع ورُكَّعٌ و * شَهِد * له بكذا أي أدى ما عنده من الشهادة فهو * شَاهِدٌ * والجمع * شَهْدٌ * مثل صاحب وصحْب وسافر وسفْر وبعضهم ينكره وجمع الشهد * شُهودٌ * و * أشْهادٌ * و * الشَّهيدُ * الشاهد والجمع * الشُّهَدَاءُ * و * أشْهَدَهُ * على كذا * فشَهِدَ * عليه و * اسْتشهَدَهُ * سأله أن يشهد و * الشَّهِيدُ * القتيل في سبيل الله تعالى وقد * اسْتُشْهِدَ * فلان على ما لم يسم فاعله والاسم * الشَّهادةُ * و * التَّشَهُّدُ * في الصلاة معروف و * الشَّهْدُ * بفتح الشين وضمها العسل في شمعها والجمع * شِهادٌ * بالكسر قلت إنما قال في شمعها لأن العسل يذكر ويؤنث ولكن الأغلب عليه التأنيث على ما نذكره في ع س ل

##### Türkçe

* ش ه د * * **الشَّهادةُ** * kesin haber; dersin ki: * **شَهِدَ** * şuna karşı, سلم بابından; bazen de dediler ki: * **شَهْدَ** * adam, هاء’nın sükûnu ile, hafifletme olarak. Ve onların sözü: “أشهد بكذا” yani yemin ederim. Ve * **المُشاهَدةُ** * gözle görme. Ve * **شَهِدَهُ** * kesre ile, * **شُهودا** *; yani ona hazır bulundu; o hâlde o * **شَاهِدٌ** *dir. Ve bir kavim * **شُهُودٌ** *; yani hazır bulunanlar; ve o aslında masdardır. Ve * **شُهَّدٌ** * da; راكع ve رُكَّعٌ gibi. Ve * **شَهِد** * ona şununla; yani şahitlikten yanındaki şeyi eda etti; o hâlde o * **شَاهِدٌ** *dir. Ve cem‘i * **شَهْدٌ** *; صاحب ve صحْب, ve سافر ve سفْر gibi; bazıları onu inkâr eder. Ve **الشهد**’in cem‘i * **شُهودٌ** * ve * **أشْهادٌ** *dur. Ve * **الشَّهيدُ** * şahit; cem‘i * **الشُّهَدَاءُ** *dur. Ve * **أشْهَدَهُ** * şuna karşı; böylece ona karşı * **فشَهِدَ** *. Ve * **اسْتشهَدَهُ** *: ondan şahitlik etmesini istedi. Ve * **الشَّهِيدُ** *: Allah Teâlâ’nın yolunda öldürülen; ve “falanca * **اسْتُشْهِدَ** *” denilmiştir; faili adlandırılmayan üzere. Ve isim * **الشَّهادةُ** *dır. Ve * **التَّشَهُّدُ** * namazda mâlûmdur. Ve * **الشَّهْدُ** * şîn’in fethiyle ve dammesiyle: mumundaki bal; cem‘i * **شِهادٌ** * kesre ile. Dedim ki: “mumunda” dedi; çünkü bal müzekker de müennes de zikredilir; fakat onun üzerinde galip olan müennesliktir; ع س ل’de zikredeceğimiz üzere.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشهأدة خبر قاطع، كذا في اللسأن، والأساس. وقد شهد الرجل على كذا، كعلم وكرم شهدا وشهادة، وقد تسكن هاؤه للتخفيف عن الأخفش. قال شيخنا: لن الثلاثي الحلقي العين الذي على فعل بالضم، أو فعل بالكسر، يجوز تسكين عينه تخفيفا مطلقا، كما في الكافية المالكية والتسهيل وشروحهما، وغيرها، بل جوزوا في ذلك أربع لغات: شهد، كفرح، وشهد، بسكون الهاء مع فتح الشين، وشهد، بكسرها أيضا مع سكون الهاء، وشهد بكسرتين، وأنشدوا:
  إذا غاب عنا غاب عنا ربيعنا                      وإن شهد أجدى خيره ونوافله

  وشهده كسمعه شهودا أي حضره، فهو شاهد، ج شهود، أي حضور، وهو في الأصل مصدر، وشهد أيضا، مثل راكع وركع. ويقال: شهد لزيد بكذا شهادة، أي أدى ما عنده من الشهادة، فهو شاهد ج شهد، بالفتح، مثل صاحب وصحب، وسافر وسفر، وبعضهم ينكره. وهو عند سيبويه اسم للجمع، وقال الأخفش هو جمع، وجج، أي جمع الجمع: شهود، بالضم وأشهاد، ويقال إن فعلا بالفتح لا يجمع على أفعال إلا في الألفاظ الثلاثة المعلومة لا رابع لها، نقله شيخنا. واستشهده: سأله الشهادة، ومنه لا أستشهده كاذبا. وفي القرآن:  واستشهدوا شهيدين  واستشهدت فلانا على فلان: سألته إقامة شهادة احتملها. وأشهدت الرجل على إقرار الغريم، واستشهدته، بمعنى واحد. ومنه قوله تعالى:  واستشهدوا شهيدين من رجالكم  أي أشهدوا شاهدين. والشهيد وتكسر شينه قال الليث: وهي لغة بني تميم، وكذا كل فعيل حلقي العين، سواء كان وصفا كهذا، واسما جامدا كرغيف وبعير. قال الهمداني في إعراب القرآن: أهل الحجاز وبنو أسد يقولون: رحيم ورغيف وبعير، بفتح أوائلهن. وقيس، وربيعة، وتميم، يقولون: رحيم ورغيف وبعير بكسر أوائلهن وقال السهيلي في الروض: الكسر لغة تميم في كل فعيل عين فعله همزة أو غيرها من حروف الحلق، فيسكرون أوله، كرحيم وشهيد. وفي شرح الدريدية لابن خالويه: كل اسم على فعيل ثانيه حرف حلق يجوز فيه إتباع الفاء العين، كبعير وشعير ورغيف ورحيم، وحكى الشيخ النووي في تحريره عن الليث: أن قوما من العب يقولون ذلك وإن لم يكن عينه حرف حلق، ككبير وكريم وجليل ونحوه. قلت: وهم بنو تميم. كما تقدم. الشاهد وهو العالم الذي يبين ما علمه. قاله ابن سيده.

  والشهيد، في أسماء الله تعالى: الأمين في شهادة، ونص التكملة: في شهادته. قاله أبو إسحاق وقال أيضا: وقيل: الشهيد، في أسمائه تعالى: الذي لا يغيب عن علمه شيئ والشهيد: الحاضر. وفعيل من أبنية المبالغة في فاعل، فإذا اعتبر العلم مطلقا فهو العليم، وإذا أضيف إلى الأمور الباطنة فهو الخبير، وإذا أضيف إلى الأمور الظاهرة فهو الشهيد. وقد يعتبر مع هذا أن يشهد على الخلق يوم القيامة. والشهيد، في الشرع: القتيل في سبيل الله واختلف في سبب تسمية فقيل: لأن ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضر غسله أو نقل روحه إلى الجنة، أو لأن الله وملائكته شهود له بالجنة، كما قال ابن الأنباري. أو لأنه ممن يستشهد يوم القيامة مع النبي صلى الله عليه وسلم على الأمم الخالية التي كذبت أنبياءها في الدنيا. قال الله عز وجل:  لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا  وقال أبو إسحاق الزجاج: جاء في التفسير أن أمم الأنبياء تكذب في الآخرة من أرسل إليهم فيجحدون أنبياءهم، هذا فيمن جحد في الدنيا منهم أمر الرسل، فتشهد أمة محمد صلى الله عليه وسلم بصدق الأنبياء وتشهد عليهم بتكذيبهم، ويشهد النبي صلى الله عليه وسلم، لهذه الأمة بصدقهم. قال أبو منصور: والشهادة تكون للأفضل فالأفضل من الأمة، فأفضلهم من قتل في سبيل الله، ميزوا عن الخلق بالفضل، وبين الله أنهم  أحياء عند ربهم يرزقون، فرحين بما آتاهم الله من فضله  ثم يتلوهم في الفضل من عده النبي صلى الله عليه وسلم شهيدا، فإنه قال:  المبطون شهيد، والمطعون شهيد  قال: ومنهم أن تموت المرأة بجمع. وقال ابن الأثير: الشهيد في الأصل: من قتل مجاهدا في سبيل الله، ثم اتسع فيه فأطلق على من سماه النبي صلى الله عليه وسلم من المبطون والغرق والحرق وصاحب الهدم وذات الجنب وغيرهم. أو لسقوطه على الشاهدة، أي الأرض، نقله الصاغاني أو لأنه حي لم يمت، كأنه عند ربه شاهد، أي حاضر، كذا جاء عن النضر بن شميل. ونقله عنه أبو داوود. قال أبو منصور: أراه تأول قول الله عز وجل:  ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم  كأن أرواحهم أحضرت دار السلام أحياء، وأرواح غيرهم أخرت إلى البعث. قال: وهذا قول حسن. أو لأنه يشهد ملكوت الله وملكه، الملكوت: عالم الغيب المختص بأرواح النفوس. والملك: عالم الشهادة من المحسوسات الطبيعية. كذا في تعريفات المناوي.
 فهذه ستة أوجه في سبب تسمية الشهيد. وقيل: لقيامه بشهادة الحق، في أمر الله، حتى قتل. وقيل: لأنه يشهد ما أعد الله له من الكرامة بالقتل. أو لأنه شهد المغازي، أو لأنه شهد له بالإيمان وخاتمة الخير بظاهر حاله، أو لأن عليه شاهدا يشهد بشهادته، وهو دمه.
 وهذه خمسة أوجه أخرى، فصار المجموع منها أحد عشر وجها. وما عدا ذلك فمرجوع إلى أحد هؤلاء عند المتأمل الصادق. قال شيخنا: وقد اختلفوا في اشتقاقه، هل هو من الشهادة، أو من المشاهدة، أو الشهود، أو هو فعيل بمعنى مفعول، أو بمعنى فاعل. وذكروا لكل أوجها. ذكر أكثر ذلك محررا مهذبا الشيخ أبو القاسم السهيلي في الروض الأنف بما لا مزيد عليه.

  ج: شهداء، وفي الحديث:  أرواح الشثهداء في حواصل طير خضر تعلق من ورق الجنة  . والاسم: الشهادة وقد سبقت الإشارة إلى الاختلاف فيه قريبا. واشهد بكذا: أحلف. قال المصنف في بصائر ذوي التمييز: قولهم شهدت: يقال على ضربين: أحدهما جار مجرى العلم، وبلفظه تقام الشهادة، يقال: أشهد بكذا، ولا يرضى من الشاهد أن يقول: أعلم، بل يحتاج أن يقول أشهد. والثاني يجري مجرى القسم، فيقول: أشهد بالله إن زيدا منطلق. ومنهم من يقول: إن قال أشهد، ولم يقل: بالله، يكون قسما ويجري علمت مجراه في القسم فيجأب بجواب القسم، كقوله:
  ولقد علمت لتأنين عشية وشاهده مشاهدة: عاينه كشهده والمشأهدة: منزلة عالية من منازل السالكين وأهل الاستقامة، وهي مشاهدة معاينة تلبس نعوت القدس، وتخرس ألسنة الإشارات، ومشاهدة جمع تجذب إلى عين اليقين، وليس هذا محل إشاراتها. وامرأة مشهد، بغير هاء: حضر زوجها، وامرأة مغيبة: غاب عنها زوجها، وهذه بالهاء: هكذا حفظ عن العرب، لا على مذهب القياس.
 والتشهد في الصلاة، م معروف وهو قراءة: التحيات لله، واشتقاقه من أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا عبده ورسوله، وهو تفعل من الشهادة، وهو من الأوضاع الشرعية. والشاهد: من أسماء النبي، صلى الله عليه وسلم قال الله عز وجل  إنا أرسلناك شاهدا  أي على أمتك بالإبلاغ والرسالة، وقيل مبينا. وقال تعالى:  وشاهد ومشهود  قال المفسرون: الشاهد: هو النبي صلى الله عليه وسلم. والشاهد: اللسان من قولهم: لفلان شاهد حسن، أي عبارة جميلة. وقال أبو بكر، في قولهم: ما لفلان روأء ولا شاهد، معناه: ماله منظر ولا لسان. والشاهد: الملك، قال مجاهد:  ويتلوه شاهد منه  أي حافظ ملك، قال الأعشى:
  فلا تحسبني كافرا لك نعـمة                      على شاهد يا شاهد الله فاشهد وقال الفراء: الشاهد: يوم الجمعة، وروى شمر، في حديث أبي أيوب الأنصاري:  أنه ذكر صلاة العصر ثم قال: ولا صلاة بعدها حتى يرى الشاهد. قال: قلنا لأبي أيوب: ما الشاهد? قال: النجم كأنه يشهد في الليل، أي يحضر ويظهر. والشاهد: ما يشهد على جودة الفرس وسبقه من جريه، فسره ابن الأعرابي، وأنشد لسويد بن كرع في صفة ثور:
  ولو شاء نجاه فلم يلتبس به                      له غائب لم يبتذله وشاهد وقال غيره: شاهده: بذله جريه، وغائبه: مصون جريه. والشاهد شبه مخاط يخرج مع الولد، وجمعه شهود، قال حميد بن ثور الهلالي:
  فجاءت بمثل السابري تعجـبـوا                      له والثرى ما جف عنه شهودها قال ابن سيده: الشهود: الأغراس التي تكون على رأس الحوار. والشاهد من الأمور: السريع. وصلاة الشاهد: صلاة المغرب، قال شمر: هو راجع إلى ما فسره أبو أيوب أنه النجم. قال غيره: وتسمى هذه الصلاة صلاة البصر، لأنه يبصر في وقته نجوم السماء، فالبصر يدرك رؤية النجم، ولذلك قيل له: صلاة البصر، وقيل في صلاة الشاهد: إنها صلاة الفجر، لأن المسافر يصليها كالشاهد لا يقصر منها، قال:
  فصبحت قـبـل أذان الأول
  تيماء والصبح كسيف الصيقل
  قبل صلاة الشاهد المستعجل

  وروي عن أبي سعيد الضرير أنه قال: صلاة المغرب تسمى شاهدا، لاستواء المقيم والمسافر فيها، وأنهأ لا تقصر. قال أبو منصور: والقول الأول، لأن صلاة الفجر لا تقصر أيضا، ويستوي فيها الحاضر والمسافر، فلم تسم شاهدا. والمشهود: يوم الجمعة، أو يوم القيامة، أو يوم عرفة، الأخير قاله الفراء، لأن الناس يشهدون كلا منها، ويحضرون بها، ويجمعون فيها. وقال بعض المفسرين: الشاهد: يوم الجمعة، والمشهود: يوم القيامة. والشهد: العسل ما دام لم يعصر من شمعه، بالفتح لتميم، ويضم لأهل العالية، كما في المصباح، واحدته شهدة وشهدة. وقيل: الشهدة أخص، ج: شهأد، بالكسر، قال أمية:
  إلى ردح من الشيزى ملاء                      لباب البر يلبك بالشـهـاد أي من لباب البر. والشهد: ماء لبني المصطلق من خزاعة، نقله الصاغاني.
 وفي التنزيل العزيز  شهد الله أنه لا إله إلا هوا  سأل المنذري أحمد بن يحيى عن معناه فقال: أي علم الله، وكذا كل ما كان شهد الله، في الكتاب أو قال الله، قاله ابن الأعرابي. وقال ابن الأنباري: معناه بين الله أن لا إله إلا هو. وقال أبو عبيدة: معنى شهد الله: قضى الله، وحقيقته: علم الله، وبين الله، لأن الشاهد هو العالم الذي يبين ما علمه، فالله قد دل على توحيده بجميع ما خلق، فبين أنه لا يقدر أحد أن ينشئ شيئا واحدا مما أنشأ، وشهدت الملائكة لما عاينت من عظيم قدرته، وشهد أولو العلم بما ثبت عندهم وتبين من خلقه الذي لا يقدر عليه غيره، وقالأبو العباس: شهد الله: بين الله وأظهر. وشهد الشاهد عند الحاكم، أي بين ما يعلمه وأظهره. وفي قول المؤذن: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله. قال أبو بكر بن الأنباري: أي أعلم أن لا إله إلا الله وأبين أن لا إله إلا الله. وأشهده إملاكه: أحضره، وأشهد فلان: بلغ، عن ثعلب. وأشهد اشقر، واخضر مئزره. وأشهد: أمذى، كشهد تشهيدا، وهذه عن الصاغاني، إلا أنه قال في تفسيره: أكثر مذيه. والمذي عسيلة. وعن أيب عمرو: أشهد الغلام، إذا أمدى وأدرك، وأشهدت الجارية إذا حاضت وأدركت، وأنشد:
  قامت تنأجي عامرا فأشهدا
  فداسها ليلته حتى اغتدى وعن الكسائي: أشهد الرجل، مجهولا: قتل في سبيل الله شهيدا كاستشهد: رزق الشهادة فهو مشهد، كمكرم، وأنشد:
  أنا أقول سأموت مشهدا والمشهد، والمشهدة، والمشهدة بالفتح في الكل، وضم الهاء في الأخير، الأخيرتأن عن الفراء في نوادره محضر الناس ومجمعهم. ومشاهد مكة: المواطن التي يجتمعون بها، من هذا. وشهود الناقة بالضم: آثار موضع منتجها، أي الموضع الذي أنتجت فيه، من دم أو سلى وفي بعض النسخ: من سلى أو دم. وكزبير: الشيخ الزاهد عمر هكذا في النسخ. و الصواب: عمير ابن سعد بن شهيد بن عمر أمير حمص صاحبي وكان يقال له: نسيج وحده. وأخته سلامة بنت سعد، لها ذكر. وأبو عامر أحمد بن عبد الملك ابن أحمد بن عبد الملك بن عمر ابن محمد بن عيسى بن شهيد الأشجعي الأديب مؤلف كتاب حانوت العطار. ولد بقرطبة سنة 382 وورث الرتبة والجلالة عن أسلافه، وتوفي سنة 436، وعلى رخامة قبره من شعره:
  يا صاحبي قم فقد أطلنـا                      أنحن طول المدى هجود
  فقال لي لن نقوم منهـا                      ما دام من فوقنا الجلـيد

  تذكر كم ليلة نعـمـنـا                      في ظلهأ والزمان عيد
  وكم سرور همي علينا                      سحابـه بـره يجـود
  كل كأن لم يكن تقضى                      وشؤمه حاضر عتـيد
  حصله كاتب حـفـيط                      وضمه صادق شهـيد
  يا ويلنا إن تنكـبـتـنـا                      رحمة من بطشه شديد
  يا رب عفوا فأنت مولى                      قصر في أمرك العبيد وأبوه أبو مروان، عبد الملك بن أحمد بن عبد الملك بن شهيد القرطبي روى عن قاسم بن أصبغ وغيره، ومات سنة 393. وعبد الملك بن مروان بن شهيد، أبو الحسن القرطبي مات سنة 408 ذكرهما ابن بشكوال.
 ومما يستدرك عليه: الشهاده اليمين، وبه فسر قوله تعالى:  فشهاده أحدهم أربع شهادات بالله  . والمشهود: صلاة الفجر. ويوم مشهود: يحضره أهل السماء والأرض. والأشهأد: الملائكة، جمع شاهد، كناصر وأنصار، وقيل: هم الأنبياء. و  فمن شهد منكم الشهر  أي من شهد منكم المصر في الشهر. والشهاده: المجمع من الناس. والمشهودة: هي المكتوبة، أي يشهدها الملائكة، ويكتب أجرها للمصلي. قال ابن سيده: والشاهد: من الشهأدة عند السلطان، لم يفسره كراع بأكثر من هذا. وتشهد: طلب الشهادة. ومنية شهادة: قرية بمصر. وذو الشهأدتين: خزيمة ب ثابت. والشاهد بن غأفق بن عك من الأزد. وشهدة، الكاتبة، بالضم: معروفة، وبالفتح: أبو الليث عتيق بن أحمد الصوفي، صاحب شهدة حدث بمصر عن أحمد بن عطاء الروذباري، وأحمد بن حسن بن علي المصري، عرف بابن شهدة، من شيوخ الرشيد العطار.

##### Türkçe

**الشهأدة** kesin (kat‘î) bir haberdir; **اللسأن**’da ve **الأساس**’ta da böyledir. Ve adam şu şeye karşı **شهد** etti; **علم** ve **كرم** gibi: **شهدا** ve **شهادة** (şeklinde). Ve **هاؤه**’si, hafifletme için, **الأخفش**’ten (naklen) sükûnlanabilir. Şeyhimiz dedi: **الثلاثي الحلقي العين** olan, **فعل** vezninde **بالضم** yahut **فعل** vezninde **بالكسر** üzere bulunan (fiilde), hafifletme olarak **عين**’inin sükûnlanması mutlak olarak câizdir; **الكافية المالكية**’de ve **التسهيل**’de ve ikisinin şerhlerinde ve başkalarında olduğu gibi. Hatta bunda dört lügatı câiz gördüler: **شهد** ( **كفرح** gibi), ve **شهد** ( **الهاء**’nın sükûnu ile, **الشين**’in fethiyle), ve **شهد** ( **الشين**’in kesriyle de, **الهاء** sâkin iken), ve **شهد** iki kesre ile. Ve şu beyti delil getirdiler:
  إذا غاب عنا غاب عنا ربيعنا                      وإن شهد أجدى خيره ونوافله

Ve **شهده** ( **كسمعه** gibi) **شهودا** (demek), yani onu hazır bulundu; o hâlde o **شاهد**’dir; çoğulu **شهود**; yani “huzur”; ve o aslında bir masdardır. Ve **شهد** de (vardır), **راكع** ve **ركع** gibi. Ve denir: Zeyd için şu şeyle **شهد** etti, **شهادة** (olarak); yani şahitlikten yanında olanı edâ etti; o hâlde o **شاهد**’dir; çoğulu **شهد** (feth ile), **صاحب** ve **صحب** gibi; ve **سافر** ve **سفر** gibi. Ve bazısı bunu inkâr eder. Ve o, **سيبويه** katında cem‘ için bir isimdir; **الأخفش** dedi ki: o bir cem‘dir. Ve **جج** yani cem‘in cem‘i: **شهود** (zamm ile) ve **أشهاد**. Ve denir ki: **فعلا** (feth ile) **أفعال** üzerine ancak bilinen üç lafızda cem‘ olunur; dördüncüsü yoktur; bunu şeyhimiz nakletti. Ve **استشهده**: ondan şahitlik istedi; bundan: “Onu yalancı olarak **أستشهده** etmem.” Kur’ân’da: **واستشهدوا شهيدين**. Ve “Falancayı falancaya karşı **استشهدت**”: taşıdığı bir şahitliği ikame etmesini ondan istedim. Ve adamı borçlunun ikrarına karşı **أشهدت** ettim; ve onu **استشهدته** ettim; tek mânâdadır. Bundan, yüce Allah’ın sözü: **واستشهدوا شهيدين من رجالكم**; yani iki şahidi **أشهدوا** edin. Ve **الشهيد**; ve **شينه** kesrelenir. **الليث** dedi: bu, **بني تميم** lügatıdır; ve bunun gibi, **فعيل حلقي العين** olan her şey; ister bunun gibi bir vasıf olsun, ister **رغيف** ve **بعير** gibi donuk bir isim olsun. **الهمداني** Kur’ân’ın i‘râbında dedi: **أهل الحجاز** ve **بنو أسد** derler ki: **رحيم** ve **رغيف** ve **بعير**, başlarının fethiyle. Ve **قيس** ve **ربيعة** ve **تميم** derler ki: **رحيم** ve **رغيف** ve **بعير**, başlarının kesriyle. Ve **السهيلي** **الروض**’da dedi: kesr, **تميم**’in lügatıdır; fiilinin **عين**’i **همزة** yahut boğaz harflerinden başka bir harf olan her **فعيل**de; başını kesrelerler; **رحيم** ve **شهيد** gibi. Ve İbn Hâlaveyh’in **شرح الدريدية**’sinde: ikinci harfi boğaz harfi olan **فعيل** üzere her isimde, **الفاء**’yı **العين**’e tâbi kılmak câizdir; **بعير** ve **شعير** ve **رغيف** ve **رحيم** gibi. Ve şeyh **النووي** **تحريره**’sinde **الليث**’ten nakletti: **العب**’den bir kavim bunu söyler; **عين**’i boğaz harfi olmasa bile; **كبير** ve **كريم** ve **جليل** ve benzeri gibi. Dedim: onlar **بنو تميم**’dir; daha önce geçtiği gibi. **الشاهد**: bildiğini açıklayan âlimdir. Bunu İbn Sîdeh söyledi.

**الشهيد**, yüce Allah’ın isimlerinde: şahitlikte emin olandır; **التكملة**’nin nassı: “şahitliğinde.” Bunu **أبو إسحاق** söyledi. Ve yine dedi: ve denildi ki: **الشهيد**, O’nun isimlerinde: ilminden hiçbir şeyin gaip olmadığı (zât). Ve **الشهيد**: hazır olandır. Ve **فعيل**, **فاعل**’de mübalağa kalıplarındandır. İlim mutlak olarak dikkate alınırsa o **العليم**’dir; bâtın işlere izafe edilirse o **الخبير**’dir; zâhir işlere izafe edilirse o **الشهيد**’dir. Bununla beraber, kıyamet günü mahlûkat üzerine şahitlik etmesi de dikkate alınabilir. Ve **الشهيد**, şer‘de: Allah yolunda öldürülen kimsedir. Ve isimlendirilmesinin sebebinde ihtilaf edildi: denildi ki, rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani onun yıkanışına yahut ruhunun cennete nakline hazır bulunur. Yahut Allah ve melekleri ona cennetle şahitlerdir; İbnü’l-Enbârî’nin dediği gibi. Yahut o, kıyamet günü Peygamber صلى الله عليه وسلم ile birlikte, dünyada peygamberlerini yalanlayan geçmiş ümmetler üzerine şahitlik ettirilenlerdendir. Aziz ve celîl Allah dedi: **لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا**. Ve **أبو إسحاق الزجاج** dedi: tefsirde geldi ki, peygamberlerin ümmetleri âhirette kendilerine gönderileni yalanlarlar; peygamberlerini inkâr ederler; bu, dünyada resullerin emrini inkâr edenler hakkındadır. Bunun üzerine Muhammed ümmeti صلى الله عليه وسلم peygamberlerin doğruluğuna şahitlik eder ve onların yalanlamalarına karşı şahitlik eder; ve Peygamber صلى الله عليه وسلم bu ümmet için onların doğruluğuna şahitlik eder. **أبو منصور** dedi: şahitlik, ümmetin daha faziletlisi için olur; daha faziletliden daha faziletliye. Onların en faziletlisi Allah yolunda öldürülendir; faziletle halktan ayrıldılar. Ve Allah, onların **أحياء عند ربهم يرزقون، فرحين بما آتاهم الله من فضله** olduklarını beyan etti. Sonra fazilette onları, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in şehit saydığı kimseler takip eder; çünkü o dedi ki: **المبطون شهيد، والمطعون شهيد**. Dedi: ve onlardan, kadının **بجمع** ile ölmesidir. Ve İbnü’l-Esîr dedi: **الشهيد** aslında: Allah yolunda mücahid olarak öldürülen kimsedir; sonra onda genişletildi; Peygamber صلى الله عليه وسلم’in adlandırdığı **المبطون** ve boğulan ve yanan ve yıkıntı sahibi ve **ذات الجنب** ve başkaları üzerine de ıtlak edildi. Yahut **الشاهدة** üzerine düşmesinden dolayı; yani yer (üzerine); bunu **الصاغاني** nakletti. Yahut o diri olup ölmediği içindir; sanki Rabbi katında **شاهد**’dir; yani hazırdır; **النضر بن شميل**’den böyle geldi. Ve bunu ondan **أبو داوود** nakletti. **أبو منصور** dedi: sanırım o, aziz ve celîl Allah’ın sözüne te’vil etti: **ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم**; sanki onların ruhları, **دار السلام**’a diri olarak hazır kılındı; başkalarının ruhları ise dirilişe ertelendi. Dedi: bu güzel bir sözdür. Yahut o, Allah’ın melekûtunu ve mülkünü müşahede eder; **الملكوت**: nefislerin ruhlarına mahsus gayb âlemi. Ve **الملك**: tabiî hissedilirlerden şehadet âlemi. **تعريفات المناوي**’de böyledir.
İşte bunlar, **الشهيد**’in isimlendirilme sebebinde altı veçhedir. Ve denildi ki: Allah’ın emrinde hakkın şahitliğini ikame etmesinden dolayı; ta ki öldürüldü. Ve denildi ki: öldürülmekle Allah’ın onun için hazırladığı ikramı şahit olur. Yahut gazvelere şahit oldu. Yahut zahir hâliyle iman ve hayırla bitişe onun lehine şahitlik edildi. Yahut onun üzerinde, şahitliğiyle şahitlik eden bir şahit vardır; o da kanıdır.
Ve bunlar başka beş veçhedir; böylece toplamı on bir veçhe oldu. Bunun dışındakiler, doğru düşünen için bunlardan birine döndürülür. Şeyhimiz dedi: ve onun iştikakında ihtilaf ettiler: **الشهادة**’den mi, yoksa **المشاهدة**’den mi, yahut **الشهود**’dan mı; yahut o, **فعيل** olup **مفعول** mânâsında mıdır, yahut **فاعل** mânâsında mıdır? Ve her biri için veçheler zikrettiler. Bunun çoğunu, muhakkak ve arıtılmış olarak, şeyh **أبو القاسم السهيلي** **الروض الأنف**’ta, üzerine ziyade olmayacak şekilde zikretti.

ج: **شهداء**; ve hadiste: “**الشثهداء**’ın ruhları, cennet yapraklarından asılı duran yeşil kuşların kursaklarındadır.” Ve isim: **الشهادة**; onda ihtilafa yakında işaret geçmişti. Ve “**اشهد** بكذا”: yemin ederim. Musannif, **بصائر ذوي التمييز**’de dedi: Onların “**شهدت**” sözleri: iki tarz üzere söylenir: birincisi ilim (bilme) mecrasında cereyan eder; ve lafzıyla şehadet ikame olunur; “**أشهد** بكذا” denir; ve şahitten “**أعلم**” demesi razı olunmaz; bilakis “**أشهد**” demeye ihtiyaç duyar. İkincisi yemin mecrasında cereyan eder; şöyle der: “**أشهد بالله** إن زيدا منطلق.” Onlardan kimi der ki: “**أشهد** dedi, ve ‘**بالله**’ demedi ise, yemin olur; ve “**علمت**” onun mecrasında yemin içinde cereyan eder; böylece yemin cevabıyla cevaplanır; onun sözü gibi:
  “Ve andolsun bildim, mutlaka bir akşam geleceksin”

Ve “**شاهده** مشاهدة”: onu gördü; **شهده** gibi. Ve **المشأهدة**: sâliklerin ve istikamet ehlinin menzillerinden yüksek bir menzildir; o, kutsiyet sıfatlarını giyinen bir muayene müşâhedesidir; ve işaretlerin dillerini susturur; ve cem‘ müşâhedesi, yakîn gözüne çeker; ve burası onun işaretlerinin yeri değildir. Ve “kadın **مشهد**”, ه’siz: kocası hazır bulundu. Ve “kadın **مغيبة**”: kocası ondan gaip oldu. Ve bu, ه ile: Araplardan böyle ezberlenmiştir; kıyas mezhebi üzere değil.

Ve namazda **التشهد**; معروف bir şeydir; ve o, “**التحيات لله**” kıraatidir. Ve onun اشتقاقı: “**أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا عبده ورسوله**”dendir; ve o, **الشهادة**’dan **تفعل**’dir; ve o, şer‘î vaz‘lardan(dır). Ve **الشاهد**: Peygamber’in isimlerindendir, صلى الله عليه وسلم. Allah عز وجل dedi: “**إنا أرسلناك شاهدا**” yani ümmetin üzerine tebliğ ve risalet ile; ve “açıklayıcı” denildi. Ve تعالى dedi: “**وشاهد ومشهود**”. Müfessirler dedi: **الشاهد**: o, Peygamber’dir صلى الله عليه وسلم. Ve **الشاهد**: dil; onların “falancanın **شاهد**’i güzel” sözünden; yani güzel ifade. Ve Ebû Bekir dedi, onların “falancanın ne **روأء**’u var ne **شاهد**’i” sözünde: manası, onun ne görünüşü var ne dili. Ve **الشاهد**: melek. Mücâhid dedi: “**ويتلوه شاهد منه**” yani koruyucu bir melek. A‘şâ dedi:
  “Öyleyse beni, sana bir nimeti inkâr eden sanma;
  bir **شاهد** üzerine; ey Allah’ın **شاهد**’i, şahitlik et.”

Ve Ferrâ dedi: **الشاهد**: cuma günüdür. Ve Şemmer rivayet etti, Ebû Eyyûb el-Ensârî hadîsinde: “İkindi namazını andı, sonra dedi: ‘Ve ondan sonra, **الشاهد** görülünceye kadar namaz yoktur.’” Dedi: Ebû Eyyûb’a dedik: “**الشاهد** nedir?” Dedi: “Yıldız; sanki gecede şahitlik eder”; yani حاضر olur ve görünür. Ve **الشاهد**: atın kalitesine ve öne geçmesine, koşusundan şahitlik eden şeydir; onu İbnü’l-A‘râbî tefsir etti; ve Süveyd b. Kur‘’dan, bir boğanın vasfında, inşad etti:
  “İsteseydi onu kurtarırdı; onunla karışıp dolaşmazdı;
  onun için bir **غائب** vardır ki onu değersizleştirmedi; ve bir **شاهد**.”

Ve başkası dedi: onun **شاهده**’si: koşusunu harcamaya açmasıdır; ve onun **غائبه**’si: koşusunun korunmuş olmasıdır. Ve **الشاهد**: çocukla birlikte çıkan, sümüğe benzer bir şeydir; cem‘i **شهود**’dur. Humeyd b. Sevr el-Hilâlî dedi:
  “Derken **السابري** gibi bir şeyle geldi; şaştılar;
  ona; ve toprak, onun **شهود**’undan henüz kurumamıştı.”

İbn Sîde dedi: **الشهود**: **الحوار**’ın başında olan fidanlardır. Ve işlerden **الشاهد**: hızlı olandır. Ve **صلاة الشاهد**: akşam namazıdır. Şemmer dedi: o, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine racidir. Başkası dedi: ve bu namaz **صلاة البصر** diye adlandırılır; çünkü vaktinde göğün yıldızları görülür; böylece göz, yıldızın görülmesini idrak eder; bu yüzden ona **صلاة البصر** denildi. Ve **صلاة الشاهد** hakkında denildi: o, sabah namazıdır; çünkü yolcu onu, **الشاهد** gibi kılar; ondan kısaltmaz. Dedi:
  “İlk ezandan önce sabahladım;
  **تيماء**’da; ve sabah, cilalı kılıç gibi;
  acele edilen **صلاة الشاهد**’den önce.”

Ve Ebû Sa‘îd ed-Darîr’den rivayet olundu ki dedi: Akşam namazı **شاهدا** diye adlandırılır; çünkü onda mukim ile yolcu eşittir; ve o kısaltılmaz. Ebû Mansûr dedi: birinci söz; çünkü sabah namazı da kısaltılmaz; ve onda da حاضر ile yolcu eşittir; buna rağmen **شاهدا** diye adlandırılmadı. Ve **المشهود**: cuma günü; yahut kıyamet günü; yahut arefe günü; sonuncusunu Ferrâ söyledi; çünkü insanlar bunların her birine şahitlik ederler, onda hazır bulunurlar, ve onda toplanırlar. Ve bazı müfessirler dedi: **الشاهد**: cuma günü; ve **المشهود**: kıyamet günü. Ve **الشهد**: baldır; mumu sıkılmadıkça; فتح ile Temîm’e göre; ve **المصباح**’ta olduğu üzere, **العالية** ehline göre ضم ile; onun bir tanesi **شهدة** ve **شهدة**’dir. Ve denildi: **الشهدة** daha özeldir; ج: **شهأد**, kesr ile. Ümeyye dedi:
  “**الشيزى**’dan geniş bir yere; dolu (kaplar) ile;
  buğdayın özünden bir öz; **الشـهـاد** ile karışıp yoğrulur”;
yani buğdayın özünden.

Ve **الشهد**: Huzâa’dan Benî’l-Mustaliq’a ait bir sudur; onu Sâğânî nakletti.

Ve aziz tenzilde: “**شهد الله أنه لا إله إلا هوا**”. Münzirî, Ahmed b. Yahyâ’ya onun manasını sordu; dedi ki: yani Allah bildi; ve kitapta “**شهد الله**” olan her şey böyledir; yahut “Allah dedi”; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. İbnü’l-Enbârî dedi: manası, Allah açıkladı ki O’ndan başka ilah yoktur. Ebû Ubeyde dedi: “**شهد الله**” manası: Allah hükmetti; ve hakikati: Allah bildi ve Allah açıkladı; çünkü **الشاهد**, bildiğini açıklayan âlimdir. Böylece Allah, yarattığı her şeyle tevhidine delalet etti; böylece açıkladı ki, O’nun inşa ettiğinden tek bir şeyi bile inşa etmeye kimse güç yetiremez. Ve melekler, O’nun büyük kudretinden gördükleri şeye şahitlik ettiler. Ve ilim sahipleri, O’nun yaratmasından, başkasının güç yetiremeyeceği şekilde, yanlarında sabit olan ve açıklığa kavuşan şeye şahitlik ettiler. Ebû’l-Abbâs dedi: “**شهد الله**”: Allah açıkladı ve ortaya koydu. Ve **الشاهد** hâkimin yanında şahitlik etti; yani bildiğini açıkladı ve onu ortaya koydu. Ve müezzinin sözünde: “**أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله**”. Ebû Bekir b. el-Enbârî dedi: yani “Allah’tan başka ilah olmadığını bilirim” ve “Allah’tan başka ilah olmadığını açıklarım.” Ve “**أشهده** إملاكه”: onu حاضر etti. Ve “**أشهد** فلان”: ulaştırdı; Sa‘leb’den. Ve “**أشهد**”: sarardı; ve izarı yeşerdi. Ve “**أشهد**”: mezi geldi; **شهد**’i **تشهيدا** gibi. Ve bu, Sâğânî’dendir; ancak o, tefsirinde dedi: mezisini çoğalttı. Ve mezi, küçük bir balcıktır. Ebû Amr’dan: “**أشهد** الغلام”: mezi geldiği ve erginliğe eriştiği zaman. Ve “**أشهدت** الجارية”: hayız gördüğü ve erginliğe eriştiği zaman. Ve inşad etti:
  “Kalktı, Âmir’e fısıldaşıyordu; derken **فأشهدا**;
  geceleyin onu çiğnedi; ta sabahlayıncaya dek.”

Kisâî’den: “**أشهد** الرجل”, meçhul olarak: Allah yolunda **شهيدا** olarak öldürüldü; **استشهد** gibi: şehadete rızıklandırıldı; böylece o **مشهد**’dir; **مكرم** gibi. Ve inşad etti:
  “Ben derim: mutlaka **مشهدا** olarak öleceğim.”

Ve **المشهد**, ve **المشهدة**, ve **المشهدة** (fetha ile) hepsinde; ve sonuncuda ه’nın dammesi; sonuncusu, Ferrâ’dan, **نوادر**’inde: insanların mahzarı ve toplanma yeri. Ve Mekke’nin **مشاهد**’i: onların toplandıkları yerler; bundan. Ve devenin **شهود**’u (damme ile): doğurduğu yerin izleri; yani doğurduğu yer; kan yahut **سلى**’dan. Ve bazı nüshalarda: **سلى** yahut kan’dan.

Ve **كزبير**: zâhid şeyh Ömer; nüshalarda böyle. Ve doğrusu: **عمير** b. Sa‘d b. **شهيد** b. Ömer; Humus emiri; sahabî; ve ona “tek başına dokunmuş” denirdi. Ve kız kardeşi Selâme bint Sa‘d; onun bir zikri vardır. Ve Ebû Âmir Ahmed b. Abdülmelik b. Ahmed b. Abdülmelik b. Ömer b. Muhammed b. Îsâ b. **شهيد** el-Eşca‘î; edip; **حانوت العطار** kitabının müellifi. Kurtuba’da 382 yılında doğdu; ve seleflerinden rütbe ve celâleti miras aldı; ve 436 yılında vefat etti. Ve kabrinin mermerinde, şiirinden:
  “Ey iki arkadaşım, kalkın; çünkü uzattık;
  biz mi uzun müddet uyuyanlarız?
  Bana dedi: Ondan kalkmayacağız;
  üstümüzde **الجلـيد** durdukça.”

تذكر كم ليلة نعـمـنـا                      في ظلهأ والزمان عيد
Hatırla: nice gece nimetlendik, onun gölgesinde; ve zaman bayramdır.

وكم سرور همي علينا                      سحابـه بـره يجـود
Ve nice sevinç üzerimize yağdı; onun bulutu, iyiliğiyle cömertçe verir.

كل كأن لم يكن تقضى                      وشؤمه حاضر عتـيد
Hepsi, sanki olmamış gibi geçip gider; ve uğursuzluğu hazır, hazırlanmış.

حصله كاتب حـفـيط                      وضمه صادق شهـيد
Onu koruyan bir kâtip elde etti; ve onu doğru bir **شهيد** topladı.

يا ويلنا إن تنكـبـتـنـا                      رحمة من بطشه شديد
Vay hâlimize, eğer bizi saptırırsa; onun şiddetli saldırısından bir rahmet.

يا رب عفوا فأنت مولى                      قصر في أمرك العبيد
Ey Rab, af (ver); çünkü sen mevlasın; kullar senin emrinde kusur etti.

وأبوه أبو مروان، عبد الملك بن أحمد بن عبد الملك بن شهيد القرطبي روى عن قاسم بن أصبغ وغيره، ومات سنة 393.
Ve onun babası Ebû Mervân’dır: Kurtubalı **عبد الملك بن أحمد بن عبد الملك بن شهيد**; **قاسم بن أصبغ** ve başkasından rivayet etti; 393 yılında öldü.

وعبد الملك بن مروان بن شهيد، أبو الحسن القرطبي مات سنة 408 ذكرهما ابن بشكوال.
Ve **عبد الملك بن مروان بن شهيد**: Kurtubalı Ebû’l-Hasen; 408 yılında öldü; ikisini **ابن بشكوال** zikretti.

ومما يستدرك عليه: الشهاده اليمين، وبه فسر قوله تعالى:  فشهاده أحدهم أربع شهادات بالله  .
Ve ona (maddeye) istidrâk edilenlerdendir: **الشهاده** yemin (demektir); bununla şu yüce söz tefsir edilmiştir: **فشهاده أحدهم أربع شهادات بالله**.

والمشهود: صلاة الفجر.
Ve **المشهود**: sabah namazıdır.

ويوم مشهود: يحضره أهل السماء والأرض.
Ve **يوم مشهود**: gök ve yer ehlinin hazır bulunduğu (gün).

والأشهأد: الملائكة، جمع شاهد، كناصر وأنصار، وقيل: هم الأنبياء.
Ve **الأشهأد**: meleklerdir; **شاهد**’in çoğuludur; **ناصر** ve **أنصار** gibi; ve denildi ki: onlar peygamberlerdir.

و  فمن شهد منكم الشهر  أي من شهد منكم المصر في الشهر.
Ve **فمن شهد منكم الشهر**: yani sizden kim ay içinde **المصر**’a (şehir/yerleşime) şahit olursa.

والشهاده: المجمع من الناس.
Ve **الشهاده**: insanlardan toplanma (cemaat).

والمشهودة: هي المكتوبة، أي يشهدها الملائكة، ويكتب أجرها للمصلي.
Ve **المشهودة**: o yazılmış olandır; yani melekler ona şahit olur ve onun sevabı namaz kılan için yazılır.

قال ابن سيده: والشاهد: من الشهأدة عند السلطان، لم يفسره كراع بأكثر من هذا.
**ابن سيده** dedi ki: **الشاهد**: sultanın yanında **الشهأدة** (şahitlik) eden kimsedir; **كراع** bunu bundan fazla açıklamadı.

وتشهد: طلب الشهادة.
Ve **تشهد**: şahitliği talep etti.

ومنية شهادة: قرية بمصر.
Ve **منية شهادة**: Mısır’da bir köy.

وذو الشهأدتين: خزيمة ب ثابت.
Ve **ذو الشهأدتين**: **خزيمة ب ثابت**’tir.

والشاهد بن غأفق بن عك من الأزد.
Ve **الشاهد بن غأفق بن عك**: **الأزد**’dendir.

وشهدة، الكاتبة، بالضم: معروفة، وبالفتح: أبو الليث عتيق بن أحمد الصوفي، صاحب شهدة حدث بمصر عن أحمد بن عطاء الروذباري، وأحمد بن حسن بن علي المصري، عرف بابن شهدة، من شيوخ الرشيد العطار.
Ve **شهدة**: kâtibe; ötre ile: bilinen (biridir); ve fetha ile: **أبو الليث عتيق بن أحمد الصوفي**; **صاحب شهدة**; Mısır’da **أحمد بن عطاء الروذباري**’den ve **أحمد بن حسن بن علي المصري**’den rivayet etti; **ابن شهدة** diye tanındı; **الرشيد العطار**’ın şeyhlerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَهِدَ
1 شَهِدَ ذ , (S, A, Mgh, L, Msb, K,) aor. شَهَدَ ; (K;) and شَهُدَ, aor. شَهُدَ ; (K;) also pronounced and written شَهْدَ, (Akh, S, K,) and شِهْدَ, and شِهِدَ, accord. to a rule applying to all verbs of the measure فَعِلَ of which the medial radical letter is a faucial; (MF;) inf. n. شَهَادَةٌ (S, A, Mgh, L, Msb, K) and شهد; (TA;) [there written without any syll. sign, and not found by me in any other Lex.;]) He told, or gave information of, what he had witnessed, or seen or beheld with his eye: (Mgh, L, Msb:) this is the primary signification: (L:) he declared what he knew: he gave testimony, attestation, or evidence; he bore witness: (L:) he gave decisive information. (S, A, L, K.) [See also شَهَادَةٌ below.] You say, شَهِدَ بِكَذَا, inf. n. as above, (S, A, Mgh, L, Msb, K,) He told, or gave information of, such a thing, as having witnessed it, or seen or beheld it with his eye; (Mgh, Msb;) or declared such a thing as knowing it; (L;) or gave his testimony, attestation, or evidence, respecting it; or bore witness of it, or to it; (S, A, L, K;) عِنْدَ الحَاكِمِ [in the presence of the judge]; لِفُلَانٍ [for, or in favour of, such a one], (S, Mgh, L, K,) and عَلَى فُلَانٍ [against, or in opposition to, such a one]. (Mgh.) And شَهِدَ عَلَى كَذَا He gave decisive information [respecting such a thing (as in the Kur xlvi. 9, and in many other instances); he testified respecting it]. (S, L. [See also another meaning of this phrase in what follows.]) [Hence,] شَهِدَ اللّٰهُ أَنَّهُ لَا اـِلَاهَ اـِلَّا هُوَ, in the Kur [iii. 16], means God hath given evidence that there is no deity but He: (Abu-l- 'Abbلs, IAmb, Jel:) or God knoweth &c.; (Ah- mad Ibn-Yahyà, K;) and so شَهِدَ اللّٰهُ throughout the Kur-لn: (Ahmad Ibn-Yahyà:) or God saith &c.: or God hath written &c. (K.) And أَشْهَدُ أَنْ لَا اـِلَاهَ اـِلَّااللّٰهُ I know, (Msb, K,) [or acknowledge,] and I declare, [or testify, that there is no deity but God:] (K:) [Fei says,] the verb is trans. in this phrase by itself [i. e. without the intervention of a prep.] because it is used in the sense of أَعْلَمُ. (Msb.) [And hence, كَلِمَةُ الشَّهَادَةِ means The sentence declaring that there is no deity but God and that Mohammad is God's apostle.] ― -b2- شَهِدَ بِاللّٰهِ, (Mgh, * Msb,) aor. شَهَدَ , inf. n. شَهَادَةٌ, (Mgh,) means He swore by God: (Mgh, Msb:) and أَشْهَدُ بِكَذَا I swear by such a thing. (S, K.) أَشْهَدُ بِاللّٰهِ لَقَدْ كَانَ كَذَا I swear by God that such a thing happened, or took place, combines the meaning of witnessing with that of swearing and that of informing at the time of uttering these words; as though the speaker said, I swear by God that I witnessed such a thing, and now I inform of it. (Msb.) Accord. to some, when one says only أَشْهَدُ, not adding بِاللّٰهِ, it is an oath. (TA.) ― -b3- شَهِدَ عَلَى كَذَا, a phrase of which one meaning has been expl. above, means also He became a witness (شَاهِد) of, or to, such a thing; (S, K;) he had knowledge of such a thing, and witnessed it, or saw it or beheld it with his eye: (Msb:) and شَهِدَهُ, (Mgh, L,) inf. n. شَهَادَةٌ, (L,) [likewise] signifies he witnessed it; or saw, or beheld, it, or him, with his eye; (Mgh, L;) and (Mgh, L, Msb) so ↓ شاهدهُ, (A, Mgh, L, Msb, K,) inf. n. مُشَاهَدَةٌ. (S, A, L, Msb.) [Hence,] one says, مِنْهُ حَالٌ جَمِيلَةٌ ↓ شُوهِدَتْ [A comely, or pleasing, state, or condition, of him was witnessed]. (A.) ― -b4- And شَهِدَهُ, (aor. شَهَدَ , K,) inf. n. شُهُودٌ, He was, or became, present at it, or in it; (S, A, Mgh, L, Msb, * K;) namely, a place, (Mgh,) or an assembly. (Msb.) Hence the saying, (Msb,) فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ, in the Kur [ii. 181], Therefore whosoever of you shall be present in the month, and stationary, not journeying, he shall fast therein (Mgh, Msb) as long as he shall remain present and stationary: (Msb:) الشهر being here in the accus. case as an adv. n. of time. (Mgh, Msb.) [And hence,] شَهِدَ الجُمْعَةَ He attained to [the being present at] the جُمْعَة [here meaning, as in many other instances, the prayer of Friday]: (Mgh:) and شَهِدَ العِيدَ he attained to [the being present at] the عِيد [or festival, or the prayer thereof]. (Msb.) [Hence also,] it is said in a trad., يَشْهَدُ بَيْعَكُمُ الحَلِفُ وَاللَّغْوُ [Swearing, and unprofitable speech, attend your selling]. (TA in art. شوب: see 1 in that art.)

2 شَهَّدَ see 4.

3 شَاْهَدَ see 1, latter half, in two places.

أَشْهَدْتُهُ عَلَى كَذَا
4 أَشْهَدْتُهُ عَلَى كَذَا ذ I made him to be a witness (شَاهِد) of, or to such a thing: (S, Mgh, L:) [and in like manner,] أَشْهَدْتُهُ الشَّىْءَ I made him to have knowledge of the thing, and to witness it, or see it or behold it with his eye. (Msb.) See also 10. اـِشْهَادٌ in relation to criminal matters means [The causing one to take notice of a thing that threatens to occasion some injury, with a view to the prevention of such injury; as, for instance,] the saying to the owner of a house, “ This thy wall is leaning, therefore demolish it, ” or “ feared, therefore repair it. ” (Mgh.) ― -b2- اشهدهُ also signifies He caused him to be present. (K.) You say, أَشْهَدَنِى اـِمْلَاكَهُ He caused me to be present [at, or on the occasion of, his being put in possession]. (S.) ― -b3- أُشْهِدَ: see 10. -A2- اشهد [as intrans.] (assumed tropical:) Humorem tenuem e pene emisit vir propter lusum amatorium vel osculum; (S, K;) as also ↓ شهّد, (K,) inf. n. تَشْهِيدٌ: (TA:) [from شَهْدٌ signifying “ honey; ” for] عُسَيْلَةٌ is a term for مَذْىٌ. (S.) (assumed tropical:) He rendered his مِئْزَر [or waist-wrapper] of a reddish hue and of a dark dust-colour (أَخْضَر) [by the act above-mentioned]. (L.) (assumed tropical:) He (a boy) attained to puberty. (Th, TA.) And اشهدت She (a girl) menstruated: and attained to puberty. (K.)

التَّشَهُّدُ
5 التَّشَهُّدُ ذ in prayer is well known; (S, K;) The reciting of the form of words commencing with التَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ: [see art. حى:] from the occurrence therein of the words أَشْهَدُ أَنْ لَا اـِلَاهَ اـِلَّا اللّٰهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. (Mgh, * TA. [See also Har p. 611.]) ― -b2- And تَشَهَّدَ also signifies He sought, or desired to obtain, martyrdom. (L.)

استشهدهُ
10 استشهدهُ ذ He asked him, or required him, to tell what he had witnessed, or seen or beheld with his eye; to declare what he knew; to give testimony, or evidence; to bear witness; or to give decisive information. (S, Mgh, L, Msb, K.) You say, اِسْتَشْهَدْتُ فُلَانًا عَلَى فُلَانٍ I asked, or required, [or cited, or summoned,] such a one to give his testimony, or evidence, or to bear witness, against such a one. (L.) And اِسْتَشْهَدْتُ الرَّجُلَ عَلَى اـِقْرَارِ الغَرِيمِ and ↓ أَشْهَدْتُهُ I asked, or required, [&c., and made,] the man to bear witness to, or to be witness of or to, the confession, or acknowledgment, of the debtor. (L.) ― -b2- [Hence,] استشهد بِبَيْتٍ عَلَى مَعْنَى كَلِمَةٍ [He adduced, or urged, or cited, a verse as an evidential example of the meaning of a word]. (A phrase of frequent occurrence in the larger lexicons.) ― -b3- اُسْتُشْهِدَ (S, K) and ↓ أُشْهِدَ (K) He was slain a martyr in the cause of God's religion. (S, K. [See شَهِيدٌ.])

شَهْدٌ
شَهْدٌ ذ : see شَاهِدٌ, first sentence. -A2- Also, and ↓ شُهْدٌ, (S, Msb, K,) the former of the dial. of Temeem, and the latter of the people of El-'ءliyeh, (Msb, TA,) Honey: (K:) or honey in its wax [i. e. its comb]; (S, Msb;) honey not expressed from its wax [or comb]: (TA:) pl. شِهَادٌ: (S, Msb, K:) شَهْدَةٌ is a more particular term, (S, K,) the n. un., [signifying a portion thereof; and a honey-comb, or a portion of a honey-comb;] as also شُهْدَةٌ. (TA.)

شُهْدٌ
شُهْدٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شُهُودٌ
شُهُودٌ ذ : see شَاهِدٌ, in two places.

شَهِيدٌ
شَهِيدٌ ذ is also written and pronounced شِهِيدٌ, with kesr to the ش: (K, TA:) and in like manner is every word of the measure فَعِيلٌ having a faucial letter for its, medial radical, whether an epithet, like this, or a subst., like رَغِيفٌ and بَعِيرٌ: ElHemdلnee says, in the “ Iarلb el-Kur-لn, ” that the people of El-Hijلz, and Benoo-Asad, say رَحِيمٌ and رَغِيفٌ and بَعِيرٌ, with fet-h to the first letter; and Keys and Rabee'ah and Temeem say رَحِيمٌ and رِغِيفٌ and بِعِيرٌ, with kesr to the first letter: Sub says, in the R, that Temeem pronounce every فَعِيل of which the medial radical letter is hemzeh or any other faucial with kesr to the first letter: and En-Nawawee states, on the authority of Lth, that some of the Arabs do the same when the medial radical letter is not a faucial; as in كبير and كريم and جليل and the like thereof. (TA.) [This last pronunciation obtains extensively in the present day: and so, in similar cases, does the intermediate pronunciation termed اـِمَالَةُ الفَتْحِ, (i. e. the pronouncing fet-h like “ e ” in the English word “ bed, ”) which may be justly regarded as the best to be followed because intermediate and because sanctioned by the usage of the classical times, except in cases that are pointed out by the grammarians as presenting obstacles to the pronunciation thus termed.] ― -b2- شَهِيدٌ is syn. with شَاهِدٌ [in several senses, as shown below]: and its pl. is شُهَدَآءُ. (S, K.) See شَاهِدٌ, in six places. ― -b3- Also Possessing much knowledge with respect to external things: خَبِيرٌ is used in the like sense with respect to internal things; and عَلِيمٌ, in the like sense absolutely. (L.) [Hence, perhaps,] وَادْعُوا شُهَدآءَكُمْ, in the Kur ii. 21, [as though meaning And call ye to your aid those of you who possess much knowledge: or] the meaning here is, your helpers: (Bd:) or your gods whom ye worship. (Jel.) الشَّهِيدُ as a name of God means The Faithful, or Trusty, in his testimony (Zj, L,) or in testimony: (K:) and (Zj, K) as some say, (Zj,) He from whose knowledge nothing is hidden; the Omniscient. (Zj, L, K.) ― -b4- Also, derived from الشَّهَادَةُ, or from المُشَاهَدَةُ, or from الشُّهُودُ, [all inf. ns.,] accord. to different opinions; (TA;) and of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ; (Msb, TA;) or in the sense of the measure فَاعِلٌ; (TA;) A martyr who is slain in the cause of God's religion; (S, K;) [i. e.] one who is slain by unbelievers on a field of battle; (Msb;) one who is slain fighting in the cause of God's religion: (IAth:) so called because the angels of mercy are present with him; (K;) because the angels are present at the washing of his corpse, or at the removal of his soul to Paradise: (Msb:) or because God and his angels are witnesses for him of his title to a place in Paradise: (IAmb, Mgh, * K:) or because he is one of those who shall be required to bear witness on the day of resurrection, (K, TA,) with the Prophet, (TA,) against the people of past times, (K, TA,) who charged their prophets with falsehood: (TA:) or because of his falling upon the ↓ شَاهِدَة, or ground: (K:) or because he is still living, and present with his Lord: (ISh, Mgh, K:) or because he witnesses. or beholds, God's world of spirits and his world of corporeal beings: (K, * TA:) [and several other reasons are assigned for this appellation:] the primary application is that expl. above: but it is also applied by the Prophet to one who dies of colic: one who is drowned: one who is burned to death: one who is killed by a building falling to ruin upon him: one who dies of pleurisy: (IAth, L:) one who dies of plague, or pestilence: a woman who dies in a state of pregnancy: (L:) and to some others: (IAth:) the pl. is شُهَدَآءُ. (A, Msb, K, &c.)

شَهَادَةٌ
شَهَادَةٌ ذ [see 1:] Information of what one has witnessed, or seen or beheld with his eye: (IF, Mgh, L, Msb:) this is the primary signification: (L:) said to be a subst. from المُشَاهَدَةُ: (Msb:) declaration of what one knows: testimony, attestation, evidence, or witness: (L:) decisive information. (S, A, L, K.) ― -b2- An oath: pl. شَهَادَاتٌ: so in the Kur xxiv. 6 [and 8]. (TA.) ― -b3- Martyrdom in the cause of God's religion. (S, K. [See شَهِيدٌ.]) ― -b4- Also i. q. مَشْهَدٌ as expl. below: see the latter word. ― -b5- [And it is used in the sense of مُشَاهَدٌ: thus,] عَالِمُ الغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ, in the Kur vi. 73 &c., means The Knower of what is unseen and of what is seen. (Jel.)

شَهِيدَةٌ
شَهِيدَةٌ ذ A roasted lamb: or [the kind of food called] هَرِيسَة [q. v.]: pl. شِهَادٌ. (Har. p. 609.)

شَهَّادٌ
[ شَهَّادٌ ذ Always present. (Freytag from the Deewلn of the Hudhalees.)]

شَاهِدٌ
شَاهِدٌ ذ (S, Mgh, L, K) and ↓ شَهِيدٌ (S, * Mgh, L) One who tells, or gives information of, what he has witnessed, or seen or beheld with his eye: (Mgh, L:) one who declares what he knows: (L:) one who knows, and declares what he knows: (ISd, TA:) a witness, as meaning one who gives testimony, or evidence; who bears witness: (S, * L, K: *) [one who gives decisive information: (see 1, first sentence:)] pl. of the former ↓ شَهْدٌ, (Akh, S, K,) or [rather] this is a quasi-pl. n., (Sb, TA,) like as صَحْبٌ is of صَاحِبٌ, and سَفْرٌ of سَافِرٌ, (S,) but some disallow this; (TA;) and ↓ شُهُودٌ [but see what is said of this in the latter half of the paragraph] and أَشْهَادٌ are also pls. of شَاهِدٌ, (Mgh, L,) or of شَهْدٌ: (S, K:) the pl. of ↓ شَهِيدٌ is شُهَدَآءُ. (S, Mgh.) [Hence,] ↓ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ, in the Kur 1. 20: see art. سوق. ― -b2- [Hence also] الشَّاهِدُ a name of the Prophet; (K;) meaning The witness against those to whom he has been sent. (Jel in xxxiii. 44.) ― -b3- And شَاهِدٌ An angel: (S, L, K:) or a guardian angel: (Mujلhid:) pl. أَشْهَادٌ: or this means the prophets. (TA.) ― -b4- And The tongue: (S, L, K:) from the saying, لِفُلَانٍ شَاهِدٌ حَسَنٌ Such a one has an elegant diction. (L.) One says also, مَا لِفُلَانٍ رُوَآءٌ وَلَا شَاهِدٌ Such a one has neither goodliness of aspect nor tongue. (Aboo-Bekr, L.) ― -b5- [As a conventional term used in lexicology &c.,] An evidential example, generally poetical, of the form or meaning of a word or phrase: pl. شَوَاهِدُ: the sciences that require شَوَاهِد being those of اللُّغَة and الصَّرْف and النَّحْو and المَعَانِى and البَيَان and البَدِيع and العَرُوض and القَوَافِى. (MF on the خُطْبَة of the K.) [One says, هٰذَا شَاهِدٌ لِكَذَا and عَلَى كَذَا This is an evidential example of such a thing.] With respect to the classical language, absolutely, شواهد are taken, by universal consent, from the Kur-لn, and from the language [both verse and prose (Kull p. 348)] of those Arabs who lived before the period of the corruption [in any considerable degree] of the Arabic tongue: [see مُوَلَّدٌ:] also, accord. to the general decision of the learned, from the Traditions of Mohammad; [which last source is excluded by some because traditions may be corrupted in language by their transmitters, and interpolated, and even forged;] and electively from the language of those Arabs who lived after the first corruption of the Arabic tongue, but before the corruption had become extensive. (Mz, 1st نوع; and MF ubi suprà. [See, again, مُوَلَّدٌ.]) The classes of the poets from whose poetry شواهد are taken are the Pagan Arabs, the Mukhadrams, the Islلmees, and the Muwelleds: [see جَاهِلِىٌّ and مُخَضْرَمٌ and اـِسْلَامِىٌّ and مُوَلَّدٌ:] with respect to all the sciences above mentioned, they are taken from the poetry of the first, second, and third, classes; from that of the first and second by universal consent, and from that of the third electively: (MF ubi suprل:) but they are taken from the poetry of the fourth class with respect only to the sciences of المَعَانِى and البَيَان and البَدِيع. (Idem, and Kull p. 348.) [The age of the earliest existing classical poems (though some older fragments and couplets and single verses have been preserved) is only about a century before the birth of Mohammad: that of the latest, about a century after his death. (See the Preface to this work.)] ― -b6- Knowing, (Msb,) and witnessing, or seeing or beholding with his eye; a witness, as meaning an eyewitness; (L, Msb;) as also ↓ شَهِيدٌ: pl. of the former [or, as is said in the L in art. مجد, of the former or of the latter,] أَشْهَادٌ and شُهُودٌ; [but see what is said of these pls. in the first sentence of this paragraph;] and of the latter شُهَدَآءُ. (Msb.) [See an ex. of ↓ شَهِيدٌ in this sense in a verse cited voce رَبٌّ.] ― -b7- [Hence, in the present day, applied to A notary, who hears and writes and attests cases to be submitted for judgment in the court of a kلdee.] ― -b8- Present; a witness as meaning one personally present; (S, L, Msb, K;) as also ↓ شَهِيدٌ: (Msb:) pl. of the former شُهَّدٌ (S, L, K) [and أَشْهَادٌ, as above,] and ↓ شُهُودٌ, (K,) or this last is used as a pl. but is originally an inf. n. (S, L.) One says, الشَّاهِدُ يَرَى مَا لَا يَرَى الغَائِبُ, meaning The present knows what the absent knows not. (Msb.) And قَوْمٌ شُهُودٌ People, or persons, present. (S, A.) And كَلَّمْتُهُ عَلَى رُؤُوسِ الأَشْهَادِ [I spoke to him before witnesses, or persons present]. (A.) ― -b9- [Hence, app., being opposed to غَائِبٌ,] A running in which a horse exerts his force unsparingly; (A, L;) as in the saying, لِلْفَرَسِ غَائِبٌ وَشَاهِدٌ The horse has a run which he reserves [for the time of need], and a run which he performs unsparingly; like the saying, لَهُ صَوْنٌ وَبَذْلٌ: (A: [see 1 in art. بذل:]) or شَاهِدٌ means a running that testifies the excellence of a horse, (IAar, K,) and his quality of outstripping others. (IAar, TA.) ― -b10- A star [app. when visible]; (Aboo-Eiyoob, K;) as being present and apparent in the night. (TA.) ― -b11- [Hence, accord. to some,] صَلَاةُ الشَّاهِدِ The prayer of sunset; (A, L, Msb, K;) because it is the prayer that is performed when the star becomes visible; (Sh, L;) also called صَلَاةُ البَصَرِ, because the stars are seen at the time thereof: or, accord. to some, the prayer of daybreak; (L;) [and so, accord. to some, صَلَاةُ البَصَرِ; (see art. بصر;)] as also ↓ المَشْهُودُ; (TA;) and it is said to be so called because he who is travelling must perform it without abridging it, like him who is present at his home: Aboo-Sa'eed Ed-Dareer says that the former prayer is so called for this reason [as is also said in the A and Msb]: AM asserts that the first reason assigned above is the right one, because the prayer of daybreak, in like manner, may not be abridged, and is not thus called; but it is thus called by a poet. (L.) ― -b12- And الشَّاهِدُ is a name of Friday; (Fr, K;) as also ↓ المَشْهُودُ: or the latter is the day of resurrection: (K:) or the day of 'Arafeh: (Fr, K: [see عَرَفَةُ:]) because of the presence and congregation of people on each of those days. (TA.) ― -b13- شَاهِدٌ also signifies Matter resembling mucus, that comes forth with the fœtus: (S, K:) pl. شُهُودٌ: which latter, accord. to ISd, means the أَغْرَاس [pl. of غِرْسٌ, q. v.,] upon the head of a young camel at the time of its birth. (TA.) And شُهُودٌ النَّاقَةِ means The marks left by the blood, or by the membrane that enclosed the fœtus, of the she-camel, in the place where she has brought forth. (S, K.) ― -b14- Also A quick, or an expeditious, thing or affair. (K.)

الشَّاهِدَةُ
الشَّاهِدَةُ ذ The earth, or ground. (K.) See شَهِيدٌ, last sentence.

مَشْهَدٌ
مَشْهَدٌ ذ A place where people are present or assembled; a place of assembling; an assembly; (S, L, K;) as also ↓ مَشْهَدَةٌ and ↓ مَشْهُدَةٌ (K) and ↓ شَهَادَةٌ: (L:) pl. مَشَاهِدُ. (A.) [Hence,] مَشَاهِدُ مَكَّةَ The places of religious visitation, where the ceremonies of the pilgrimage &c. are performed, at Mekkeh. (L.) ― -b2- [A funeral assembly or procession. ― -b3- A place where a martyr has died or is buried. ― -b4- And The aspect, or outward appearance, of a person; like مَرْأًى: see an instance voce عَوْدٌ.]

مُشْهَدٌ
مُشْهَدٌ ذ Slain a martyr in the cause of God's religion. (K. [See also شَهِيدٌ.])

اِمْرَأَةٌ مُشْهِدٌ
اِمْرَأَةٌ مُشْهِدٌ ذ , (S, A, K,) without ة, (S,) and مُشْهِدَةٌ, (A,) A woman whose husband is present with her: (S, A, K:) opposed to اِمْرَأَةٌ مُغِيبَةٌ; (S, A;) this last with ة. (S.)

مَشْهَدَةٌ
مَشْهَدَةٌ ذ and مَشْهُدَةٌ: see مَشْهَدٌ.

مَجْلِسٌ مَشْهُودٌ
مَجْلِسٌ مَشْهُودٌ ذ [A place of assembling at which numerous persons are present]. (A.) And يَوْمٌ مَشْهُودٌ [A day on which numerous persons are present: and particularly] a day on which the inhabitants of heaven and earth will be present. (TA.) And صَلَاةٌ مَشْهُودَةٌ مَكْتُوبَةٌ A prayer at the performance of which the angels are present, and the recompense of which, for the performer, is written, or registered. (L.) See also شَاهِدٌ, in two places, in the last quarter of the paragraph. ― -b2- مَعْهُودٌ وَمَشْهُودٌ وَمَوْعُودٌ Past and present and future; the tenses of a verb. (Kh, L in art. عهد.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهِدَ
شَهِدَ A ( n. ac. شَهَاْدَة 22t )
a.  [ 'Ala ], Bore witness, testimony to; attested; testified to.

b.  [ 'Ala ], Gave evidence, witnessed, testified agaist ( a person ).

c.  [ Bi ], Testified, swore to, affirmed by oath; swore by.

d.  [ La ], Made a deposition in favour of, supported by his testimony.

e.  ( n. ac. شُهُوْد 27 ), Witnessed, was present at, saw.

شَاْهَدَ
شَاْهَدَ III ,
a.  see I (e) ,

أَشْهَدَ
أَشْهَدَ IV ,
a.  Took as a witness.

b.  [ Bi ], Called to witness, appealed to the testimony of.

تَشَهَّدَ
تَشَهَّدَ V ,
a.  Recited the Muhammadan profession of faith.

اِسْتَشْهَدَ
اِسْتَشْهَدَ X ,
a.  see IV (a) .

b.  [ pass. ], Suffered martyrdom.
شَهْد 1 ,  شُهْد 3 , ( pl. شِهَاْد 23 ), Honey-comb; honey.
مَشْهَد
مَشْهَد 17 , ( pl. مَشَاْهِدُ 44 ),
a.  Assembly.

b.  Aspect, appearance.

مَشْهَدَة
مَشْهَدَة 17t ,
a.  see 17 .

شَاْهِد
شَاْهِد 21 , ( pl. شُهَّد 11 ,  شُهُوْد 27 ,  أَشْهَاْد 38 ),
a.  Witness: eye-witness, one present; the tongue; angel.

b.  Proof, evidence: quotation; text; authority, precedent.

شَاْهِدَة
شَاْهِدَة 21t , ( pl. reg. &  شَوَاْهِدُ 41 ),
a.  fem. of شَاْهِد 21 .

b.  ; The earth.

c.  Forefinger.

شَهَاْدَة
شَهَاْدَة 22t ,
a.  Witness, testimony. evidence: deposition, affidavit; attestation.

b.  Text, passage; document; certificate.

c.  Confession of faith.

d.  Martyrdom.

شَهِيْد
شَهِيْد 25 , ( pl. شُهَدَآءُ 43 ),
a.  True witness.

b.  Martyr, confessor.

أَشْهَدَ
N. P. أَشْهَدَ IV ,
a.  see 25 .

اِسْتَشْهَدَ
N. Ac. اِسْتَشْهَدَ X ,
a.  Martyrdom.

##### Türkçe

**شَهِدَ**
**شَهِدَ** A ( n. ac. **شَهَاْدَة** 22t )
a.  [ 'Ala ], -e tanıklık etti, tanıklıkta bulundu; tasdik etti; hakkında tanıklık etti.

b.  [ 'Ala ], delil verdi, tanıklık etti, (bir kimse) aleyhine tanıklık etti.

c.  [ Bi ], tanıklık etti, yeminle ikrar etti; -ile yemin etti.

d.  [ La ], lehine bir ifade verdi, tanıklığıyla destekledi.

e.  ( n. ac. **شُهُوْد** 27 ), şahit oldu, hazır bulundu, gördü.

**شَاْهَدَ**
**شَاْهَدَ** III ,
a.  I (e)’ye bak ,

**أَشْهَدَ**
**أَشْهَدَ** IV ,
a.  şahit tuttu.

b.  [ Bi ], şahitliğe çağırdı, -in tanıklığına başvurdu.

**تَشَهَّدَ**
**تَشَهَّدَ** V ,
a.  Muhammedî iman ikrarını okudu.

**اِسْتَشْهَدَ**
**اِسْتَشْهَدَ** X ,
a.  IV (a)’ya bak .

b.  [ pass. ], şehit oldu.

**شَهْد** 1 ,  **شُهْد** 3 , ( pl. **شِهَاْد** 23 ), bal peteği; bal.

**مَشْهَد**
**مَشْهَد** 17 , ( pl. **مَشَاْهِدُ** 44 ),
a.  meclis, toplantı.

b.  görünüş, manzara.

**مَشْهَدَة**
**مَشْهَدَة** 17t ,
a.  17’ye bak .

**شَاْهِد**
**شَاْهِد** 21 , ( pl. **شُهَّد** 11 ,  **شُهُوْد** 27 ,  **أَشْهَاْد** 38 ),
a.  şahit: göz şahidi, hazır bulunan; dil; melek.

b.  delil, kanıt: alıntı; metin; otorite, emsal.

**شَاْهِدَة**
**شَاْهِدَة** 21t , ( pl. reg. &  **شَوَاْهِدُ** 41 ),
a.  **شَاْهِد** 21’in müennesi.

b.  ; yer.

c.  işaret parmağı.

**شَهَاْدَة**
**شَهَاْدَة** 22t ,
a.  şahitlik, tanıklık. delil: ifade, yeminli beyan; tasdik.

b.  metin, pasaj; belge; sertifika.

c.  iman ikrarı.

d.  şehitlik.

**شَهِيْد**
**شَهِيْد** 25 , ( pl. **شُهَدَآءُ** 43 ),
a.  gerçek şahit.

b.  şehit, ikrar eden.

**أَشْهَدَ**
N. P. **أَشْهَدَ** IV ,
a.  25’e bak .

**اِسْتَشْهَدَ**
N. Ac. **اِسْتَشْهَدَ** X ,
a.  şehitlik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شَهِدَ - يَشْهَدُ - شَهَادَة - شَاهِد - شَاهِدِيْن – شَهِيْد - شُهَدَاء – شَهِد- شُهُوْد - مَشْهُوْد - مَشْهَد - أَشْهَدَ – يُشْهِدُ - مُشْهَد - أَشْهَاد - اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 06:27
شَهِدَ – يَشْهَدُ + كائن + شيئاً: يحضر ويبقى موجوداً في مكان أو شأن أو أمر للتفاعل والتأثر بما فيه: يحضر ويتواجد ليعي ويعلم وينظر ويرى ويبصر ويعلم شيئاً عن شيء
﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن + أن أو إن التفسيرية + خبر: يُقِرُّ لنفسه أو لجهة أخرى (يعي ويعلم لنفسه أو يُعلِم جهة أخرى) أنه حضر ونظر ورأى وأبصر وعلم شيئاً عن شيء
﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن + شيئاً + على كائن: يقر لجهة أخرى أنه حضر ونظر ورأى وأبصر وعلم شيئاً عن الكائن
﴿وما كنتم تستترون أن يشهد عليكم سمعكم ولا أبصاركم ولا جلودكم﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن +  بـِ شيء أو أن التفسيرية + خبر) + على كائن: يقر لجهة أخرى بشيء أو خبر علمه أوحضره ونظره ورآه وأبصره عن الكائن
﴿شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن + بـِ شيء + على كائن: يقر بشيء حضره ونظره ورآه وعلمه لجهة أخرى
﴿وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون﴾
شَهَادَة: على وزن " فـَعالة " اسم فعل مبالغة للمرة من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": الشهادة لمرة واحدة لأمر مخصوص: ما يقره لنفسه أو للآخرين حين يَشْهَد في أمر مخصوص
شَاهِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": الذي يشهد: من يُطْلَب منه أن يقوم بفعل " شَهِدَ "
شَاهِدين: جمع " شَاهِد "
شَهِيْد: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " شَهِدَ - يَشْهَدُ " الشاهد الحريص
شُهَدَاء: جمع " شَهِيْد "
شَهِد: اسم فاعل مبالغة حال من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": وهو يشهد
شُهُوْد: جمع " شَهِد ": وهم يشهدون
مَشْهُود: اسم مفعول من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": الأمر أو الكائن " الذي شُهِدَ "
مَشْهَد: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": وهو كذلك اسم مكان منه: الموقع أو المكان الذي يروي الشاهد أو الشهيد الأحداث التي وقعت عليه
أَشْهَدَ – يُشْهِدُ: على وزن " أفعل " من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": جعله " يَشْهَدُ ": جعله يُقِرُّ لنفسه أو لجهة أخرى (يعي ويعلم لنفسه أو لجهة أخرى) أنه حضر ونظر ورأى وأبصر وعلم شيئاً عن شيء
مُشْهَد: اسم مفعول من " أَشْهَدَ – يُشْهِدُ " : من جُعِل "شاهداً ": من يطلب منهم أن ينطقوا بشهاداتهم (بتعبيرنا اليومي: الشهود)
أَشْهَاد - الأشهاد : جمع " مُشْهَد ": من يطلب منهم أن ينطقوا بشهاداتهم: " الشهود" بتعبيرنا الحالي
اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ: على وزن " استفعل" من " شَهِدَ – يَشْهَدُ ": تمنى وسعى وطلب من آخر أن" يَشْهَدَ ": أن يقر لنفسه أو لآخر بما علمه حين حضر ونظر ورأى وأبصر شيئاً عن شيء

واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم  والبقاء مرافقاً ومصاحباً لكائن أو مكان للتأثر به والتفاعل معه"، وهي:
لَزِمَ – يَلْزَمُ، عَكَفَ – يَعْكُفُ، صَلِيَ – يَصْلَى، حَضَرَ – يَحْضُرُ، شَهِدَ – يَشْهَدُ، رَامَ – يَرِيمُ

شهد – يشهد
شهد – يشهد شيئاً :
شهدوا عملية خلق الملائكة
﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون(19)﴾ الزخرف
﴿أم خلقنا الملائكة إناثا وهم شاهدون(150)﴾ الصافات
شهدوا عملأً
﴿قالوا فأتوا به على أعين الناس لعلهم يشهدون(61)﴾ الأنبياء
﴿الزانية والزاني فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة ولا تأخذكم بهما رأفة في دين الله إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين(2)﴾ النور
﴿قالوا تقاسموا بالله لنبيتنه وأهله ثم لنقولن لوليه ما شهدنا مهلك أهله وإنا لصادقون(49)﴾ النمل
﴿ليشهدوا منافع لهم ويذكروا اسم الله في أيام معلومات على ما رزقهم من بهيمة الأنعام فكلوا منها وأطعموا البائس الفقير(28)﴾ الحج
مكاناً
أو زماناً

﴿يشهده المقربون(21)﴾ المطففين
﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون(185)﴾ البقرة

﴿والذين لا يشهدون الزور وإذا مروا باللغو مروا كراما(72)﴾ الفرقان

يشهد + أن + خبر

شهد – يشهد : على شيئ : فعل متعدي لـ أن التفسيرية

الله يشهد

﴿ألم ترى إلى الذين نافقوا يقولون لإخوانهم الذين كفروا من أهل الكتاب لئن أخرجتم لنخرجن معكم ولا نطيع فيكم أحدا أبدا وإن قوتلتم لننصرنكم والله يشهد إنهم لكاذبون (11)﴾ الحشر

﴿إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنك لرسول الله والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون (1)﴾ المنافقون

﴿والذين اتخذوا مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل وليحلفن إن أردنا إلا الحسنى والله يشهد إنهم لكاذبون (107)﴾ التوبة

﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم قائما بالقسط لا إله إلا هو العزيز الحكيم(18)﴾ آل عمران

﴿لكن الله يشهد بما أنزل إليك أنزله بعلمه والملائكة يشهدون وكفى بالله شهيدا (166)﴾ النساء

النبيون يشهدون

﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين (81)﴾ آل عمران

ولا يشهدون

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

أهل الكتاب يشهدون

الإقرار مع الشهادة

﴿وإذ أخذنا ميثاقكم لا تسفكون دماءكم ولا تخرجون أنفسكم من دياركم ثم أقررتم وأنتم تشهدون(84)﴾ البقرة

﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين (81)﴾ آل عمران

الحواريون يشهدون

﴿فلما أحس عيسى منهم الكفر قال من أنصاري إلى الله قال الحواريون نحن أنصار الله آمنا بالله واشهد بأنا مسلمون (52)﴾ ل عمران

﴿وإذ أوحيت إلى الحواريين أن آمنوا بي وبرسولي قالوا آمنا واشهد بأننا مسلمون (111)﴾ المائدة

أولوا العلم يشهدون

﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم قائما بالقسط لا إله إلا هو العزيز الحكيم(18)﴾ آل عمرا

المنافقون يشهدون

﴿إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنك لرسول الله والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون (1)﴾ المنافقون

﴿كيف يهدي الله قوما كفروا بعد إيمانهم وشهدوا أن الرسول حق وجاءهم البينات والله لا يهدي القوم الظالمين(86)﴾ آل عمران

الناس يشهدون

أئنكم تشهدون

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

﴿ياأهل الكتاب لم تكفرون بآيات الله وأنتم تشهدون(70)﴾ آل عمران

﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران

اشهدوا : للناس المشركين

﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون (54)﴾ هود

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

لأهل الكتاب

﴿قل ياأهل الكتاب تعالوا إلى كلمة سواء بيننا وبينكم ألا نعبد إلا الله ولا نشرك به شيئا ولا يتخذ بعضنا بعضا أربابا من دون الله فإن تولوا فقولوا اشهدوا بأنا مسلمون (64)﴾ آل عمران

﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام

﴿قالت ياأيها الملأ أفتوني في أمري ما كنت قاطعة أمرا حتى تشهدوني(32)﴾ النمل

يشهد بـِ شيء

الملائكة يشهدون

﴿ولا يملك الذين يدعون من دونه الشفاعة إلا من شهد بالحق وهم يعلمون (86)﴾ الزخرف

﴿لكن الله يشهد بما أنزل إليك أنزله بعلمه والملائكة يشهدون وكفى بالله شهيدا (166)﴾ النساء

أخوة يوسف

﴿ارجعوا إلى أبيكم فقولوا ياأبانا إن ابنك سرق وما شهدنا إلا بما علمنا وما كنا للغيب حافظين(81)﴾ يوسف

وتشهد أرجلهم

شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم

﴿اليوم نختم على أفواههم وتكلمنا أيديهم وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون(65)﴾ يس

﴿حتى إذا ما جاءوها شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون (20)﴾ فصلت

يشهد + على + كائن

الكافرون يشهدون

﴿يامعشر الجن والإنس ألم يأتكم رسل منكم يقصون عليكم آياتي وينذرونكم لقاء يومكم هذا قالوا شهدنا على أنفسنا وغرتهم الحياة الدنيا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين (130)﴾ الأنعام

﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين (37)﴾ الأعراف

﴿حتى إذا ما جاءوها شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون (20)﴾ فصلت

﴿وقالوا لجلودهم لم شهدتم علينا قالوا أنطقنا الله الذي أنطق كل شيء وهو خلقكم أول مرة وإليه ترجعون(21)﴾ فصلت

﴿وما كنتم تستترون أن يشهد عليكم سمعكم ولا أبصاركم ولا جلودكم ولكن ظننتم أن الله لا يعلم كثيرا مما تعملون (22)﴾ فصلت

﴿قال هي راودتني عن نفسي وشهد شاهد من أهلها إن كان قميصه قد من قبل فصدقت وهو من الكاذبين(26)﴾ يوسف

﴿قل أرأيتم إن كان من عند الله وكفرتم به وشهد شاهد من بني إسرائيل على مثله فآمن واستكبرتم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(10)﴾ الأحقاف

﴿يوم تشهد عليهم ألسنتهم وأيديهم وأرجلهم بما كانوا يعملون (24)﴾ النور

﴿وقالوا لجلودهم لم شهدتم علينا قالوا أنطقنا الله الذي أنطق كل شيء وهو خلقكم أول مرة وإليه ترجعون(21)﴾ فصلت

﴿وما كنتم تستترون أن يشهد عليكم سمعكم ولا أبصاركم ولا جلودكم ولكن ظننتم أن الله لا يعلم كثيرا مما تعملون (22)﴾ فصلت

شهادة

﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض بالحق ويوم يقول كن فيكون قوله الحق وله الملك يوم ينفخ في الصور عالم الغيب والشهادة وهو الحكيم الخبير(73)﴾ الأنعام

﴿قل اللهم فاطر السماوات والأرض عالم الغيب والشهادة أنت تحكم بين عبادك في ما كانوا فيه يختلفون (46)﴾ الزمر

﴿يعتذرون إليكم إذا رجعتم إليهم قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم قد نبأنا الله من أخباركم وسيرى الله عملكم ورسوله ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (94)﴾ التوبة

﴿وقل اعملوا فسيرى الله عملكم ورسوله والمؤمنون وستردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون(105)﴾ التوبة

﴿قل إن الموت الذي تفرون منه فإنه ملاقيكم ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون(8)﴾ الجمعة

﴿عالم الغيب والشهادة فتعالى عما يشركون (92)﴾ المؤمنون

﴿عالم الغيب والشهادة الكبير المتعالي (9)﴾ الرعد

﴿ذلك عالم الغيب والشهادة العزيز الرحيم(6)﴾ السجدة

﴿هو الله الذي لا إله إلا هو عالم الغيب والشهادة هو الرحمان الرحيم (22)﴾ الحشر

﴿عالم الغيب والشهادة العزيز الحكيم (18)﴾ التغابن

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

﴿أم تقولون إن إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط كانوا هودا أو نصارى قل أأنتم أعلم أم الله ومن أظلم ممن كتم شهادة عنده من الله وما الله بغافل عما تعملون(140)﴾ البقرة

﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة

﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق

﴿والذين هم بشهاداتهم قائمون(33)﴾ المعارج

﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4)﴾ النور

﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين(106)﴾ المائدة

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين لله شهداء بالقسط ولا يجرمنكم شنآن قوم على ألا تعدلوا اعدلوا هو أقرب للتقوى واتقوا الله إن الله خبير بما تعملون(8)﴾ المائدة

﴿والذين يرمون أزواجهم ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله إنه لمن الصادقين(6)﴾ النور

﴿ويدرأ عنها العذاب أن تشهد أربع شهادات بالله إنه لمن الكاذبين(8)﴾ النور

﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما فآخران يقومان مقامهما من الذين استحق عليهم الأوليان فيقسمان بالله لشهادتنا أحق من شهادتهما وما اعتدينا إنا إذا لمن الظالمين(107)﴾ المائدة

﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها أو يخافوا أن ترد أيمان بعد أيمانهم واتقوا الله واسمعوا والله لا يهدي القوم الفاسقين(108)﴾ المائدة

شاهد – شاهدين

﴿ياأيها النبي إنا أرسلناك شاهدا ومبشرا ونذيرا(45)﴾ الأحزاب

﴿إنا أرسلناك شاهدا ومبشرا ونذيرا(8)﴾ الفتح

﴿ربنا آمنا بما أنزلت واتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدين (53)﴾ آل عمران

﴿وإذا سمعوا ما أنزل إلى الرسول ترى أعينهم تفيض من الدمع مما عرفوا من الحق يقولون ربنا آمنا فاكتبنا مع الشاهدين (83)﴾ المائدة

شاهد على

﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين (81)﴾ آل عمران

﴿قال بل ربكم رب السماوات والأرض الذي فطرهن وأنا على ذلكم من الشاهدين (56)﴾ الأنبياء

﴿قالوا نريد أن نأكل منها وتطمئن قلوبنا ونعلم أن قد صدقتنا ونكون عليها من الشاهدين(113)﴾ المائدة

﴿وما كنت بجانب الغربي إذ قضينا إلى موسى الأمر وما كنت من الشاهدين(44)﴾ القصص

شاهد على

﴿ما كان للمشركين أن يعمروا مساجد الله شاهدين على أنفسهم بالكفر أولئك حبطت أعمالهم وفي النار هم خالدون(17)﴾ التوبة

﴿إنا أرسلنا إليكم رسولا شاهدا عليكم كما أرسلنا إلى فرعون رسولا (15)﴾ المزمل

شاهد لـ ِ

﴿وداوود وسليمان إذ يحكمان في الحرث إذ نفشت فيه غنم القوم وكنا لحكمهم شاهدين (78)﴾ الأنبياء

﴿أم خلقنا الملائكة إناثا وهم شاهدون(150)﴾ الصافات

﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون (19)﴾ الزخرف

﴿قال هي راودتني عن نفسي وشهد شاهد من أهلها إن كان قميصه قد من قبل فصدقت وهو من الكاذبين(26)﴾ يوسف

﴿قل أرأيتم إن كان من عند الله وكفرتم به وشهد شاهد من بني إسرائيل على مثله فآمن واستكبرتم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(10)﴾ الأحقاف

﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود

﴿والسماء ذات البروج(1)واليوم الموعود(2) وشاهد ومشهود(3)﴾ البروج

شهيد – شهداء

الله شهيد

﴿قل كفى بالله بيني وبينكم شهيدا يعلم ما في السماوات والأرض والذين آمنوا بالباطل وكفروا بالله أولئك هم الخاسرون(52)﴾ العنكبوت

﴿قل كفى بالله شهيدا بيني وبينكم إنه كان بعباده خبيرا بصيرا(96)﴾ الإسراء

﴿ما أصابك من حسنة فمن الله وما أصابك من سيئة فمن نفسك وأرسلناك للناس رسولا وكفى بالله شهيدا (79)﴾ النساء

﴿هو الذي أرسل رسوله بالهدى ودين الحق ليظهره على الدين كله وكفى بالله شهيدا (28)﴾ الفتح

﴿ويقول الذين كفروا لست مرسلا قل كفى بالله شهيدا بيني وبينكم ومن عنده علم الكتاب (43)﴾ الرعد

﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم(8)﴾ الأحقاف

﴿فكفى بالله شهيدا بيننا وبينكم إن كنا عن عبادتكم لغافلين(29)﴾ يونس

﴿لكن الله يشهد بما أنزل إليك أنزله بعلمه والملائكة يشهدون وكفى بالله شهيدا (166)﴾ النساء

﴿سنريهم آياتنا في الآفاق وفي أنفسهم حتى يتبين لهم أنه الحق أولم يكف بربك أنه على كل شيء شهيد(53)﴾ فصلت

﴿وإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم ثم الله شهيد على ما يفعلون (46)﴾ يونس

﴿قل ياأهل الكتاب لم تكفرون بآيات الله والله شهيد على ما تعملون (98)﴾ آل عمران

﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئين والنصارى والمجوس والذين أشركوا إن الله يفصل بينهم يوم القيامة إن الله على كل شيء شهيد (17)﴾ الحج

﴿يوم يبعثهم الله جميعا فينبئهم بما عملوا أحصاه الله ونسوه والله على كل شيء شهيد (6)﴾ المجادلة

﴿قل ما سألتكم من أجر فهو لكم إن أجري إلا على الله وهو على كل شيء شهيد (47)﴾ سبأ

﴿الذي له ملك السماوات والأرض والله على كل شيء شهيد (9)﴾ البروج

﴿ولكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان والأقربون والذين عقدت أيمانكم فآتوهم نصيبهم إن الله كان على كل شيء شهيدا (33)﴾ النساء

﴿لا جناح عليهن في آبائهن ولا أبنائهن ولا إخوانهن ولا أبناء إخوانهن ولا أبناء أخواتهن ولا نسائهن ولا ما ملكت أيمانهن واتقين الله إن الله كان على كل شيء شهيدا (55)﴾ الأحزاب

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

الرسول عيسى شهيد

﴿ما قلت لهم إلا ما أمرتني به أن اعبدوا الله ربي وربكم وكنت عليهم شهيدا ما دمت فيهم فلما توفيتني كنت أنت الرقيب عليهم وأنت على كل شيء شهيد(117)﴾ المائدة

﴿وإن من أهل الكتاب إلا ليؤمنن به قبل موته ويوم القيامة يكون عليهم شهيدا(159)﴾ النساء

الرسول محمد شهيد

﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة

﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج

﴿فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا (41)﴾ النساء

﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل

﴿إليه يرد علم الساعة وما تخرج من ثمرات من أكمامها وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه ويوم يناديهم أين شركائي قالوا آذناك ما منا من شهيد (47)﴾ فصلت

من الناس شهداء

﴿إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب أو ألقى السمع وهو شهيد(37)﴾ ق

﴿وإنه على ذلك لشهيد(7)﴾ العاديات

﴿وإن منكم لمن ليبطئن فإن أصابتكم مصيبة قال قد أنعم الله علي إذ لم أكن معهم شهيدا(72)﴾ النساء

﴿وجاءت كل نفس معها سائق وشهيد (21)﴾ ق

﴿فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا (41)﴾ النساء

﴿ونزعنا من كل أمة شهيدا فقلنا هاتوا برهانكم فعلموا أن الحق لله وضل عنهم ما كانوا يفترون(75)﴾ القصص

﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل

﴿ويوم نبعث من كل أمة شهيدا ثم لا يؤذن للذين كفروا ولا هم يستعتبون(84)﴾ النحل

شهداء

﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة

﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج

﴿وإن كنتم في ريب مما نزلنا على عبدنا فأتوا بسورة من مثله وادعوا شهداءكم من دون الله إن كنتم صادقين (23)﴾ البقرة

﴿إليه يرد علم الساعة وما تخرج من ثمرات من أكمامها وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه ويوم يناديهم أين شركائي قالوا آذناك ما منا من شهيد (47)﴾ فصلت

﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله ولو على أنفسكم أو الوالدين والأقربين إن يكن غنيا أو فقيرا فالله أولى بهما فلا تتبعوا الهوى أن تعدلوا وإن تلووا أو تعرضوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا(135)﴾ النساء

﴿لولا جاءوا عليه بأربعة شهداء فإذ لم يأتوا بالشهداء فأولئك عند الله هم الكاذبون (13)﴾ النور

﴿أم كنتم شهداء إذ حضر يعقوب الموت إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدي قالوا نعبد إلهك وإله آبائك إبراهيم وإسماعيل وإسحاق إلها واحدا ونحن له مسلمون(133)﴾ البقرة

﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام

﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران

﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة

﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

﴿والذين يرمون أزواجهم ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله إنه لمن الصادقين(6)﴾ النور

﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4)﴾ النور

﴿لولا جاءوا عليه بأربعة شهداء فإذ لم يأتوا بالشهداء فأولئك عند الله هم الكاذبون (13)﴾ النور

﴿وأشرقت الأرض بنور ربها ووضع الكتاب وجيء بالنبيين والشهداء وقضي بينهم بالحق وهم لا يظلمون(69)﴾ الزمر

{ ومن يطع الله والرسول فأولئك مع الذين أنعم الله عليهم من النبيين والصديقين والشهداء والصالحين وحسن أولئك رفيقا(69)  النساء

﴿والذين آمنوا بالله ورسله أولئك هم الصديقون والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(19)﴾ الحديد

﴿إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله وتلك الأيام نداولها بين الناس وليعلم الله الذين آمنوا ويتخذ منكم شهداء والله لا يحب الظالمين(140)﴾ آل عمران

مشهود

﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر إن قرآن الفجر كان مشهودا (78)﴾ الإسراء

﴿إن في ذلك لآية لمن خاف عذاب الآخرة ذلك يوم مجموع له الناس وذلك يوم مشهود (103)﴾ هود

﴿والسماء ذات البروج(1)واليوم الموعود(2) وشاهد ومشهود(3)﴾ البروج

شهودا

﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس

﴿وهم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود(7)﴾ البروج

﴿وبنين شهودا (13)﴾ المدثر

مشهد

﴿فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين كفروا من مشهد يوم عظيم (37)﴾ مريم

أشهد - أشهدتهم

﴿ما أشهدتهم خلق السماوات والأرض ولا خلق أنفسهم وما كنت متخذ المضلين عضدا(51)﴾ الكهف

﴿وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا يوم القيامة إنا كنا عن هذا غافلين(172)﴾ الأعراف

﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون (54)﴾ هود

﴿ومن الناس من يعجبك قوله في الحياة الدنيا ويشهد الله على ما في قلبه وهو ألد الخصام(204)﴾ البقرة

﴿وابتلوا اليتامى حتى إذا بلغوا النكاح فإن آنستم منهم رشدا فادفعوا إليهم أموالهم ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا ومن كان غنيا فليستعفف ومن كان فقيرا فليأكل بالمعروف فإذا دفعتم إليهم أموالهم فأشهدوا عليهم وكفى بالله حسيبا(6)﴾ النساء

﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

الأشهاد

﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود

﴿إنا لننصر رسلنا والذين آمنوا في الحياة الدنيا ويوم يقوم الأشهاد(51)﴾ غافر

استشهد - فاستشهدوا

﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

مختار الصحاح

● [شهد] ش ه د: الشَّهادةُ خبر قاطع تقول شَهِدَ على كذا من باب سلم وربما قالوا شَهْدَ الرجل بسكون الهاء تخفيفا وقولهم أشهد بكذا أي أحلف و المُشاهَدةُ المعاينة و شَهِدَهُ بالكسر شُهودا أي حضره فهو شَاهِدٌ وقوم شُهُودٌ أي حضور وهو في الأصل مصدر و شُهَّدٌ أيضا مثل راكع ورُكَّعٌ و شَهِد له بكذا أي أدى ما عنده من الشهادة فهو شَاهِدٌ والجمع شَهْدٌ مثل صاحب وصحْب وسافر وسفْر وبعضهم ينكره وجمع الشهد شُهودٌ و أشْهادٌ و الشَّهيدُ الشاهد والجمع الشُّهَدَاءُ و أشْهَدَهُ على كذا فشَهِدَ عليه و اسْتشهَدَهُ سأله أن يشهد و الشَّهِيدُ القتيل في سبيل الله تعالى وقد اسْتُشْهِدَ فلان على ما لم يسم فاعله والاسم الشَّهادةُ و التَّشَهُّدُ في الصلاة معروف و الشَّهْدُ بفتح الشين وضمها العسل في شمعها والجمع شِهادٌ بالكسر قلت إنما قال في شمعها لأن العسل يذكر ويؤنث ولكن الأغلب عليه التأنيث على ما نذكره في ع س ل

الراغب
شهد
- الشهود والشهادة: الحضور مع المشاهدة؛ إما بالبصر، أو بالبصيرة، وقد يقال للحضور مفردا قال الله تعالى: }عالم الغيب والشهادة﴿[السجدة/6]، لكن الشهود بالحضور المجرد أولى، والشهادة مع المشاهدة أولى؛ ويقال للمحضر: مشهد، وللمرأة التي يحضرها زوجها مشهد، وجمع مشهد: مشاهد، ومنه: مشاهد الحج، وهي مواطنه الشريفة التي يحضرها الملائكة والأبرار من الناس. وقيل مشاهد الحج: مواضع المناسك. قال تعالى:﴾ليشهدوا منافع لهم﴿[الحج/28]،﴾وليشهدوا عذابهما﴿[النور/2]،﴾ما شهدنا مهلك أهله﴿[النمل/49]، أي: ما حضرنا،﴾والذين لا يشهدوا الزور﴿[الفرقان /72]، أي: لا يحضرونه بنفوسهم ولا بهمهم وإرادتهم. والشهادة: قول صادر عن علم حصل بمشاهدة بصيرة أو بصر. وقوله:﴾أشهدوا خلقهم﴿[الزخرف/19]، يعني مشاهدة البصر ثم قال:﴾ستكتب شهادتهم﴿[الزخرف /19]، تنبيها أن الشهادة تكون عن شهود، وقوله:﴾لم تكفرون بآيات الله وأنتم تشهدون﴿[آل عمران/70]، أي: تعلمون، وقوله:﴾ما أشهدتهم خلق السموات﴿[الكهف/51]، أي: ما جعلتهم ممن اطلعوا ببصيرتهم على خلقها، وقوله:﴾عالم الغيب والشهادة{ [السجدة/6]، أي: ما يغيب عن حواس الناس وبصائرهم وما يشهدونه بهما. وشهدت يقال على ضربين: أحدهما جار مجرى العلم، وبلفظه تقام الشهادة، ويقال: أشهد بكذا، ولا يرضى من الشاهد أن يقول: أعلم، بل يحتاج أن يقول: أشهد. والثاني يجري مجرى القسم، فيقول: أشهد بالله أن زيدا منطلق، فيكون قسما، ومنهم من يقول: إن قال: أشهد، ولم يقل: بالله يكون قسما، ويجري علمت مجراه في القسم، فيجاب بجواب القسم نحو قول الشاعر:

- 274 - ولقد علمت لتأتين منيتي

(الشطر للبيد، من معلقته، وعجزه:

إن المنايا لا تطيش سهامها

وهو من شواهد سيبويه 1/465؛ ومغني اللبيب ص 524؛ ويروى عجزه:

لا بعدها خوف علي ولا عدم

وهو بهذه الرواية لم ينسب؛ وانظر: خزانة الأدب 9/159)

ويقال: شاهد وشهيد وشهداء، قال تعالى: }ولا يأب الشهداء﴿[البقرة/282]، قال:﴾واستشهدوا شهيدين﴿[البقرة/282]، ويقال: شهدت كذا، أي: حضرته، وشهدت على كذا، قال:﴾شهد عليهم سمعهم﴿[فصلت/20]، وقد يعبر بالشهادة عن الحكم نحو:﴾وشهد شاهد من أهلها﴿[يوسف/26]، وعن الإقرار نحو:﴾ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله﴿[النور/ 6]، أن كان ذلك شهادة لنفسه. وقوله:﴾وما شهدنا إلا بما علمنا﴿[يوسف/ 81] أي: ما أخبرنا، وقال تعالى:﴾شاهدين على أنفسهم بالكفر﴿[التوبة/17]، أي: مقرين.﴾لم شهدتم علينا﴿[فصلت/21]، وقوله:﴾شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم{ [آل عمران/18]، فشهادة الله تعالى بوحدانيته هي إيجاد ما يدل على وحدانيته في العالم، وفي نفوسنا كما قال الشاعر:

- 275 - ففي كل شيء له آية *** تدل على أنه واحد

(البيت لأبي العتاهية، وهو في ديوانه ص 62؛ والزهرة 2/502؛ وهو في البصائر 3/352؛ ونظم الدرر 4/289، دون نسبة)

قال بعض الحكماء: إن الله تعالى لما شهد لنفسه كان شهادته أن أنطق كل شيء كما نطق بالشهادة له، وشهادة الملائكة بذلك هو إظهارهم أفعالا يؤمرون بها، وهي المدلول عليها بقوله: }فالمدبرات أمرا{ [النازعات/5]، وشهادة أولي العلم: اطلاعهم على تلك الحكم وإقرارهم بذلك (قال ابن القيم: وهذا يدل على فضل العلم وأهله من وجوه:

أحدها: استشهادهم دون غيرهم من البشر.

الثاني: اقتران شهادتهم بشهادته.

والثالث: اقترانها بشهادة الملائكة.

الرابع: أن في ضمن هذا تزكيتهم وتعديلهم، فإن الله لا يستشهد من خلقه إلا العدول.

راجع: مفتاح دار السعادة 1/48)، وهذه الشهادة تختص بأهل العلم، فأما الجهال فمعبدون منها، ولذلك قال في الكفار: }ما أشهدتهم خلق السموات والأرض ولا خلق أنفسهم﴿[الكهف/51]، وعلى هذا نبه بقوله:﴾إنما يخشى الله من عباده العلماء﴿[فاطر/28]، وهؤلاء هم المعنيون بقوله:﴾والصديقين والشهداء والصالحين﴿[النساء/69]، وأما الشهيد فقد يقال للشاهد، والمشاهد للشيء، وقوله:﴾معها سائق وشهيد﴿[ق/21]، أي: من شهد له وعليه، وكذا قوله:﴾فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا﴿[النساء /41]، وقوله:﴾أو ألقى السمع وهو شهيد﴿[ق/37]، أي: يشهدون ما يسمعونه بقلوبهم على ضد من قيل فيهم:﴾أولئك ينادون من مكان بعيد﴿[فصلت/44]، وقوله:﴾أقم الصلاة﴿(الآية:﴾أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴿سورة الإسراء: آية 78)، إلى قوله:﴾مشهودا﴿(الآية:﴾أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴿سورة الإسراء: آية 78) أي: يشهد صاحبه الشفاء والرحمة، والتوفيق والسكينات والأرواح المذكورة في قوله:﴾وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين﴿[الإسراء/82]، وقوله:﴾وادعوا شهداءكم{ [البقرة/23]، فقد فسر بكل ما يقتضيه معنى الشهادة، قال ابن عباس: معناه أعوانكم (انظر: تفسير الماوردي 1/77؛ والبصائر 3/353)، وقال مجاهد: الذين يشهدون لكم، وقال بعضهم: الذين يعتد بحضورهم ولم يكونوا كمن قيل: فيهم شعر:

- 276 - مخلفون ويقضي الله أمرهمو *** وهم بغيب وفي عمياء ما شعروا

(البيت للأخطل في ديوانه ص 109.

وهو في البصائر 3/353 دون نسبة؛ وعجزه في مقدمة جامع التفاسير للمؤلف ص 155؛ ولم يعرفه المحقق) [استدراك]

وقد حمل على هذه الوجوه قوله: }ونزعنا من كل أمة شهيدا﴿[القصص/75]، وقوله:﴾وإنه على ذلك لشهيد﴿[العاديات/7]،﴾أنه على كل شيء شهيد﴿[فصلت/53]،﴾وكفى بالله شهيدا﴿[النساء/79]، فإشارة إلى قوله:﴾لا يخفى على الله منهم شيء﴿[غافر/16]، وقوله:﴾يعلم السر وأخفى﴿[طه/7]، ونحو ذلك مما نبه على هذا النحو، والشهيد: هو المحتضر، فتسميته بذلك لحضور الملائكة إياه إشارة إلى ما قال:﴾تتنزل عليهم الملائكة ألا تخافوا... ﴿الآية [فصلت/30]، قال:﴾والشهداء عند ربهم لهم أجرهم﴿[الحديد/19]، أو لأنهم يشهدون في تلك الحالة ما أعد لهم من النعيم، أو لأنهم تشهد أرواحهم عند الله كما قال:﴾ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون *** فرحين بما آتاهم الله من فضله﴿[آل عمران/169 - 170]، وعلى هذا دل قوله:﴾والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم﴿، وقوله:﴾وشاهد ومشهود﴿[البروج/3]، قيل: المشهود يوم الجمعة (أخرج الترمذي والبيهقي وغيرهما عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (اليوم الموعود يوم القيامة، واليوم المشهود يوم عرفة، والشاهد يوم الجمعة). انظر: الدر المنثور 8/463؛ وعارضة الأحوذي 12/237)، وقيل: يوم عرفة، ويوم القيامة، وشاهد: كل من شهده، وقوله:﴾يوم مشهود{ [هود/103]، أي: مشاهد تنبيها أن لا بد من وقوعه، والتشهد هو أن يقول: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله، وصار في التعارف اسما للتحيات المقروءة في الصلاة، وللذكر الذي يقرأ ذلك فيه.

ملخص اللسان:

1.     من أَسماء الله عز وجل: الشهيد. الشهيدُ الذي لا يَغيب عن عِلْمه شيء.
2.     والشهيد: الحاضر.
3.     الشاهد العالم الذي يُبَيِّنُ ما عَلِمَهُ،شَهِدَ شهادة؛والشَّهادَة خَبرٌ قاطعٌ تقولُ منه: شَهِدَ الرجلُ على كذا،
4.     والتَّشَهُّد في الصلاة: معروف؛قراءَة التحياتُ للهِ واشتقاقه من «أَشهد أَن لا إِله إِلا الله وأَشهد أَن  محمداً عبده ورسوله»
5.     شهد الله، بيَّن الله وأَظهر.
6.     وشَهِدَ الشاهِدُ عند  الحاكم أَي بين ما يعلمه وأَظهره،
7.     وشَهِدَه شُهوداً أَي حَضَره، فهو شاهدٌ.
8.     والشَّهِيدُ: الشَّاهِدُ، والجمع  الشُّهَداء.
9.     وأَصل  الشهادة: الإِخْبار بما شاهَدَه.
10.                        فمن شَهِدَ منكم الشهر قليصمه؛ معناه من  شَهْدِ منكم المِصْرَ في الشهر لا يكون إِلا ذلك لأَن الشهر يَشْهَدُهُ كلُّ حَيٍّ فيه؛
11.                        وشاهَدَ الأَمرَ والمِصر: كَشهِدَه.
12.                        والشهادة والمَشْهَدُ: المَجْمَعُ من الناس. والمَشْهَد: مَحْضَرُ  الناس.
13.                        والمَشْهودُ: يومُ القيامة.
14.                        واسْتُشْهِدَ: قُتِلَ شهِيداً.الشهيدُ في  الأَصل من قُتِلَ مجاهداً في سبيل الله، ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلق على من سماه  النبي، صلى الله عليه وسلم، من المَبْطُون والغَرِق والحَرِق وصاحب  الهَدْمِ وذات الجَنْب وغيرِهم
15.                        والشَّهِيدُ: الحيُّ؛ سمي الشهيد شهيداً لأَن اللهَ وملائكته شُهودٌ له بالجنة؛ ، وسُمِّيَ شَهيداً لأَن ملائكته شُهُودٌ له بالجنة؛ وقيل: لأَن ملائكة الرحمة تَشْهَدُه، وقيل: لقيامه بشهادَة الحق في  أَمْرِ الله حتى قُتِلَ، وقيل: لأَنه يَشْهَدُ ما أَعدّ الله له من  الكرامة بالقتل، وقيل غير ذلك،
16.                        والشَّهْدُ والشُّهْد: العَسَل ما دام لم يُعْصَرْ من شمَعِه،
17.                        وأَشْهَدَ الرجُل: بَلَغَ؛
18.                        والشَّاهِدُ: اللسان من قولهم: لفلان شاهد حسن أَي عبارة جميلة.
19.                        والشاهد: المَلَك؛
لسان العرب
● - شهد: من أَسماء الله عز وجل: الشهيد. قال أَبو إِسحق: الشهيد من أَسماء  الله الأَمين في شهادته. قال: وقيل الشهيدُ الذي لا يَغيب عن عِلْمه شيء.  والشهيد: الحاضر. وفَعِيلٌ من أَبنية المبالغة في فاعل فإِذا اعتبر  العِلم مطلقاً، فهو العليم، وإِذا أُضيف في الأُمور الباطنة، فهو الخبير،  وإِذا أُضيف إِلى الأُمور الظاهرة، فهو الشهيد، وقد يعتبر مع هذا أَن  يَشْهَدَ على الخلق يوم القيامة. ابن سيده: الشاهد العالم الذي يُبَيِّنُ ما  عَلِمَهُ، شَهِدَ شهادة؛ ومنه قوله تعالى: شهادَةُ بينِكم إِذا حضر أَحدَكم  الموتُ حين الوصية اثنان؛ أَي الشهادةُ بينكم شهادَةُ اثنين فحذف المضاف  وأَقام المضاف إِليه مقامه. وقال الفراء: إِن شئت رفعت اثنين بحين  الوصية أَي ليشهد منكم اثنان ذوا عدل أَو آخران من غير دينكم من اليهود  والنصارى، هذا للسفر والضرورة إِذ لا تجوز شهادة كافر على مسلم إِلا في هذا.  ورجل شاهِدٌ، وكذلك الأُنثى لأَنَّ أَعْرَفَ ذلك إِنما هو في المذكر،  والجمع أَشْهاد وشُهود، وشَهيدٌ والجمع شُهَداء. والشَّهْدُ: اسم للجمع عند  سيبويه، وقال الأَخفش: هو جمع. وأَشْهَدْتُهُم عليه. واسْتَشْهَدَه: سأَله  الشهادة. وفي التنزيل: واستشهدوا شَهِيدين.  والشَّهادَة خَبرٌ قاطعٌ تقولُ منه: شَهِدَ الرجلُ على كذا، وربما قالوا  شَهْدَ الرجلُ، بسكون الهاء للتخفيف؛ عن الأخفش. وقولهم: اشْهَدْ بكذا  أَي احْلِف. والتَّشَهُّد في الصلاة: معروف؛ ابن سيده: والتَّشَهُّد  قراءَة التحياتُ للهِ واشتقاقه من «أَشهد أَن لا إِله إِلا الله وأَشهد أَن  محمداً عبده ورسوله» وهو تَفَعُّلٌ من الشهادة. وفي حديث ابن مسعود: كان  يُعَلِّمُنا التَّشَهُّدَ كما يعلمنا السورة من القرآن؛ يريد تشهد الصلاة  التحياتُ. وقال أَبو بكر بن الأَنباري في قول المؤذن أَشهد أَن لا إِله  إِلا الله: أَعْلَمُ أَن لا إِله إِلا الله وأُبَيِّنُ أَن لا إِله إِلا  الله. قال: وقوله أَشهد أَن محمداً رسول الله أَعلم وأُبيِّن أَنَّ محمداً  رسول الله. وقوله عز وجل: شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو؛ قال أَبو  عبيدة: معنى شَهِدَ الله قضى الله أَنه لا إِله إِلا هو، وحقيقته عَلِمَ اللهُ  وبَيَّنَ اللهُ لأَن الشاهد هو العالم الذي يبين ما علمه، فالله قد دل  على توحيده بجميع ما خَلَق، فبيَّن أَنه لا يقدر أَحد أَن يُنْشِئَ شيئاً  واحداً مما أَنشأَ، وشَهِدَتِ الملائكةُ لِما عاينت من عظيم قدرته،  وشَهِدَ أُولو العلم بما ثبت عندهم وتَبَيَّنَ من خلقه الذي لا يقدر عليه  غيره. وقال أَبو العباس: شهد الله، بيَّن الله وأَظهر. وشَهِدَ الشاهِدُ عند  الحاكم أَي بين ما يعلمه وأَظهره، يدل على ذلك قوله: شاهدين على أَنفسهم  بالكفر؛ وذلك أَنهم يؤمنون بأَنبياءٍ شعَروا بمحمد وحَثُّوا على اتباعه،  ثم خالَفوهم فَكَذَّبُوه، فبينوا بذلك الكفر على أَنفسهم وإِن لم يقولوا  نحن كفار؛ وقيل: معنى قوله شاهدين على أَنفسهم بالكفر معناه: أَن كل  فِرْقة تُنسب إِلى دين اليهود والنصارى والمجوس سوى مشركي العرب فإِنهم  كانوا لا يمتنعون من هذا الاسم، فَقَبُولهم إِياه شَهادَتهم على أَنفسهم  بالشرك، وكانوا يقولون في تلبيتهم: لبَّيْكَ لا شَريكَ لك إِلاَّ شريكٌ هو  لكَ تَمْلِكُه وما ملك. وسأَل المنذريّ أَحمدَ بن يحيى عن قول الله عز وجل:  شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو، فقال: كُلُّ ما كان شهد الله فإِنه  بمعنى علم الله. قال وقال ابن الأَعرابي: معناه قال الله، ويكون معناه علم  الله، ويكون معناه كتب الله؛ وقال ابن الأَنباري: معناه بيَّن الله أَن لا  إِله إِلا هو.  وشَهِدَ فلان على فلان بحق، فهو شاهد وشهيد. واسْتُشِهْدَ فلان، فهو  شَهِيدٌ. والمُشاهَدَةُ: المعاينة. وشَهِدَه شُهوداً أَي حَضَره، فهو شاهدٌ.  وقَوْم شُهُود أَي حُضور، وهو في الأَصل مصدر، وشُهَّدٌ أَيضاً مثل  راكِع ورُكّع. وشَهِدَ له بكذا شَهادةً أَي أَدّى ما عنده من الشَّهادة، فهو  شاهِد، والجمع شَهْدٌ مثل صاحِب وصَحْب وسافر وسَفْرٍ، وبعضهم يُنْكره،  وجمع الشَّهْدِ شُهود وأَشْهاد. والشَّهِيدُ: الشَّاهِدُ، والجمع  الشُّهَداء. وأَشْهَدْتُه على كذا فَشَهِدَ عليه أَي صار شاهداً عليه.  وأَشْهَدْتُ الرجل على إِقرار الغريم واسْتَشْهَدتُه بمعنًى؛ ومنه قوله تعالى:  واسْتَشْهِدُوا شَهيدَيْن من رجالكم؛ أَي أَشْهِدُوا شاهِدَيْن. يقال للشاهد:  شَهيد ويُجمع شُهَداءَ. وأَشْهَدَني إِمْلاكَه: أَحْضَرني.  واسْتَشْهَدْتُ فلاناً على فلان إِذا سأَلته اقامة شهادة احتملها. وفي الحديث: خَيْرُ  الشُّهَداءِ الذي يأْتي بِشهَادَتِه قبل إنْ يُسْأَلَها؛ قال ابن  الأَثير: هو الذي لا يعلم صاحبُ الحق أَنَّ له معه شَهادةً؛ وقيل: هي في  الأَمانة والوَديعَة وما لا يَعْلَمُه غيره؛ وقيل: هو مثَلٌ في سُرْعَةِ إِجابة  الشاهد إِذا اسْتُشْهِدَ أَن لا يُؤَخِّرَها ويَمْنَعَها؛ وأَصل  الشهادة: الإِخْبار بما شاهَدَه. ومنه: يأْتي قوم يَشْهَدون ولا يُسْتَشْهَدون،  هذا عامّ في الذي يُؤدّي الشهادَةَ قبل أَن يَطْلُبها صاحبُ الحق منه  ولا تُقبل شهادَتُه ولا يُعْمَلُ بها، والذي قبله خاص؛ وقيل: معناه هم  الذين يَشْهَدون بالباطل الذي لم يَحْمِلُوا الشهادَةَ عليه ولا كانت عندهم.  وفي الحديث: اللّعَّانون لا يكونون شهداء أَي لا تُسْمَعُ شهادتهم؛ وقيل:  لا يكونون شهداء يوم القيامة على الأُمم الخالية. وفي حديث اللقطة:  فَلْيُشْهِدْ ذا عَدْل؛ الأَمْرُ بالشهادة أَمْرُ تأْديب وإِرْشادٍ لما  يُخافُ من تسويلِ النفس وانْبِعاثِ الرَّغْبة فيها، فيدعوه إِلى الخِيانة بعد  الأَمانة، وربما نزله به حادِثُ الموت فادّعاها ورثَتُه وجعلوها قي جمل  تَرِكَتِه. وفي الحديث: شاهداك أَو يَمِينُه؛ ارتفع شاهداك بفعل مضمر  معناه ما قال شاهِداكَ؛ وحكى اللّحياني: إِنَّ الشَّهادةَ ليَشْهَدونَ بكذا  أَي أَهلَ الشَّهادَة، كما يقال: إِن المجلس لَيَشْهَدُ بكذا أَي أَهلَ  المجلس. ابن بُزرُج: شَهِدْتُ على شَهادَة سَوْءٍ؛ يريد شُهَداءَ سوء.  وكُلاَّ تكون الشَّهادَة كَلاماً يُؤَذَّى وقوماً يَشْهَدُون. والشاهِدُ  والشَّهيد: الحاضر، والجمع شُهَداء وشُهَّدٌ وأَشْهادٌ وشُهودٌ؛ وأَنشد  ثعلب:كأَني، وإِن كانَتْ شُهوداً عَشِيرَتي،  إِذا غِبْتَ عَنّى يا عُثَيْمُ، غَريبُ  أَي إِذا غِبْتَ عني فإِني لا أُكلِّم عشيرتي ولا آنَسُ بهم حجتى كأَني  غريب. الليث: لغة تميمِ شهيد، بكسر الشين، يكسرون فِعِيلاً في كل شيء كان  ثانيه أَحد حروف الحلق، وكذلك سُفْلى مُصغر يقولون فِعِيلاً، قال: ولغة  شَنْعاءُ يكسرون كل فِعِيل، والنصب اللغة العالية.  وشَهدَ الأَمَر والمِصْرَ شَهادَةً، فهو شاهدٌ، من قوْم شُهَّد، حكاه  سيبويه. وقوله تعالى: وذلك يومٌ مَشْهودٌ، أَي محضور يَحضُره أَهل السماءِ  والأَرض. ومثله: إِنَّ قرآن الفجر كان مشهوداً؛ يعني صلاة الفجر  يَحْضُرها ملائكة الليل وملائكة النهار. وقوله تعالى: أَو أَلقى السمع وهو شهيد؛  أَي أَحْضَرَ سمعه وقلبُهُ شاهدٌ لذلك غَيْرُ غائب عنه. وفي حديث عليّ،  عليه السلام: وشَهِيدُكَ على أُمَّتِك يوم القيامة أَي شاهِدُك. وفي  الحديث: سيدُ الأَيام يوم الجمعة هو شاهد أَي يَشْهَدُ لمن حضر صلاتَه. وقوله:  فشهادَةُ أَحدِهم أَربع شهادات بالله؛ الشهادة معناها اليمين ههنا.  وقوله عز وجلّ: إِنا أَرسلناك شاهداً؛ أَي على أُمتك بالإِبْلاغ والرسالة،  وقيل: مُبَيِّناً. وقوله: ونزعنا من كل أُمة شهيداً؛ أَي اخْتَرْنا منها  نبيّاً، وكلُّ نبي شَهِيدُ أُمَّتِه. وقوله، عز وجل: تبغونها عِوَجاً  وأَنْتم شُهَداء؛ أي أَنتم تشهدون وتعلمون أَن نبوة محمد، صلى الله عليه وسلم،  حق لأَن الله، عز وجل، قد بينه في كتابكم. وقوله عز وجل: يوم يقوم  الأَشْهادُ؛ يعني الملائكة، والأَشهادُ: جمع شاهد مثل ناصر وأَنصار وصاحب  وأَصحاب، وقيل: إِن الأَشْهاد هم الأَنبياءُ والمؤمنون يَشْهدُون على  المكذبين بمحمد، صلى الله عليه وسلم، قال مجاهد ويَتْلُوه شاهد منه أَي حافظٌ  مَلَكٌ. وروى شمِر في حديث أَبي أَيوب الأَنصاري: أَنه ذكَرَ صلاة العصر  ثم قال: قلنا لأَبي أَيوب: ما الشَّاهِدُ؟ قال: النَّجمُ كأَنه يَشْهَدُ  في الليل أَي يحْضُرُ ويَظْهَر. وصلاةُ الشاهِدِ: صلاةُ المغرب، وهو  اسمها؛ قال شمر: هو راجع إِلى ما فسره أَبو أَيوب أَنه النجم؛ قال غيره: وتسمى  هذه الصلاةُ صلاةَ البَصَرِ لأَنه تُبْصَرُ في وقته نجوم السماء  فالبَصَرُ يُدْرِكُ رؤْيةَ النجم؛ ولذلك قيل له  (* قوله «قيل له» أي المذكور  صلاة إلخ فالتذكير صحيح وهو الموجود في الأَصل المعول عليه.) صلاةُ البصر،  وقيل في صلاةِ الشاهد: إِنها صلاةُ الفجر لأَنَّ المسافر يصليها كالشاهد  لا يَقْصُرُ منها؛ قال:  فَصَبَّحَتْ قبلَ أَذانِ الأَوَّلِ  تَيْماء، والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَل،  قَبْلَ صلاةِ الشاهِدِ المُسْتَعْجل  وروي عن أَبي سعيد الضرير أَنه قال: صلاة المغرب تسمى شاهداً لاستواءِ  المقيم والمسافر فيها وأَنها لا تُقْصَر؛ قال أَبو منصور: والقَوْلُ  الأَوَّل، لأَن صلاة الفجر لا تُقْصَر أَيضاً ويستوي فيها الحاضر والمسافر ولم  تُسَمَّ شاهداً. وقوله عز وجل: فمن شَهِدَ منكم الشهر قليصمه؛ معناه من  شَهْدِ منكم المِصْرَ في الشهر لا يكون إِلا ذلك لأَن الشهر يَشْهَدُهُ  كلُّ حَيٍّ فيه؛ قال الفراء: نَصَبَ الشهر بنزع الصفة ولم ينصبه بوقوع  الفعل عليه؛ المعنى: فمن شَهِدَ منكم في الشهر أَي كان حاضراً غير غائب في  سفره. وشاهَدَ الأَمرَ والمِصر: كَشهِدَه.  وامرأَة مُشْهِدٌ: حاضرة البعل، بغير هاءٍ. وامرأَة مُغِيبَة: غاب عنها  زوجها. وهذه بالهاءِ، هكذا حفظ عن العرب لا على مذهب القياس. وفي حديث  عائشة: قالت لامرأَة عثمان بن مَظْعُون وقد تَرَكَت الخضاب والطِّيبَ:  أَمُشْهِدٌ أَم مُغِيبٌ؟ قالت: مُشْهِدٌ كَمُغِيبٍ؛ يقال: امرأَة مُشْهِدٌ  إِذا كان زوجها حاضراً عندها، ومُغِيبٌ إِذا كان زوجها غائباً عنها. ويقال  فيه: مُغِيبَة ولا يقال مُشْهِدَةٌ؛ أَرادت أَن زوجها حاضر لكنه لا  يَقْرَبُها فهو كالغائب عنها.  والشهادة والمَشْهَدُ: المَجْمَعُ من الناس. والمَشْهَد: مَحْضَرُ  الناس. ومَشاهِدُ مكة: المَواطِنُ التي يجتمعون بها، من هذا. وقوله تعالى:  وشاهدٍ ومشهودٍ؛ الشاهِدُ: النبي، صلى الله عليه وسلم، والمَشْهودُ: يومُ  القيامة. وقال الفراءُ: الشاهِدُ يومُ الجمعة، والمشهود يوم عرفةَ لأَن  الناس يَشْهَدونه ويَحْضُرونه ويجتمعون فيه. قال: ويقال أَيضاً: الشاهد يومُ  القيامة فكأَنه قال: واليَوْمِ الموعودِ والشاهد، فجعل الشاهد من صلة  الموعود يتبعه في خفضه. وفي حديث الصلاة: فإِنها مَشْهودة مكتوبة أَي  تَشْهَدُها الملائكة وتَكتُبُ أَجرها للمصلي. وفي حديث صلاة الفجر: فإِنها  مَشْهودة مَحْضورة يَحْضُرها ملائكة الليل والنهار، هذه صاعِدةٌ وهذه  نازِلَةٌ. قال ابن سيده: والشاهِدُ من الشهادة عند السلطان؛ لم يفسره كراع  بأَكثر من هذا.  والشَّهِيدُ: المقْتول في سبيل الله، والجمع شُهَداء. وفي الحديث:  أَرواحُ الشهَداءِ قي حَواصِل طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ من وَرَق  (* قوله «تعلق  من ورق إلخ» في المصباح علقت الإبل من الشجر علقاً من باب قتل وعلوقاً:  أكلت منها بأفواهها. وعلقت في الوادي من باب تعب: سرحت. وقوله، عليه  السلام: أرواح الشهداء تعلق من ورق الجنة، قيل: يروى من الأَول، وهو الوجه اذ  لو كان من الثاني لقيل تعلق في ورق ، وقيل من الثاني، قال القرطبي وهو  الأكثر.) الجنة، والإسم الشهادة. واسْتُشْهِدَ: قُتِلَ شهِيداً.  وتَشَهَّدَ: طلب الشهادة. والشَّهِيدُ: الحيُّ؛ عن النصر بن شميل في تفسير الشهيد  الذي يُسْتَشْهَدُ: الحيّ أَي هو عند ربه حيّ. ذكره أَبو داود  (* قوله  «ذكره أبو داود إلى قوله قال أبو منصور» كذا بالأصل المعول عليه ولا يخفى ما  فيه من غموض. وقوله «كأن أرواحهم» كذا به أيضاً ولعله محذوف عن لان  أرواحهم.) أَنه سأَل النضر عن الشهيد فلان شَهِيد يُقال: فلان حيّ أَي هو عند  ربه حيّ؛ قال أَبو منصور: أُراه تأَول قول الله عز وجل: ولا تحسبن الذين  قُتِلوا في سبيل الله أَمواتاً بل أَحياءٌ عند ربهم؛ كأَنَّ أَرواحهم  أُحْضِرَتْ دارَ السلام أَحياءً، وأَرواح غَيْرِهِم أُخِّرَتْ إِلى البعث؛  قال: وهذا قول حسن. وقال ابن الأَنباري: سمي الشهيد شهيداً لأَن اللهَ  وملائكته شُهودٌ له بالجنة؛ وقيل: سُمُّوا شهداء لأَنهم ممن يُسْتَشْهَدُ  يوم القيامة مع النبي، صلى الله عليه وسلم، على الأُمم الخالية. قال الله  عز وجل: لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيداً؛ وقال أَبو  إِسحق الزجاج: جاءَ في التفسير أَن أُمم الأَنبياء تكَذِّبُ في الآخرة من  أُرْسِلَ إِليهم فيجحدون أَنبياءَهم، هذا فيمن جَحَدَ في الدنيا منهم  أَمْرَ الرسل، فتشهَدُ أُمة محمد، صلى الله عليه وسلم، بصدق الأَنبياء وتشهد  عليهم بتكذيبهم، ويَشْهَدُ النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، لهذه بصدقهم.  قال أَبو منصور: والشهادة تكون للأَفضل فالأَفضل من الأُمة، فأَفضلهم من  قُتِلَ في سبيل الله، مُيِّزوا عن الخَلْقِ بالفَضْلِ وبيَّن الله أَنهم  أَحياءٌ عند ربهم يُرْزقون فرحين بما آتاهم الله من فضله؛ ثم يتلوهم في  الفضل من عدّه النبي، صلى الله عليه وسلم، شهيداً فإِنه قال: المَبْطُونُ  شَهيد، والمَطْعُون شَهِيد. قال: ومنهم أَن تَمُوتَ المرأَةُ بِجُمَع. ودل  خبر عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: أَنَّ مَنْ أَنْكَرَ مُنْكَراً وأَقام  حَقّاً ولم يَخَفْ في الله لَومَة لائم أَنه في جملة الشهداء، لقوله،  رضي الله عنه: ما لكم إِذا رأَيتم الرجل يَخْرِقُ أَعْراضَ الناس أَن لا  تَعْزِمُوا عليه؟ قالوا: نَخافُ لسانه، فقال: ذلك أَحْرَى أَن لا تكونوا  شهداء. قال الأَزهري: معناه، والله أَعلم، أَنَّكم إِذا لم تَعْزِموا  وتُقَبِّحوا على من يَقْرِضُ أَعْراضَ المسلمين مخافة لسانه، لم تكونوا في  جملة الشهداء الذين يُسْتَشهَدُون يوم القيامة على الأُمم التي كذبت  أَنبياءَها في الدنيا.  الكسائي: أُشْهِدَ الرجلُ إِذا استُشهد في سبيل الله، فهو مُشْهَدٌ،  بفتح الهاءِ؛ وأَنشد:  أَنا أَقولُ سَأَموتُ مُشْهَداً  وفي الحديث: المبْطُونُ شَهِيدٌ والغَريقُ شَهيدٌ؛ قال: الشهيدُ في  الأَصل من قُتِلَ مجاهداً في سبيل الله، ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلق على من سماه  النبي، صلى الله عليه وسلم، من المَبْطُون والغَرِق والحَرِق وصاحب  الهَدْمِ وذات الجَنْب وغيرِهم، وسُمِّيَ شَهيداً لأَن ملائكته شُهُودٌ له  بالجنة؛ وقيل: لأَن ملائكة الرحمة تَشْهَدُه، وقيل: لقيامه بشهادَة الحق في  أَمْرِ الله حتى قُتِلَ، وقيل: لأَنه يَشْهَدُ ما أَعدّ الله له من  الكرامة بالقتل، وقيل غير ذلك، فهو فَعيل بمعنى فاعل وبمعنى مفعول على اختلاف  التأْويل.  والشَّهْدُ والشُّهْد: العَسَل ما دام لم يُعْصَرْ من شمَعِه، واحدته  شَهْدَة وشُهْدَة ويُكَسَّر على الشِّهادِ؛ قال أُمية:  إِلى رُدُحٍ، من الشِّيزى، مِلاءٍ  لُبابَ البُرِّ، يُلْبَكُ بالشِّهادِ  (* قوله «ملاء» ككتاب، وروي بدله  عليها.) أَي من لباب البر يعني الفالوذَق. وقيل: الشَّهْدُ والشُّهْدُ  والشَّهْدَة العَسَلُ ما كان.  وأَشْهَدَ الرجُل: بَلَغَ؛ عن ثعلب. وأَشْهَدَ: اشْقَرَّ واخْضَرَّ  مِئْزَرُه. وأَشْهَدَ: أَمْذَى، والمَذْيُ: عُسَيْلَةٌ. أَبو عمرو: أَشْهَدَ  الغلام إِذا أَمْذَى وأَدرَك. وأَشْهَدت الجاريةُ إِذا حاضت وأَدْركتْ؛  وأَنشد:  قامَتْ تُناجِي عامِراً فأَشْهَدا،  فَداسَها لَيْلَتَه حتى اغْتَدَى  والشَّاهِدُ: الذي يَخْرُجُ مع الولد كأَنه مُخاط؛ قال ابن سيده:  والشُّهودُ ما يخرجُ على رأْس الولد، واحِدُها شاهد؛ قال حميد بن ثور  الهلالي:فجاءَتْ بِمثْلِ السَّابِرِيِّ، تَعَجَّبوا  له، والصَّرى ما جَفَّ عنه شُهودُها  ونسبه أَبو عبيد إِلى الهُذَلي وهو تصحيف. وقيل: الشُّهودُ الأَغراس  التي تكون على رأْس الحُوار. وشُهودُ الناقة: آثار موضع مَنْتَجِها من سَلًى  أَو دَمٍ.  والشَّاهِدُ: اللسان من قولهم: لفلان شاهد حسن أَي عبارة جميلة.  والشاهد: المَلَك؛ قال الأَعشى:  فلا تَحْسَبَنِّي كافِراً لك نَعْمَةً  على شاهِدي، يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ  وقال أَبو بكر في قولهم ما لفلان رُواءٌ ولا شاهِدٌ: معناه ما له  مَنْظَرٌ ولا لسان، والرُّواءُ المَنظَر، وكذلك الرِّئْيِ. قال الله تعالى:  أَحسنُ أَثاثاً ورِئْياً؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  لله دَرُّ أَبيكَ رَبّ عَمَيْدَرٍ،  حَسَن الرُّواءِ، وقلْبُه مَدْكُوكُ  قال ابن الأَعرابي: أَنشدني أَعرابي في صفة فرس:  له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْه وشاهِدُ  قال: الشاهِدُ مِن جَرْيِهِ ما يشهد له على سَبْقِه وجَوْدَتِهِ، وقال  غيره: شاهِدُه بذله جَرْيَه وغائبه مصونُ جَرْيه.

مقاييس اللغة:

(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.

ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:

فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])

وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:

فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])

فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:

﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.

ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:

إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])

القاموس المحيط:

الشَّهادةُ خَبَرٌ قاطِعٌ، وقد شَهِدَ، كعَلِمَ وكرُمَ، وقد تُسَكَّنُ هاؤُهُ. وشَهِدَهُ، كسَمِعَهُ، شُهوداً حَضَرَهُ، فهو شاهِدٌ، ج شُهودٌ وشُهَّدٌ. وشَهِدَ لِزَيْدٍ بكذا شَهادةً أدَّى ما عندَهُ من الشَّهادَةِ، فهو شاهِدٌ، ج شَهْدٌ، بالفتح، جج شُهودٌ وأشْهادٌ. واسْتَشْهَدَهُ سألَهُ أن يَشْهَدَ. والشَّهيدُ، وتُكْسَرُ شينُهُ الشاهِدُ، والْأَمينُ في شَهادَةٍ، والذي لا يَغيبُ عن عِلْمِهِ شيءٌ، والقَتيلُ في سبيلِ الله،
لأن مَلائِكَةَ الرحْمةِ تَشْهَدُهُ، أو لأَن الله تعالى وملائكتَهُ شُهودٌ له بالجَنَّةِ، أو لأَنه ممَّن يُسْتَشْهَدُ يومَ القيامةِ على الأمَمِ الخاليةِ، أو لسُقوطِه على الشاهِدَةِ، أي: الأرضِ، أو لأَنه حَيٌّ عندَ ربِّهِ حاضرٌ، أو لأَنه يَشْهَدُ مَلَكوتَ الله ومُلْكَهُ، ج: شُهَداءُ، والاسمُ: الشَّهادَةُ. وأشْهَدُ بكذا، أي: أحْلِفُ. وشاهَدَهُ: عايَنَهُ. وامرأةٌ مُشْهِدٌ: حَضَرَ زوْجُها. والتَّشَهُّدُ في الصَّلاةِ: م. والشَّاهِدُ: من أسْماء النبيِّ صلى الله عليه وسلم، واللِّسانُ، والمَلَكُ، ويومُ الجُمعَةِ، والنَّجْمُ، وما يَشْهَدُ على جَوْدَةِ الفَرَسِ من جَرْيِهِ، وشِبْهُ مُخاطٍ يَخْرُجُ مع الوَلَدِ، ومن الْأُمورِ: السَّريعُ. وصَلاةُ الشَّاهِد: صَلاةُ المَغْرِبِ. والمَشْهودُ: يومُ الجُمعَة، أو يومُ القيامَةِ، أو يومُ عَرَفَةَ. والشَّهْدُ: العَسَلُ، ويضمُّ، والشُّهْدَةُ أخَصُّ، ج: شِهادٌ، وماءٌ لِبَنِي المُصْطَلِقِ من خُزاعَةَ. و " شَهِدَ الله أنَّهُ لا إله إلا هو " ، أي: عَلِمَ الله، أو قال الله، أو كَتَبَ الله، وأشْهَدُ أنْ لا إلهَ إلا الله، أي: أعْلَمُ، وأُبَيِّنُ. وأشْهَدَهُ: أحْضَرَهُ، وفُلانٌ: أمْذى، كشَهَّدَ، والجارِيَةُ: حاضَتْ، وأدْرَكَتْ، وأُشْهِدَ، مَجْهولاً: قُتِلَ في سَبيلِ الله، كاسْتُشْهِدَ، فهو مُشْهَدٌ. والمَشْهَدُ والمَشْهَدَةُ والمَشْهُدَةُ: مَحْضَرُ الناسِ. وشُهودُ الناقَةِ: آثارُ مَوْضِعِ مَنْتِجها من دَمٍ أو سَلًى. وكزُبَيْرٍ: الزَّاهِدُ عُمَرُ بنُ سَعْدِ بنِ شُهَيْدٍ أميرُ حِمْصَ، وأحمدُ بنُ عبدِ المَلِكِ بنِ شُهَيْدٍ: الْأَديبُ.

تاج العروس:

ش - ه - د
الشَّهَأدةُ خَبَرٌ قاطعٌ كذا في اللِّسَأن والأَساس . وقد شَهُدَ الرجلُ على كذا كعَلِم وكَرُم شَهَداً وشَهادةً وقد تُسَكَّنُ هاؤُهُ للتخفيف عن الأَخفش . قال شيخنا : لن الثلاثي الحَلقيَّ العينِ الذي على فَعُل بالضّمّ أو فَعِلَ بالكسر يجوز تسكينُ عينه تخفيفاً مُطلقاً كما في الكافية المالكية والتسهيل وشروحهما وغيرها بل جَوَّزوا في ذلك أَربعَ لُغاتٍ : شَهِدَ كفَرِح وشَهْد بسكون الهاءِ مع فتح الشين وشِهْدَ بكسرِها أَيضاً مع سكون الهاءِ وشِهِدَ بكسرتين وأَنشدوا :
إذا غَابَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبِيعُنا ... وإِن شِهْدَ أَجْدَى خَيْرُهُ ونوافِلُهْ

وشَهِدَه كسَمِعَه شُهُوداً أي حَضَره فهو شاهِدٌ ج شُهودٌ أَي حُضُورٌ وهو في الأَصل مصدر وشُهَّدٌ أَيضاً مثل رَاكِعٍ ورُكَّعٍ . ويقال : شَهِدَ لزيد بكذا شَهَادةً أَي أَدَّى ما عِندَهُ من الشَّهَادةِ فهو شاهِدٌ ج شَهْدٌ بالفتح مثل صاحِب وصَحْب وسافِرٍ وسَفْر وبعضهم يُنكِره . وهو عند سيبويهِ اسمٌ للجَمْع وقال الأَخفشُ هو جَمْعٌ وجج أَي جمع الجمْع : شُهُودٌ بالضمّ وأَشْهَادٌ ويقال إن فَعْلاً بالفَتْح لا يُجمَع على أَفعال إِلاّ في الأَلفاظ الثلاثة المعلومة لا رابعَ لها نقله شيخنا . واستَشْهَدَهُ : سأَله الشَّهَادةَ ومنه لا أَسْتَشْهِدُه كاذِباً . وفي القرآن : " واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ " واستشهدتُ فُلاناً على فلانٍ : سأَلْته إِقامَة شَهادةٍ احتَمَلها . وأَشهَدْت الرجُلَ على إِقرارِ الغَرِيمِ واستَشهَدْته بمعنى واحدٍ . ومنه قوله تعالى : " واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُم " أَي أَشْهِدُوا شاهِدَيْنِ . والشَّهِيدُ وتُكْسَرُ شِينُه قالَ اللّيْث : وهي لُغَة بني تميم وكذا كُلّ فَعِيلٍ حَلْقِيِّ العَيْنِ سواءٌ كان وصفاً كهذا واسماُ جامداً كرغِيف وبعير . قال الهَمْدانيُّ في إِعراب القرآن : أَهلُ الحجاز وبنو أَسَدٍ يقولون : رَحِيم ورَغيف وبَعير بفتح أَوائلهنّ . وقَيس ورَبيعة وتميم يقولون : رحيم ورغيف وبَعير بكسر أوائلهنّ وقال السُّهَيْليُّ في الروض : الكسر لغةُ تَمِيمٍ في كلِّ فَعِيلٍ عَيْنُ فِعْله همزةٌ أَو غيرُهَا من حُرُوف الحَلْق فيسكرون أَوّله كرِحِيم وشِهِيد . وفي شرح الدُّرَيْدِيَّة لابن خالويه : كل اسم على فَعِيل ثانيه حرْفُ حَلْقٍ يجوز فيه إِتباعُ الفاءِ العَيْنَ كبِعِير وشِعِير ورِغِيف ورِحِيم وحكى الشيخ النوويُّ في تحريره عن الليث : أَنَّ قوْماً من العب يقولون ذلك وإن لم يكن عينُه حَرْفَ حلْق ككِبِير وكِرِيم وجِلِيل ونحْوِه . قلت : وهم بَنُو تَمِيم . كما تقدَّم . الشَّاهِدُ وهو العالِم الذي يُبيِّنُ ما عَلِمَه . قاله ابن سيده

والشَّهِيدُ في أَسماءِِ الله تعالى : الأَمينُ في شَهادَةٍ ونصّ التكملة : في شهادَتِه . قاله أَبو إِسحاق وقال أَيضاً : وقيل : الشَّهِيد في أسمائِهِ تعالى : الذي لا يَغِيبُ عن عِلْمه شَيئٌ والشَّهِيدُ : الحاضِرُ . وفَعِيلٌ من أَبْنِيَةِ المبالغةِ في فاعل فإِذا اعتُبِر العِلمُ مُطْلَقاً فهو العَلِيمُ وإذا أُضِيفَ إلى الأُمُورِ الباطِنَةِ فهو الخَبِيرُ وإذا أُضِيفَ إلى الأُمورِ الظاهِرَةِ فهو الشَّهِيدُ . وقد يُعْتَبَرُ مع هذا أن يَشْهَدَ على الخَلْقِ يومَ القيامَة . والشَّهِيد في الشَّرْعِ : القَتِيل في سَبيلِ اللهِ واختُلف في سبب تَسمية فقيل : لأَنَّ ملائِكَةَ الرَّحْمَةِ تَشْهَدُهُ أَي تَحْضُر غُسْلَه أو نَقْلَ رُوحِه إلى الجَنَّة أَو لأَنَّ اللهَ وملائِكَتَه شُهودٌ له بالجَنَّةِ كما قال ابن الأَنبارِيّ . أَو لأَنّهُ مِمَّن يُسْتَشْهَدُ يومَ القيامةِ مع النبي صلى الله عليه وسلم على الأُمَمِ الخاليَةِ التي كَذَّبت أَنبياءها في الدُّنيا . قال الله عز وجلَّ : " لتَكُونُوا شُهَدَاءَ على النَّاسِ ويكونَ الرَّسولُ عليْكُمْ شَهِيداً " وقال أبو إسحاق الزَّجَّاج : جاءَ في التفسير أَنَّ أُمَمَ الأَنبياءِ تُكَذِّبُ في الآخرةِ من أُرسِلَ إليهم فيَجْحَدُون أَنبياءَهُم هذا فيمن جَحَدَ في الدُّنْيا منهم أَمْرَ الرُّسلِ فتَشْهَدُ أُمَّةُ محمدٍ صلى الله عليه وسلم بصِدْق الأَنبياءِ وتَشْهَدُ عليهم بتَكْذِيبِهم ويَشْهَدُ النبي صلى الله عليه وسلم لهذه الأُمّةِ بصِدْقِهِم . قال أبو منصور : والشِّهادةُ تكون للأَفضلِ فالأَفضلِ من الأُمْة فأَفْضَلُهم مَن قُتِلَ في سبيلِ اللهُ مُيِّزُوا عن الخَلق بالفضْل وبيَّن اللهُ أَنَّهُم " أَحياءٌ عِنْدَ ربِّهم يُرْزَقُون فَرحِينَ بما آتاهُم الله من فَضْلِه " ثم يَتْلُوهُم في الفَضْلِ من عَدَّه النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم شَهِيداً فإنه قال : " المَبْطُونُ شَهِيدٌ والمَطْعُون شَهِيد " قال : ومنهم أَن تموتَ المَرْأَةُ بِجُمْعٍ . وقال ابن الأُثير : الشًّهِيد في الأَصل : من قُتِلَ مُجَاهِداً في سبيلِ الله ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلقَ على من سَمَّاه النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم من المَبْطُون والغَرِقِ والحَرِقِ وصاحِب الهَدْم وذاتِ الجَنْب وغيرهم . أَو لِسُقُوطِهِ على الشَّاهِدَةِ أَي الأرض نقله الصاغاني أو لأَنه حَيٌّ لم يَمُتْ كأَنّه عِنْدَ رَبّهِ شاهدٌ أَي حاضِرٌ كذا جاء عن النَّضْر بن شُمَيْل . ونقله عنه أَبو داوود . قال أَبو منصور : أُراه تَأَوَّلَ قولَ اللهِ عَزَّ وجلُّ : " ولا تَحْسَبَنَّ الذينَ قُتِلُوا في سَبِيلِ اللهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ " كأَنَّ أَرواحَهم أُحْضِرَت دارَ السلامِ أَحياءُ وأَرواحُ غيرِهم أُخِّرَت إلى البَعْثِ . قال : وهذا قولٌ حَسَنٌ . أَو لأَنَّه يَشْهَدُ مَلَكُوتَ اللهِ ومُلْكَهُ المَلَكُوت : عالَمُ الغَيْبِ المُخْتَصًّ بأرْوَاحِ النُّفُوسِ . والمُلْكُ : عالَمُ الشَّهادةِ من المَحْسوساتِ الطّبيعٍيّة . كذا في تعريفات المناويّ
فهذه سِتَّةُ أَوْجُهٍ في سَببِ تَسمِيةِ الشَّهِيد . وقيل : لِقيامه بشهادَةِ الحَقِّ في أَمْرِ الله حتَّى قُتِل . وقيل : لأَنّه يَشْهَدُ ما أَعدَّ اللهُ له من الكرامةِ بالقَتْلِ . أَو لأَنّه شَهِدَ المغَازِيَ أَو لأَنّه شُهِدَ له بالإيمانِ وخاتِمةِ الخَيْرِ بظاهرِ حالِه أَو لأَنّ عليه شاهِداً يَشْهَدُ بِشَهادَتِه وهو دَمُه
وهذه خَمسَةُ أَوجهٍ أُخْرَى فصار المجموع منها أَحدَ عَشَرَ وَجْهاً . وما عدا ذلك فمرجوعٌ إلى أَحدِ هؤلاء عند المتأَمِّل الصادق . قال شيخنا : وقد اختَلَفُوا في اشتقاقه هل هو من الشَّهَادة أَو من المُشَاهَدة أَو الشُّهُود أَو هو فَعِيل بمعنَى مفعول أَو بمعنى فاعل . وذكروا لكُلِّ أَوْجُهاً . ذكر أَكثر ذلك مُحَرَّراً مُهذَّباً الشيخُ أَبو القاسم السُّهيليّ في الروض الأُنُف بما لا مَزِيد عليه

ج : شُهَداءُ وفي الحديث : " أَرْواحُ الشّثهَداءِ في حَواصِلِ طَيْرٍ خضْرٍ تَعْلُق من وَرَقِ الجَنَّةِ " . والاسمُ : الشَّهَادةُ وقد سَبقَت الإشارةُ إلى الاختلاف فيه قريباً . واَشْهَدُ بكذا : أَحْلِفُ . قال المصنِّف في بصائِرِ ذَوِي التمييز : قولهم شَهِدْت : يقال على ضَرْبَيْنِ : أَحدهما جارٍ مَجْرَى العِلْم وبِلَفْظِه تُقام الشهادةُ يقال : أَشْهَد بكذا ولا يُرْضَى من الشاهِدِ أَن يَقول : أَعلَم بل يُحتاج أن يقول أَشْهد . والثاني يجْرِي مَجْرَى القَسَمِ فيقول : أَشْهَد بالله إِنّ زيداً مُنْطَلِقٌ . ومنهم من يقول : إِنْ قال أَشْهَدُ ولم يَقُل : بالله يكون قَسَماً ويَجْرِي عَلِمت مَجْرَاه في القَسَم فيُجَأب بجواب القسم كقوله :
" ولقد عَلِمْتُ لتَأْنِيَنَّ عَشِيَّةً وشاهَدَهُ مُشَاهدةً : عايَنَهُ كشَهِده والمُشَأهَدةُ : مَنزِلةٌ عاليَةٌ من منازِل السَّالِكينَ وأَهلِ الاستِقَامةِ وهي مُشاهَدةُ معاينةٍ تلبس نُعوتَ القُدُسِ وتخْرس أَلسنة الإِشاراتِ ومُشَاهدة جمْعٍ تجْذب إلى عَيْنِ اليَقين وليس هذا مَحلَّ إِشاراتها . وامرأَةٌ مُشْهِدٌ بغير هاءٍ : حَضَر زَوْجُها وامرأَةٌ مُغِيبةٌ : غابَ عنها زَوْجُها وهذه بالهاء : هكذا حُفِظ عن العرب لا على مذهب القياس
والتَّشَهُّدُ في الصَّلاةِ م معروف وهو قِراءَة : التَّحِيّاتُ للهِ واشتقاقُه من أَشْهَدُ أَن لا إِله إلاّ اللهُ وأَشهد أَنَّ محمَّداً عبدُه ورسُولُه وهو تَفَعُّل من الشَّهَادَةِ وهو من الأَوْضَاعِ الشّرعيّة . والشَّاهِدُ : من أَسماءِ النبيِّ صلى الله عليه وسلم قال الله عزَّ وجلّ " إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شاهِداً " أي على أُمَّتِك بالإِبْلاغِ والرِّسالة وقيل مُبَيِّناً . وقال تعالى : " وشاهِدٍ ومَشْهُودٍ " قال المفسِّرون : الشاهد : هو النبي صلى الله عليه وسلم . والشاهد : اللِّسَانُ من قولهم : لفُلانٍ شاهِدٌ حَسَنٌ أَي عِبارةٌ جَمِيلةٌ . وقال أَبو بكر في قولهم : ما لِفلان رُوَأءٌ ولا شَاهِدٌ معناه : مالَهُ مَنْظَرٌ ولا لسانٌ . والشاهِدُ : المَلَكُ قال مُجاهد : " ويَتْلوُهُ شَاهِدٌ مِنْهُ " أَي حافِظٌ مَلَكٌ قال الأَعشَى :
فلا تَحْسَبَنِّي كافراً لكَ نِعْمَةً ... عَلَى شاهِدِ يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ وقال الفراءُ : الشاهِدُ : يَوْمٌ الجُمْعَةِ ورَوَى شَمِرٌ في حديث أَبي أَيُّوبَ الأَنصاريّ : " أَنّه ذَكَرَ صَلاَةَ العَصْرِ ثم قال : ولا صَلاةَ بَعْدَها حتَّى يُرَى الشَّاهِدُ . قال : قلنا لأَبي أَيُّوبَ : ما الشَّاهِدُ ؟ قال : النَّجْمُ كأَنَّه يَشْهَدُ في الليلِ أَي يَحْضُر ويَظْهَرُ . والشَّاهِد : ما يَشْهَد على جَوْدَةِ الفَرَسِ وسَبْقِه من جَرْيِهِ فسّره ابنُ الأَعرابيِّ وأَنشد لسُوَيْدِ بنِ كُرَعَ في صِفَةِ ثَوْر :
ولو شَاءَ نَجَّاهُ فلم يَلْتَبِسْ بِهِ ... له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْهُ وشاهِدٌ وقال غيره : شاهِدُه : بّذْلُه جَرْيَه وغائِبُه : مَصُونُ جَرْيِهِ . والشَّاهِدُ شِبْهُ مُخَاطٍ يَخْرُج مع الوَلَدِ وجمْعُه شُهُودٌ قال حُمَيْد بن ثَوْرٍ الهِلالِيّ :
فَجاءَتْ بِمِثْلِ السَّابِرِيِّ تَعَجَّبُوا ... له والثَّرَى ما جَفَّ عَنْهُ شُهُودُهَا قال ابن سِيده : الشُّهُود : الأَغراسُ التي تكون على رأْسِ الحُوَار . والشَّاهِد من الأُمورِ : السَّرِيعُ . وصَلاةُ الشاهِدِ : صَلاَةُ المَغْرِبِ قال شَمِرٌ : هو راجِعٌ إلى ما فَسَّرَه أَبو أَيُّوبَ أَنَّهُ النَّجْمُ . قال غَيره : وتُسَمَّى هذه الصّلاةُ صَلاَةَ البَصَرِ لأَنّه يُبْصَرُ في وَقْته نُجومُ السماءِ فالبَصَرُ يُدْرِكُ رُؤْيَة النَّجْمِ ولذلك قيلَ له : صلاةُ البَصَرِ وقيل في صلاة الشّاهد : إِنّها صلاةُ الفَجْرِ لأَن المُسَافِرَ يُصَلِّيها كالشَّاهِدِ لا يَقْصُرُ منها قال :
" فَصَبَّحَتْ قَبْلَ أَذانِ الأَوَّلِ
" تَيْمَاءَ والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَلِ
" قَبْلَ صَلاَةِ الشَّاهِدِ المُسْتَعْجِلِ

ورُوِيَ عن أَبي سَعيد الضَّرِيرِ أَنه قال : صَلاَةُ المَغْرِب تُسمَّى شاهداً لاسْتِوَاءِ المُقِيمِ والمُسَافِرِ فيها وأَنَّهَأ لا تُقْصَر . قال أَبو منصور : والقَوْلُ الأَوّلُ لأَنَّ صلاَةَ الفَجْر لا تُقْصَرُ أَيضاً ويَسْتَوِي فيها الحاضِرُ والمسافِرُ فلم تُسَمَّ شاهِداً . والمَشْهُود : يَوْمُ الجُمُعَة أَو يومُ القِيَامَةِ أَو يَوْمُ عَرَفَةَ الأَخير قاله الفرّاءُ لأَنّ الناسَ يَشْهَدُون كُلاًّ منها ويَحضُرون بها ويجمَعُون فيها . وقال بعضُ المفسِّرين : الشاهد : يَوْمُ الجُمُعةِ والمشهود : يَوْمُ القيامةِ . والشَّهْدُ : العَسَلُ ما دام لم يُعْصَر من شَمَعِه بالفتح لتميم ويُضَمُّ لأَهْل العالِيَة كما في المصباح واحدته شَهْدة وشُهْدة . وقيل : الشُّهْدة أَخَصُّ ج : شِهَأدٌ بالكسر قال أُمَيَّةُ :
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاَءٍ ... لُبَابَ البُرِّ يُلْبَكُ بالشِّهَادِ أَي من لُبابِ البُرّ . والشَّهْد : ماءٌ لبني المُصْطَلِقِ من خُزَاعَةَ نقله الصاغاني
وفي التنزيل العزيز " شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إلاّ هُوَا " سَأَلَ المُنْذريّ أحمد بن يحيى عن معناه فقال : أَي عَلِم اللهُ وكذا كلُّ ما كانَ شَهِد اللهُ في الكتاب أَو قال اللهً قاله ابن الأعرابي . وقال ابن الأنباريّ : معناه بَيَّن اللهُ أَن لا إِله إلا هُوَ . وقال أبو عبيدة : معنى شَهِدَ اللهُ : قَضَى اللهُ وحقيقَتُه : عَلِمَ اللهُ وبَيَّنَ اللهُ لأَنَّ الشاهِدَ هو العالِمُ الذِي يُبَيِّنُ ما عَلِمَه فاللهُ قد دَلَّ على تَوحيدِهِ بجميع ما خَلَقَ فَبَيَّن أَنه لا يَقْدِرُ أَحَدٌ أَن يُنْشِئَ شيئاً واحداً مِمَّا أَنشأَ وشَهَدت المَلاَئِكَةُ لما عاينَتْ من عَظيمِ قُدْرَتِه وشَهِد أُولو العِلْمِ بما ثَبَت عِنْدَهم وَتَبيَّن مِن خَلْقِه الذِي لا يَقْدِرُ عليه غيرهُ وقالأبو العَبَّاس : شَهِدَ اللهُ : بَيَّن اللهُ وأَظْهَرَ . وشَهِدَ الشاهِدُ عند الحاكِمِ أَي بَيَّن ما يَعْلَمُه وأَظْهَرَه . وفي قَولِ المؤذِّنِ : أَشْهَدُ أَن لا إِلهَ إلاّ اللهُ وأَشهَدُ أَنَّ محمداً رسولُ الله . قال أَبو بكر بن الأنباري : أي أَعْلَمُ أن لا إِلهَ إلا اللهُ وأُبَيِّنُ أَن لا إِلهَ إلاّ اللهُ . وأَشْهَدَهُ إِمْلاَكَه : أَحْضَرَهُ وأَشْهَدَ فُلانٌ : بَلَغَ عن ثَعْلَبَ . وأَشْهَدَ اشْقَرَّ واخضَرَّ مِئْزَرُه . وأَشْهَدَ : أَمْذَى كشَهَّدَ تَشْهِيداً وهذه عن الصاغانيّ إلا أَنه قال في تَفسيره : أَكْثَرَ مَذْيَه . والمَذْيُ عُسَيلةٌ . وعن أَيب عمرو : أَشْهَدَ الغُلامُ إذا أَمْدَى وأَدرَكَ وأَشْهَدَت الجاريةُ إذا حاضَتْ وأَدْركَتْ وأَنشد :
" قامَتْ تُنَأجِي عامِراُ فأَشهَدا
" فَدَاسَها لَيْلَتَهُ حَتَّى اغْتَدَى وعن الكسائي : أُشْهِدَ الرَّجلُ مجهولاً : قُتِلَ في سبيل اللهِ شَهِيداً كاستُشْهِدَ : رُزِقَ الشَّهَادَةَ فهو مُشْهَدٌ كمُكْرَمٍ وأَنشد :
" أَنا أَقُولُ سأَمُوتُ مُشْهَدَا والمَشْهَد والمَشْهَدةُ والمَشْهُدَةُ بالفتح في الكلّ وضَمّ الهاء في الأَخير الأَخِيرَتَأن عن الفَرّاءِ في نوادره مَحْضَرُ الناس ومَجمَعُهم . ومَشَاهِدُ مكَّةَ : المواطِنُ التي يَجتمعون بها من هذا . وشُهُودُ النّاقَةِ بالضّمّ : آثَارُ مَوْضِعِ مَنْتِجها أَي المَوْضِع الذي أُنْتِجَت فيه من دَمٍ أَو سَلى وفي بعض النُّسخ : من سلًى أو دَمٍ . وكزُبَيْرٍ : الشيخ الزَّاهِدُ عُمَرُ هكذا في النُّسخ . و الصواب : عُمَيْر ابن سَعْدِ بنِ شُهَيْدِ بن عَمْرٍ أَميرُ حمصَ صاحبيٌّ وكان يقال له : نَسِيجُ وَحْدِه . وأُخته سَلاَّمةُ بنت سَعْد لها ذِكْر . وأَبو عامر أحمد بن عبدِ الملك ابنِ أحمدَ بنِ عبد المَلِك بن عمر ابن محمد بن عيسى بن شُهَيْدٍ الأَشْجَعِيّ الأَديبُ مؤلّف كتاب حانُوت العَطَّار . وُلِدَ بِقُرْطُبَة سنة 382 ووَرِث الرُّتْبَةَ والجَلالَةَ عن أَسْلافِه وتوفِّي سنة 436 ، وعلى رُخَامةِ قَبْرِه من شِعْرِهِ :
يا صاحِبي قُمْ فقَد أَطَلْنا ... أَنَحْنُ طُولَ المَدَى هُجُودُ
فقال لِي لنْ نقومَ منها ... ما دامَ مِن فَوقِنا الجَليدُ

تَذْكُرُ كَمْ لَيلةِ نَعِمْنا ... في ظِلِّهَأ والزَّمانُ عِيدُ
وكَمْ سُرورٍ هَمَي علينا ... سَحابُهُ بِرُّهُ يَجُود
كُلٌّ كأَنْ لم يَكُنْ تَقَضَّى ... وشُؤْمُه حاضرٌ عَتِيدُ
حَصَّلَه كاتِبٌ حَفِيط ... وضَمَّه صادِقٌ شَهِيد
يا وَيْلَنَا إِن تَنَكَّبَتْنا ... رَحْمةُ مَنْ بَطْشُهُ شَدِيدُ
يا ربِّ عَفْواً فأَنتَ مَوْلى ... قَصَّرَ في أَمْرِكَ العَبِيدُ وأَبوه أَبو مروان عبد الملك بن أَحمد بن عبد الملك بن شُهَيْد القُرْطُبِي رَوَى عن قاسم بن أَصْبَغ وغيره ومات سنة 393 . وعبدُ الملك بن مَرْوَان بن شُهَيْد أَبو الحسن القُرْطبيّ مات سنة 408 ذَكَرهما ابن بَشْكُوال
ومما يستدرك عليه : الشَّهاده اليَمينُ وبه فُسِّر قولُه تعالى : " فشَهَادهُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهادات باللهِ " . والمَشْهُود : صَلاَةُ الفَجْرِ . ويَومٌ مشهودٌ : يَحْضُره أَهلُ السماءِ والأَرضِ . والأَشْهَأد : الملائِكَةُ جمْع شاهِدٍ كناصِر وأَنصار وقيل : هم الأَنبياءُ . و " فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ " أَي مَن شَهِد منكم المِصْرَ في الشَّهْر . والشَّهَادَه : المَجْمَعُ من الناس . والمَشْهودةُ : هي المَكتوبةُ أَي يَشْهَدها الملائِكةُ ويُكْتَب أَجْرُها للمُصَلِّي . قال ابن سيده : والشاهِدُ : من الشَّهَأدة عند السُّلطان لم يُفسِّره كُراع بأَكثرَ من هذا . وتَشهَّدَ : طَلَبَ الشَّهادَةَ . ومُنْيَة شَهَادةَ : قَرْيَة بمصر . وذو الشَّهَأدَتَيْن : خُزَيمةُ ب ثابتٍ . والشاهِد بن غَأفِقِ بن عَكٍّ من الأَزْد . وشُهْدَةُ الكاتبة بالضّمّ : معروفة وبالفتح : أَبو اللَّيْث عَتِيقُ بن أَحمد الصُّوفِيّ صاحب شهْدة حَدّث بمصر عن أَحمدَ بن عَطاءٍ الرُّوذَبارِيّ وأَحمد بن حسن بن عليٍّ المصريّ عُرِف بابْن شَهْدَة من شُيوخِ الرَّشيد العَطَّار

##### Türkçe

**شَهِدَ** - **يَشْهَدُ** - **شَهَادَة** - **شَاهِد** - **شَاهِدِيْن** – **شَهِيْد** - **شُهَدَاء** – **شَهِد**- **شُهُوْد** - **مَشْهُوْد** - **مَشْهَد** - **أَشْهَدَ** – **يُشْهِدُ** - **مُشْهَد** - **أَشْهَاد** - **اسْتَشْهَدَ** – **يَسْتَشْهِدُ**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:27

**شَهِدَ – يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şeyi: bir yerde veya bir hâlde ya da bir işte, içindekilerle etkileşmek ve ondan etkilenmek için hazır bulunur ve mevcut kalır: idrak etmek, bilmek, bakmak, görmek, gözle görmek ve bir şey hakkında bir şey bilmek için hazır bulunur ve bulunur.
﴿Ve müminlerden bir topluluk onların azabına şahit olsun﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + açıklayıcı **أن** veya **إن** + haber: kendisi için veya başka bir tarafa ikrar eder (kendisi için idrak eder ve bilir veya başka bir tarafa bildirir) ki bir şey hakkında bir şeyi hazır bulundu, baktı, gördü, gözle gördü ve bildi.
﴿Allah şahitlik etti ki O’ndan başka ilâh yoktur﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık üzerine: başka bir tarafa ikrar eder ki o varlık hakkında bir şeyi hazır bulundu, baktı, gördü, gözle gördü ve bildi.
﴿Ve siz, işitmeniz, görmeleriniz ve derileriniz aleyhinize şahitlik etsin diye sakınmıyordunuz﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şey ile veya açıklayıcı **أن** + haber) + bir varlık üzerine: o varlık hakkında bildiği veya hazır bulunduğu, baktığı, gördüğü, gözle gördüğü bir şey veya haber ile başka bir tarafa ikrar eder.
﴿İşitmeleri, görmeleri ve derileri, yaptıkları şeyle aleyhlerine şahitlik etti﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şey ile + bir varlık üzerine: başka bir tarafa, hazır bulunduğu, baktığı, gördüğü ve bildiği bir şey ile ikrar eder.
﴿Ve ayakları, kazandıkları şeyle şahitlik eder﴾

**شَهَادَة**: “**فـَعالة**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den bir defaya mahsus mübalağa fiil ismi: belirli bir iş için bir defalık şahitlik: belirli bir işte **يَشْهَدُ** ettiği zaman kendisi için veya başkaları için ikrar ettiği şey.

**شَاهِد**: **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: şahitlik eden: kendisinden **شَهِدَ** fiilini yapması istenen kimse.

**شَاهِدين**: **شَاهِد**’in çoğulu.

**شَهِيْد**: “**فـَعيل**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: gayretli şahit.

**شُهَدَاء**: **شَهِيْد**’in çoğulu.

**شَهِد**: **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den hâl olarak mübalağa ism-i fâil: o şahitlik ederken.

**شُهُوْد**: **شَهِد**’in çoğulu: onlar şahitlik ederlerken.

**مَشْهُود**: **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den ism-i mef’ûl: “şahitlik edilmiş olan” iş veya varlık.

**مَشْهَد**: “**مـَفـْعـَل**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den mîmî masdar, fiil ismi; aynı zamanda ondan ism-i mekândır: şahidin veya şehidin, kendisine vuku bulan olayları rivayet ettiği mevki veya yer.

**أَشْهَدَ – يُشْهِدُ**: “**أفعل**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den: onu **يَشْهَدُ** kıldı: kendisi için veya başka bir tarafa ikrar etmesini sağladı (kendisi için veya başka bir tarafa idrak edip bilmesini) ki bir şey hakkında bir şeyi hazır bulundu, baktı, gördü, gözle gördü ve bildi.

**مُشْهَد**: **أَشْهَدَ – يُشْهِدُ**’den ism-i mef’ûl: “şahit kılınmış” olan: kendilerinden şahitliklerini söylemeleri istenen kimseler (bugünkü ifademizle: şahitler).

**أَشْهَاد - الأشهاد**: **مُشْهَد**’in çoğulu: kendilerinden şahitliklerini söylemeleri istenen kimseler: bugünkü ifademizle “şahitler”.

**اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ**: “**استفعل**” vezninde, **شَهِدَ – يَشْهَدُ**’den: başkasından **يَشْهَدَ** etmesini temenni etti, çabaladı ve istedi: bir şey hakkında bir şeyi hazır bulunduğu, baktığı, gördüğü, gözle gördüğü zaman bildiği şeyi kendisi için veya başkası için ikrar etmesi.

Ve lafız, “bir varlığa veya bir yere, ondan etkilenmek ve onunla etkileşmek için, eşlik ederek ve beraber olarak bağlı kalma ve kalıcılık” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَزِمَ – يَلْزَمُ**، **عَكَفَ – يَعْكُفُ**، **صَلِيَ – يَصْلَى**، **حَضَرَ – يَحْضُرُ**، **شَهِدَ – يَشْهَدُ**، **رَامَ – يَرِيمُ**

**شهد – يشهد**
**شهد – يشهد** bir şeyi:
Meleklerin yaratılış sürecine şahit oldular.
﴿Ve Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler kıldılar; onların yaratılışına şahit mi oldular? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklar (19)﴾ Zühruf
﴿Yoksa melekleri dişiler olarak biz mi yarattık da onlar şahitler mi (150)﴾ Sâffât

Bir işe şahit oldular.
﴿Dediler: Onu insanların gözleri önüne getirin; umulur ki şahitlik ederler (61)﴾ Enbiyâ
﴿Zina eden kadın ve zina eden erkek: her birine yüz değnek vurun; Allah’a ve âhiret gününe iman ediyorsanız, Allah’ın dininde onlara karşı sizi bir acıma tutmasın; ve müminlerden bir topluluk onların azabına şahit olsun (2)﴾ Nûr
﴿Dediler: Allah’a yeminle aranızda paylaşıp anlaşın: onu ve ailesini geceleyin basıp öldürelim; sonra velisine mutlaka şöyle diyelim: Biz onun ailesinin helâkine şahit olmadık; ve biz elbette doğru söyleyenleriz (49)﴾ Neml
﴿Kendileri için menfaatlere şahit olsunlar ve kendilerine rızık olarak verdiği en‘âm hayvanları üzerine, bilinen günlerde Allah’ın adını ansınlar; ondan yiyin ve yoksul fakiri yedirin (28)﴾ Hac

Bir yere,
veya bir zamana.

﴿Ona yakın kılınanlar şahit olur (21)﴾ Mutaffifîn
﴿Ramazan ayı ki Kur’an onda indirildi; insanlara hidayet, hidayetten apaçık deliller ve Furkan olarak. Sizden kim aya şahit olursa onu oruç tutsun; kim hasta olur veya yolculukta bulunursa, başka günlerden sayılı bir süre. Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez; sayıyı tamamlamanız, sizi hidayete erdirdiği için Allah’ı tekbir etmeniz ve umulur ki şükretmeniz için (185)﴾ Bakara

﴿Ve onlar yalan şahitliğe şahit olmazlar; boş sözün yanından geçtiklerinde, keremli olarak geçerler (72)﴾ Furkân

**يشهد** + **أن** + haber

**شهد – يشهد**: bir şey üzerine: açıklayıcı **أن**’ye geçişli fiil.

Allah şahitlik eder.

﴿Kitap ehlinden inkâr eden kardeşlerine: “Eğer çıkarılırsanız mutlaka sizinle çıkarız; sizin hakkınızda hiçbir kimseye asla itaat etmeyiz; eğer sizinle savaşılırsa mutlaka size yardım ederiz” diyen münafıklara bakmadın mı? Allah şahitlik eder ki onlar elbette yalancılardır (11)﴾ Haşr

﴿Münafıklar sana geldiklerinde: “Şahitlik ederiz ki sen elbette Allah’ın resulüsün” dediler. Allah bilir ki sen elbette O’nun resulüsün; ve Allah şahitlik eder ki münafıklar elbette yalancılardır (1)﴾ Münâfikûn

﴿Zarar vermek, küfür, müminler arasında ayrılık çıkarmak ve daha önce Allah’a ve resulüne savaş açmış olanı gözetlemek için bir mescid edinenler: “Biz ancak iyilik istedik” diye mutlaka yemin edecekler. Allah şahitlik eder ki onlar elbette yalancılardır (107)﴾ Tevbe

﴿Allah şahitlik etti ki O’ndan başka ilâh yoktur; melekler ve ilim sahipleri de, adaletle kaim olarak: O’ndan başka ilâh yoktur; azîz, hakîm (18)﴾ Âl-i İmrân

﴿Fakat Allah, sana indirdiği şeye şahitlik eder; onu kendi ilmiyle indirdi; melekler de şahitlik eder; şahit olarak Allah yeter (166)﴾ Nisâ

Nebiler şahitlik ederler.

﴿Hani Allah nebilerin misakını almıştı: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” Dedi: “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine ağır yükümü aldınız mı?” Dediler: “İkrar ettik.” Dedi: “Öyleyse şahit olun; ben de sizinle birlikte şahitlerdenim” (81)﴾ Âl-i İmrân

Ve şahitlik etmezler.

﴿De ki: “Şahitlik bakımından hangi şey daha büyüktür?” De ki: “Allah, benimle sizin aranızda şahittir; ve bu Kur’an bana vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Siz, Allah ile birlikte başka ilâhlar olduğuna gerçekten şahitlik mi ediyorsunuz?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, sizin ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ En‘âm

Kitap ehli şahitlik ederler.

İkrar ile şahitlik birlikte.

﴿Hani sizden misak almıştık: “Kanlarınızı dökmeyeceksiniz ve kendilerinizi yurtlarınızdan çıkarmayacaksınız.” Sonra ikrar ettiniz; ve siz şahitlik ediyorsunuz (84)﴾ Bakara

﴿Hani Allah nebilerin misakını almıştı: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” Dedi: “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine ağır yükümü aldınız mı?” Dediler: “İkrar ettik.” Dedi: “Öyleyse şahit olun; ben de sizinle birlikte şahitlerdenim” (81)﴾ Âl-i İmrân

Havariler şahitlik ederler.

﴿İsa onlardan küfrü hissedince dedi ki: “Allah’a (giden yolda) benim yardımcılarım kimdir?” Havariler dedi: “Biz Allah’ın yardımcılarıyız; Allah’a iman ettik; ve şahit ol ki biz Müslümanlarız” (52)﴾ Âl-i İmrân

﴿Hani havarilere vahyetmiştim: “Bana ve resulüme iman edin.” Dediler: “İman ettik; ve şahit ol ki biz Müslümanlarız” (111)﴾ Mâide

İlim sahipleri şahitlik ederler.

﴿**شهد** Allah, O’ndan başka ilâh olmadığına; melekler ve ilim sahipleri de, adaletle kaim olarak (şahitlik ettiler): O’ndan başka ilâh yoktur; **العزيز** **الحكيم** (18)﴾ Âl-i İmrân

Münafıklar şahitlik ederler

﴿Münafıklar sana geldiği zaman dediler ki: “Biz şahitlik ederiz ki sen elbette Allah’ın resulüsün.” Allah bilir ki sen elbette O’nun resulüsün; Allah şahitlik eder ki münafıklar elbette yalancılardır (1)﴾ el-Münâfikûn

﴿Allah, imanlarından sonra küfreden, resulün hak olduğuna şahitlik eden ve kendilerine apaçık deliller gelen bir kavmi nasıl hidayete erdirir? Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (86)﴾ Âl-i İmrân

İnsanlar şahitlik ederler

“Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz?”

﴿De ki: “Şahitlikçe en büyük şey hangisidir?” De ki: “Allah; benimle sizin aranızda **شهيد**dir. Ve bana bu Kur’an vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz ki Allah ile beraber başka ilâhlar vardır?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ el-En‘âm

﴿Ey kitap ehli! Siz şahitlik ederken Allah’ın âyetlerine niçin küfrediyorsunuz? (70)﴾ Âl-i İmrân

﴿De ki: “Ey kitap ehli! İman eden kimseyi Allah’ın yolundan niçin çeviriyorsunuz; onu eğrilik arıyorsunuz; hâlbuki siz **شهداء**sınız.” Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir (99)﴾ Âl-i İmrân

**اشهدوا**: müşrik insanlara

﴿“Biz ancak ‘ilahlarımızdan bazısı sana bir kötülük dokundurdu’ deriz.” Dedi ki: “Ben Allah’ı şahit tutarım; siz de şahit olun ki ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (54)﴾ Hûd

﴿De ki: “Şahitlikçe en büyük şey hangisidir?” De ki: “Allah; benimle sizin aranızda **شهيد**dir. Ve bana bu Kur’an vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz ki Allah ile beraber başka ilâhlar vardır?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ el-En‘âm

Kitap ehline

﴿De ki: “Ey kitap ehli! Gelin, bizimle sizin aranızda eşit bir kelimeye: Allah’tan başkasına kulluk etmeyelim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayalım; Allah’tan başka birbirimizi rabler edinmeyelim.” Eğer yüz çevirirlerse deyin ki: “Şahit olun ki biz **مسلمون**uz” (64)﴾ Âl-i İmrân

﴿De ki: “Allah’ın bunu haram kıldığına şahitlik eden şahitlerinizi getirin.” Eğer şahitlik ederlerse, sen onlarla beraber şahitlik etme; âyetlerimizi yalanlayanların ve âhirete iman etmeyenlerin hevalarına uyma; onlar Rablerine denk tutarlar (150)﴾ el-En‘âm

﴿Dedi ki: “Ey ileri gelenler! İşim hakkında bana fetva verin; siz beni şahit tutmadıkça bir işi kesinleştirmiş olmadım” (32)﴾ en-Neml

Bir şeye **يشهد بـِ**

Melekler şahitlik ederler

﴿O’nun dışında çağırdıkları kimseler şefaate malik olmazlar; ancak hak ile şahitlik eden ve onlar bilen kimse müstesna (86)﴾ ez-Zuhruf

﴿Lâkin Allah, sana indirdiğine şahitlik eder; onu kendi ilmiyle indirdi; melekler de şahitlik ederler. Allah’ın **شهيد** olması yeter (166)﴾ en-Nisâ

Yusuf’un kardeşleri

﴿“Babanıza dönün de deyin ki: ‘Ey babamız! Şüphesiz oğlun çaldı; biz ancak bildiğimize şahitlik ettik; gaybı koruyanlar değildik’” (81)﴾ Yûsuf

Ve ayakları şahitlik eder

Kulakları, gözleri ve derileri onların aleyhine şahitlik etti

﴿Bugün ağızlarının üzerine mühür vururuz; elleri bize konuşur; ayakları da kazanmakta olduklarına şahitlik eder (65)﴾ Yâsîn

﴿Nihayet oraya geldikleri zaman, kulakları, gözleri ve derileri, yapmakta olduklarına karşı onların aleyhine şahitlik etti (20)﴾ Fussilet

**يشهد** + **على** + varlık

Kâfirler şahitlik ederler

﴿Ey cin ve insan topluluğu! İçinizden size resuller gelmedi mi; size âyetlerimi anlatıyor ve sizi bu gününüzün buluşmasıyla uyarıyorlardı? Dediler ki: “Kendi nefislerimize karşı şahitlik ettik.” Dünya hayatı onları aldattı; ve kendi nefislerine karşı şahitlik ettiler ki onlar kâfirlerdi (130)﴾ el-En‘âm

﴿Allah’a karşı yalan uyduran yahut âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? İşte onlar: kitaptan nasipleri onlara erişir; nihayet elçilerimiz onları vefat ettirmek üzere geldikleri zaman derler ki: “Allah’ın dışında çağırmakta olduklarınız nerede?” Derler ki: “Bizden kayboldular.” Ve kendi nefislerine karşı şahitlik ettiler ki onlar kâfirlerdi (37)﴾ el-A‘râf

﴿Nihayet oraya geldikleri zaman, kulakları, gözleri ve derileri, yapmakta olduklarına karşı onların aleyhine şahitlik etti (20)﴾ Fussilet

﴿Derilerine dediler ki: “Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?” Dediler ki: “Her şeyi konuşturan Allah bizi konuşturdu; O sizi ilk defa yarattı; ve O’na döndürülürsünüz” (21)﴾ Fussilet

﴿Siz, kulaklarınızın, gözlerinizin ve derilerinizin aleyhinize şahitlik etmesinden saklanmıyordunuz; fakat Allah’ın yaptıklarınızın çoğunu bilmeyeceğini zannediyordunuz (22)﴾ Fussilet

﴿Dedi ki: “O beni nefsimden murad almak istedi.” Ve onun ehlinden bir şahit şahitlik etti: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa, o doğru söylemiştir ve o yalancılardandır” (26)﴾ Yûsuf

﴿De ki: “Gördünüz mü: Eğer o Allah katından ise ve siz onu inkâr ettiyseniz; İsrailoğullarından bir şahit de onun benzerine şahitlik edip iman etmişken siz büyüklendiniz (öyle mi)?” Şüphesiz Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (10)﴾ el-Ahkâf

﴿O gün dilleri, elleri ve ayakları, yapmakta olduklarına karşı onların aleyhine şahitlik eder (24)﴾ en-Nûr

﴿Derilerine dediler ki: “Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?” Dediler ki: “Her şeyi konuşturan Allah bizi konuşturdu; O sizi ilk defa yarattı; ve O’na döndürülürsünüz” (21)﴾ Fussilet

﴿Siz, kulaklarınızın, gözlerinizin ve derilerinizin aleyhinize şahitlik etmesinden saklanmıyordunuz; fakat Allah’ın yaptıklarınızın çoğunu bilmeyeceğini zannediyordunuz (22)﴾ Fussilet

**شهادة**

﴿O, gökleri ve yeri hak ile yaratandır; ve “Ol” dediği gün, hemen olur; sözü haktır. Sûra üfleneceği gün mülk O’nundur; gaybı ve **الشهادة**yı bilendir; O **الحكيم** **الخبير**dir (73)﴾ el-En‘âm

﴿De ki: “Allah’ım! Göklerin ve yerin yaratıcısı; gaybı ve **الشهادة**yı bilen; kulların arasında, ihtilaf etmekte oldukları şey hakkında Sen hükmedersin” (46)﴾ ez-Zümer

﴿Onlara döndüğünüz zaman size özür beyan ederler. De ki: “Özür beyan etmeyin; size inanmayacağız. Allah bize haberlerinizden haber verdi. Allah da resulü de amelinizi görecektir; sonra gaybı ve **الشهادة**yı bilene döndürüleceksiniz; O da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir” (94)﴾ et-Tevbe

﴿Ve de ki: “Amel edin; Allah da resulü de müminler de amelinizi görecektir; sonra gaybı ve **الشهادة**yı bilene döndürüleceksiniz; O da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir” (105)﴾ et-Tevbe

﴿De ki: “Şüphesiz kaçmakta olduğunuz ölüm, elbette size kavuşacaktır; sonra gaybı ve **الشهادة**yı bilene döndürüleceksiniz; O da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir” (8)﴾ el-Cum‘a

﴿Gaybı ve **الشهادة**yı bilen; onların ortak koştuklarından yücedir (92)﴾ el-Mü’minûn

﴿Gaybı ve **الشهادة**yı bilen; **الكبير** **المتعالي** (9)﴾ er-Ra‘d

﴿İşte bu, gaybı ve **الشهادة**yı bilen; **العزيز** **الرحيم** (6)﴾ es-Secde

﴿O, Allah’tır; O’ndan başka ilâh yoktur; gaybı ve **الشهادة**yı bilendir; O **الرحمان** **الرحيم**dir (22)﴾ el-Haşr

﴿Gaybı ve **الشهادة**yı bilen; **العزيز** **الحكيم** (18)﴾ et-Teğâbün

﴿De ki: “Şahitlikçe en büyük şey hangisidir?” De ki: “Allah; benimle sizin aranızda **شهيد**dir. Ve bana bu Kur’an vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz ki Allah ile beraber başka ilâhlar vardır?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ el-En‘âm

﴿Yoksa siz mi diyorsunuz: “İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve esbât yahudi yahut hristiyan idiler”? De ki: “Siz mi daha bilirsiniz, yoksa Allah mı?” Allah katından yanında bulunan bir **شهادة**yı gizleyenden daha zalim kimdir? Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (140)﴾ el-Bakara

﴿Eğer yolculukta olur da bir kâtip bulamazsanız, elde tutulan rehinler (olsun). Eğer bazınız bazınıza güvenirse, kendisine emanet edilen kimse emanetini eda etsin; Rabbi olan Allah’tan sakınsın. **الشهادة**yı gizlemeyin; kim onu gizlerse, şüphesiz onun kalbi günahkârdır. Allah yaptıklarınızı bilendir (283)﴾ el-Bakara

﴿Onların ecellerine vardıkları zaman, onları maruf ile tutun yahut maruf ile ayırın; içinizden adalet sahibi iki kişiyi şahit tutun; ve Allah için **الشهادة**yı ikame edin. İşte bu, Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimseye öğüt verilir. Kim Allah’tan sakınırsa, O ona bir çıkış yolu kılar (2)﴾ et-Talâk

﴿Ve onlar, **بشهاداتهم** kaim olanlardır (33)﴾ el-Me‘âric

﴿İffetli kadınlara iftira atanlar, sonra dört **شهداء** getirmeyenler: onları seksen değnekle dövün; onların **شهادة**sını ebediyen kabul etmeyin; işte onlar fâsıklardır (4)﴾ en-Nûr

﴿Ey iman edenler! Sizden birinize ölüm geldiği zaman, vasiyet sırasında aranızdaki **شهادة**: içinizden adalet sahibi iki kişi; yahut yeryüzünde yolculuk ettiğinizde size ölüm musibeti isabet ederse, sizden olmayan iki başka kişi. Şüphe ederseniz, namazdan sonra onları alıkoyarsınız da Allah’a yemin ederler: “Bununla bir bedel satın almayız; yakınlık sahibi olsa bile; Allah’ın **شهادة**sını gizlemeyiz; şüphesiz biz o takdirde elbette günahkârlardan oluruz” (106)﴾ el-Mâide

﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız zaman onu yazın; aranızda bir yazıcı adaletle yazsın. Bir yazıcı, Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın; öyleyse yazsın. Üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i olan Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf yahut kendisi imlâ ettirmeye güç yetiremiyorsa, velîsi adaletle imlâ ettirsin. Erkeklerinizden iki tanığı tanık tutun; eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz tanıklardan bir erkek ve iki kadın (olsun); (bu) onlardan birinin şaşırması hâlinde birinin ötekine hatırlatması içindir. Tanıklar çağrıldıkları zaman kaçınmasınlar. Vadesine kadar onu küçük yahut büyük yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, tanıklık için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürüp durduğunuz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınız zaman tanık tutun. Ne yazıcıya ne tanığa zarar verilsin. Eğer yaparsanız, şüphesiz o, sizinle ilgili bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir(282)﴾ Bakara

﴿Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutanlar, adaletle **شُهَدَاءَ** olun; bir kavme olan kin, sizi adalet etmemeye sevk etmesin. Adalet edin; o, takvaya daha yakındır. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır(8)﴾ Mâide

﴿Eşlerine zina isnadında bulunanlar ve kendilerinden başka **شُهَدَاءَ**ları olmayanlar; onlardan birinin tanıklığı, Allah’a (yeminle) dört tanıklıktır: şüphesiz o, elbette doğrulardandır(6)﴾ Nûr

﴿Ve ondan azabı defeder: Allah’a (yeminle) dört tanıklık etmesi; şüphesiz o, elbette yalancılardandır(8)﴾ Nûr

﴿Eğer onların ikisinin bir günahı hak ettikleri ortaya çıkarsa, hakları yenmiş olanlardan iki başkası onların yerine kalkar; Allah’a yemin ederler: “Bizim tanıklığımız onların tanıklığından daha haktır; biz haddi aşmadık; şüphesiz biz o takdirde elbette zalimlerdendik”(107)﴾ Mâide

﴿Bu, tanıklığı yüzü üzere getirmelerine daha yakındır; yahut yeminlerinden sonra yeminlerin geri çevrilmesinden korkmalarına. Allah’tan sakının ve dinleyin; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez(108)﴾ Mâide

**شَاهِد** – **شَاهِدَيْن**

﴿Ey Peygamber! Şüphesiz biz seni bir **شَاهِد** ve bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik(45)﴾ Ahzâb

﴿Şüphesiz biz seni bir **شَاهِد** ve bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik(8)﴾ Fetih

﴿Rabbimiz! İndirdiğine iman ettik ve resule uyduk; artık bizi **الشَّاهِدِينَ** ile beraber yaz(53)﴾ Âl-i İmrân

﴿Resule indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şey sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün; derler ki: “Rabbimiz! İman ettik; artık bizi **الشَّاهِدِينَ** ile beraber yaz”(83)﴾ Mâide

**شَاهِد** على

﴿Allah peygamberlerin misakını aldığı zaman: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul size geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” dedi. “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine ağır yükümü aldınız mı?” dedi. Dediler ki: “İkrar ettik.” Dedi ki: “Öyleyse tanıklık edin; ben de sizinle beraber **الشَّاهِدِينَ**denim”(81)﴾ Âl-i İmrân

﴿Dedi ki: “Bilakis, sizin Rabbiniz göklerin ve yerin Rabbi, onları yaratan (Allah)’tır; ben de bunun üzerine **الشَّاهِدِينَ**denim”(56)﴾ Enbiyâ

﴿Dediler ki: “Ondan yiyelim, kalplerimiz yatışsın, bize gerçekten doğru söylediğini bilelim ve onun üzerine **الشَّاهِدِينَ**den olalım”(113)﴾ Mâide

﴿Sen batı yanında değildin; Musa’ya işi hükmettiğimiz zaman; sen **الشَّاهِدِينَ**den değildin(44)﴾ Kasas

**شَاهِد** على

﴿Müşriklere, Allah’ın mescitlerini imar etmeleri (yakışmaz); küfre kendi nefisleri üzerine **شَاهِدِينَ** iken. İşte onların amelleri boşa gitmiştir; onlar ateşte ebedî kalıcılardır(17)﴾ Tevbe

﴿Şüphesiz biz size, Firavun’a bir resul gönderdiğimiz gibi, üzerinize **شَاهِد** bir resul gönderdik(15)﴾ Müzzemmil

**شَاهِد** لـ ِ

﴿Davud ve Süleyman; ekin hakkında hükmediyorlardı; kavmin koyunları onda geceleyin yayıldığı zaman; biz onların hükmüne **شَاهِدِينَ** idik(78)﴾ Enbiyâ

﴿Yoksa melekleri dişiler olarak mı yarattık da onlar **شَاهِدُون** mu(150)﴾ Sâffât

﴿Ve Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler yaptılar; onların yaratılışına mı şahit oldular? Tanıklıkları yazılacaktır ve sorgulanacaklardır(19)﴾ Zuhruf

﴿Dedi ki: “O, beni nefsimden murad etti.” Ve onun ehlinden bir **شَاهِد** tanıklık etti: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa, o doğru söylemiştir ve o yalancılardandır”(26)﴾ Yûsuf

﴿De ki: “Gördünüz mü; eğer o Allah katından ise ve siz onu inkâr ettiyseniz; İsrailoğullarından bir **شَاهِد** de onun benzeri üzerine tanıklık etti de iman etti, siz ise büyüklendiniz; şüphesiz Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez”(10)﴾ Ahkâf

﴿Öyleyse Rabbinden bir beyyine üzerinde olan kimse; onu kendisinden bir **شَاهِد** izler; ondan önce de Musa’nın kitabı, bir imam ve rahmet olarak (vardır). İşte onlar ona iman ederler. Kim onu hiziplerden inkâr ederse, ateş onun vaad yeridir. Artık ondan bir şüphe içinde olma; şüphesiz o, Rabbinden haktır; fakat insanların çoğu iman etmezler(17)﴾ Hûd

﴿Burçlar sahibi göğe(1) ve vaad olunan güne(2) ve **شَاهِد** ve **مَشْهُود**a(3)﴾ Burûc

**شَهِيد** – **شُهَدَاءَ**

Allah **شَهِيد**

﴿De ki: “Benimle sizin aranızda tanık olarak Allah yeter; göklerde ve yerde olanı bilir. Batıla iman edenler ve Allah’ı inkâr edenler; işte onlar ziyana uğrayanlardır”(52)﴾ Ankebût

﴿De ki: “Benimle sizin aranızda **شَهِيد** olarak Allah yeter; şüphesiz O, kullarına haberdar, görendir”(96)﴾ İsrâ

﴿Sana isabet eden her iyilik Allah’tandır; sana isabet eden her kötülük ise nefsindendir. Seni insanlara bir resul olarak gönderdik; **شَهِيد** olarak Allah yeter(79)﴾ Nisâ

﴿O, resulünü hidayet ve hak din ile gönderendir; onu dinin hepsine üstün kılmak için. **شَهِيد** olarak Allah yeter(28)﴾ Fetih

﴿Küfredenler derler ki: “Sen gönderilmiş değilsin.” De ki: “Benimle sizin aranızda **شَهِيد** olarak Allah yeter; ve yanında kitabın ilmi olan (da)”(43)﴾ Ra‘d

﴿Yoksa “Onu uydurdu” mu derler? De ki: “Eğer onu uydurduysam, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye güç yetiremezsiniz. İçine daldığınız şeyi en iyi O bilir. Benimle sizin aranızda **شَهِيد** olarak O yeter; O, bağışlayandır, esirgeyendir”(8)﴾ Ahkâf

﴿Artık Allah **شَهِيد** olarak bizimle sizin aranızda yeter; şüphesiz biz sizin ibadetinizden elbette gafiller idik(29)﴾ Yûnus

﴿Fakat Allah sana indirdiğine tanıklık eder; onu kendi ilmiyle indirdi; melekler de tanıklık eder. **شَهِيد** olarak Allah yeter(166)﴾ Nisâ

﴿Onlara âyetlerimizi ufuklarda ve nefislerinde göstereceğiz; ta ki onun hak olduğu kendilerine açıklansın. Rabbinin her şeye **شَهِيد** olması yetmez mi(53)﴾ Fussilet

﴿Ya onlara vaad ettiğimizin bir kısmını sana gösteririz yahut seni vefat ettiririz; bize dönüşleridir; sonra Allah, yaptıklarına **شَهِيد**dir(46)﴾ Yûnus

﴿De ki: “Ey kitap ehli! Allah’ın âyetlerini niçin inkâr ediyorsunuz? Allah yaptıklarınıza **شَهِيد**dir”(98)﴾ Âl-i İmrân

﴿Şüphesiz iman edenler, yahudiler, sabiîler, hristiyanlar, mecûsîler ve şirk koşanlar; şüphesiz Allah kıyamet günü aralarında hükmeder; şüphesiz Allah her şeye **شَهِيد**dir(17)﴾ Hac

﴿O gün Allah onların hepsini diriltir; yaptıklarını kendilerine haber verir; Allah onu saymıştır, onlar ise onu unutmuşlardır. Allah her şeye **شَهِيد**dir(6)﴾ Mücâdele

﴿De ki: “Sizden bir ücret istemedim; o sizin olsun. Benim ücretim ancak Allah’a aittir; O her şeye **شَهِيد**dir”(47)﴾ Sebe’

﴿Göklerin ve yerin mülkü kendisine ait olan; Allah her şeye **شَهِيد**dir(9)﴾ Burûc

﴿Her biri için, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından mevlâlar kıldık; yeminlerinizin bağladığı kimselere de paylarını verin. Şüphesiz Allah her şeye **شَهِيد** idi(33)﴾ Nisâ

﴿Babaları, oğulları, kardeşleri, kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kadınları ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında onlara bir günah yoktur. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah her şeye **شَهِيد** idi(55)﴾ Ahzâb

﴿De ki: “Tanıklık bakımından hangi şey daha büyüktür?” De ki: “Allah benimle sizin aranızda **شَهِيد**dir. Bu Kur’an bana vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Siz gerçekten Allah ile beraber başka ilahlar olduğuna mı tanıklık ediyorsunuz?” De ki: “Ben tanıklık etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilahtır; ben sizin şirk koştuklarınızdan beriyim”(19)﴾ En‘âm

Resul İsa **شَهِيد**

﴿Onlara, bana emrettiğinden başka bir şey söylemedim: “Benim Rabbim ve sizin Rabbiniz olan Allah’a ibadet edin.” dedim. İçlerinde bulunduğum müddetçe üzerlerine **شَهِيد** idim; beni vefat ettirdiğin zaman, üzerlerine gözetleyici Sen oldun; Sen her şeye **شَهِيد**sin(117)﴾ Mâide

﴿Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona mutlaka iman edecek olmasın; kıyamet günü de onların üzerine **شَهِيد** olacaktır(159)﴾ Nisâ

Resul Muhammed **شَهِيد**

﴿Ve işte böylece sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara karşı **شهداء** olasınız ve resul de size karşı **شهيدا** olsun diye. Üzerinde bulunduğun kıbleyi de ancak, resule uyanı topukları üzerinde geri dönen kimseden ayırt edelim diye kıldık. Şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı elbette çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ Bakara

﴿Allah’ta, onun hakkıyla cihadı ile cihad edin. O sizi seçti; dinde sizin üzerinize bir darlık kılmadı; babanız İbrahim’in milleti. O, sizi daha önce de, bunda da “Müslümanlar” diye adlandırdı; resul size karşı **شهيدا** olsun ve siz de insanlara karşı **شهداء** olasınız diye. Öyleyse namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a sımsıkı tutunun. O sizin mevlanızdır; ne güzel mevla ve ne güzel yardımcıdır (78)﴾ Hac

﴿Artık nasıl olur: her ümmetten bir **بشهيد** getirdiğimizde ve seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdiğimizde (41)﴾ Nisa

﴿Ve her ümmet içinde, kendi nefislerinden üzerlerine bir **شهيدا** dirilteceğimiz gün; seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdik. Ve sana kitabı, her şey için bir açıklama, ve Müslümanlar için bir hidayet, bir rahmet ve bir müjde olarak indirdik (89)﴾ Nahl

﴿Kıyamet saatinin ilmi ona döndürülür. Kılıflarından hiçbir meyve çıkmaz; hiçbir dişi taşımaz ve doğurmaz ki ancak onun ilmiyle. Ve o gün onlara seslenir: “Ortaklarım nerede?” Derler ki: “Sana bildirdik; bizden hiçbir **شهيد** yoktur” (47)﴾ Fussilet

İnsanlardan **شهداء**

﴿Şüphesiz bunda, kalbi olan yahut kulak verip de kendisi **شهيد** iken dinleyen kimse için elbette bir öğüt vardır (37)﴾ Kaf

﴿Ve şüphesiz o, buna elbette **لشهيد**dir (7)﴾ Adiyat

﴿Ve şüphesiz sizden, elbette ağırdan alacak olan vardır; size bir musibet isabet ederse der ki: “Allah bana nimet verdi; zira onlarla birlikte **شهيدا** olmadım” (72)﴾ Nisa

﴿Ve her nefis geldi; onunla birlikte bir sevk edici ve bir **شهيد** (21)﴾ Kaf

﴿Artık nasıl olur: her ümmetten bir **بشهيد** getirdiğimizde ve seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdiğimizde (41)﴾ Nisa

﴿Ve her ümmetten bir **شهيدا** çekip çıkardık; sonra dedik ki: “Delilinizi getirin.” Böylece bildiler ki hak Allah’ındır; uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (75)﴾ Kasas

﴿Ve her ümmet içinde, kendi nefislerinden üzerlerine bir **شهيدا** dirilteceğimiz gün; seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdik. Ve sana kitabı, her şey için bir açıklama, ve Müslümanlar için bir hidayet, bir rahmet ve bir müjde olarak indirdik (89)﴾ Nahl

﴿Ve her ümmetten bir **شهيدا** dirilteceğimiz gün; sonra inkâr edenlere izin verilmez ve onlardan özür dilemeleri de istenmez (84)﴾ Nahl

**شهداء**

﴿Ve işte böylece sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara karşı **شهداء** olasınız ve resul de size karşı **شهيدا** olsun diye. Üzerinde bulunduğun kıbleyi de ancak, resule uyanı topukları üzerinde geri dönen kimseden ayırt edelim diye kıldık. Şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı elbette çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ Bakara

﴿Allah’ta, onun hakkıyla cihadı ile cihad edin. O sizi seçti; dinde sizin üzerinize bir darlık kılmadı; babanız İbrahim’in milleti. O, sizi daha önce de, bunda da “Müslümanlar” diye adlandırdı; resul size karşı **شهيدا** olsun ve siz de insanlara karşı **شهداء** olasınız diye. Öyleyse namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a sımsıkı tutunun. O sizin mevlanızdır; ne güzel mevla ve ne güzel yardımcıdır (78)﴾ Hac

﴿Eğer kulumuza indirdiğimiz şeyden bir şüphe içinde iseniz, onun benzeri bir sure getirin; Allah’tan başka **شهداءكم**’ı çağırın, eğer doğru söyleyenler iseniz (23)﴾ Bakara

﴿Kıyamet saatinin ilmi ona döndürülür. Kılıflarından hiçbir meyve çıkmaz; hiçbir dişi taşımaz ve doğurmaz ki ancak onun ilmiyle. Ve o gün onlara seslenir: “Ortaklarım nerede?” Derler ki: “Sana bildirdik; bizden hiçbir **شهيد** yoktur” (47)﴾ Fussilet

﴿Ey iman edenler! Adaletle ayakta duranlar olun; Allah için **شهداء** (olun), kendi nefisleriniz aleyhine yahut ana-baba ve yakınlar aleyhine bile. Zengin olsun fakir olsun; Allah ikisine daha yakındır. Öyleyse hevesi izlemeyin ki adalet edesiniz. Eğer eğip bükerseniz yahut yüz çevirirseniz, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır (135)﴾ Nisa

﴿Ona karşı dört **شهداء** getirmeleri gerekmez miydi? Madem ki **بالشهداء**’ı getirmediler, işte onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir (13)﴾ Nur

﴿Yoksa siz, Yakub’a ölüm hazır bulunduğu vakit **شهداء** mı idiniz? Hani oğullarına dedi ki: “Benden sonra neye ibadet edeceksiniz?” Dediler ki: “Senin ilahına ve atalarının ilahına; İbrahim’in, İsmail’in ve İshak’ın ilahına; tek bir ilaha ibadet ederiz ve biz ona teslim olanlarız” (133)﴾ Bakara

﴿Ve develerden iki, sığırlardan iki. De ki: “İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığı şeyi mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz **شهداء** mı idiniz?” Artık Allah’a karşı yalan uydurup insanları bilgisizce saptırandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ En’am

﴿De ki: “Ey kitap ehli! İman eden kimseyi Allah’ın yolundan niçin çeviriyorsunuz; onu eğri yapmak istiyorsunuz; hâlbuki siz **شهداء**sınız.” Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (99)﴾ Âl-i İmran

﴿Şüphesiz biz Tevrat’ı indirdik; onda hidayet ve nur vardır. Onunla, teslim olan peygamberler Yahudilere hükmederdi; rabbaniler ve ahbar da, Allah’ın kitabından korumakla yükümlü kılındıkları şey sebebiyle; ve onun üzerine **شهداء** idiler. Öyleyse insanlardan korkmayın, benden korkun; ayetlerimi az bir bedel karşılığında satmayın. Kim Allah’ın indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir (44)﴾ Maide

﴿De ki: “Haydi, Allah’ın bunu haram kıldığına şahitlik eden **شهداءكم**’ı getirin.” Eğer şahitlik ederlerse, sen onlarla birlikte şahitlik etme; ayetlerimizi yalanlayanların ve ahirete iman etmeyenlerin heveslerine uyma; onlar Rablerine denk tutarlar (150)﴾ En’am

﴿Ey iman edenler! Belirli bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınızda onu yazın. Aranızda bir kâtip adaletle yazsın. Kâtip, Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak olan kimse imla ettirsin; Rabb’i olan Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf yahut imla ettirmeye güç yetiremiyorsa, velisi adaletle imla ettirsin. Erkeklerinizden iki **شهيد** isteyin. Eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz **الشهداء**’dan bir erkek ve iki kadın; biri şaşırırsa öteki ona hatırlatsın diye. **الشهداء** çağrıldıklarında kaçınmasınlar. Onu, küçük olsun büyük olsun, vadesine kadar yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürüp durduğunuz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınızda şahit tutun. Ne kâtip ne **شهيد** zarar görsün. Eğer yaparsanız, şüphesiz bu sizin için bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ Bakara

﴿Ve eşlerine zina isnad edenler; kendilerinden başka **شهداء**ları yoksa, onlardan birinin şahitliği: Allah’a yeminle dört şahitliktir; şüphesiz o, elbette doğru söyleyenlerdendir (6)﴾ Nur

﴿Ve iffetli kadınlara zina isnad edenler; sonra dört **شهداء** getirmeyenler; onları seksen değnekle dövün ve onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin. İşte onlar fasıkların ta kendileridir (4)﴾ Nur

﴿Ona karşı dört **شهداء** getirmeleri gerekmez miydi? Madem ki **بالشهداء**’ı getirmediler, işte onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir (13)﴾ Nur

﴿Ve yer, Rabb’inin nuruyla aydınlandı; kitap kondu; peygamberler ve **الشهداء** getirildi; aralarında hak ile hükmedildi ve onlar zulme uğratılmazlar (69)﴾ Zümer

﴿Ve kim Allah’a ve resule itaat ederse, işte onlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği kimselerle beraberdir: peygamberlerden, sıddıklardan, **الشهداء**dan ve salihlerden. Ne güzel, işte onlar refik olarak (69)﴾ Nisa

﴿Ve Allah’a ve resullerine iman edenler; işte onlar, Rableri katında sıddıklar ve **الشهداء**dır; onlar için ecirleri ve nurları vardır. İnkâr edenler ve ayetlerimizi yalanlayanlar ise, işte onlar cehennemin yârânıdır (19)﴾ Hadid

﴿Eğer size bir yara dokunursa, o topluluğa da onun benzeri bir yara dokunmuştur. O günleri insanlar arasında döndürürüz; Allah iman edenleri bilsin ve sizden **شهداء** edinsin diye. Allah zalimleri sevmez (140)﴾ Âl-i İmran

**مشهود**

﴿Güneşin zevalinden gecenin kararmasına kadar namazı ikame et; ve sabahın Kur’an’ını (da). Şüphesiz sabahın Kur’an’ı **مشهودا** idi (78)﴾ İsra

﴿Şüphesiz bunda, ahiret azabından korkan kimse için elbette bir ayet vardır. Bu, insanların kendisi için toplanacağı bir gündür; ve bu, **مشهود** bir gündür (103)﴾ Hud

﴿Burçlar sahibi göğe (1) ve vaat olunan güne (2) ve **شاهد** ve **مشهود**a (3)﴾ Buruc

**شهودا**

﴿Ve sen herhangi bir işte olmazsın, ondan Kur’ân’dan herhangi bir şey okumazsın ve siz herhangi bir işten bir iş yapmazsınız ki, onda daldığınız vakit biz sizin üzerinize **شهودا** (şahitler) olmuş olmayalım. Ve Rabbin’den, yerde de gökte de bir zerre ağırlığınca hiçbir şey gizli kalmaz; bundan daha küçük de daha büyük de olmaz ki ancak apaçık bir kitapta (yazılı) olmasın (61)﴾ Yûnus

﴿Ve onlar, müminlere yaptıkları şeye **شهود** (şahitler)dir (7)﴾ el-Burûc

﴿Ve oğullar (da) **شهودا** (hazır bulunanlar/şahitler) (13)﴾ el-Muddessir

**مشهد**

﴿Derken hizipler kendi aralarında ihtilafa düştüler; artık inkâr edenlere, büyük bir günün **مشهد**’inden (meşhedinden: hazır bulunma/şahit olma yerinden) dolayı yazıklar olsun (37)﴾ Meryem

**أشهد** - **أشهدتهم**

﴿Onları göklerin ve yerin yaratılışına da, kendi nefislerinin yaratılışına da **أشهدتهم** (şahit kılmadım); ve ben saptıranları yardımcı edinmiş de değilim (51)﴾ el-Kehf

﴿Ve hani Rabbin, Âdemoğullarından, onların sırtlarından zürriyetlerini almış ve onları kendi nefisleri üzerine **أشهدهم** (şahit kılmıştı): “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” dediler: “Evet; **شهدنا** (şahit olduk)” — kıyamet günü “Biz bundan gafildik” demeyesiniz diye (172)﴾ el-A‘râf

﴿“Biz ancak, ilahlarımızdan bazısı sana bir kötülük dokundurdu” deriz. Dedi ki: “Ben Allah’ı **أشهد** (şahit tutarım) ve siz de şahit olun ki ben, sizin ortak koştuklarınızdan beriyim (54)﴾ Hûd

﴿Ve insanlardan öylesi vardır ki, dünya hayatında sözü seni hayran bırakır; ve kalbinde olana Allah’ı **يشهد** (şahit tutar); hâlbuki o, düşmanlığın en yamanıdır (204)﴾ el-Bakara

﴿Yetimleri deneyin; nihayet nikâha eriştikleri vakit, onlardan bir rüşd sezer/algılarsanız mallarını kendilerine verin; büyüyecekler diye israf ederek ve acele ederek onu yemeyin. Zengin olan iffetli davransın; fakir olan da örfe uygun olarak yesin. Mallarını kendilerine verdiğiniz vakit, üzerlerine **فأشهدوا** (şahit tutun); ve hesap görücü olarak Allah yeter (6)﴾ en-Nisâ

﴿Artık ecellerine vardıkları vakit, onları maruf ile tutun yahut onları maruf ile ayırın; ve içinizden adalet sahiplerinden iki kişiyi **وأشهدوا** (şahit tutun); ve şahitliği Allah için dosdoğru yapın. İşte bu, Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimseye öğütlenir. Kim Allah’tan sakınırsa, ona bir çıkış yolu kılar (2)﴾ et-Talâk

﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız vakit onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf ise yahut kendisi imlâ ettiremiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin. Ve erkeklerinizden iki **شهيدين** (şahit) **واستشهدوا** (şahit isteyin/şahit tutun); eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz **الشهداء**’dan (şahitlerden) bir erkek ve iki kadın (olsun); biri şaşırırsa/yanılırsa, öteki ona hatırlatsın diye. Şahitler çağrıldıkları vakit kaçınmasınlar. Onu, vadesine kadar küçük olsun büyük olsun yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınız vakit **وأشهدوا** (şahit tutun). Ne kâtibe ne **شهيد**’e (şahide) zarar verilsin. Eğer yaparsanız, o sizin için bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ el-Bakara

**الأشهاد**

﴿Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; ve **الأشهاد** (şahitler) der ki: “Bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir.” Dikkat edin: Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir (18)﴾ Hûd

﴿Şüphesiz biz, elçilerimize ve iman edenlere dünya hayatında da, **الأشهاد**’ın (şahitlerin) kalkacağı günde de yardım ederiz (51)﴾ Gâfir

**استشهد** - **فاستشهدوا**

﴿Kadınlarınızdan fuhşu yapanlar: onlara karşı içinizden dört kişiyi **فاستشهدوا** (şahit tutun); eğer şahitlik ederlerse, ölüm onları alıp götürünceye yahut Allah onlar için bir yol kılıncaya kadar onları evlerde tutun (15)﴾ en-Nisâ

﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız vakit onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf ise yahut kendisi imlâ ettiremiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin. Ve erkeklerinizden iki **شهيدين** (şahit) **واستشهدوا** (şahit isteyin/şahit tutun); eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz **الشهداء**’dan (şahitlerden) bir erkek ve iki kadın (olsun); biri şaşırırsa/yanılırsa, öteki ona hatırlatsın diye. Şahitler çağrıldıkları vakit kaçınmasınlar. Onu, vadesine kadar küçük olsun büyük olsun yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınız vakit **وأشهدوا** (şahit tutun). Ne kâtibe ne **شهيد**’e (şahide) zarar verilsin. Eğer yaparsanız, o sizin için bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ el-Bakara

Muhtâr es-Sıhâh

● [**شهد**] **ش** **ه** **د**: **الشَّهادةُ** (şehâdet) kesin bir haberdir; “şu şeye şahitlik etti” dersin; **سلم** babındandır. Bazen “**شَهْدَ** الرجل” (adam şehd etti) diye de derler; **الهاء**’yı sükûn ile (okuyarak) hafifletme için. “**أشهد** بكذا” sözleri: yani yemin ederim. **المُشاهَدةُ**: gözle görme (muayene). Ve **شَهِدَهُ** (kesre ile) **شُهودا**: yani ona hazır bulundu; o da **شَاهِدٌ**’dir. Ve bir kavim **شُهُودٌ**: yani hazır bulunanlar; aslında o bir masdardır. Ve **شُهَّدٌ** da (vardır); **راكع** ve **رُكَّعٌ** gibi. Ve “**شَهِد** له بكذا”: yani şahitlikten yanında olanı eda etti; o da **شَاهِدٌ**’dir. Çoğulu **شَهْدٌ**’dür; **صاحب** ve **صحْب**; **سافر** ve **سفْر** gibi. Bazıları bunu inkâr eder. **الشهد**’in çoğulu **شُهودٌ** ve **أشْهادٌ**’dır. **الشَّهيدُ**: **الشاهد** (şahit)tir; çoğulu **الشُّهَدَاءُ**’dır. Ve **أشْهَدَهُ** على كذا: onu şu şeye şahit kıldı; derken o, onun aleyhine **شَهِدَ** (şahitlik etti). Ve **اسْتشهَدَهُ**: ondan şahitlik etmesini istedi. Ve **الشَّهِيدُ**: Allah Teâlâ’nın yolunda öldürülen kimsedir; “falanca **اسْتُشْهِدَ**” denir; faili adlandırılmayan (meçhul) üzere. İsim: **الشَّهادةُ**’dır. Ve namazdaki **التَّشَهُّدُ** bilinen (şey)dir. Ve **الشَّهْدُ** (şîn’in fethası ve dammesiyle): mumundaki baldır; çoğulu **شِهادٌ** (kesre ile)dir. Dedim ki: “mumunda” demesi ancak şundandır: çünkü bal hem müzekker hem müennes zikredilir; fakat onda galip olan, **ع س ل**’de zikredeceğimiz üzere müennesliktir.

er-Râgıb

**شهد**
- **الشهود** ve **الشهادة**: müşâhede ile birlikte hazır bulunmadır; ya göz ile, yahut basîret ile. Hazır bulunmaya tek başına da denebilir; Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**عالم الغيب والشهادة**﴾ [es-Secde/6]; fakat yalın hazır bulunmada **الشهود** daha evlâdır; müşâhede ile birlikte olanda **الشهادة** daha evlâdır. Hazır bulunulan yere: **مشهد** denir; kocası yanında bulunan kadına da **مشهد** denir. **مشهد**’in çoğulu: **مشاهد**’dir. Ondandır: **مشاهد الحج**; o, onun şerefli mevkileridir; meleklerin ve insanlardan ebrârın hazır bulunduğu (yerler). Ve denildi ki: **مشاهد الحج** menâsikin yerleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**ليشهدوا** منافع لهم﴾ [el-Hac/28], ﴿**وليشهدوا** عذابهما﴾ [en-Nûr/2], ﴿ما **شهدنا** مهلك أهله﴾ [en-Neml/49], yani: “hazır bulunmadık”; ﴿والذين لا **يشهدوا** الزور﴾ [el-Furkân/72], yani: onu nefisleriyle de himmetleri ve iradeleriyle de hazır bulunmazlar. **الشهادة**: basîret yahut göz müşâhedesiyle elde edilmiş bir ilimden çıkan sözdür. Ve onun sözü: ﴿**أشهدوا** خلقهم﴾ [ez-Zuhruf/19], yani gözün müşâhedesi; sonra dedi: ﴿ستكتب **شهادتهم**﴾ [ez-Zuhruf/19], şahitliğin **شهود**’dan (hazır bulunmadan) olacağına dikkat çekmek için. Ve onun sözü: ﴿لم تكفرون بآيات الله وأنتم **تشهدون**﴾ [Âl-i İmrân/70], yani: bilirsiniz. Ve onun sözü: ﴿ما **أشهدتهم** خلق السموات﴾ [el-Kehf/51], yani: onları, basîretleriyle onun yaratılışına muttali olanlardan kılmadım. Ve onun sözü: ﴿**عالم الغيب والشهادة**﴾ [es-Secde/6], yani: insanların duyularından ve basîretlerinden gizlenen ve onlarla şahit oldukları (şey). “**شهدت**” iki tarz üzere söylenir: birincisi, ilmin cereyan ettiği yer üzere cereyan eder; ve onun lafzıyla şahitlik ikame edilir; “**أشهد** بكذا” denir; şahit olandan “biliyorum” demesi razı olunmaz; bilakis “**أشهد**” demeye ihtiyaç duyar. İkincisi, yemin yerinde cereyan eder; “Allah ile **أشهد** ederim ki Zeyd gidicidir” der; böylece yemin olur. Onlardan kimi der ki: “**أشهد** dedi de ‘Allah ile’ demedi” ise yemin olur; ve “biliyorum” onun yerinde yemin içinde cereyan eder; yemin cevabıyla cevaplanır; şairin sözü gibi:

- 274 - Ve andolsun bildim ki, elbette benim ölümüm gelecektir

(Şatr, Lebîd’indir; muallakasındandır; ve onun acûzu:
“Şüphesiz ölümler, okları şaşırmaz.”
Ve o, Sîbeveyh’in şahitlerindendir 1/465; Muğnî’l-Lebîb s. 524; ve acûzu şöyle rivayet edilir:
“Ondan sonra bana ne korku vardır ne de yokluk.”
Ve bu rivayetle nisbet edilmemiştir; bk. Hizânetü’l-Edeb 9/159)

Ve denir: **شاهد** ve **شهيد** ve **شهداء**. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولا يأب **الشهداء**﴾ [el-Bakara/282]; dedi: ﴿**واستشهدوا** **شهيدين**﴾ [el-Bakara/282]. Ve denir: “şuna **شهدت**”, yani ona hazır bulundum. Ve “şuna karşı **شهدت**”; dedi: ﴿**شهد** عليهم سمعهم﴾ [Fussılet/20]. Ve bazen **الشهادة** ile hüküm kastedilir; şu söz gibi: ﴿**وشهد** شاهد من أهلها﴾ [Yûsuf/26]. Ve ikrar kastedilir; şu söz gibi: ﴿ولم يكن لهم **شهداء** إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع **شهادات** بالله﴾ [en-Nûr/6]; eğer o, kendi nefsi için bir şahitlik ise. Ve onun sözü: ﴿وما **شهدنا** إلا بما علمنا﴾ [Yûsuf/81], yani: haber vermedik. Ve Allah Teâlâ dedi: ﴿**شاهدين** على أنفسهم بالكفر﴾ [et-Tevbe/17], yani: ikrar edenler. ﴿لم **شهدتم** علينا﴾ [Fussılet/21]. Ve onun sözü: ﴿**شهد** الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم﴾ [Âl-i İmrân/18]; Allah Teâlâ’nın birliğine **شهادة**’si, âlemde ve nefislerimizde birliğine delâlet eden şeyi var etmesidir; şairin dediği gibi:

- 275 - Her şeyde O’na bir âyet vardır *** O’nun bir olduğuna delâlet eder

مقاييس اللغة:

(**شهد**) **الشين** ve **الهاء** ve **الدال**, bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimiz şeyin dışına çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**, zikrettiğimiz asılları; hazır bulunmayı, ilmi ve bildirmeyi bir araya toplar. Denir: **شَهد** **يشهد** **شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların mahzarıdır.

Ve babdan: **الشُّهود**: **الشاهد**’in cem‘idir; o, çocuk doğduğunda çocuğun başında çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**’tir([3]). Şair dedi:

فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])

Ve bir kavim dedi: **شهود**’u devenin: doğurduğu yerin izleridir; kandan veya **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen kimsedir; bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده**, yani ona hazır bulunur. Ve başkaları dedi: bununla adlandırıldı; yere düşmesinden dolayı; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dildir; ve **الشَّاهد**: melektir. A‘şâ ikisini bir beyitte cem‘ etti:

فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])

Onun **شاهده**’i: dildir; ve Allah’ın şahidi—yüce sena O’nundur—o melektir. Amma O’nun—aziz ve celil—kavli:

﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [Âl-i İmrân 18], ilim ehli dedi ki: manası: Allah عزّ وجلّ bildirdi; Allah beyan etti; denildiği gibi: falan, kadı yanında **شَهِدَ**, yani beyan etti ve bildirdi: hak kimin içindir ve kimin üzerinedir. Ve bir kadın **مُشْهِد**’dir; kocası hazır bulunduğu zaman; denildiği gibi, kocası gaip olana: **مُغِيب**. Amma onların “adam **أشْهَدَ** etti” sözü; **إِذا مَذَى** (mezî geldiği zaman), sanki, doğanın başında çıkan sudan zikrettiğimiz şeye hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الشُّهْد**: balmumunun içindeki baldır; ve **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi:

إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])

القاموس المحيط:

**الشَّهادةُ**: kesin bir haberdir; ve **شَهِدَ**, **عَلِمَ** ve **كرُمَ** gibi; ve onun **هاء**’sı sükûnlanabilir. Ve **شَهِدَهُ**, **سَمِعَهُ** gibi, **شُهوداً**: ona hazır bulundu; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شُهودٌ** ve **شُهَّدٌ**. Ve “Zeyd lehine şunu **شَهِدَ**” **شَهادةً**: yanında olan şehadeti eda etti; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شَهْدٌ** (fetha ile); cem‘u’l-cem‘: **شُهودٌ** ve **أشْهادٌ**. Ve **اسْتَشْهَدَهُ**: ondan şahitlik etmesini istedi. Ve **الشَّهيدُ**—ve onun **شين**’i kesrelenir—**الشاهِدُ**’dir; ve bir şehadette **الْأَمينُ**’dir; ve ilminden hiçbir şey gaip olmayan kimsedir; ve Allah yolunda öldürülen kimsedir; çünkü rahmet melekleri onu **تَشْهَدُهُ**, yahut Allah تعالى ve melekleri ona cennetle **شُهودٌ** oldukları için, yahut kıyamet günü geçmiş ümmetlere karşı kendisiyle şahitlik istenenlerden olduğu için, yahut **الشاهِدَة** üzerine düşmesinden dolayı—yani: yer—yahut Rabb’i katında diri, حاضر olduğu için, yahut Allah’ın melekûtunu ve mülkünü **يَشْهَدُ** ettiği için; cem‘i: **شُهَداءُ**; isim: **الشَّهادَةُ**. Ve “şununla **أشْهَدُ**”, yani: yemin ederim. Ve **شاهَدَهُ**: onu gözle gördü. Ve bir kadın **مُشْهِدٌ**: kocası hazır bulundu. Ve namazda **التَّشَهُّدُ**: m. Ve **الشَّاهِدُ**: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم isimlerindendir; ve dil; ve melek; ve cuma günü; ve yıldız; ve atın koşusundan onun iyiliğine şahitlik eden şey; ve çocukla birlikte çıkan sümüksü bir şeye benzer şey; ve işlerden: hızlı olan. Ve **صَلاةُ الشَّاهِد**: akşam namazıdır. Ve **المَشْهودُ**: cuma günü, yahut kıyamet günü, yahut arefe günüdür. Ve **الشَّهْدُ**: baldır; ve damme ile de gelir; ve **الشُّهْدَةُ** daha özeldir; cem‘i: **شِهادٌ**; ve Huzâa’dan Benî Mustaliq’a ait bir sudur. Ve “ **شَهِدَ الله أنَّهُ لا إله إلا هو** ”: yani Allah bildi, yahut Allah dedi, yahut Allah yazdı. Ve “Allah’tan başka ilâh olmadığına **أشْهَدُ** ederim”: yani bildiririm ve beyan ederim. Ve **أشْهَدَهُ**: onu حاضر etti. Ve falan: **أمْذى** etti; **شَهَّدَ** gibi. Ve cariye: hayız gördü ve erdi. Ve **أُشْهِدَ**, meçhul olarak: Allah yolunda öldürüldü; **اسْتُشْهِدَ** gibi; o hâlde o **مُشْهَدٌ**’dir. Ve **المَشْهَدُ** ve **المَشْهَدَةُ** ve **المَشْهُدَةُ**: insanların mahzarıdır. Ve **شُهودُ الناقَةِ**: doğurduğu yerin izleridir; kandan veya **سَلًى**’dan. Ve **زُبَيْرٍ** gibi: zâhid, Hıms emîri **عُمَرُ بنُ سَعْدِ بنِ شُهَيْدٍ**; ve **أحمدُ بنُ عبدِ المَلِكِ بنِ شُهَيْدٍ**: edip.

تاج العروس:

ش - ه - د
**الشَّهَأدةُ**: kesin bir haberdir; **اللِّسَأن** ve **الأَساس**’ta böyle. Ve adam, şuna **شَهُدَ** etti; **عَلِم** ve **كَرُم** gibi; **شَهَداً** ve **شَهادةً**; ve **هاء**’sı, **الأَخفش**’ten, hafifletme için sükûnlanabilir. Şeyhimiz dedi: çünkü üçlü, gözü boğaz harfi olan ve damme ile **فَعُل** yahut kesre ile **فَعِلَ** üzere olan fiilde, gözünün sükûnlanması, hafifletme olarak mutlak câizdir; **الكافية المالكية** ve **التسهيل** ve ikisinin şerhleri ve başkalarında olduğu gibi; bilakis bunda dört lugatı câiz gördüler: **شَهِدَ** **فَرِح** gibi; ve **شَهْد**: **الهاءِ**’nın sükûnu ile, **الشين**’in fethasıyla; ve **شِهْدَ**: onun kesresiyle de, **الهاءِ**’nın sükûnu ile; ve **شِهِدَ**: iki kesre ile. Ve şu beyiti delil getirdiler:

إذا غَابَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبِيعُنا ... وإِن شِهْدَ أَجْدَى خَيْرُهُ ونوافِلُهْ

Ve **شَهِدَه**: **سَمِعَه** gibi, **شُهُوداً**; yani ona hazır bulundu; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شُهودٌ**; yani hazır bulunanlar; ve aslında o bir masdardır. Ve **شُهَّدٌ** de; **رَاكِعٍ** ve **رُكَّعٍ** gibi. Ve denir: “Zeyd lehine şunu **شَهِدَ**” **شَهَادةً**; yani yanında olan şehadeti eda etti; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شَهْدٌ** (fetha ile); **صاحِب** ve **صَحْب** ve **سافِرٍ** ve **سَفْر** gibi; ve bazısı onu inkâr eder. Ve o, Sîbeveyh’e göre cem‘ için bir isimdir. Ve **الأَخفش** dedi: o bir cem‘dir; ve cem‘u’l-cem‘: **شُهُودٌ** (damme ile) ve **أَشْهَادٌ**. Ve denir ki fetha ile **فَعْل** vezni, bilinen üç lafızdan başka **أَفعال** üzerine cem‘ olunmaz; dördüncüsü yoktur; Şeyhimiz nakletti. Ve **استَشْهَدَهُ**: ondan şehadeti istedi; ve ondan: “onu yalancı olarak **أَسْتَشْهِدُ** etmem.” Ve Kur’an’da: “ **واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ** ”. Ve “falanı falana karşı **استشهدتُ**”: onun yüklendiği bir şehadeti ikame etmesini istedim. Ve “adamı borçlunun ikrarı üzerine **أَشهَدْت**” ve “onu **استَشهَدْته**” bir mana üzeredir. Ve ondan O’nun تعالى kavli: “ **واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُم** ”; yani iki şahidi **أَشْهِدُوا**. Ve **الشَّهِيدُ**—ve onun **شين**’i kesrelenir—**اللّيْث** dedi: bu Benî Temîm’in lugatıdır; ve bunun gibi, gözü boğaz harfi olan her **فَعِيل**; ister bunun gibi sıfat olsun, ister **رغِيف** ve **بعير** gibi جامد isim olsun. **الهَمْدانيُّ** Kur’an i‘rabında dedi: Hicaz ehli ve Benî Esed derler: **رَحِيم** ve **رَغيف** ve **بَعير**, evvellerinin fethasıyla. Ve Kays ve Rabîa ve Temîm derler: **رحيم** ve **رغيف** ve **بعير**, evvellerinin kesresiyle. Ve **السُّهَيْليُّ** **الروض**’da dedi: kesre, fiilinin gözü hemze yahut boğaz harflerinden başka bir harf olan her **فَعِيل**’de Temîm’in lugatıdır; evvelini kesrelerler; **رِحِيم** ve **شِهِيد** gibi. Ve İbn Hâlaveyh’in **شرح الدُّرَيْدِيَّة**’sinde: ikinci harfi boğaz harfi olan **فَعِيل** üzere her isimde, **الفاء**’nın **العَيْن**’a tâbi kılınması câizdir; **بِعِير** ve **شِعِير** ve **رِغِيف** ve **رِحِيم** gibi. Ve Şeyh Nevevî, **تحرير**’inde **الليث**’ten nakletti: bir kavim bunu, gözü boğaz harfi olmasa da söyler; **كِبِير** ve **كِرِيم** ve **جِلِيل** ve benzeri gibi. Dedim: onlar Benî Temîm’dir; daha önce geçtiği gibi. **الشَّاهِدُ**: o, bildiğini beyan eden âlimdir. Bunu İbn Sîdeh söyledi.

Ve **الشَّهِيدُ** Allah Teâlâ’nın isimlerinde: bir şehadette emin olan; ve tekmilenin nassı: şehadetinde. Bunu Ebû İshâk söyledi. Yine dedi: Ve denildi ki: **الشَّهِيد** O’nun (Teâlâ’nın) isimlerinde: ilminden hiçbir şeyin kaybolmadığı (gaip olmadığı) kimsedir. Ve **الشَّهِيدُ**: hazır olandır. Ve (bu), **فاعل** hakkında mübalağa bina(lar)ından **فَعِيلٌ**’dir. Şu hâlde ilim mutlak olarak itibara alınırsa o **العَلِيمُ**’dir; bâtın işlere izafe edilirse o **الخَبِيرُ**’dir; zâhir işlere izafe edilirse o **الشَّهِيدُ**’dir. Bununla beraber, kıyamet günü mahlûkat üzerine şahitlik etmesi de itibara alınabilir. Ve **الشَّهِيد** şer‘de: Allah yolunda öldürülen kimsedir. İsimlendirilmesinin sebebinde ihtilaf edildi; denildi ki: Çünkü rahmet melekleri ona şahitlik eder, yani onun yıkanışına yahut ruhunun cennete nakline حاضر olur; yahut İbnü’l-Enbârî’nin dediği gibi, Allah ve melekleri onun için cennetle şahitlerdir. Yahut çünkü o, peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte kıyamet günü, dünyada peygamberlerini yalanlayan geçmiş ümmetler üzerine şahit tutulacak kimselerdendir. Allah Azze ve Celle dedi: “لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا”. Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: Tefsirde geldi ki peygamberlerin ümmetleri âhirette kendilerine gönderileni yalanlarlar; peygamberlerini inkâr ederler; bu, dünyada onlardan resullerin emrini inkâr eden kimse hakkındadır. Böylece Muhammed ümmeti (sallallahu aleyhi ve sellem) peygamberlerin doğruluğuna şahitlik eder ve onların yalanlamaları aleyhine şahitlik eder; peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) de bu ümmet için onların doğruluğuna şahitlik eder. Ebû Mansûr dedi: Ve şehadet, ümmetten daha faziletliye, daha faziletliye olur; onların en faziletlisi Allah yolunda öldürülen kimsedir. Faziletle halktan ayrıldılar; Allah, onların “أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ” olduğunu beyan etti. Sonra fazilette onları, peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) şehit saydığı kimse takip eder; zira dedi ki: “المَبْطُونُ شَهِيدٌ وَالمَطْعُونُ شَهِيدٌ”. Dedi: Ve onlardan, kadının **بِجُمْعٍ** ile ölmesidir. İbnü’l-Esîr dedi: **الشَّهِيد** aslında: Allah yolunda mücahid olarak öldürülen kimsedir; sonra onda genişletildi de, peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) **المَبْطُون**dan, **الغَرِق**ten, **الحَرِق**ten, **صاحِب الهَدْم**dan, **ذاتِ الجَنْب**den ve başkalarından isimlendirdiği kimseye ıtlak olundu. Yahut **الشَّاهِدَةِ** üzerine düşmesinden dolayı; yani yer (arz); bunu Sâğânî nakletti. Yahut çünkü o diridir, ölmemiştir; sanki Rabb’inin yanında şahit, yani hazırdır; böylece Nadr b. Şümeyl’den geldi. Ebû Dâvûd onu ondan nakletti. Ebû Mansûr dedi: Onun, Allah Azze ve Celle’nin şu sözünü te’vil ettiğini görüyorum: “وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ”; sanki onların ruhları Dârü’s-selâm’a diri olarak ihzar edildi; başkalarının ruhları ise ba‘se kadar te’hir edildi. Dedi: Bu, güzel bir sözdür. Yahut çünkü o Allah’ın melekûtunu ve mülkünü müşahede eder. **المَلَكُوت**: nefislerin ruhlarına mahsus gayb âlemidir. **والمُلْكُ**: tabiî hissedilirlerden şehadet âlemidir. Menâvî’nin Ta‘rîfât’ında böyledir.

İşte bunlar, **الشَّهِيد**in isimlendirilmesinin sebebinde altı veçhedir. Ve denildi ki: Allah’ın emrinde hakkın şehadetiyle kıyam etmesinden dolayı; ta ki öldürüldü. Ve denildi ki: Çünkü öldürülmekle Allah’ın ona hazırladığı kerâmeti görür. Yahut çünkü gazvelere şahit oldu. Yahut çünkü zâhir hâliyle iman ve hayırla bitiş (hâtime) kendisi için şahitlik edildi. Yahut çünkü onun üzerinde, şehadetiyle şahitlik eden bir şahit vardır; o da kanıdır.

Ve bunlar beş başka veçhedir; böylece bunların toplamı on bir veçhe oldu. Bunun dışındakiler ise, doğru düşünen müteemmil yanında bunlardan birine döndürülmüştür. Şeyhimiz dedi: Ve onun اشتقاقında ihtilaf ettiler: **الشَّهَادة**den mi, yoksa **المُشَاهَدة**den mi, yahut **الشُّهُود**dan mı; yahut **فَعِيل** mânâca **مفعول** mudur, yahut mânâca **فاعل** midir? Ve her biri için veçheler zikrettiler. Bunun çoğunu muharreren mühezzeben, Şeyh Ebû’l-Kâsım es-Süheylî **الروض الأُنُف**’te, üzerine ziyade olmayacak şekilde zikretti.

Çoğulu: **شُهَداءُ**. Hadiste: “أَرْوَاحُ الشّثهَداءِ فِي حَوَاصِلِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ مِنْ وَرَقِ الجَنَّةِ”. İsim: **الشَّهَادةُ**; onda ihtilafa yakın zamanda işaret geçmişti. Ve **اَشْهَدُ** bununla: yemin ederim. Musannif, **بصائِرِ ذَوِي التمييز**’de dedi: Onların “**شَهِدْت**” sözü: iki tarz üzere söylenir. Birincisi, ilim mecrasında cereyan eder; ve onun lafzıyla şehadet ikame edilir; “**أَشْهَد** bununla” denir; şahitten “bilirim” demesi razı olunmaz; bilakis “**أَشْهَد**” demesi gerekir. İkincisi, kasem mecrasında cereyan eder; şöyle der: “Allah ile **أَشْهَد**: Zeyd gidicidir.” Onlardan kimi der ki: “**أَشْهَدُ**” dedi de “Allah ile” demediğinde, kasem olur; ve “bildim” kasemde onun mecrasında cereyan eder; kasemin cevabıyla cevaplanır; şu sözü gibi:
“وَلَقَدْ عَلِمْتُ لَتَأْنِيَنَّ عَشِيَّةً”
Ve onu müşahede ile **شاهَدَهُ مُشَاهدةً**: onu gördü; onu **شَهِده** gibi. Ve **المُشَأهَدةُ**: sâliklerin ve istikamet ehlinin menzillerinden yüksek bir menzildir; o, kuds sıfatlarını giyinen ve işaretlerin dillerini susturan معاينة müşahedesidir; ve aynü’l-yakîne çeken cem‘ müşahedesidir; ve burası onun işaretlerinin mahalli değildir. Ve bir kadın **مُشْهِدٌ** (هاء’sız): kocası حاضر oldu. Ve bir kadın **مُغِيبةٌ**: kocası ondan gaip oldu. Ve bu (sonuncusu) **هاء** ile (olan): Araplardan böylece hıfz olundu; kıyas mezhebi üzere değil.

Ve namazda **التَّشَهُّدُ**: mâlûmdur; o, “**التَّحِيّاتُ للهِ**” kıraatidir. Onun اشتقاقı “**أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ** ve **أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ**”dendir. Ve o, **الشَّهَادَة**den **تَفَعُّل**dür; ve o, şer‘î vaz‘lardan(dır). Ve **الشَّاهِدُ**: peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) isimlerindendir. Allah Azze ve Celle dedi: “إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا”; yani ümmetin üzerine tebliğ ve risalet ile; ve denildi ki: beyan edici. Ve Teâlâ dedi: “وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ”. Müfessirler dedi: **الشاهد**: peygamberdir (sallallahu aleyhi ve sellem). Ve **الشاهد**: dil (lisân)dır; onların “falânın güzel bir **شَاهِدٌ**i vardır” sözünden; yani güzel bir ibare. Ebû Bekir, onların “falânın ne **رُوَأءٌ**u var ne **شَاهِدٌ**i” sözünde dedi: mânâsı: onun ne görünüşü var ne dili. Ve **الشَّاهِدُ**: melektir. Mücâhid dedi: “وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ”; yani koruyucu bir melek. A‘şâ dedi:
فلا تَحْسَبَنِّي كافراً لكَ نِعْمَةً ... عَلَى شاهِدِ يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ
Ferrâ dedi: **الشاهد**: cuma günüdür. Şemir, Ebû Eyyûb el-Ensârî hadîsinde rivayet etti: “O, ikindi namazını zikretti; sonra dedi: Ondan sonra, **الشَّاهِدُ** görülünceye kadar namaz yoktur.” Dedi: Ebû Eyyûb’a dedik: **الشَّاهِدُ** nedir? Dedi: yıldızdır; sanki gecede şahitlik eder; yani hazır olur ve görünür. Ve **الشَّاهِد**: atın koşusundan, onun kalitesine ve geçişine şahitlik eden şeydir; onu İbnü’l-A‘râbî tefsir etti. Süveyd b. Kura‘dan, bir öküzün vasfında şu beyti inşad etti:
ولو شَاءَ نَجَّاهُ فلم يَلْتَبِسْ بِهِ ... له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْهُ وشاهِدٌ
Başkası dedi: Onun **شاهِدُه**’i: koşusunu بذل etmesidir; ve onun **غائِبُه**’i: koşusunun korunmuş olmasıdır. Ve **الشَّاهِدُ**: çocukla birlikte çıkan, sümüğe benzer bir şeydir; çoğulu **شُهُودٌ**dur. Humeyd b. Sevr el-Hilâlî dedi:
فَجاءَتْ بِمِثْلِ السَّابِرِيِّ تَعَجَّبُوا ... له والثَّرَى ما جَفَّ عَنْهُ شُهُودُهَا
İbn Sîde dedi: **الشُّهُود**: **الحُوَار**ın başında bulunan aşılar (fidanlar)dır. Ve işlerden **الشَّاهِد**: süratli olandır. Ve **صَلاةُ الشاهِدِ**: akşam namazıdır. Şemir dedi: O, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine racidir. Başkası dedi: Bu namaz, göğün yıldızları vaktinde görüldüğü için **صَلاَةَ البَصَرِ** diye isimlendirilir; böylece göz, yıldızın görülmesini idrak eder; bundan dolayı ona **صلاةُ البَصَرِ** denildi. Ve **صلاة الشّاهد** hakkında denildi ki: o, sabah namazıdır; çünkü yolcu onu, **الشَّاهِد** gibi kılar; ondan kısaltmaz. Dedi:
" فَصَبَّحَتْ قَبْلَ أَذانِ الأَوَّلِ
" تَيْمَاءَ والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَلِ
" قَبْلَ صَلاَةِ الشَّاهِدِ المُسْتَعْجِلِ"

Ve Ebû Saʿîd **الضَّرِير**’den rivayet olundu ki şöyle dedi: Akşam namazı, onda mukim ile yolcunun eşit olması ve onun kısaltılmaması sebebiyle “şâhid” diye adlandırılır. Ebû Mansûr dedi ki: Birinci söz (daha evlâdır); çünkü sabah namazı da kısaltılmaz; onda da hazır olan ile yolcu eşit olur; buna rağmen “şâhid” diye adlandırılmadı. Ve **المَشْهُود**: cuma günü yahut kıyamet günü yahut Arefe günü; sonuncusunu Ferrâ söyledi; çünkü insanlar bunların her birine şahit olurlar, onda hazır bulunurlar ve onda toplanırlar. Bazı müfessirler dedi ki: **الشاهد**: cuma günüdür; **المشهود**: kıyamet günüdür. Ve **الشَّهْدُ**: baldır; mumundan sıkılmadığı müddetçe; فتح ile Temîm’e göredir; **المصباح**’ta olduğu üzere **العالِيَة** ehli için ضمّ edilir; tekili **شَهْدة** ve **شُهْدة**’dir. Ve denildi ki: **الشُّهْدة** daha özeldir; çoğulu: **شِهَأدٌ** (kesre ile). Ümeyye dedi ki:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاَءٍ ... لُبَابَ البُرِّ يُلْبَكُ بالشِّهَادِ
Yani: buğdayın özünden. Ve **الشَّهْد**: Huzâʿa’dan Benî Mustaliḳ’a ait bir sudur; Sâğânî onu nakletti.

Aziz tenzilde: “**شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إلاّ هُوَا**”. Münzirî, mânâsı hakkında Ahmed b. Yahyâ’ya sordu; o dedi ki: yani Allah bildi; ve kitapta “Allah **شَهِدَ** oldu” olan her şey böyledir; yahut “Allah dedi”; bunu İbnü’l-Aʿrâbî söyledi. İbnü’l-Enbârî dedi ki: mânâsı: Allah, O’ndan başka ilâh olmadığını açıkladı. Ebû Ubeyde dedi ki: **شَهِدَ اللهُ**’un mânâsı: Allah hükmetti; hakikati: Allah bildi ve Allah açıkladı; çünkü şâhid, bildiğini açıklayan âlimdir. Allah, yarattığı her şeyle tevhidine delâlet etti; böylece, O’nun inşa ettiğinden bir tek şeyi bile inşa etmeye hiç kimsenin güç yetiremeyeceğini açıkladı. Melekler, O’nun büyük kudretinden gördükleri sebebiyle şahit oldular; ilim sahipleri de, yanlarında sabit olan ve O’nun yaratmasından—başkasının güç yetiremeyeceği—açığa çıkan şey sebebiyle şahit oldular. Ebû’l-ʿAbbâs dedi ki: **شَهِدَ اللهُ**: Allah açıkladı ve izhar etti. Ve şâhid, hâkimin yanında şahitlik etti; yani bildiğini açıkladı ve onu izhar etti. Müezzinin sözünde: “**أَشْهَدُ أَن لا إِلهَ إلاّ اللهُ** ve **أَشهَدُ أَنَّ محمداً رسولُ الله**”. Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi ki: yani, Allah’tan başka ilâh olmadığını bilirim ve Allah’tan başka ilâh olmadığını açıklarım. Ve **أَشْهَدَهُ إِمْلاَكَه**: onu hazır etti. Ve **أَشْهَدَ** falan: Saʿleb’den naklen ulaştı. Ve **أَشْهَدَ**: peştamalı sarardı ve yeşerdi. Ve **أَشْهَدَ**: **شَهَّدَ تَشْهِيداً** gibi mezi getirdi. Bu, Sâğânî’dendir; ancak o, tefsirinde şöyle dedi: meziyi çoğalttı. Ve **المَذْيُ**: küçük bir balcıktır. Ebû ʿAmr’dan: oğlan **أَشْهَدَ** olur; yani mezi getirdiğinde ve eriştiğinde; cariye **أَشْهَدَت** olur; yani hayız gördüğünde ve eriştiğinde. Ve şu beyit okundu:
" قامَتْ تُنَأجِي عامِراُ فأَشهَدا
" فَدَاسَها لَيْلَتَهُ حَتَّى اغْتَدَى
Kisâî’den: adam **أُشْهِدَ** (meçhul) oldu: Allah yolunda şehit olarak öldürüldü; **استُشْهِدَ** gibi: şehadete rızıklandırıldı; o hâlde o **مُشْهَدٌ**’dir; **مُكْرَمٍ** gibi. Ve şu beyit okundu:
" أَنا أَقُولُ سأَمُوتُ مُشْهَدَا
Ve **المَشْهَد** ve **المَشْهَدةُ** ve **المَشْهُدَةُ**: hepsinde فتح ile; sonuncuda hâ’nın ضمّ edilmesi; Ferrâ’dan, **نوادر**’inde: insanların mahzarı ve toplanma yeridir. Ve Mekke’nin **مَشَاهِدُ**’i: bundan, onların orada toplandıkları mevkilerdir. Ve devenin **شُهُودُ**’u (ضمّ ile): doğurduğu yerin izleridir; yani içinde doğurulduğu yer; kandan yahut eşten. Bazı nüshalarda: eşten yahut kandan. Ve **زُبَيْرٍ** gibi: zâhid şeyh, Ömer; nüshalarda böyle. Doğrusu: Saʿd b. **شُهَيْد** b. ʿAmr’ın oğlu ʿUmeyr’dir; Humus emiri; sahâbîdir; ona “**نَسِيجُ وَحْدِه**” denirdi. Kız kardeşi Saʿd’ın kızı Sellâme’dir; onun bir zikri vardır. Ve Ebû ʿÂmir Ahmed b. ʿAbdülmelik b. Ahmed b. ʿAbdülmelik b. ʿUmer b. Muhammed b. ʿÎsâ b. **شُهَيْد** el-Eşcaʿî; edip; **حانُوت العَطَّار** kitabının müellifi. Kurtuba’da 382 yılında doğdu; rütbe ve celâleti atalarından miras aldı; 436 yılında vefat etti. Kabir taşında, şiirinden:
يا صاحِبي قُمْ فقَد أَطَلْنا ... أَنَحْنُ طُولَ المَدَى هُجُودُ
فقال لِي لنْ نقومَ منها ... ما دامَ مِن فَوقِنا الجَليدُ

تَذْكُرُ كَمْ لَيلةِ نَعِمْنا ... في ظِلِّهَأ والزَّمانُ عِيدُ
وكَمْ سُرورٍ هَمَي علينا ... سَحابُهُ بِرُّهُ يَجُود
كُلٌّ كأَنْ لم يَكُنْ تَقَضَّى ... وشُؤْمُه حاضرٌ عَتِيدُ
حَصَّلَه كاتِبٌ حَفِيط ... وضَمَّه صادِقٌ شَهِيد
يا وَيْلَنَا إِن تَنَكَّبَتْنا ... رَحْمةُ مَنْ بَطْشُهُ شَدِيدُ
يا ربِّ عَفْواً فأَنتَ مَوْلى ... قَصَّرَ في أَمْرِكَ العَبِيدُ

Ve babası: Ebû Mervân ʿAbdülmelik b. Ahmed b. ʿAbdülmelik b. **شُهَيْد** el-Kurtubî; Kâsım b. Asbağ ve başkasından rivayet etti; 393 yılında öldü. Ve ʿAbdülmelik b. Mervân b. **شُهَيْد** Ebû’l-Hasen el-Kurtubî; 408 yılında öldü; ikisini İbn Beşkûvâl zikretti.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الشَّهاده** yemindir; onunla, yüce sözünün tefsiri yapıldı: “**فشَهَادهُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهادات باللهِ**”. Ve **المَشْهُود**: sabah namazıdır. Ve **يَومٌ مشهودٌ**: göğün ve yerin ehlinin hazır bulunduğu gündür. Ve **الأَشْهَأد**: meleklerdir; **شاهِدٍ**’in çoğulu; **ناصِر** ve **أَنصار** gibi. Ve denildi ki: onlar peygamberlerdir. Ve “**فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ**”: yani sizden kim ay içinde şehre şahit olursa. Ve **الشَّهَادَه**: insanlardan topluluk. Ve **المَشْهودةُ**: o, yazılmış olandır; yani melekler ona şahit olur ve namaz kılan için sevabı yazılır. İbn Sîde dedi ki: **الشاهِدُ**: sultanın yanında **الشَّهَأدة**’dendir; Kurâʿ bunu bundan fazla tefsir etmedi. Ve **تَشهَّدَ**: şehadeti talep etti. Ve **مُنْيَة شَهَادةَ**: Mısır’da bir köydür. Ve **ذو الشَّهَأدَتَيْن**: Huzeyme b. Sâbit’tir. Ve **الشاهِد** b. **غَأفِق** b. ʿAkk, Ezd’dendir. Ve kâtibenin **شُهْدَةُ**’si (ضمّ ile): bilinen (bir şey)dir; فتح ile: Ebû’l-Leys ʿAtîḳ b. Ahmed es-Sûfî, **شهْدة** sahibi; Mısır’da Ahmed b. ʿAtâ er-Rûzbârî ve Ahmed b. Hasan b. ʿAlî el-Mısrî’den hadis rivayet etti; **ابْن شَهْدَة** diye tanındı; Reşîd el-ʿAttâr’ın şeyhlerindendir.
