# شهد — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%AF/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: شهد

شَهِدَ - يَشْهَدُ - شَهَادَة - شَاهِد - شَاهِدِيْن – شَهِيْد - شُهَدَاء – شَهِد- شُهُوْد - مَشْهُوْد - مَشْهَد - أَشْهَدَ – يُشْهِدُ - مُشْهَد - أَشْهَاد - اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 06:27
شَهِدَ – يَشْهَدُ + كائن + شيئاً: يحضر ويبقى موجوداً في مكان أو شأن أو أمر للتفاعل والتأثر بما فيه: يحضر ويتواجد ليعي ويعلم وينظر ويرى ويبصر ويعلم شيئاً عن شيء
﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن + أن أو إن التفسيرية + خبر: يُقِرُّ لنفسه أو لجهة أخرى (يعي ويعلم لنفسه أو يُعلِم جهة أخرى) أنه حضر ونظر ورأى وأبصر وعلم شيئاً عن شيء
﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن + شيئاً + على كائن: يقر لجهة أخرى أنه حضر ونظر ورأى وأبصر وعلم شيئاً عن الكائن
﴿وما كنتم تستترون أن يشهد عليكم سمعكم ولا أبصاركم ولا جلودكم﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن +  بـِ شيء أو أن التفسيرية + خبر) + على كائن: يقر لجهة أخرى بشيء أو خبر علمه أوحضره ونظره ورآه وأبصره عن الكائن
﴿شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون﴾
شَهِدَ - يَشْهَدُ + كائن + بـِ شيء + على كائن: يقر بشيء حضره ونظره ورآه وعلمه لجهة أخرى
﴿وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون﴾
شَهَادَة: على وزن " فـَعالة " اسم فعل مبالغة للمرة من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": الشهادة لمرة واحدة لأمر مخصوص: ما يقره لنفسه أو للآخرين حين يَشْهَد في أمر مخصوص
شَاهِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": الذي يشهد: من يُطْلَب منه أن يقوم بفعل " شَهِدَ "
شَاهِدين: جمع " شَاهِد "
شَهِيْد: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " شَهِدَ - يَشْهَدُ " الشاهد الحريص
شُهَدَاء: جمع " شَهِيْد "
شَهِد: اسم فاعل مبالغة حال من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": وهو يشهد
شُهُوْد: جمع " شَهِد ": وهم يشهدون
مَشْهُود: اسم مفعول من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": الأمر أو الكائن " الذي شُهِدَ "
مَشْهَد: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": وهو كذلك اسم مكان منه: الموقع أو المكان الذي يروي الشاهد أو الشهيد الأحداث التي وقعت عليه
أَشْهَدَ – يُشْهِدُ: على وزن " أفعل " من " شَهِدَ - يَشْهَدُ ": جعله " يَشْهَدُ ": جعله يُقِرُّ لنفسه أو لجهة أخرى (يعي ويعلم لنفسه أو لجهة أخرى) أنه حضر ونظر ورأى وأبصر وعلم شيئاً عن شيء
مُشْهَد: اسم مفعول من " أَشْهَدَ – يُشْهِدُ " : من جُعِل "شاهداً ": من يطلب منهم أن ينطقوا بشهاداتهم (بتعبيرنا اليومي: الشهود)
أَشْهَاد - الأشهاد : جمع " مُشْهَد ": من يطلب منهم أن ينطقوا بشهاداتهم: " الشهود" بتعبيرنا الحالي
اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ: على وزن " استفعل" من " شَهِدَ – يَشْهَدُ ": تمنى وسعى وطلب من آخر أن" يَشْهَدَ ": أن يقر لنفسه أو لآخر بما علمه حين حضر ونظر ورأى وأبصر شيئاً عن شيء

واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم  والبقاء مرافقاً ومصاحباً لكائن أو مكان للتأثر به والتفاعل معه"، وهي:
لَزِمَ – يَلْزَمُ، عَكَفَ – يَعْكُفُ، صَلِيَ – يَصْلَى، حَضَرَ – يَحْضُرُ، شَهِدَ – يَشْهَدُ، رَامَ – يَرِيمُ

شهد – يشهد
شهد – يشهد شيئاً :
شهدوا عملية خلق الملائكة
﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون(19)﴾ الزخرف
﴿أم خلقنا الملائكة إناثا وهم شاهدون(150)﴾ الصافات
شهدوا عملأً
﴿قالوا فأتوا به على أعين الناس لعلهم يشهدون(61)﴾ الأنبياء
﴿الزانية والزاني فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة ولا تأخذكم بهما رأفة في دين الله إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين(2)﴾ النور
﴿قالوا تقاسموا بالله لنبيتنه وأهله ثم لنقولن لوليه ما شهدنا مهلك أهله وإنا لصادقون(49)﴾ النمل
﴿ليشهدوا منافع لهم ويذكروا اسم الله في أيام معلومات على ما رزقهم من بهيمة الأنعام فكلوا منها وأطعموا البائس الفقير(28)﴾ الحج
مكاناً
أو زماناً

﴿يشهده المقربون(21)﴾ المطففين
﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون(185)﴾ البقرة

﴿والذين لا يشهدون الزور وإذا مروا باللغو مروا كراما(72)﴾ الفرقان

يشهد + أن + خبر

شهد – يشهد : على شيئ : فعل متعدي لـ أن التفسيرية

الله يشهد

﴿ألم ترى إلى الذين نافقوا يقولون لإخوانهم الذين كفروا من أهل الكتاب لئن أخرجتم لنخرجن معكم ولا نطيع فيكم أحدا أبدا وإن قوتلتم لننصرنكم والله يشهد إنهم لكاذبون (11)﴾ الحشر

﴿إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنك لرسول الله والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون (1)﴾ المنافقون

﴿والذين اتخذوا مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل وليحلفن إن أردنا إلا الحسنى والله يشهد إنهم لكاذبون (107)﴾ التوبة

﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم قائما بالقسط لا إله إلا هو العزيز الحكيم(18)﴾ آل عمران

﴿لكن الله يشهد بما أنزل إليك أنزله بعلمه والملائكة يشهدون وكفى بالله شهيدا (166)﴾ النساء

النبيون يشهدون

﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين (81)﴾ آل عمران

ولا يشهدون

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

أهل الكتاب يشهدون

الإقرار مع الشهادة

﴿وإذ أخذنا ميثاقكم لا تسفكون دماءكم ولا تخرجون أنفسكم من دياركم ثم أقررتم وأنتم تشهدون(84)﴾ البقرة

﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين (81)﴾ آل عمران

الحواريون يشهدون

﴿فلما أحس عيسى منهم الكفر قال من أنصاري إلى الله قال الحواريون نحن أنصار الله آمنا بالله واشهد بأنا مسلمون (52)﴾ ل عمران

﴿وإذ أوحيت إلى الحواريين أن آمنوا بي وبرسولي قالوا آمنا واشهد بأننا مسلمون (111)﴾ المائدة

أولوا العلم يشهدون

﴿شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم قائما بالقسط لا إله إلا هو العزيز الحكيم(18)﴾ آل عمرا

المنافقون يشهدون

﴿إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنك لرسول الله والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون (1)﴾ المنافقون

﴿كيف يهدي الله قوما كفروا بعد إيمانهم وشهدوا أن الرسول حق وجاءهم البينات والله لا يهدي القوم الظالمين(86)﴾ آل عمران

الناس يشهدون

أئنكم تشهدون

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

﴿ياأهل الكتاب لم تكفرون بآيات الله وأنتم تشهدون(70)﴾ آل عمران

﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران

اشهدوا : للناس المشركين

﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون (54)﴾ هود

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

لأهل الكتاب

﴿قل ياأهل الكتاب تعالوا إلى كلمة سواء بيننا وبينكم ألا نعبد إلا الله ولا نشرك به شيئا ولا يتخذ بعضنا بعضا أربابا من دون الله فإن تولوا فقولوا اشهدوا بأنا مسلمون (64)﴾ آل عمران

﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام

﴿قالت ياأيها الملأ أفتوني في أمري ما كنت قاطعة أمرا حتى تشهدوني(32)﴾ النمل

يشهد بـِ شيء

الملائكة يشهدون

﴿ولا يملك الذين يدعون من دونه الشفاعة إلا من شهد بالحق وهم يعلمون (86)﴾ الزخرف

﴿لكن الله يشهد بما أنزل إليك أنزله بعلمه والملائكة يشهدون وكفى بالله شهيدا (166)﴾ النساء

أخوة يوسف

﴿ارجعوا إلى أبيكم فقولوا ياأبانا إن ابنك سرق وما شهدنا إلا بما علمنا وما كنا للغيب حافظين(81)﴾ يوسف

وتشهد أرجلهم

شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم

﴿اليوم نختم على أفواههم وتكلمنا أيديهم وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون(65)﴾ يس

﴿حتى إذا ما جاءوها شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون (20)﴾ فصلت

يشهد + على + كائن

الكافرون يشهدون

﴿يامعشر الجن والإنس ألم يأتكم رسل منكم يقصون عليكم آياتي وينذرونكم لقاء يومكم هذا قالوا شهدنا على أنفسنا وغرتهم الحياة الدنيا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين (130)﴾ الأنعام

﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين (37)﴾ الأعراف

﴿حتى إذا ما جاءوها شهد عليهم سمعهم وأبصارهم وجلودهم بما كانوا يعملون (20)﴾ فصلت

﴿وقالوا لجلودهم لم شهدتم علينا قالوا أنطقنا الله الذي أنطق كل شيء وهو خلقكم أول مرة وإليه ترجعون(21)﴾ فصلت

﴿وما كنتم تستترون أن يشهد عليكم سمعكم ولا أبصاركم ولا جلودكم ولكن ظننتم أن الله لا يعلم كثيرا مما تعملون (22)﴾ فصلت

﴿قال هي راودتني عن نفسي وشهد شاهد من أهلها إن كان قميصه قد من قبل فصدقت وهو من الكاذبين(26)﴾ يوسف

﴿قل أرأيتم إن كان من عند الله وكفرتم به وشهد شاهد من بني إسرائيل على مثله فآمن واستكبرتم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(10)﴾ الأحقاف

﴿يوم تشهد عليهم ألسنتهم وأيديهم وأرجلهم بما كانوا يعملون (24)﴾ النور

﴿وقالوا لجلودهم لم شهدتم علينا قالوا أنطقنا الله الذي أنطق كل شيء وهو خلقكم أول مرة وإليه ترجعون(21)﴾ فصلت

﴿وما كنتم تستترون أن يشهد عليكم سمعكم ولا أبصاركم ولا جلودكم ولكن ظننتم أن الله لا يعلم كثيرا مما تعملون (22)﴾ فصلت

شهادة

﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض بالحق ويوم يقول كن فيكون قوله الحق وله الملك يوم ينفخ في الصور عالم الغيب والشهادة وهو الحكيم الخبير(73)﴾ الأنعام

﴿قل اللهم فاطر السماوات والأرض عالم الغيب والشهادة أنت تحكم بين عبادك في ما كانوا فيه يختلفون (46)﴾ الزمر

﴿يعتذرون إليكم إذا رجعتم إليهم قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم قد نبأنا الله من أخباركم وسيرى الله عملكم ورسوله ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (94)﴾ التوبة

﴿وقل اعملوا فسيرى الله عملكم ورسوله والمؤمنون وستردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون(105)﴾ التوبة

﴿قل إن الموت الذي تفرون منه فإنه ملاقيكم ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون(8)﴾ الجمعة

﴿عالم الغيب والشهادة فتعالى عما يشركون (92)﴾ المؤمنون

﴿عالم الغيب والشهادة الكبير المتعالي (9)﴾ الرعد

﴿ذلك عالم الغيب والشهادة العزيز الرحيم(6)﴾ السجدة

﴿هو الله الذي لا إله إلا هو عالم الغيب والشهادة هو الرحمان الرحيم (22)﴾ الحشر

﴿عالم الغيب والشهادة العزيز الحكيم (18)﴾ التغابن

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

﴿أم تقولون إن إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط كانوا هودا أو نصارى قل أأنتم أعلم أم الله ومن أظلم ممن كتم شهادة عنده من الله وما الله بغافل عما تعملون(140)﴾ البقرة

﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة

﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق

﴿والذين هم بشهاداتهم قائمون(33)﴾ المعارج

﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4)﴾ النور

﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين(106)﴾ المائدة

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين لله شهداء بالقسط ولا يجرمنكم شنآن قوم على ألا تعدلوا اعدلوا هو أقرب للتقوى واتقوا الله إن الله خبير بما تعملون(8)﴾ المائدة

﴿والذين يرمون أزواجهم ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله إنه لمن الصادقين(6)﴾ النور

﴿ويدرأ عنها العذاب أن تشهد أربع شهادات بالله إنه لمن الكاذبين(8)﴾ النور

﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما فآخران يقومان مقامهما من الذين استحق عليهم الأوليان فيقسمان بالله لشهادتنا أحق من شهادتهما وما اعتدينا إنا إذا لمن الظالمين(107)﴾ المائدة

﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها أو يخافوا أن ترد أيمان بعد أيمانهم واتقوا الله واسمعوا والله لا يهدي القوم الفاسقين(108)﴾ المائدة

شاهد – شاهدين

﴿ياأيها النبي إنا أرسلناك شاهدا ومبشرا ونذيرا(45)﴾ الأحزاب

﴿إنا أرسلناك شاهدا ومبشرا ونذيرا(8)﴾ الفتح

﴿ربنا آمنا بما أنزلت واتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدين (53)﴾ آل عمران

﴿وإذا سمعوا ما أنزل إلى الرسول ترى أعينهم تفيض من الدمع مما عرفوا من الحق يقولون ربنا آمنا فاكتبنا مع الشاهدين (83)﴾ المائدة

شاهد على

﴿وإذ أخذ الله ميثاق النبيين لما آتيتكم من كتاب وحكمة ثم جاءكم رسول مصدق لما معكم لتؤمنن به ولتنصرنه قال أأقررتم وأخذتم على ذلكم إصري قالوا أقررنا قال فاشهدوا وأنا معكم من الشاهدين (81)﴾ آل عمران

﴿قال بل ربكم رب السماوات والأرض الذي فطرهن وأنا على ذلكم من الشاهدين (56)﴾ الأنبياء

﴿قالوا نريد أن نأكل منها وتطمئن قلوبنا ونعلم أن قد صدقتنا ونكون عليها من الشاهدين(113)﴾ المائدة

﴿وما كنت بجانب الغربي إذ قضينا إلى موسى الأمر وما كنت من الشاهدين(44)﴾ القصص

شاهد على

﴿ما كان للمشركين أن يعمروا مساجد الله شاهدين على أنفسهم بالكفر أولئك حبطت أعمالهم وفي النار هم خالدون(17)﴾ التوبة

﴿إنا أرسلنا إليكم رسولا شاهدا عليكم كما أرسلنا إلى فرعون رسولا (15)﴾ المزمل

شاهد لـ ِ

﴿وداوود وسليمان إذ يحكمان في الحرث إذ نفشت فيه غنم القوم وكنا لحكمهم شاهدين (78)﴾ الأنبياء

﴿أم خلقنا الملائكة إناثا وهم شاهدون(150)﴾ الصافات

﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون (19)﴾ الزخرف

﴿قال هي راودتني عن نفسي وشهد شاهد من أهلها إن كان قميصه قد من قبل فصدقت وهو من الكاذبين(26)﴾ يوسف

﴿قل أرأيتم إن كان من عند الله وكفرتم به وشهد شاهد من بني إسرائيل على مثله فآمن واستكبرتم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(10)﴾ الأحقاف

﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود

﴿والسماء ذات البروج(1)واليوم الموعود(2) وشاهد ومشهود(3)﴾ البروج

شهيد – شهداء

الله شهيد

﴿قل كفى بالله بيني وبينكم شهيدا يعلم ما في السماوات والأرض والذين آمنوا بالباطل وكفروا بالله أولئك هم الخاسرون(52)﴾ العنكبوت

﴿قل كفى بالله شهيدا بيني وبينكم إنه كان بعباده خبيرا بصيرا(96)﴾ الإسراء

﴿ما أصابك من حسنة فمن الله وما أصابك من سيئة فمن نفسك وأرسلناك للناس رسولا وكفى بالله شهيدا (79)﴾ النساء

﴿هو الذي أرسل رسوله بالهدى ودين الحق ليظهره على الدين كله وكفى بالله شهيدا (28)﴾ الفتح

﴿ويقول الذين كفروا لست مرسلا قل كفى بالله شهيدا بيني وبينكم ومن عنده علم الكتاب (43)﴾ الرعد

﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم(8)﴾ الأحقاف

﴿فكفى بالله شهيدا بيننا وبينكم إن كنا عن عبادتكم لغافلين(29)﴾ يونس

﴿لكن الله يشهد بما أنزل إليك أنزله بعلمه والملائكة يشهدون وكفى بالله شهيدا (166)﴾ النساء

﴿سنريهم آياتنا في الآفاق وفي أنفسهم حتى يتبين لهم أنه الحق أولم يكف بربك أنه على كل شيء شهيد(53)﴾ فصلت

﴿وإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم ثم الله شهيد على ما يفعلون (46)﴾ يونس

﴿قل ياأهل الكتاب لم تكفرون بآيات الله والله شهيد على ما تعملون (98)﴾ آل عمران

﴿إن الذين آمنوا والذين هادوا والصابئين والنصارى والمجوس والذين أشركوا إن الله يفصل بينهم يوم القيامة إن الله على كل شيء شهيد (17)﴾ الحج

﴿يوم يبعثهم الله جميعا فينبئهم بما عملوا أحصاه الله ونسوه والله على كل شيء شهيد (6)﴾ المجادلة

﴿قل ما سألتكم من أجر فهو لكم إن أجري إلا على الله وهو على كل شيء شهيد (47)﴾ سبأ

﴿الذي له ملك السماوات والأرض والله على كل شيء شهيد (9)﴾ البروج

﴿ولكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان والأقربون والذين عقدت أيمانكم فآتوهم نصيبهم إن الله كان على كل شيء شهيدا (33)﴾ النساء

﴿لا جناح عليهن في آبائهن ولا أبنائهن ولا إخوانهن ولا أبناء إخوانهن ولا أبناء أخواتهن ولا نسائهن ولا ما ملكت أيمانهن واتقين الله إن الله كان على كل شيء شهيدا (55)﴾ الأحزاب

﴿قل أي شيء أكبر شهادة قل الله شهيد بيني وبينكم وأوحي إلي هذا القرآن لأنذركم به ومن بلغ أئنكم لتشهدون أن مع الله آلهة أخرى قل لا أشهد قل إنما هو إله واحد وإنني بريء مما تشركون(19)﴾ الأنعام

الرسول عيسى شهيد

﴿ما قلت لهم إلا ما أمرتني به أن اعبدوا الله ربي وربكم وكنت عليهم شهيدا ما دمت فيهم فلما توفيتني كنت أنت الرقيب عليهم وأنت على كل شيء شهيد(117)﴾ المائدة

﴿وإن من أهل الكتاب إلا ليؤمنن به قبل موته ويوم القيامة يكون عليهم شهيدا(159)﴾ النساء

الرسول محمد شهيد

﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة

﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج

﴿فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا (41)﴾ النساء

﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل

﴿إليه يرد علم الساعة وما تخرج من ثمرات من أكمامها وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه ويوم يناديهم أين شركائي قالوا آذناك ما منا من شهيد (47)﴾ فصلت

من الناس شهداء

﴿إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب أو ألقى السمع وهو شهيد(37)﴾ ق

﴿وإنه على ذلك لشهيد(7)﴾ العاديات

﴿وإن منكم لمن ليبطئن فإن أصابتكم مصيبة قال قد أنعم الله علي إذ لم أكن معهم شهيدا(72)﴾ النساء

﴿وجاءت كل نفس معها سائق وشهيد (21)﴾ ق

﴿فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا (41)﴾ النساء

﴿ونزعنا من كل أمة شهيدا فقلنا هاتوا برهانكم فعلموا أن الحق لله وضل عنهم ما كانوا يفترون(75)﴾ القصص

﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل

﴿ويوم نبعث من كل أمة شهيدا ثم لا يؤذن للذين كفروا ولا هم يستعتبون(84)﴾ النحل

شهداء

﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة

﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج

﴿وإن كنتم في ريب مما نزلنا على عبدنا فأتوا بسورة من مثله وادعوا شهداءكم من دون الله إن كنتم صادقين (23)﴾ البقرة

﴿إليه يرد علم الساعة وما تخرج من ثمرات من أكمامها وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه ويوم يناديهم أين شركائي قالوا آذناك ما منا من شهيد (47)﴾ فصلت

﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله ولو على أنفسكم أو الوالدين والأقربين إن يكن غنيا أو فقيرا فالله أولى بهما فلا تتبعوا الهوى أن تعدلوا وإن تلووا أو تعرضوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا(135)﴾ النساء

﴿لولا جاءوا عليه بأربعة شهداء فإذ لم يأتوا بالشهداء فأولئك عند الله هم الكاذبون (13)﴾ النور

﴿أم كنتم شهداء إذ حضر يعقوب الموت إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدي قالوا نعبد إلهك وإله آبائك إبراهيم وإسماعيل وإسحاق إلها واحدا ونحن له مسلمون(133)﴾ البقرة

﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام

﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران

﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة

﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

﴿والذين يرمون أزواجهم ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله إنه لمن الصادقين(6)﴾ النور

﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4)﴾ النور

﴿لولا جاءوا عليه بأربعة شهداء فإذ لم يأتوا بالشهداء فأولئك عند الله هم الكاذبون (13)﴾ النور

﴿وأشرقت الأرض بنور ربها ووضع الكتاب وجيء بالنبيين والشهداء وقضي بينهم بالحق وهم لا يظلمون(69)﴾ الزمر

{ ومن يطع الله والرسول فأولئك مع الذين أنعم الله عليهم من النبيين والصديقين والشهداء والصالحين وحسن أولئك رفيقا(69)  النساء

﴿والذين آمنوا بالله ورسله أولئك هم الصديقون والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(19)﴾ الحديد

﴿إن يمسسكم قرح فقد مس القوم قرح مثله وتلك الأيام نداولها بين الناس وليعلم الله الذين آمنوا ويتخذ منكم شهداء والله لا يحب الظالمين(140)﴾ آل عمران

مشهود

﴿أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر إن قرآن الفجر كان مشهودا (78)﴾ الإسراء

﴿إن في ذلك لآية لمن خاف عذاب الآخرة ذلك يوم مجموع له الناس وذلك يوم مشهود (103)﴾ هود

﴿والسماء ذات البروج(1)واليوم الموعود(2) وشاهد ومشهود(3)﴾ البروج

شهودا

﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس

﴿وهم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود(7)﴾ البروج

﴿وبنين شهودا (13)﴾ المدثر

مشهد

﴿فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين كفروا من مشهد يوم عظيم (37)﴾ مريم

أشهد - أشهدتهم

﴿ما أشهدتهم خلق السماوات والأرض ولا خلق أنفسهم وما كنت متخذ المضلين عضدا(51)﴾ الكهف

﴿وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا يوم القيامة إنا كنا عن هذا غافلين(172)﴾ الأعراف

﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون (54)﴾ هود

﴿ومن الناس من يعجبك قوله في الحياة الدنيا ويشهد الله على ما في قلبه وهو ألد الخصام(204)﴾ البقرة

﴿وابتلوا اليتامى حتى إذا بلغوا النكاح فإن آنستم منهم رشدا فادفعوا إليهم أموالهم ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا ومن كان غنيا فليستعفف ومن كان فقيرا فليأكل بالمعروف فإذا دفعتم إليهم أموالهم فأشهدوا عليهم وكفى بالله حسيبا(6)﴾ النساء

﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

الأشهاد

﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود

﴿إنا لننصر رسلنا والذين آمنوا في الحياة الدنيا ويوم يقوم الأشهاد(51)﴾ غافر

استشهد - فاستشهدوا

﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء

﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة

مختار الصحاح

● [شهد] ش ه د: الشَّهادةُ خبر قاطع تقول شَهِدَ على كذا من باب سلم وربما قالوا شَهْدَ الرجل بسكون الهاء تخفيفا وقولهم أشهد بكذا أي أحلف و المُشاهَدةُ المعاينة و شَهِدَهُ بالكسر شُهودا أي حضره فهو شَاهِدٌ وقوم شُهُودٌ أي حضور وهو في الأصل مصدر و شُهَّدٌ أيضا مثل راكع ورُكَّعٌ و شَهِد له بكذا أي أدى ما عنده من الشهادة فهو شَاهِدٌ والجمع شَهْدٌ مثل صاحب وصحْب وسافر وسفْر وبعضهم ينكره وجمع الشهد شُهودٌ و أشْهادٌ و الشَّهيدُ الشاهد والجمع الشُّهَدَاءُ و أشْهَدَهُ على كذا فشَهِدَ عليه و اسْتشهَدَهُ سأله أن يشهد و الشَّهِيدُ القتيل في سبيل الله تعالى وقد اسْتُشْهِدَ فلان على ما لم يسم فاعله والاسم الشَّهادةُ و التَّشَهُّدُ في الصلاة معروف و الشَّهْدُ بفتح الشين وضمها العسل في شمعها والجمع شِهادٌ بالكسر قلت إنما قال في شمعها لأن العسل يذكر ويؤنث ولكن الأغلب عليه التأنيث على ما نذكره في ع س ل

الراغب
شهد
- الشهود والشهادة: الحضور مع المشاهدة؛ إما بالبصر، أو بالبصيرة، وقد يقال للحضور مفردا قال الله تعالى: }عالم الغيب والشهادة﴿[السجدة/6]، لكن الشهود بالحضور المجرد أولى، والشهادة مع المشاهدة أولى؛ ويقال للمحضر: مشهد، وللمرأة التي يحضرها زوجها مشهد، وجمع مشهد: مشاهد، ومنه: مشاهد الحج، وهي مواطنه الشريفة التي يحضرها الملائكة والأبرار من الناس. وقيل مشاهد الحج: مواضع المناسك. قال تعالى:﴾ليشهدوا منافع لهم﴿[الحج/28]،﴾وليشهدوا عذابهما﴿[النور/2]،﴾ما شهدنا مهلك أهله﴿[النمل/49]، أي: ما حضرنا،﴾والذين لا يشهدوا الزور﴿[الفرقان /72]، أي: لا يحضرونه بنفوسهم ولا بهمهم وإرادتهم. والشهادة: قول صادر عن علم حصل بمشاهدة بصيرة أو بصر. وقوله:﴾أشهدوا خلقهم﴿[الزخرف/19]، يعني مشاهدة البصر ثم قال:﴾ستكتب شهادتهم﴿[الزخرف /19]، تنبيها أن الشهادة تكون عن شهود، وقوله:﴾لم تكفرون بآيات الله وأنتم تشهدون﴿[آل عمران/70]، أي: تعلمون، وقوله:﴾ما أشهدتهم خلق السموات﴿[الكهف/51]، أي: ما جعلتهم ممن اطلعوا ببصيرتهم على خلقها، وقوله:﴾عالم الغيب والشهادة{ [السجدة/6]، أي: ما يغيب عن حواس الناس وبصائرهم وما يشهدونه بهما. وشهدت يقال على ضربين: أحدهما جار مجرى العلم، وبلفظه تقام الشهادة، ويقال: أشهد بكذا، ولا يرضى من الشاهد أن يقول: أعلم، بل يحتاج أن يقول: أشهد. والثاني يجري مجرى القسم، فيقول: أشهد بالله أن زيدا منطلق، فيكون قسما، ومنهم من يقول: إن قال: أشهد، ولم يقل: بالله يكون قسما، ويجري علمت مجراه في القسم، فيجاب بجواب القسم نحو قول الشاعر:

- 274 - ولقد علمت لتأتين منيتي

(الشطر للبيد، من معلقته، وعجزه:

إن المنايا لا تطيش سهامها

وهو من شواهد سيبويه 1/465؛ ومغني اللبيب ص 524؛ ويروى عجزه:

لا بعدها خوف علي ولا عدم

وهو بهذه الرواية لم ينسب؛ وانظر: خزانة الأدب 9/159)

ويقال: شاهد وشهيد وشهداء، قال تعالى: }ولا يأب الشهداء﴿[البقرة/282]، قال:﴾واستشهدوا شهيدين﴿[البقرة/282]، ويقال: شهدت كذا، أي: حضرته، وشهدت على كذا، قال:﴾شهد عليهم سمعهم﴿[فصلت/20]، وقد يعبر بالشهادة عن الحكم نحو:﴾وشهد شاهد من أهلها﴿[يوسف/26]، وعن الإقرار نحو:﴾ولم يكن لهم شهداء إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع شهادات بالله﴿[النور/ 6]، أن كان ذلك شهادة لنفسه. وقوله:﴾وما شهدنا إلا بما علمنا﴿[يوسف/ 81] أي: ما أخبرنا، وقال تعالى:﴾شاهدين على أنفسهم بالكفر﴿[التوبة/17]، أي: مقرين.﴾لم شهدتم علينا﴿[فصلت/21]، وقوله:﴾شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم{ [آل عمران/18]، فشهادة الله تعالى بوحدانيته هي إيجاد ما يدل على وحدانيته في العالم، وفي نفوسنا كما قال الشاعر:

- 275 - ففي كل شيء له آية *** تدل على أنه واحد

(البيت لأبي العتاهية، وهو في ديوانه ص 62؛ والزهرة 2/502؛ وهو في البصائر 3/352؛ ونظم الدرر 4/289، دون نسبة)

قال بعض الحكماء: إن الله تعالى لما شهد لنفسه كان شهادته أن أنطق كل شيء كما نطق بالشهادة له، وشهادة الملائكة بذلك هو إظهارهم أفعالا يؤمرون بها، وهي المدلول عليها بقوله: }فالمدبرات أمرا{ [النازعات/5]، وشهادة أولي العلم: اطلاعهم على تلك الحكم وإقرارهم بذلك (قال ابن القيم: وهذا يدل على فضل العلم وأهله من وجوه:

أحدها: استشهادهم دون غيرهم من البشر.

الثاني: اقتران شهادتهم بشهادته.

والثالث: اقترانها بشهادة الملائكة.

الرابع: أن في ضمن هذا تزكيتهم وتعديلهم، فإن الله لا يستشهد من خلقه إلا العدول.

راجع: مفتاح دار السعادة 1/48)، وهذه الشهادة تختص بأهل العلم، فأما الجهال فمعبدون منها، ولذلك قال في الكفار: }ما أشهدتهم خلق السموات والأرض ولا خلق أنفسهم﴿[الكهف/51]، وعلى هذا نبه بقوله:﴾إنما يخشى الله من عباده العلماء﴿[فاطر/28]، وهؤلاء هم المعنيون بقوله:﴾والصديقين والشهداء والصالحين﴿[النساء/69]، وأما الشهيد فقد يقال للشاهد، والمشاهد للشيء، وقوله:﴾معها سائق وشهيد﴿[ق/21]، أي: من شهد له وعليه، وكذا قوله:﴾فكيف إذا جئنا من كل أمة بشهيد وجئنا بك على هؤلاء شهيدا﴿[النساء /41]، وقوله:﴾أو ألقى السمع وهو شهيد﴿[ق/37]، أي: يشهدون ما يسمعونه بقلوبهم على ضد من قيل فيهم:﴾أولئك ينادون من مكان بعيد﴿[فصلت/44]، وقوله:﴾أقم الصلاة﴿(الآية:﴾أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴿سورة الإسراء: آية 78)، إلى قوله:﴾مشهودا﴿(الآية:﴾أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل وقرآن الفجر، إن قرآن الفجر كان مشهودا﴿سورة الإسراء: آية 78) أي: يشهد صاحبه الشفاء والرحمة، والتوفيق والسكينات والأرواح المذكورة في قوله:﴾وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين﴿[الإسراء/82]، وقوله:﴾وادعوا شهداءكم{ [البقرة/23]، فقد فسر بكل ما يقتضيه معنى الشهادة، قال ابن عباس: معناه أعوانكم (انظر: تفسير الماوردي 1/77؛ والبصائر 3/353)، وقال مجاهد: الذين يشهدون لكم، وقال بعضهم: الذين يعتد بحضورهم ولم يكونوا كمن قيل: فيهم شعر:

- 276 - مخلفون ويقضي الله أمرهمو *** وهم بغيب وفي عمياء ما شعروا

(البيت للأخطل في ديوانه ص 109.

وهو في البصائر 3/353 دون نسبة؛ وعجزه في مقدمة جامع التفاسير للمؤلف ص 155؛ ولم يعرفه المحقق) [استدراك]

وقد حمل على هذه الوجوه قوله: }ونزعنا من كل أمة شهيدا﴿[القصص/75]، وقوله:﴾وإنه على ذلك لشهيد﴿[العاديات/7]،﴾أنه على كل شيء شهيد﴿[فصلت/53]،﴾وكفى بالله شهيدا﴿[النساء/79]، فإشارة إلى قوله:﴾لا يخفى على الله منهم شيء﴿[غافر/16]، وقوله:﴾يعلم السر وأخفى﴿[طه/7]، ونحو ذلك مما نبه على هذا النحو، والشهيد: هو المحتضر، فتسميته بذلك لحضور الملائكة إياه إشارة إلى ما قال:﴾تتنزل عليهم الملائكة ألا تخافوا... ﴿الآية [فصلت/30]، قال:﴾والشهداء عند ربهم لهم أجرهم﴿[الحديد/19]، أو لأنهم يشهدون في تلك الحالة ما أعد لهم من النعيم، أو لأنهم تشهد أرواحهم عند الله كما قال:﴾ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل الله أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون *** فرحين بما آتاهم الله من فضله﴿[آل عمران/169 - 170]، وعلى هذا دل قوله:﴾والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم﴿، وقوله:﴾وشاهد ومشهود﴿[البروج/3]، قيل: المشهود يوم الجمعة (أخرج الترمذي والبيهقي وغيرهما عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (اليوم الموعود يوم القيامة، واليوم المشهود يوم عرفة، والشاهد يوم الجمعة). انظر: الدر المنثور 8/463؛ وعارضة الأحوذي 12/237)، وقيل: يوم عرفة، ويوم القيامة، وشاهد: كل من شهده، وقوله:﴾يوم مشهود{ [هود/103]، أي: مشاهد تنبيها أن لا بد من وقوعه، والتشهد هو أن يقول: أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمدا رسول الله، وصار في التعارف اسما للتحيات المقروءة في الصلاة، وللذكر الذي يقرأ ذلك فيه.

ملخص اللسان:

1.     من أَسماء الله عز وجل: الشهيد. الشهيدُ الذي لا يَغيب عن عِلْمه شيء.
2.     والشهيد: الحاضر.
3.     الشاهد العالم الذي يُبَيِّنُ ما عَلِمَهُ،شَهِدَ شهادة؛والشَّهادَة خَبرٌ قاطعٌ تقولُ منه: شَهِدَ الرجلُ على كذا،
4.     والتَّشَهُّد في الصلاة: معروف؛قراءَة التحياتُ للهِ واشتقاقه من «أَشهد أَن لا إِله إِلا الله وأَشهد أَن  محمداً عبده ورسوله»
5.     شهد الله، بيَّن الله وأَظهر.
6.     وشَهِدَ الشاهِدُ عند  الحاكم أَي بين ما يعلمه وأَظهره،
7.     وشَهِدَه شُهوداً أَي حَضَره، فهو شاهدٌ.
8.     والشَّهِيدُ: الشَّاهِدُ، والجمع  الشُّهَداء.
9.     وأَصل  الشهادة: الإِخْبار بما شاهَدَه.
10.                        فمن شَهِدَ منكم الشهر قليصمه؛ معناه من  شَهْدِ منكم المِصْرَ في الشهر لا يكون إِلا ذلك لأَن الشهر يَشْهَدُهُ كلُّ حَيٍّ فيه؛
11.                        وشاهَدَ الأَمرَ والمِصر: كَشهِدَه.
12.                        والشهادة والمَشْهَدُ: المَجْمَعُ من الناس. والمَشْهَد: مَحْضَرُ  الناس.
13.                        والمَشْهودُ: يومُ القيامة.
14.                        واسْتُشْهِدَ: قُتِلَ شهِيداً.الشهيدُ في  الأَصل من قُتِلَ مجاهداً في سبيل الله، ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلق على من سماه  النبي، صلى الله عليه وسلم، من المَبْطُون والغَرِق والحَرِق وصاحب  الهَدْمِ وذات الجَنْب وغيرِهم
15.                        والشَّهِيدُ: الحيُّ؛ سمي الشهيد شهيداً لأَن اللهَ وملائكته شُهودٌ له بالجنة؛ ، وسُمِّيَ شَهيداً لأَن ملائكته شُهُودٌ له بالجنة؛ وقيل: لأَن ملائكة الرحمة تَشْهَدُه، وقيل: لقيامه بشهادَة الحق في  أَمْرِ الله حتى قُتِلَ، وقيل: لأَنه يَشْهَدُ ما أَعدّ الله له من  الكرامة بالقتل، وقيل غير ذلك،
16.                        والشَّهْدُ والشُّهْد: العَسَل ما دام لم يُعْصَرْ من شمَعِه،
17.                        وأَشْهَدَ الرجُل: بَلَغَ؛
18.                        والشَّاهِدُ: اللسان من قولهم: لفلان شاهد حسن أَي عبارة جميلة.
19.                        والشاهد: المَلَك؛
لسان العرب
● - شهد: من أَسماء الله عز وجل: الشهيد. قال أَبو إِسحق: الشهيد من أَسماء  الله الأَمين في شهادته. قال: وقيل الشهيدُ الذي لا يَغيب عن عِلْمه شيء.  والشهيد: الحاضر. وفَعِيلٌ من أَبنية المبالغة في فاعل فإِذا اعتبر  العِلم مطلقاً، فهو العليم، وإِذا أُضيف في الأُمور الباطنة، فهو الخبير،  وإِذا أُضيف إِلى الأُمور الظاهرة، فهو الشهيد، وقد يعتبر مع هذا أَن  يَشْهَدَ على الخلق يوم القيامة. ابن سيده: الشاهد العالم الذي يُبَيِّنُ ما  عَلِمَهُ، شَهِدَ شهادة؛ ومنه قوله تعالى: شهادَةُ بينِكم إِذا حضر أَحدَكم  الموتُ حين الوصية اثنان؛ أَي الشهادةُ بينكم شهادَةُ اثنين فحذف المضاف  وأَقام المضاف إِليه مقامه. وقال الفراء: إِن شئت رفعت اثنين بحين  الوصية أَي ليشهد منكم اثنان ذوا عدل أَو آخران من غير دينكم من اليهود  والنصارى، هذا للسفر والضرورة إِذ لا تجوز شهادة كافر على مسلم إِلا في هذا.  ورجل شاهِدٌ، وكذلك الأُنثى لأَنَّ أَعْرَفَ ذلك إِنما هو في المذكر،  والجمع أَشْهاد وشُهود، وشَهيدٌ والجمع شُهَداء. والشَّهْدُ: اسم للجمع عند  سيبويه، وقال الأَخفش: هو جمع. وأَشْهَدْتُهُم عليه. واسْتَشْهَدَه: سأَله  الشهادة. وفي التنزيل: واستشهدوا شَهِيدين.  والشَّهادَة خَبرٌ قاطعٌ تقولُ منه: شَهِدَ الرجلُ على كذا، وربما قالوا  شَهْدَ الرجلُ، بسكون الهاء للتخفيف؛ عن الأخفش. وقولهم: اشْهَدْ بكذا  أَي احْلِف. والتَّشَهُّد في الصلاة: معروف؛ ابن سيده: والتَّشَهُّد  قراءَة التحياتُ للهِ واشتقاقه من «أَشهد أَن لا إِله إِلا الله وأَشهد أَن  محمداً عبده ورسوله» وهو تَفَعُّلٌ من الشهادة. وفي حديث ابن مسعود: كان  يُعَلِّمُنا التَّشَهُّدَ كما يعلمنا السورة من القرآن؛ يريد تشهد الصلاة  التحياتُ. وقال أَبو بكر بن الأَنباري في قول المؤذن أَشهد أَن لا إِله  إِلا الله: أَعْلَمُ أَن لا إِله إِلا الله وأُبَيِّنُ أَن لا إِله إِلا  الله. قال: وقوله أَشهد أَن محمداً رسول الله أَعلم وأُبيِّن أَنَّ محمداً  رسول الله. وقوله عز وجل: شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو؛ قال أَبو  عبيدة: معنى شَهِدَ الله قضى الله أَنه لا إِله إِلا هو، وحقيقته عَلِمَ اللهُ  وبَيَّنَ اللهُ لأَن الشاهد هو العالم الذي يبين ما علمه، فالله قد دل  على توحيده بجميع ما خَلَق، فبيَّن أَنه لا يقدر أَحد أَن يُنْشِئَ شيئاً  واحداً مما أَنشأَ، وشَهِدَتِ الملائكةُ لِما عاينت من عظيم قدرته،  وشَهِدَ أُولو العلم بما ثبت عندهم وتَبَيَّنَ من خلقه الذي لا يقدر عليه  غيره. وقال أَبو العباس: شهد الله، بيَّن الله وأَظهر. وشَهِدَ الشاهِدُ عند  الحاكم أَي بين ما يعلمه وأَظهره، يدل على ذلك قوله: شاهدين على أَنفسهم  بالكفر؛ وذلك أَنهم يؤمنون بأَنبياءٍ شعَروا بمحمد وحَثُّوا على اتباعه،  ثم خالَفوهم فَكَذَّبُوه، فبينوا بذلك الكفر على أَنفسهم وإِن لم يقولوا  نحن كفار؛ وقيل: معنى قوله شاهدين على أَنفسهم بالكفر معناه: أَن كل  فِرْقة تُنسب إِلى دين اليهود والنصارى والمجوس سوى مشركي العرب فإِنهم  كانوا لا يمتنعون من هذا الاسم، فَقَبُولهم إِياه شَهادَتهم على أَنفسهم  بالشرك، وكانوا يقولون في تلبيتهم: لبَّيْكَ لا شَريكَ لك إِلاَّ شريكٌ هو  لكَ تَمْلِكُه وما ملك. وسأَل المنذريّ أَحمدَ بن يحيى عن قول الله عز وجل:  شهد الله أَنه لا إِله إِلا هو، فقال: كُلُّ ما كان شهد الله فإِنه  بمعنى علم الله. قال وقال ابن الأَعرابي: معناه قال الله، ويكون معناه علم  الله، ويكون معناه كتب الله؛ وقال ابن الأَنباري: معناه بيَّن الله أَن لا  إِله إِلا هو.  وشَهِدَ فلان على فلان بحق، فهو شاهد وشهيد. واسْتُشِهْدَ فلان، فهو  شَهِيدٌ. والمُشاهَدَةُ: المعاينة. وشَهِدَه شُهوداً أَي حَضَره، فهو شاهدٌ.  وقَوْم شُهُود أَي حُضور، وهو في الأَصل مصدر، وشُهَّدٌ أَيضاً مثل  راكِع ورُكّع. وشَهِدَ له بكذا شَهادةً أَي أَدّى ما عنده من الشَّهادة، فهو  شاهِد، والجمع شَهْدٌ مثل صاحِب وصَحْب وسافر وسَفْرٍ، وبعضهم يُنْكره،  وجمع الشَّهْدِ شُهود وأَشْهاد. والشَّهِيدُ: الشَّاهِدُ، والجمع  الشُّهَداء. وأَشْهَدْتُه على كذا فَشَهِدَ عليه أَي صار شاهداً عليه.  وأَشْهَدْتُ الرجل على إِقرار الغريم واسْتَشْهَدتُه بمعنًى؛ ومنه قوله تعالى:  واسْتَشْهِدُوا شَهيدَيْن من رجالكم؛ أَي أَشْهِدُوا شاهِدَيْن. يقال للشاهد:  شَهيد ويُجمع شُهَداءَ. وأَشْهَدَني إِمْلاكَه: أَحْضَرني.  واسْتَشْهَدْتُ فلاناً على فلان إِذا سأَلته اقامة شهادة احتملها. وفي الحديث: خَيْرُ  الشُّهَداءِ الذي يأْتي بِشهَادَتِه قبل إنْ يُسْأَلَها؛ قال ابن  الأَثير: هو الذي لا يعلم صاحبُ الحق أَنَّ له معه شَهادةً؛ وقيل: هي في  الأَمانة والوَديعَة وما لا يَعْلَمُه غيره؛ وقيل: هو مثَلٌ في سُرْعَةِ إِجابة  الشاهد إِذا اسْتُشْهِدَ أَن لا يُؤَخِّرَها ويَمْنَعَها؛ وأَصل  الشهادة: الإِخْبار بما شاهَدَه. ومنه: يأْتي قوم يَشْهَدون ولا يُسْتَشْهَدون،  هذا عامّ في الذي يُؤدّي الشهادَةَ قبل أَن يَطْلُبها صاحبُ الحق منه  ولا تُقبل شهادَتُه ولا يُعْمَلُ بها، والذي قبله خاص؛ وقيل: معناه هم  الذين يَشْهَدون بالباطل الذي لم يَحْمِلُوا الشهادَةَ عليه ولا كانت عندهم.  وفي الحديث: اللّعَّانون لا يكونون شهداء أَي لا تُسْمَعُ شهادتهم؛ وقيل:  لا يكونون شهداء يوم القيامة على الأُمم الخالية. وفي حديث اللقطة:  فَلْيُشْهِدْ ذا عَدْل؛ الأَمْرُ بالشهادة أَمْرُ تأْديب وإِرْشادٍ لما  يُخافُ من تسويلِ النفس وانْبِعاثِ الرَّغْبة فيها، فيدعوه إِلى الخِيانة بعد  الأَمانة، وربما نزله به حادِثُ الموت فادّعاها ورثَتُه وجعلوها قي جمل  تَرِكَتِه. وفي الحديث: شاهداك أَو يَمِينُه؛ ارتفع شاهداك بفعل مضمر  معناه ما قال شاهِداكَ؛ وحكى اللّحياني: إِنَّ الشَّهادةَ ليَشْهَدونَ بكذا  أَي أَهلَ الشَّهادَة، كما يقال: إِن المجلس لَيَشْهَدُ بكذا أَي أَهلَ  المجلس. ابن بُزرُج: شَهِدْتُ على شَهادَة سَوْءٍ؛ يريد شُهَداءَ سوء.  وكُلاَّ تكون الشَّهادَة كَلاماً يُؤَذَّى وقوماً يَشْهَدُون. والشاهِدُ  والشَّهيد: الحاضر، والجمع شُهَداء وشُهَّدٌ وأَشْهادٌ وشُهودٌ؛ وأَنشد  ثعلب:كأَني، وإِن كانَتْ شُهوداً عَشِيرَتي،  إِذا غِبْتَ عَنّى يا عُثَيْمُ، غَريبُ  أَي إِذا غِبْتَ عني فإِني لا أُكلِّم عشيرتي ولا آنَسُ بهم حجتى كأَني  غريب. الليث: لغة تميمِ شهيد، بكسر الشين، يكسرون فِعِيلاً في كل شيء كان  ثانيه أَحد حروف الحلق، وكذلك سُفْلى مُصغر يقولون فِعِيلاً، قال: ولغة  شَنْعاءُ يكسرون كل فِعِيل، والنصب اللغة العالية.  وشَهدَ الأَمَر والمِصْرَ شَهادَةً، فهو شاهدٌ، من قوْم شُهَّد، حكاه  سيبويه. وقوله تعالى: وذلك يومٌ مَشْهودٌ، أَي محضور يَحضُره أَهل السماءِ  والأَرض. ومثله: إِنَّ قرآن الفجر كان مشهوداً؛ يعني صلاة الفجر  يَحْضُرها ملائكة الليل وملائكة النهار. وقوله تعالى: أَو أَلقى السمع وهو شهيد؛  أَي أَحْضَرَ سمعه وقلبُهُ شاهدٌ لذلك غَيْرُ غائب عنه. وفي حديث عليّ،  عليه السلام: وشَهِيدُكَ على أُمَّتِك يوم القيامة أَي شاهِدُك. وفي  الحديث: سيدُ الأَيام يوم الجمعة هو شاهد أَي يَشْهَدُ لمن حضر صلاتَه. وقوله:  فشهادَةُ أَحدِهم أَربع شهادات بالله؛ الشهادة معناها اليمين ههنا.  وقوله عز وجلّ: إِنا أَرسلناك شاهداً؛ أَي على أُمتك بالإِبْلاغ والرسالة،  وقيل: مُبَيِّناً. وقوله: ونزعنا من كل أُمة شهيداً؛ أَي اخْتَرْنا منها  نبيّاً، وكلُّ نبي شَهِيدُ أُمَّتِه. وقوله، عز وجل: تبغونها عِوَجاً  وأَنْتم شُهَداء؛ أي أَنتم تشهدون وتعلمون أَن نبوة محمد، صلى الله عليه وسلم،  حق لأَن الله، عز وجل، قد بينه في كتابكم. وقوله عز وجل: يوم يقوم  الأَشْهادُ؛ يعني الملائكة، والأَشهادُ: جمع شاهد مثل ناصر وأَنصار وصاحب  وأَصحاب، وقيل: إِن الأَشْهاد هم الأَنبياءُ والمؤمنون يَشْهدُون على  المكذبين بمحمد، صلى الله عليه وسلم، قال مجاهد ويَتْلُوه شاهد منه أَي حافظٌ  مَلَكٌ. وروى شمِر في حديث أَبي أَيوب الأَنصاري: أَنه ذكَرَ صلاة العصر  ثم قال: قلنا لأَبي أَيوب: ما الشَّاهِدُ؟ قال: النَّجمُ كأَنه يَشْهَدُ  في الليل أَي يحْضُرُ ويَظْهَر. وصلاةُ الشاهِدِ: صلاةُ المغرب، وهو  اسمها؛ قال شمر: هو راجع إِلى ما فسره أَبو أَيوب أَنه النجم؛ قال غيره: وتسمى  هذه الصلاةُ صلاةَ البَصَرِ لأَنه تُبْصَرُ في وقته نجوم السماء  فالبَصَرُ يُدْرِكُ رؤْيةَ النجم؛ ولذلك قيل له  (* قوله «قيل له» أي المذكور  صلاة إلخ فالتذكير صحيح وهو الموجود في الأَصل المعول عليه.) صلاةُ البصر،  وقيل في صلاةِ الشاهد: إِنها صلاةُ الفجر لأَنَّ المسافر يصليها كالشاهد  لا يَقْصُرُ منها؛ قال:  فَصَبَّحَتْ قبلَ أَذانِ الأَوَّلِ  تَيْماء، والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَل،  قَبْلَ صلاةِ الشاهِدِ المُسْتَعْجل  وروي عن أَبي سعيد الضرير أَنه قال: صلاة المغرب تسمى شاهداً لاستواءِ  المقيم والمسافر فيها وأَنها لا تُقْصَر؛ قال أَبو منصور: والقَوْلُ  الأَوَّل، لأَن صلاة الفجر لا تُقْصَر أَيضاً ويستوي فيها الحاضر والمسافر ولم  تُسَمَّ شاهداً. وقوله عز وجل: فمن شَهِدَ منكم الشهر قليصمه؛ معناه من  شَهْدِ منكم المِصْرَ في الشهر لا يكون إِلا ذلك لأَن الشهر يَشْهَدُهُ  كلُّ حَيٍّ فيه؛ قال الفراء: نَصَبَ الشهر بنزع الصفة ولم ينصبه بوقوع  الفعل عليه؛ المعنى: فمن شَهِدَ منكم في الشهر أَي كان حاضراً غير غائب في  سفره. وشاهَدَ الأَمرَ والمِصر: كَشهِدَه.  وامرأَة مُشْهِدٌ: حاضرة البعل، بغير هاءٍ. وامرأَة مُغِيبَة: غاب عنها  زوجها. وهذه بالهاءِ، هكذا حفظ عن العرب لا على مذهب القياس. وفي حديث  عائشة: قالت لامرأَة عثمان بن مَظْعُون وقد تَرَكَت الخضاب والطِّيبَ:  أَمُشْهِدٌ أَم مُغِيبٌ؟ قالت: مُشْهِدٌ كَمُغِيبٍ؛ يقال: امرأَة مُشْهِدٌ  إِذا كان زوجها حاضراً عندها، ومُغِيبٌ إِذا كان زوجها غائباً عنها. ويقال  فيه: مُغِيبَة ولا يقال مُشْهِدَةٌ؛ أَرادت أَن زوجها حاضر لكنه لا  يَقْرَبُها فهو كالغائب عنها.  والشهادة والمَشْهَدُ: المَجْمَعُ من الناس. والمَشْهَد: مَحْضَرُ  الناس. ومَشاهِدُ مكة: المَواطِنُ التي يجتمعون بها، من هذا. وقوله تعالى:  وشاهدٍ ومشهودٍ؛ الشاهِدُ: النبي، صلى الله عليه وسلم، والمَشْهودُ: يومُ  القيامة. وقال الفراءُ: الشاهِدُ يومُ الجمعة، والمشهود يوم عرفةَ لأَن  الناس يَشْهَدونه ويَحْضُرونه ويجتمعون فيه. قال: ويقال أَيضاً: الشاهد يومُ  القيامة فكأَنه قال: واليَوْمِ الموعودِ والشاهد، فجعل الشاهد من صلة  الموعود يتبعه في خفضه. وفي حديث الصلاة: فإِنها مَشْهودة مكتوبة أَي  تَشْهَدُها الملائكة وتَكتُبُ أَجرها للمصلي. وفي حديث صلاة الفجر: فإِنها  مَشْهودة مَحْضورة يَحْضُرها ملائكة الليل والنهار، هذه صاعِدةٌ وهذه  نازِلَةٌ. قال ابن سيده: والشاهِدُ من الشهادة عند السلطان؛ لم يفسره كراع  بأَكثر من هذا.  والشَّهِيدُ: المقْتول في سبيل الله، والجمع شُهَداء. وفي الحديث:  أَرواحُ الشهَداءِ قي حَواصِل طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ من وَرَق  (* قوله «تعلق  من ورق إلخ» في المصباح علقت الإبل من الشجر علقاً من باب قتل وعلوقاً:  أكلت منها بأفواهها. وعلقت في الوادي من باب تعب: سرحت. وقوله، عليه  السلام: أرواح الشهداء تعلق من ورق الجنة، قيل: يروى من الأَول، وهو الوجه اذ  لو كان من الثاني لقيل تعلق في ورق ، وقيل من الثاني، قال القرطبي وهو  الأكثر.) الجنة، والإسم الشهادة. واسْتُشْهِدَ: قُتِلَ شهِيداً.  وتَشَهَّدَ: طلب الشهادة. والشَّهِيدُ: الحيُّ؛ عن النصر بن شميل في تفسير الشهيد  الذي يُسْتَشْهَدُ: الحيّ أَي هو عند ربه حيّ. ذكره أَبو داود  (* قوله  «ذكره أبو داود إلى قوله قال أبو منصور» كذا بالأصل المعول عليه ولا يخفى ما  فيه من غموض. وقوله «كأن أرواحهم» كذا به أيضاً ولعله محذوف عن لان  أرواحهم.) أَنه سأَل النضر عن الشهيد فلان شَهِيد يُقال: فلان حيّ أَي هو عند  ربه حيّ؛ قال أَبو منصور: أُراه تأَول قول الله عز وجل: ولا تحسبن الذين  قُتِلوا في سبيل الله أَمواتاً بل أَحياءٌ عند ربهم؛ كأَنَّ أَرواحهم  أُحْضِرَتْ دارَ السلام أَحياءً، وأَرواح غَيْرِهِم أُخِّرَتْ إِلى البعث؛  قال: وهذا قول حسن. وقال ابن الأَنباري: سمي الشهيد شهيداً لأَن اللهَ  وملائكته شُهودٌ له بالجنة؛ وقيل: سُمُّوا شهداء لأَنهم ممن يُسْتَشْهَدُ  يوم القيامة مع النبي، صلى الله عليه وسلم، على الأُمم الخالية. قال الله  عز وجل: لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيداً؛ وقال أَبو  إِسحق الزجاج: جاءَ في التفسير أَن أُمم الأَنبياء تكَذِّبُ في الآخرة من  أُرْسِلَ إِليهم فيجحدون أَنبياءَهم، هذا فيمن جَحَدَ في الدنيا منهم  أَمْرَ الرسل، فتشهَدُ أُمة محمد، صلى الله عليه وسلم، بصدق الأَنبياء وتشهد  عليهم بتكذيبهم، ويَشْهَدُ النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، لهذه بصدقهم.  قال أَبو منصور: والشهادة تكون للأَفضل فالأَفضل من الأُمة، فأَفضلهم من  قُتِلَ في سبيل الله، مُيِّزوا عن الخَلْقِ بالفَضْلِ وبيَّن الله أَنهم  أَحياءٌ عند ربهم يُرْزقون فرحين بما آتاهم الله من فضله؛ ثم يتلوهم في  الفضل من عدّه النبي، صلى الله عليه وسلم، شهيداً فإِنه قال: المَبْطُونُ  شَهيد، والمَطْعُون شَهِيد. قال: ومنهم أَن تَمُوتَ المرأَةُ بِجُمَع. ودل  خبر عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: أَنَّ مَنْ أَنْكَرَ مُنْكَراً وأَقام  حَقّاً ولم يَخَفْ في الله لَومَة لائم أَنه في جملة الشهداء، لقوله،  رضي الله عنه: ما لكم إِذا رأَيتم الرجل يَخْرِقُ أَعْراضَ الناس أَن لا  تَعْزِمُوا عليه؟ قالوا: نَخافُ لسانه، فقال: ذلك أَحْرَى أَن لا تكونوا  شهداء. قال الأَزهري: معناه، والله أَعلم، أَنَّكم إِذا لم تَعْزِموا  وتُقَبِّحوا على من يَقْرِضُ أَعْراضَ المسلمين مخافة لسانه، لم تكونوا في  جملة الشهداء الذين يُسْتَشهَدُون يوم القيامة على الأُمم التي كذبت  أَنبياءَها في الدنيا.  الكسائي: أُشْهِدَ الرجلُ إِذا استُشهد في سبيل الله، فهو مُشْهَدٌ،  بفتح الهاءِ؛ وأَنشد:  أَنا أَقولُ سَأَموتُ مُشْهَداً  وفي الحديث: المبْطُونُ شَهِيدٌ والغَريقُ شَهيدٌ؛ قال: الشهيدُ في  الأَصل من قُتِلَ مجاهداً في سبيل الله، ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلق على من سماه  النبي، صلى الله عليه وسلم، من المَبْطُون والغَرِق والحَرِق وصاحب  الهَدْمِ وذات الجَنْب وغيرِهم، وسُمِّيَ شَهيداً لأَن ملائكته شُهُودٌ له  بالجنة؛ وقيل: لأَن ملائكة الرحمة تَشْهَدُه، وقيل: لقيامه بشهادَة الحق في  أَمْرِ الله حتى قُتِلَ، وقيل: لأَنه يَشْهَدُ ما أَعدّ الله له من  الكرامة بالقتل، وقيل غير ذلك، فهو فَعيل بمعنى فاعل وبمعنى مفعول على اختلاف  التأْويل.  والشَّهْدُ والشُّهْد: العَسَل ما دام لم يُعْصَرْ من شمَعِه، واحدته  شَهْدَة وشُهْدَة ويُكَسَّر على الشِّهادِ؛ قال أُمية:  إِلى رُدُحٍ، من الشِّيزى، مِلاءٍ  لُبابَ البُرِّ، يُلْبَكُ بالشِّهادِ  (* قوله «ملاء» ككتاب، وروي بدله  عليها.) أَي من لباب البر يعني الفالوذَق. وقيل: الشَّهْدُ والشُّهْدُ  والشَّهْدَة العَسَلُ ما كان.  وأَشْهَدَ الرجُل: بَلَغَ؛ عن ثعلب. وأَشْهَدَ: اشْقَرَّ واخْضَرَّ  مِئْزَرُه. وأَشْهَدَ: أَمْذَى، والمَذْيُ: عُسَيْلَةٌ. أَبو عمرو: أَشْهَدَ  الغلام إِذا أَمْذَى وأَدرَك. وأَشْهَدت الجاريةُ إِذا حاضت وأَدْركتْ؛  وأَنشد:  قامَتْ تُناجِي عامِراً فأَشْهَدا،  فَداسَها لَيْلَتَه حتى اغْتَدَى  والشَّاهِدُ: الذي يَخْرُجُ مع الولد كأَنه مُخاط؛ قال ابن سيده:  والشُّهودُ ما يخرجُ على رأْس الولد، واحِدُها شاهد؛ قال حميد بن ثور  الهلالي:فجاءَتْ بِمثْلِ السَّابِرِيِّ، تَعَجَّبوا  له، والصَّرى ما جَفَّ عنه شُهودُها  ونسبه أَبو عبيد إِلى الهُذَلي وهو تصحيف. وقيل: الشُّهودُ الأَغراس  التي تكون على رأْس الحُوار. وشُهودُ الناقة: آثار موضع مَنْتَجِها من سَلًى  أَو دَمٍ.  والشَّاهِدُ: اللسان من قولهم: لفلان شاهد حسن أَي عبارة جميلة.  والشاهد: المَلَك؛ قال الأَعشى:  فلا تَحْسَبَنِّي كافِراً لك نَعْمَةً  على شاهِدي، يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ  وقال أَبو بكر في قولهم ما لفلان رُواءٌ ولا شاهِدٌ: معناه ما له  مَنْظَرٌ ولا لسان، والرُّواءُ المَنظَر، وكذلك الرِّئْيِ. قال الله تعالى:  أَحسنُ أَثاثاً ورِئْياً؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  لله دَرُّ أَبيكَ رَبّ عَمَيْدَرٍ،  حَسَن الرُّواءِ، وقلْبُه مَدْكُوكُ  قال ابن الأَعرابي: أَنشدني أَعرابي في صفة فرس:  له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْه وشاهِدُ  قال: الشاهِدُ مِن جَرْيِهِ ما يشهد له على سَبْقِه وجَوْدَتِهِ، وقال  غيره: شاهِدُه بذله جَرْيَه وغائبه مصونُ جَرْيه.

مقاييس اللغة:

(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.

ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:

فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])

وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:

فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])

فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:

﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.

ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:

إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])

القاموس المحيط:

الشَّهادةُ خَبَرٌ قاطِعٌ، وقد شَهِدَ، كعَلِمَ وكرُمَ، وقد تُسَكَّنُ هاؤُهُ. وشَهِدَهُ، كسَمِعَهُ، شُهوداً حَضَرَهُ، فهو شاهِدٌ، ج شُهودٌ وشُهَّدٌ. وشَهِدَ لِزَيْدٍ بكذا شَهادةً أدَّى ما عندَهُ من الشَّهادَةِ، فهو شاهِدٌ، ج شَهْدٌ، بالفتح، جج شُهودٌ وأشْهادٌ. واسْتَشْهَدَهُ سألَهُ أن يَشْهَدَ. والشَّهيدُ، وتُكْسَرُ شينُهُ الشاهِدُ، والْأَمينُ في شَهادَةٍ، والذي لا يَغيبُ عن عِلْمِهِ شيءٌ، والقَتيلُ في سبيلِ الله،
لأن مَلائِكَةَ الرحْمةِ تَشْهَدُهُ، أو لأَن الله تعالى وملائكتَهُ شُهودٌ له بالجَنَّةِ، أو لأَنه ممَّن يُسْتَشْهَدُ يومَ القيامةِ على الأمَمِ الخاليةِ، أو لسُقوطِه على الشاهِدَةِ، أي: الأرضِ، أو لأَنه حَيٌّ عندَ ربِّهِ حاضرٌ، أو لأَنه يَشْهَدُ مَلَكوتَ الله ومُلْكَهُ، ج: شُهَداءُ، والاسمُ: الشَّهادَةُ. وأشْهَدُ بكذا، أي: أحْلِفُ. وشاهَدَهُ: عايَنَهُ. وامرأةٌ مُشْهِدٌ: حَضَرَ زوْجُها. والتَّشَهُّدُ في الصَّلاةِ: م. والشَّاهِدُ: من أسْماء النبيِّ صلى الله عليه وسلم، واللِّسانُ، والمَلَكُ، ويومُ الجُمعَةِ، والنَّجْمُ، وما يَشْهَدُ على جَوْدَةِ الفَرَسِ من جَرْيِهِ، وشِبْهُ مُخاطٍ يَخْرُجُ مع الوَلَدِ، ومن الْأُمورِ: السَّريعُ. وصَلاةُ الشَّاهِد: صَلاةُ المَغْرِبِ. والمَشْهودُ: يومُ الجُمعَة، أو يومُ القيامَةِ، أو يومُ عَرَفَةَ. والشَّهْدُ: العَسَلُ، ويضمُّ، والشُّهْدَةُ أخَصُّ، ج: شِهادٌ، وماءٌ لِبَنِي المُصْطَلِقِ من خُزاعَةَ. و " شَهِدَ الله أنَّهُ لا إله إلا هو " ، أي: عَلِمَ الله، أو قال الله، أو كَتَبَ الله، وأشْهَدُ أنْ لا إلهَ إلا الله، أي: أعْلَمُ، وأُبَيِّنُ. وأشْهَدَهُ: أحْضَرَهُ، وفُلانٌ: أمْذى، كشَهَّدَ، والجارِيَةُ: حاضَتْ، وأدْرَكَتْ، وأُشْهِدَ، مَجْهولاً: قُتِلَ في سَبيلِ الله، كاسْتُشْهِدَ، فهو مُشْهَدٌ. والمَشْهَدُ والمَشْهَدَةُ والمَشْهُدَةُ: مَحْضَرُ الناسِ. وشُهودُ الناقَةِ: آثارُ مَوْضِعِ مَنْتِجها من دَمٍ أو سَلًى. وكزُبَيْرٍ: الزَّاهِدُ عُمَرُ بنُ سَعْدِ بنِ شُهَيْدٍ أميرُ حِمْصَ، وأحمدُ بنُ عبدِ المَلِكِ بنِ شُهَيْدٍ: الْأَديبُ.

تاج العروس:

ش - ه - د
الشَّهَأدةُ خَبَرٌ قاطعٌ كذا في اللِّسَأن والأَساس . وقد شَهُدَ الرجلُ على كذا كعَلِم وكَرُم شَهَداً وشَهادةً وقد تُسَكَّنُ هاؤُهُ للتخفيف عن الأَخفش . قال شيخنا : لن الثلاثي الحَلقيَّ العينِ الذي على فَعُل بالضّمّ أو فَعِلَ بالكسر يجوز تسكينُ عينه تخفيفاً مُطلقاً كما في الكافية المالكية والتسهيل وشروحهما وغيرها بل جَوَّزوا في ذلك أَربعَ لُغاتٍ : شَهِدَ كفَرِح وشَهْد بسكون الهاءِ مع فتح الشين وشِهْدَ بكسرِها أَيضاً مع سكون الهاءِ وشِهِدَ بكسرتين وأَنشدوا :
إذا غَابَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبِيعُنا ... وإِن شِهْدَ أَجْدَى خَيْرُهُ ونوافِلُهْ

وشَهِدَه كسَمِعَه شُهُوداً أي حَضَره فهو شاهِدٌ ج شُهودٌ أَي حُضُورٌ وهو في الأَصل مصدر وشُهَّدٌ أَيضاً مثل رَاكِعٍ ورُكَّعٍ . ويقال : شَهِدَ لزيد بكذا شَهَادةً أَي أَدَّى ما عِندَهُ من الشَّهَادةِ فهو شاهِدٌ ج شَهْدٌ بالفتح مثل صاحِب وصَحْب وسافِرٍ وسَفْر وبعضهم يُنكِره . وهو عند سيبويهِ اسمٌ للجَمْع وقال الأَخفشُ هو جَمْعٌ وجج أَي جمع الجمْع : شُهُودٌ بالضمّ وأَشْهَادٌ ويقال إن فَعْلاً بالفَتْح لا يُجمَع على أَفعال إِلاّ في الأَلفاظ الثلاثة المعلومة لا رابعَ لها نقله شيخنا . واستَشْهَدَهُ : سأَله الشَّهَادةَ ومنه لا أَسْتَشْهِدُه كاذِباً . وفي القرآن : " واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ " واستشهدتُ فُلاناً على فلانٍ : سأَلْته إِقامَة شَهادةٍ احتَمَلها . وأَشهَدْت الرجُلَ على إِقرارِ الغَرِيمِ واستَشهَدْته بمعنى واحدٍ . ومنه قوله تعالى : " واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُم " أَي أَشْهِدُوا شاهِدَيْنِ . والشَّهِيدُ وتُكْسَرُ شِينُه قالَ اللّيْث : وهي لُغَة بني تميم وكذا كُلّ فَعِيلٍ حَلْقِيِّ العَيْنِ سواءٌ كان وصفاً كهذا واسماُ جامداً كرغِيف وبعير . قال الهَمْدانيُّ في إِعراب القرآن : أَهلُ الحجاز وبنو أَسَدٍ يقولون : رَحِيم ورَغيف وبَعير بفتح أَوائلهنّ . وقَيس ورَبيعة وتميم يقولون : رحيم ورغيف وبَعير بكسر أوائلهنّ وقال السُّهَيْليُّ في الروض : الكسر لغةُ تَمِيمٍ في كلِّ فَعِيلٍ عَيْنُ فِعْله همزةٌ أَو غيرُهَا من حُرُوف الحَلْق فيسكرون أَوّله كرِحِيم وشِهِيد . وفي شرح الدُّرَيْدِيَّة لابن خالويه : كل اسم على فَعِيل ثانيه حرْفُ حَلْقٍ يجوز فيه إِتباعُ الفاءِ العَيْنَ كبِعِير وشِعِير ورِغِيف ورِحِيم وحكى الشيخ النوويُّ في تحريره عن الليث : أَنَّ قوْماً من العب يقولون ذلك وإن لم يكن عينُه حَرْفَ حلْق ككِبِير وكِرِيم وجِلِيل ونحْوِه . قلت : وهم بَنُو تَمِيم . كما تقدَّم . الشَّاهِدُ وهو العالِم الذي يُبيِّنُ ما عَلِمَه . قاله ابن سيده

والشَّهِيدُ في أَسماءِِ الله تعالى : الأَمينُ في شَهادَةٍ ونصّ التكملة : في شهادَتِه . قاله أَبو إِسحاق وقال أَيضاً : وقيل : الشَّهِيد في أسمائِهِ تعالى : الذي لا يَغِيبُ عن عِلْمه شَيئٌ والشَّهِيدُ : الحاضِرُ . وفَعِيلٌ من أَبْنِيَةِ المبالغةِ في فاعل فإِذا اعتُبِر العِلمُ مُطْلَقاً فهو العَلِيمُ وإذا أُضِيفَ إلى الأُمُورِ الباطِنَةِ فهو الخَبِيرُ وإذا أُضِيفَ إلى الأُمورِ الظاهِرَةِ فهو الشَّهِيدُ . وقد يُعْتَبَرُ مع هذا أن يَشْهَدَ على الخَلْقِ يومَ القيامَة . والشَّهِيد في الشَّرْعِ : القَتِيل في سَبيلِ اللهِ واختُلف في سبب تَسمية فقيل : لأَنَّ ملائِكَةَ الرَّحْمَةِ تَشْهَدُهُ أَي تَحْضُر غُسْلَه أو نَقْلَ رُوحِه إلى الجَنَّة أَو لأَنَّ اللهَ وملائِكَتَه شُهودٌ له بالجَنَّةِ كما قال ابن الأَنبارِيّ . أَو لأَنّهُ مِمَّن يُسْتَشْهَدُ يومَ القيامةِ مع النبي صلى الله عليه وسلم على الأُمَمِ الخاليَةِ التي كَذَّبت أَنبياءها في الدُّنيا . قال الله عز وجلَّ : " لتَكُونُوا شُهَدَاءَ على النَّاسِ ويكونَ الرَّسولُ عليْكُمْ شَهِيداً " وقال أبو إسحاق الزَّجَّاج : جاءَ في التفسير أَنَّ أُمَمَ الأَنبياءِ تُكَذِّبُ في الآخرةِ من أُرسِلَ إليهم فيَجْحَدُون أَنبياءَهُم هذا فيمن جَحَدَ في الدُّنْيا منهم أَمْرَ الرُّسلِ فتَشْهَدُ أُمَّةُ محمدٍ صلى الله عليه وسلم بصِدْق الأَنبياءِ وتَشْهَدُ عليهم بتَكْذِيبِهم ويَشْهَدُ النبي صلى الله عليه وسلم لهذه الأُمّةِ بصِدْقِهِم . قال أبو منصور : والشِّهادةُ تكون للأَفضلِ فالأَفضلِ من الأُمْة فأَفْضَلُهم مَن قُتِلَ في سبيلِ اللهُ مُيِّزُوا عن الخَلق بالفضْل وبيَّن اللهُ أَنَّهُم " أَحياءٌ عِنْدَ ربِّهم يُرْزَقُون فَرحِينَ بما آتاهُم الله من فَضْلِه " ثم يَتْلُوهُم في الفَضْلِ من عَدَّه النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم شَهِيداً فإنه قال : " المَبْطُونُ شَهِيدٌ والمَطْعُون شَهِيد " قال : ومنهم أَن تموتَ المَرْأَةُ بِجُمْعٍ . وقال ابن الأُثير : الشًّهِيد في الأَصل : من قُتِلَ مُجَاهِداً في سبيلِ الله ثم اتُّسِعَ فيه فأُطلقَ على من سَمَّاه النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم من المَبْطُون والغَرِقِ والحَرِقِ وصاحِب الهَدْم وذاتِ الجَنْب وغيرهم . أَو لِسُقُوطِهِ على الشَّاهِدَةِ أَي الأرض نقله الصاغاني أو لأَنه حَيٌّ لم يَمُتْ كأَنّه عِنْدَ رَبّهِ شاهدٌ أَي حاضِرٌ كذا جاء عن النَّضْر بن شُمَيْل . ونقله عنه أَبو داوود . قال أَبو منصور : أُراه تَأَوَّلَ قولَ اللهِ عَزَّ وجلُّ : " ولا تَحْسَبَنَّ الذينَ قُتِلُوا في سَبِيلِ اللهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ " كأَنَّ أَرواحَهم أُحْضِرَت دارَ السلامِ أَحياءُ وأَرواحُ غيرِهم أُخِّرَت إلى البَعْثِ . قال : وهذا قولٌ حَسَنٌ . أَو لأَنَّه يَشْهَدُ مَلَكُوتَ اللهِ ومُلْكَهُ المَلَكُوت : عالَمُ الغَيْبِ المُخْتَصًّ بأرْوَاحِ النُّفُوسِ . والمُلْكُ : عالَمُ الشَّهادةِ من المَحْسوساتِ الطّبيعٍيّة . كذا في تعريفات المناويّ
فهذه سِتَّةُ أَوْجُهٍ في سَببِ تَسمِيةِ الشَّهِيد . وقيل : لِقيامه بشهادَةِ الحَقِّ في أَمْرِ الله حتَّى قُتِل . وقيل : لأَنّه يَشْهَدُ ما أَعدَّ اللهُ له من الكرامةِ بالقَتْلِ . أَو لأَنّه شَهِدَ المغَازِيَ أَو لأَنّه شُهِدَ له بالإيمانِ وخاتِمةِ الخَيْرِ بظاهرِ حالِه أَو لأَنّ عليه شاهِداً يَشْهَدُ بِشَهادَتِه وهو دَمُه
وهذه خَمسَةُ أَوجهٍ أُخْرَى فصار المجموع منها أَحدَ عَشَرَ وَجْهاً . وما عدا ذلك فمرجوعٌ إلى أَحدِ هؤلاء عند المتأَمِّل الصادق . قال شيخنا : وقد اختَلَفُوا في اشتقاقه هل هو من الشَّهَادة أَو من المُشَاهَدة أَو الشُّهُود أَو هو فَعِيل بمعنَى مفعول أَو بمعنى فاعل . وذكروا لكُلِّ أَوْجُهاً . ذكر أَكثر ذلك مُحَرَّراً مُهذَّباً الشيخُ أَبو القاسم السُّهيليّ في الروض الأُنُف بما لا مَزِيد عليه

ج : شُهَداءُ وفي الحديث : " أَرْواحُ الشّثهَداءِ في حَواصِلِ طَيْرٍ خضْرٍ تَعْلُق من وَرَقِ الجَنَّةِ " . والاسمُ : الشَّهَادةُ وقد سَبقَت الإشارةُ إلى الاختلاف فيه قريباً . واَشْهَدُ بكذا : أَحْلِفُ . قال المصنِّف في بصائِرِ ذَوِي التمييز : قولهم شَهِدْت : يقال على ضَرْبَيْنِ : أَحدهما جارٍ مَجْرَى العِلْم وبِلَفْظِه تُقام الشهادةُ يقال : أَشْهَد بكذا ولا يُرْضَى من الشاهِدِ أَن يَقول : أَعلَم بل يُحتاج أن يقول أَشْهد . والثاني يجْرِي مَجْرَى القَسَمِ فيقول : أَشْهَد بالله إِنّ زيداً مُنْطَلِقٌ . ومنهم من يقول : إِنْ قال أَشْهَدُ ولم يَقُل : بالله يكون قَسَماً ويَجْرِي عَلِمت مَجْرَاه في القَسَم فيُجَأب بجواب القسم كقوله :
" ولقد عَلِمْتُ لتَأْنِيَنَّ عَشِيَّةً وشاهَدَهُ مُشَاهدةً : عايَنَهُ كشَهِده والمُشَأهَدةُ : مَنزِلةٌ عاليَةٌ من منازِل السَّالِكينَ وأَهلِ الاستِقَامةِ وهي مُشاهَدةُ معاينةٍ تلبس نُعوتَ القُدُسِ وتخْرس أَلسنة الإِشاراتِ ومُشَاهدة جمْعٍ تجْذب إلى عَيْنِ اليَقين وليس هذا مَحلَّ إِشاراتها . وامرأَةٌ مُشْهِدٌ بغير هاءٍ : حَضَر زَوْجُها وامرأَةٌ مُغِيبةٌ : غابَ عنها زَوْجُها وهذه بالهاء : هكذا حُفِظ عن العرب لا على مذهب القياس
والتَّشَهُّدُ في الصَّلاةِ م معروف وهو قِراءَة : التَّحِيّاتُ للهِ واشتقاقُه من أَشْهَدُ أَن لا إِله إلاّ اللهُ وأَشهد أَنَّ محمَّداً عبدُه ورسُولُه وهو تَفَعُّل من الشَّهَادَةِ وهو من الأَوْضَاعِ الشّرعيّة . والشَّاهِدُ : من أَسماءِ النبيِّ صلى الله عليه وسلم قال الله عزَّ وجلّ " إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شاهِداً " أي على أُمَّتِك بالإِبْلاغِ والرِّسالة وقيل مُبَيِّناً . وقال تعالى : " وشاهِدٍ ومَشْهُودٍ " قال المفسِّرون : الشاهد : هو النبي صلى الله عليه وسلم . والشاهد : اللِّسَانُ من قولهم : لفُلانٍ شاهِدٌ حَسَنٌ أَي عِبارةٌ جَمِيلةٌ . وقال أَبو بكر في قولهم : ما لِفلان رُوَأءٌ ولا شَاهِدٌ معناه : مالَهُ مَنْظَرٌ ولا لسانٌ . والشاهِدُ : المَلَكُ قال مُجاهد : " ويَتْلوُهُ شَاهِدٌ مِنْهُ " أَي حافِظٌ مَلَكٌ قال الأَعشَى :
فلا تَحْسَبَنِّي كافراً لكَ نِعْمَةً ... عَلَى شاهِدِ يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ وقال الفراءُ : الشاهِدُ : يَوْمٌ الجُمْعَةِ ورَوَى شَمِرٌ في حديث أَبي أَيُّوبَ الأَنصاريّ : " أَنّه ذَكَرَ صَلاَةَ العَصْرِ ثم قال : ولا صَلاةَ بَعْدَها حتَّى يُرَى الشَّاهِدُ . قال : قلنا لأَبي أَيُّوبَ : ما الشَّاهِدُ ؟ قال : النَّجْمُ كأَنَّه يَشْهَدُ في الليلِ أَي يَحْضُر ويَظْهَرُ . والشَّاهِد : ما يَشْهَد على جَوْدَةِ الفَرَسِ وسَبْقِه من جَرْيِهِ فسّره ابنُ الأَعرابيِّ وأَنشد لسُوَيْدِ بنِ كُرَعَ في صِفَةِ ثَوْر :
ولو شَاءَ نَجَّاهُ فلم يَلْتَبِسْ بِهِ ... له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْهُ وشاهِدٌ وقال غيره : شاهِدُه : بّذْلُه جَرْيَه وغائِبُه : مَصُونُ جَرْيِهِ . والشَّاهِدُ شِبْهُ مُخَاطٍ يَخْرُج مع الوَلَدِ وجمْعُه شُهُودٌ قال حُمَيْد بن ثَوْرٍ الهِلالِيّ :
فَجاءَتْ بِمِثْلِ السَّابِرِيِّ تَعَجَّبُوا ... له والثَّرَى ما جَفَّ عَنْهُ شُهُودُهَا قال ابن سِيده : الشُّهُود : الأَغراسُ التي تكون على رأْسِ الحُوَار . والشَّاهِد من الأُمورِ : السَّرِيعُ . وصَلاةُ الشاهِدِ : صَلاَةُ المَغْرِبِ قال شَمِرٌ : هو راجِعٌ إلى ما فَسَّرَه أَبو أَيُّوبَ أَنَّهُ النَّجْمُ . قال غَيره : وتُسَمَّى هذه الصّلاةُ صَلاَةَ البَصَرِ لأَنّه يُبْصَرُ في وَقْته نُجومُ السماءِ فالبَصَرُ يُدْرِكُ رُؤْيَة النَّجْمِ ولذلك قيلَ له : صلاةُ البَصَرِ وقيل في صلاة الشّاهد : إِنّها صلاةُ الفَجْرِ لأَن المُسَافِرَ يُصَلِّيها كالشَّاهِدِ لا يَقْصُرُ منها قال :
" فَصَبَّحَتْ قَبْلَ أَذانِ الأَوَّلِ
" تَيْمَاءَ والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَلِ
" قَبْلَ صَلاَةِ الشَّاهِدِ المُسْتَعْجِلِ

ورُوِيَ عن أَبي سَعيد الضَّرِيرِ أَنه قال : صَلاَةُ المَغْرِب تُسمَّى شاهداً لاسْتِوَاءِ المُقِيمِ والمُسَافِرِ فيها وأَنَّهَأ لا تُقْصَر . قال أَبو منصور : والقَوْلُ الأَوّلُ لأَنَّ صلاَةَ الفَجْر لا تُقْصَرُ أَيضاً ويَسْتَوِي فيها الحاضِرُ والمسافِرُ فلم تُسَمَّ شاهِداً . والمَشْهُود : يَوْمُ الجُمُعَة أَو يومُ القِيَامَةِ أَو يَوْمُ عَرَفَةَ الأَخير قاله الفرّاءُ لأَنّ الناسَ يَشْهَدُون كُلاًّ منها ويَحضُرون بها ويجمَعُون فيها . وقال بعضُ المفسِّرين : الشاهد : يَوْمُ الجُمُعةِ والمشهود : يَوْمُ القيامةِ . والشَّهْدُ : العَسَلُ ما دام لم يُعْصَر من شَمَعِه بالفتح لتميم ويُضَمُّ لأَهْل العالِيَة كما في المصباح واحدته شَهْدة وشُهْدة . وقيل : الشُّهْدة أَخَصُّ ج : شِهَأدٌ بالكسر قال أُمَيَّةُ :
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاَءٍ ... لُبَابَ البُرِّ يُلْبَكُ بالشِّهَادِ أَي من لُبابِ البُرّ . والشَّهْد : ماءٌ لبني المُصْطَلِقِ من خُزَاعَةَ نقله الصاغاني
وفي التنزيل العزيز " شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إلاّ هُوَا " سَأَلَ المُنْذريّ أحمد بن يحيى عن معناه فقال : أَي عَلِم اللهُ وكذا كلُّ ما كانَ شَهِد اللهُ في الكتاب أَو قال اللهً قاله ابن الأعرابي . وقال ابن الأنباريّ : معناه بَيَّن اللهُ أَن لا إِله إلا هُوَ . وقال أبو عبيدة : معنى شَهِدَ اللهُ : قَضَى اللهُ وحقيقَتُه : عَلِمَ اللهُ وبَيَّنَ اللهُ لأَنَّ الشاهِدَ هو العالِمُ الذِي يُبَيِّنُ ما عَلِمَه فاللهُ قد دَلَّ على تَوحيدِهِ بجميع ما خَلَقَ فَبَيَّن أَنه لا يَقْدِرُ أَحَدٌ أَن يُنْشِئَ شيئاً واحداً مِمَّا أَنشأَ وشَهَدت المَلاَئِكَةُ لما عاينَتْ من عَظيمِ قُدْرَتِه وشَهِد أُولو العِلْمِ بما ثَبَت عِنْدَهم وَتَبيَّن مِن خَلْقِه الذِي لا يَقْدِرُ عليه غيرهُ وقالأبو العَبَّاس : شَهِدَ اللهُ : بَيَّن اللهُ وأَظْهَرَ . وشَهِدَ الشاهِدُ عند الحاكِمِ أَي بَيَّن ما يَعْلَمُه وأَظْهَرَه . وفي قَولِ المؤذِّنِ : أَشْهَدُ أَن لا إِلهَ إلاّ اللهُ وأَشهَدُ أَنَّ محمداً رسولُ الله . قال أَبو بكر بن الأنباري : أي أَعْلَمُ أن لا إِلهَ إلا اللهُ وأُبَيِّنُ أَن لا إِلهَ إلاّ اللهُ . وأَشْهَدَهُ إِمْلاَكَه : أَحْضَرَهُ وأَشْهَدَ فُلانٌ : بَلَغَ عن ثَعْلَبَ . وأَشْهَدَ اشْقَرَّ واخضَرَّ مِئْزَرُه . وأَشْهَدَ : أَمْذَى كشَهَّدَ تَشْهِيداً وهذه عن الصاغانيّ إلا أَنه قال في تَفسيره : أَكْثَرَ مَذْيَه . والمَذْيُ عُسَيلةٌ . وعن أَيب عمرو : أَشْهَدَ الغُلامُ إذا أَمْدَى وأَدرَكَ وأَشْهَدَت الجاريةُ إذا حاضَتْ وأَدْركَتْ وأَنشد :
" قامَتْ تُنَأجِي عامِراُ فأَشهَدا
" فَدَاسَها لَيْلَتَهُ حَتَّى اغْتَدَى وعن الكسائي : أُشْهِدَ الرَّجلُ مجهولاً : قُتِلَ في سبيل اللهِ شَهِيداً كاستُشْهِدَ : رُزِقَ الشَّهَادَةَ فهو مُشْهَدٌ كمُكْرَمٍ وأَنشد :
" أَنا أَقُولُ سأَمُوتُ مُشْهَدَا والمَشْهَد والمَشْهَدةُ والمَشْهُدَةُ بالفتح في الكلّ وضَمّ الهاء في الأَخير الأَخِيرَتَأن عن الفَرّاءِ في نوادره مَحْضَرُ الناس ومَجمَعُهم . ومَشَاهِدُ مكَّةَ : المواطِنُ التي يَجتمعون بها من هذا . وشُهُودُ النّاقَةِ بالضّمّ : آثَارُ مَوْضِعِ مَنْتِجها أَي المَوْضِع الذي أُنْتِجَت فيه من دَمٍ أَو سَلى وفي بعض النُّسخ : من سلًى أو دَمٍ . وكزُبَيْرٍ : الشيخ الزَّاهِدُ عُمَرُ هكذا في النُّسخ . و الصواب : عُمَيْر ابن سَعْدِ بنِ شُهَيْدِ بن عَمْرٍ أَميرُ حمصَ صاحبيٌّ وكان يقال له : نَسِيجُ وَحْدِه . وأُخته سَلاَّمةُ بنت سَعْد لها ذِكْر . وأَبو عامر أحمد بن عبدِ الملك ابنِ أحمدَ بنِ عبد المَلِك بن عمر ابن محمد بن عيسى بن شُهَيْدٍ الأَشْجَعِيّ الأَديبُ مؤلّف كتاب حانُوت العَطَّار . وُلِدَ بِقُرْطُبَة سنة 382 ووَرِث الرُّتْبَةَ والجَلالَةَ عن أَسْلافِه وتوفِّي سنة 436 ، وعلى رُخَامةِ قَبْرِه من شِعْرِهِ :
يا صاحِبي قُمْ فقَد أَطَلْنا ... أَنَحْنُ طُولَ المَدَى هُجُودُ
فقال لِي لنْ نقومَ منها ... ما دامَ مِن فَوقِنا الجَليدُ

تَذْكُرُ كَمْ لَيلةِ نَعِمْنا ... في ظِلِّهَأ والزَّمانُ عِيدُ
وكَمْ سُرورٍ هَمَي علينا ... سَحابُهُ بِرُّهُ يَجُود
كُلٌّ كأَنْ لم يَكُنْ تَقَضَّى ... وشُؤْمُه حاضرٌ عَتِيدُ
حَصَّلَه كاتِبٌ حَفِيط ... وضَمَّه صادِقٌ شَهِيد
يا وَيْلَنَا إِن تَنَكَّبَتْنا ... رَحْمةُ مَنْ بَطْشُهُ شَدِيدُ
يا ربِّ عَفْواً فأَنتَ مَوْلى ... قَصَّرَ في أَمْرِكَ العَبِيدُ وأَبوه أَبو مروان عبد الملك بن أَحمد بن عبد الملك بن شُهَيْد القُرْطُبِي رَوَى عن قاسم بن أَصْبَغ وغيره ومات سنة 393 . وعبدُ الملك بن مَرْوَان بن شُهَيْد أَبو الحسن القُرْطبيّ مات سنة 408 ذَكَرهما ابن بَشْكُوال
ومما يستدرك عليه : الشَّهاده اليَمينُ وبه فُسِّر قولُه تعالى : " فشَهَادهُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهادات باللهِ " . والمَشْهُود : صَلاَةُ الفَجْرِ . ويَومٌ مشهودٌ : يَحْضُره أَهلُ السماءِ والأَرضِ . والأَشْهَأد : الملائِكَةُ جمْع شاهِدٍ كناصِر وأَنصار وقيل : هم الأَنبياءُ . و " فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ " أَي مَن شَهِد منكم المِصْرَ في الشَّهْر . والشَّهَادَه : المَجْمَعُ من الناس . والمَشْهودةُ : هي المَكتوبةُ أَي يَشْهَدها الملائِكةُ ويُكْتَب أَجْرُها للمُصَلِّي . قال ابن سيده : والشاهِدُ : من الشَّهَأدة عند السُّلطان لم يُفسِّره كُراع بأَكثرَ من هذا . وتَشهَّدَ : طَلَبَ الشَّهادَةَ . ومُنْيَة شَهَادةَ : قَرْيَة بمصر . وذو الشَّهَأدَتَيْن : خُزَيمةُ ب ثابتٍ . والشاهِد بن غَأفِقِ بن عَكٍّ من الأَزْد . وشُهْدَةُ الكاتبة بالضّمّ : معروفة وبالفتح : أَبو اللَّيْث عَتِيقُ بن أَحمد الصُّوفِيّ صاحب شهْدة حَدّث بمصر عن أَحمدَ بن عَطاءٍ الرُّوذَبارِيّ وأَحمد بن حسن بن عليٍّ المصريّ عُرِف بابْن شَهْدَة من شُيوخِ الرَّشيد العَطَّار

### Türkçe

**شَهِدَ** - **يَشْهَدُ** - **شَهَادَة** - **شَاهِد** - **شَاهِدِيْن** – **شَهِيْد** - **شُهَدَاء** – **شَهِد**- **شُهُوْد** - **مَشْهُوْد** - **مَشْهَد** - **أَشْهَدَ** – **يُشْهِدُ** - **مُشْهَد** - **أَشْهَاد** - **اسْتَشْهَدَ** – **يَسْتَشْهِدُ**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:27

**شَهِدَ – يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şeyi: bir yerde veya bir hâlde ya da bir işte, içindekilerle etkileşmek ve ondan etkilenmek için hazır bulunur ve mevcut kalır: idrak etmek, bilmek, bakmak, görmek, gözle görmek ve bir şey hakkında bir şey bilmek için hazır bulunur ve bulunur.
﴿Ve müminlerden bir topluluk onların azabına şahit olsun﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + açıklayıcı **أن** veya **إن** + haber: kendisi için veya başka bir tarafa ikrar eder (kendisi için idrak eder ve bilir veya başka bir tarafa bildirir) ki bir şey hakkında bir şeyi hazır bulundu, baktı, gördü, gözle gördü ve bildi.
﴿Allah şahitlik etti ki O’ndan başka ilâh yoktur﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık üzerine: başka bir tarafa ikrar eder ki o varlık hakkında bir şeyi hazır bulundu, baktı, gördü, gözle gördü ve bildi.
﴿Ve siz, işitmeniz, görmeleriniz ve derileriniz aleyhinize şahitlik etsin diye sakınmıyordunuz﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şey ile veya açıklayıcı **أن** + haber) + bir varlık üzerine: o varlık hakkında bildiği veya hazır bulunduğu, baktığı, gördüğü, gözle gördüğü bir şey veya haber ile başka bir tarafa ikrar eder.
﴿İşitmeleri, görmeleri ve derileri, yaptıkları şeyle aleyhlerine şahitlik etti﴾

**شَهِدَ - يَشْهَدُ** + bir varlık + bir şey ile + bir varlık üzerine: başka bir tarafa, hazır bulunduğu, baktığı, gördüğü ve bildiği bir şey ile ikrar eder.
﴿Ve ayakları, kazandıkları şeyle şahitlik eder﴾

**شَهَادَة**: “**فـَعالة**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den bir defaya mahsus mübalağa fiil ismi: belirli bir iş için bir defalık şahitlik: belirli bir işte **يَشْهَدُ** ettiği zaman kendisi için veya başkaları için ikrar ettiği şey.

**شَاهِد**: **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: şahitlik eden: kendisinden **شَهِدَ** fiilini yapması istenen kimse.

**شَاهِدين**: **شَاهِد**’in çoğulu.

**شَهِيْد**: “**فـَعيل**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: gayretli şahit.

**شُهَدَاء**: **شَهِيْد**’in çoğulu.

**شَهِد**: **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den hâl olarak mübalağa ism-i fâil: o şahitlik ederken.

**شُهُوْد**: **شَهِد**’in çoğulu: onlar şahitlik ederlerken.

**مَشْهُود**: **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den ism-i mef’ûl: “şahitlik edilmiş olan” iş veya varlık.

**مَشْهَد**: “**مـَفـْعـَل**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den mîmî masdar, fiil ismi; aynı zamanda ondan ism-i mekândır: şahidin veya şehidin, kendisine vuku bulan olayları rivayet ettiği mevki veya yer.

**أَشْهَدَ – يُشْهِدُ**: “**أفعل**” vezninde, **شَهِدَ - يَشْهَدُ**’den: onu **يَشْهَدُ** kıldı: kendisi için veya başka bir tarafa ikrar etmesini sağladı (kendisi için veya başka bir tarafa idrak edip bilmesini) ki bir şey hakkında bir şeyi hazır bulundu, baktı, gördü, gözle gördü ve bildi.

**مُشْهَد**: **أَشْهَدَ – يُشْهِدُ**’den ism-i mef’ûl: “şahit kılınmış” olan: kendilerinden şahitliklerini söylemeleri istenen kimseler (bugünkü ifademizle: şahitler).

**أَشْهَاد - الأشهاد**: **مُشْهَد**’in çoğulu: kendilerinden şahitliklerini söylemeleri istenen kimseler: bugünkü ifademizle “şahitler”.

**اسْتَشْهَدَ – يَسْتَشْهِدُ**: “**استفعل**” vezninde, **شَهِدَ – يَشْهَدُ**’den: başkasından **يَشْهَدَ** etmesini temenni etti, çabaladı ve istedi: bir şey hakkında bir şeyi hazır bulunduğu, baktığı, gördüğü, gözle gördüğü zaman bildiği şeyi kendisi için veya başkası için ikrar etmesi.

Ve lafız, “bir varlığa veya bir yere, ondan etkilenmek ve onunla etkileşmek için, eşlik ederek ve beraber olarak bağlı kalma ve kalıcılık” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَزِمَ – يَلْزَمُ**، **عَكَفَ – يَعْكُفُ**، **صَلِيَ – يَصْلَى**، **حَضَرَ – يَحْضُرُ**، **شَهِدَ – يَشْهَدُ**، **رَامَ – يَرِيمُ**

**شهد – يشهد**
**شهد – يشهد** bir şeyi:
Meleklerin yaratılış sürecine şahit oldular.
﴿Ve Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler kıldılar; onların yaratılışına şahit mi oldular? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklar (19)﴾ Zühruf
﴿Yoksa melekleri dişiler olarak biz mi yarattık da onlar şahitler mi (150)﴾ Sâffât

Bir işe şahit oldular.
﴿Dediler: Onu insanların gözleri önüne getirin; umulur ki şahitlik ederler (61)﴾ Enbiyâ
﴿Zina eden kadın ve zina eden erkek: her birine yüz değnek vurun; Allah’a ve âhiret gününe iman ediyorsanız, Allah’ın dininde onlara karşı sizi bir acıma tutmasın; ve müminlerden bir topluluk onların azabına şahit olsun (2)﴾ Nûr
﴿Dediler: Allah’a yeminle aranızda paylaşıp anlaşın: onu ve ailesini geceleyin basıp öldürelim; sonra velisine mutlaka şöyle diyelim: Biz onun ailesinin helâkine şahit olmadık; ve biz elbette doğru söyleyenleriz (49)﴾ Neml
﴿Kendileri için menfaatlere şahit olsunlar ve kendilerine rızık olarak verdiği en‘âm hayvanları üzerine, bilinen günlerde Allah’ın adını ansınlar; ondan yiyin ve yoksul fakiri yedirin (28)﴾ Hac

Bir yere,
veya bir zamana.

﴿Ona yakın kılınanlar şahit olur (21)﴾ Mutaffifîn
﴿Ramazan ayı ki Kur’an onda indirildi; insanlara hidayet, hidayetten apaçık deliller ve Furkan olarak. Sizden kim aya şahit olursa onu oruç tutsun; kim hasta olur veya yolculukta bulunursa, başka günlerden sayılı bir süre. Allah sizin için kolaylık ister, sizin için zorluk istemez; sayıyı tamamlamanız, sizi hidayete erdirdiği için Allah’ı tekbir etmeniz ve umulur ki şükretmeniz için (185)﴾ Bakara

﴿Ve onlar yalan şahitliğe şahit olmazlar; boş sözün yanından geçtiklerinde, keremli olarak geçerler (72)﴾ Furkân

**يشهد** + **أن** + haber

**شهد – يشهد**: bir şey üzerine: açıklayıcı **أن**’ye geçişli fiil.

Allah şahitlik eder.

﴿Kitap ehlinden inkâr eden kardeşlerine: “Eğer çıkarılırsanız mutlaka sizinle çıkarız; sizin hakkınızda hiçbir kimseye asla itaat etmeyiz; eğer sizinle savaşılırsa mutlaka size yardım ederiz” diyen münafıklara bakmadın mı? Allah şahitlik eder ki onlar elbette yalancılardır (11)﴾ Haşr

﴿Münafıklar sana geldiklerinde: “Şahitlik ederiz ki sen elbette Allah’ın resulüsün” dediler. Allah bilir ki sen elbette O’nun resulüsün; ve Allah şahitlik eder ki münafıklar elbette yalancılardır (1)﴾ Münâfikûn

﴿Zarar vermek, küfür, müminler arasında ayrılık çıkarmak ve daha önce Allah’a ve resulüne savaş açmış olanı gözetlemek için bir mescid edinenler: “Biz ancak iyilik istedik” diye mutlaka yemin edecekler. Allah şahitlik eder ki onlar elbette yalancılardır (107)﴾ Tevbe

﴿Allah şahitlik etti ki O’ndan başka ilâh yoktur; melekler ve ilim sahipleri de, adaletle kaim olarak: O’ndan başka ilâh yoktur; azîz, hakîm (18)﴾ Âl-i İmrân

﴿Fakat Allah, sana indirdiği şeye şahitlik eder; onu kendi ilmiyle indirdi; melekler de şahitlik eder; şahit olarak Allah yeter (166)﴾ Nisâ

Nebiler şahitlik ederler.

﴿Hani Allah nebilerin misakını almıştı: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” Dedi: “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine ağır yükümü aldınız mı?” Dediler: “İkrar ettik.” Dedi: “Öyleyse şahit olun; ben de sizinle birlikte şahitlerdenim” (81)﴾ Âl-i İmrân

Ve şahitlik etmezler.

﴿De ki: “Şahitlik bakımından hangi şey daha büyüktür?” De ki: “Allah, benimle sizin aranızda şahittir; ve bu Kur’an bana vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Siz, Allah ile birlikte başka ilâhlar olduğuna gerçekten şahitlik mi ediyorsunuz?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, sizin ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ En‘âm

Kitap ehli şahitlik ederler.

İkrar ile şahitlik birlikte.

﴿Hani sizden misak almıştık: “Kanlarınızı dökmeyeceksiniz ve kendilerinizi yurtlarınızdan çıkarmayacaksınız.” Sonra ikrar ettiniz; ve siz şahitlik ediyorsunuz (84)﴾ Bakara

﴿Hani Allah nebilerin misakını almıştı: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” Dedi: “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine ağır yükümü aldınız mı?” Dediler: “İkrar ettik.” Dedi: “Öyleyse şahit olun; ben de sizinle birlikte şahitlerdenim” (81)﴾ Âl-i İmrân

Havariler şahitlik ederler.

﴿İsa onlardan küfrü hissedince dedi ki: “Allah’a (giden yolda) benim yardımcılarım kimdir?” Havariler dedi: “Biz Allah’ın yardımcılarıyız; Allah’a iman ettik; ve şahit ol ki biz Müslümanlarız” (52)﴾ Âl-i İmrân

﴿Hani havarilere vahyetmiştim: “Bana ve resulüme iman edin.” Dediler: “İman ettik; ve şahit ol ki biz Müslümanlarız” (111)﴾ Mâide

İlim sahipleri şahitlik ederler.

﴿**شهد** Allah, O’ndan başka ilâh olmadığına; melekler ve ilim sahipleri de, adaletle kaim olarak (şahitlik ettiler): O’ndan başka ilâh yoktur; **العزيز** **الحكيم** (18)﴾ Âl-i İmrân

Münafıklar şahitlik ederler

﴿Münafıklar sana geldiği zaman dediler ki: “Biz şahitlik ederiz ki sen elbette Allah’ın resulüsün.” Allah bilir ki sen elbette O’nun resulüsün; Allah şahitlik eder ki münafıklar elbette yalancılardır (1)﴾ el-Münâfikûn

﴿Allah, imanlarından sonra küfreden, resulün hak olduğuna şahitlik eden ve kendilerine apaçık deliller gelen bir kavmi nasıl hidayete erdirir? Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (86)﴾ Âl-i İmrân

İnsanlar şahitlik ederler

“Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz?”

﴿De ki: “Şahitlikçe en büyük şey hangisidir?” De ki: “Allah; benimle sizin aranızda **شهيد**dir. Ve bana bu Kur’an vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz ki Allah ile beraber başka ilâhlar vardır?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ el-En‘âm

﴿Ey kitap ehli! Siz şahitlik ederken Allah’ın âyetlerine niçin küfrediyorsunuz? (70)﴾ Âl-i İmrân

﴿De ki: “Ey kitap ehli! İman eden kimseyi Allah’ın yolundan niçin çeviriyorsunuz; onu eğrilik arıyorsunuz; hâlbuki siz **شهداء**sınız.” Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir (99)﴾ Âl-i İmrân

**اشهدوا**: müşrik insanlara

﴿“Biz ancak ‘ilahlarımızdan bazısı sana bir kötülük dokundurdu’ deriz.” Dedi ki: “Ben Allah’ı şahit tutarım; siz de şahit olun ki ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (54)﴾ Hûd

﴿De ki: “Şahitlikçe en büyük şey hangisidir?” De ki: “Allah; benimle sizin aranızda **شهيد**dir. Ve bana bu Kur’an vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz ki Allah ile beraber başka ilâhlar vardır?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ el-En‘âm

Kitap ehline

﴿De ki: “Ey kitap ehli! Gelin, bizimle sizin aranızda eşit bir kelimeye: Allah’tan başkasına kulluk etmeyelim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayalım; Allah’tan başka birbirimizi rabler edinmeyelim.” Eğer yüz çevirirlerse deyin ki: “Şahit olun ki biz **مسلمون**uz” (64)﴾ Âl-i İmrân

﴿De ki: “Allah’ın bunu haram kıldığına şahitlik eden şahitlerinizi getirin.” Eğer şahitlik ederlerse, sen onlarla beraber şahitlik etme; âyetlerimizi yalanlayanların ve âhirete iman etmeyenlerin hevalarına uyma; onlar Rablerine denk tutarlar (150)﴾ el-En‘âm

﴿Dedi ki: “Ey ileri gelenler! İşim hakkında bana fetva verin; siz beni şahit tutmadıkça bir işi kesinleştirmiş olmadım” (32)﴾ en-Neml

Bir şeye **يشهد بـِ**

Melekler şahitlik ederler

﴿O’nun dışında çağırdıkları kimseler şefaate malik olmazlar; ancak hak ile şahitlik eden ve onlar bilen kimse müstesna (86)﴾ ez-Zuhruf

﴿Lâkin Allah, sana indirdiğine şahitlik eder; onu kendi ilmiyle indirdi; melekler de şahitlik ederler. Allah’ın **شهيد** olması yeter (166)﴾ en-Nisâ

Yusuf’un kardeşleri

﴿“Babanıza dönün de deyin ki: ‘Ey babamız! Şüphesiz oğlun çaldı; biz ancak bildiğimize şahitlik ettik; gaybı koruyanlar değildik’” (81)﴾ Yûsuf

Ve ayakları şahitlik eder

Kulakları, gözleri ve derileri onların aleyhine şahitlik etti

﴿Bugün ağızlarının üzerine mühür vururuz; elleri bize konuşur; ayakları da kazanmakta olduklarına şahitlik eder (65)﴾ Yâsîn

﴿Nihayet oraya geldikleri zaman, kulakları, gözleri ve derileri, yapmakta olduklarına karşı onların aleyhine şahitlik etti (20)﴾ Fussilet

**يشهد** + **على** + varlık

Kâfirler şahitlik ederler

﴿Ey cin ve insan topluluğu! İçinizden size resuller gelmedi mi; size âyetlerimi anlatıyor ve sizi bu gününüzün buluşmasıyla uyarıyorlardı? Dediler ki: “Kendi nefislerimize karşı şahitlik ettik.” Dünya hayatı onları aldattı; ve kendi nefislerine karşı şahitlik ettiler ki onlar kâfirlerdi (130)﴾ el-En‘âm

﴿Allah’a karşı yalan uyduran yahut âyetlerini yalanlayan kimseden daha zalim kimdir? İşte onlar: kitaptan nasipleri onlara erişir; nihayet elçilerimiz onları vefat ettirmek üzere geldikleri zaman derler ki: “Allah’ın dışında çağırmakta olduklarınız nerede?” Derler ki: “Bizden kayboldular.” Ve kendi nefislerine karşı şahitlik ettiler ki onlar kâfirlerdi (37)﴾ el-A‘râf

﴿Nihayet oraya geldikleri zaman, kulakları, gözleri ve derileri, yapmakta olduklarına karşı onların aleyhine şahitlik etti (20)﴾ Fussilet

﴿Derilerine dediler ki: “Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?” Dediler ki: “Her şeyi konuşturan Allah bizi konuşturdu; O sizi ilk defa yarattı; ve O’na döndürülürsünüz” (21)﴾ Fussilet

﴿Siz, kulaklarınızın, gözlerinizin ve derilerinizin aleyhinize şahitlik etmesinden saklanmıyordunuz; fakat Allah’ın yaptıklarınızın çoğunu bilmeyeceğini zannediyordunuz (22)﴾ Fussilet

﴿Dedi ki: “O beni nefsimden murad almak istedi.” Ve onun ehlinden bir şahit şahitlik etti: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa, o doğru söylemiştir ve o yalancılardandır” (26)﴾ Yûsuf

﴿De ki: “Gördünüz mü: Eğer o Allah katından ise ve siz onu inkâr ettiyseniz; İsrailoğullarından bir şahit de onun benzerine şahitlik edip iman etmişken siz büyüklendiniz (öyle mi)?” Şüphesiz Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (10)﴾ el-Ahkâf

﴿O gün dilleri, elleri ve ayakları, yapmakta olduklarına karşı onların aleyhine şahitlik eder (24)﴾ en-Nûr

﴿Derilerine dediler ki: “Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?” Dediler ki: “Her şeyi konuşturan Allah bizi konuşturdu; O sizi ilk defa yarattı; ve O’na döndürülürsünüz” (21)﴾ Fussilet

﴿Siz, kulaklarınızın, gözlerinizin ve derilerinizin aleyhinize şahitlik etmesinden saklanmıyordunuz; fakat Allah’ın yaptıklarınızın çoğunu bilmeyeceğini zannediyordunuz (22)﴾ Fussilet

**شهادة**

﴿O, gökleri ve yeri hak ile yaratandır; ve “Ol” dediği gün, hemen olur; sözü haktır. Sûra üfleneceği gün mülk O’nundur; gaybı ve **الشهادة**yı bilendir; O **الحكيم** **الخبير**dir (73)﴾ el-En‘âm

﴿De ki: “Allah’ım! Göklerin ve yerin yaratıcısı; gaybı ve **الشهادة**yı bilen; kulların arasında, ihtilaf etmekte oldukları şey hakkında Sen hükmedersin” (46)﴾ ez-Zümer

﴿Onlara döndüğünüz zaman size özür beyan ederler. De ki: “Özür beyan etmeyin; size inanmayacağız. Allah bize haberlerinizden haber verdi. Allah da resulü de amelinizi görecektir; sonra gaybı ve **الشهادة**yı bilene döndürüleceksiniz; O da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir” (94)﴾ et-Tevbe

﴿Ve de ki: “Amel edin; Allah da resulü de müminler de amelinizi görecektir; sonra gaybı ve **الشهادة**yı bilene döndürüleceksiniz; O da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir” (105)﴾ et-Tevbe

﴿De ki: “Şüphesiz kaçmakta olduğunuz ölüm, elbette size kavuşacaktır; sonra gaybı ve **الشهادة**yı bilene döndürüleceksiniz; O da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir” (8)﴾ el-Cum‘a

﴿Gaybı ve **الشهادة**yı bilen; onların ortak koştuklarından yücedir (92)﴾ el-Mü’minûn

﴿Gaybı ve **الشهادة**yı bilen; **الكبير** **المتعالي** (9)﴾ er-Ra‘d

﴿İşte bu, gaybı ve **الشهادة**yı bilen; **العزيز** **الرحيم** (6)﴾ es-Secde

﴿O, Allah’tır; O’ndan başka ilâh yoktur; gaybı ve **الشهادة**yı bilendir; O **الرحمان** **الرحيم**dir (22)﴾ el-Haşr

﴿Gaybı ve **الشهادة**yı bilen; **العزيز** **الحكيم** (18)﴾ et-Teğâbün

﴿De ki: “Şahitlikçe en büyük şey hangisidir?” De ki: “Allah; benimle sizin aranızda **شهيد**dir. Ve bana bu Kur’an vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Gerçekten siz mi şahitlik ediyorsunuz ki Allah ile beraber başka ilâhlar vardır?” De ki: “Ben şahitlik etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilâhtır; ve ben, ortak koştuğunuz şeylerden beriyim” (19)﴾ el-En‘âm

﴿Yoksa siz mi diyorsunuz: “İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve esbât yahudi yahut hristiyan idiler”? De ki: “Siz mi daha bilirsiniz, yoksa Allah mı?” Allah katından yanında bulunan bir **شهادة**yı gizleyenden daha zalim kimdir? Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (140)﴾ el-Bakara

﴿Eğer yolculukta olur da bir kâtip bulamazsanız, elde tutulan rehinler (olsun). Eğer bazınız bazınıza güvenirse, kendisine emanet edilen kimse emanetini eda etsin; Rabbi olan Allah’tan sakınsın. **الشهادة**yı gizlemeyin; kim onu gizlerse, şüphesiz onun kalbi günahkârdır. Allah yaptıklarınızı bilendir (283)﴾ el-Bakara

﴿Onların ecellerine vardıkları zaman, onları maruf ile tutun yahut maruf ile ayırın; içinizden adalet sahibi iki kişiyi şahit tutun; ve Allah için **الشهادة**yı ikame edin. İşte bu, Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimseye öğüt verilir. Kim Allah’tan sakınırsa, O ona bir çıkış yolu kılar (2)﴾ et-Talâk

﴿Ve onlar, **بشهاداتهم** kaim olanlardır (33)﴾ el-Me‘âric

﴿İffetli kadınlara iftira atanlar, sonra dört **شهداء** getirmeyenler: onları seksen değnekle dövün; onların **شهادة**sını ebediyen kabul etmeyin; işte onlar fâsıklardır (4)﴾ en-Nûr

﴿Ey iman edenler! Sizden birinize ölüm geldiği zaman, vasiyet sırasında aranızdaki **شهادة**: içinizden adalet sahibi iki kişi; yahut yeryüzünde yolculuk ettiğinizde size ölüm musibeti isabet ederse, sizden olmayan iki başka kişi. Şüphe ederseniz, namazdan sonra onları alıkoyarsınız da Allah’a yemin ederler: “Bununla bir bedel satın almayız; yakınlık sahibi olsa bile; Allah’ın **شهادة**sını gizlemeyiz; şüphesiz biz o takdirde elbette günahkârlardan oluruz” (106)﴾ el-Mâide

﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız zaman onu yazın; aranızda bir yazıcı adaletle yazsın. Bir yazıcı, Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın; öyleyse yazsın. Üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i olan Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf yahut kendisi imlâ ettirmeye güç yetiremiyorsa, velîsi adaletle imlâ ettirsin. Erkeklerinizden iki tanığı tanık tutun; eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz tanıklardan bir erkek ve iki kadın (olsun); (bu) onlardan birinin şaşırması hâlinde birinin ötekine hatırlatması içindir. Tanıklar çağrıldıkları zaman kaçınmasınlar. Vadesine kadar onu küçük yahut büyük yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, tanıklık için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürüp durduğunuz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınız zaman tanık tutun. Ne yazıcıya ne tanığa zarar verilsin. Eğer yaparsanız, şüphesiz o, sizinle ilgili bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir(282)﴾ Bakara

﴿Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutanlar, adaletle **شُهَدَاءَ** olun; bir kavme olan kin, sizi adalet etmemeye sevk etmesin. Adalet edin; o, takvaya daha yakındır. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır(8)﴾ Mâide

﴿Eşlerine zina isnadında bulunanlar ve kendilerinden başka **شُهَدَاءَ**ları olmayanlar; onlardan birinin tanıklığı, Allah’a (yeminle) dört tanıklıktır: şüphesiz o, elbette doğrulardandır(6)﴾ Nûr

﴿Ve ondan azabı defeder: Allah’a (yeminle) dört tanıklık etmesi; şüphesiz o, elbette yalancılardandır(8)﴾ Nûr

﴿Eğer onların ikisinin bir günahı hak ettikleri ortaya çıkarsa, hakları yenmiş olanlardan iki başkası onların yerine kalkar; Allah’a yemin ederler: “Bizim tanıklığımız onların tanıklığından daha haktır; biz haddi aşmadık; şüphesiz biz o takdirde elbette zalimlerdendik”(107)﴾ Mâide

﴿Bu, tanıklığı yüzü üzere getirmelerine daha yakındır; yahut yeminlerinden sonra yeminlerin geri çevrilmesinden korkmalarına. Allah’tan sakının ve dinleyin; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez(108)﴾ Mâide

**شَاهِد** – **شَاهِدَيْن**

﴿Ey Peygamber! Şüphesiz biz seni bir **شَاهِد** ve bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik(45)﴾ Ahzâb

﴿Şüphesiz biz seni bir **شَاهِد** ve bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik(8)﴾ Fetih

﴿Rabbimiz! İndirdiğine iman ettik ve resule uyduk; artık bizi **الشَّاهِدِينَ** ile beraber yaz(53)﴾ Âl-i İmrân

﴿Resule indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şey sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün; derler ki: “Rabbimiz! İman ettik; artık bizi **الشَّاهِدِينَ** ile beraber yaz”(83)﴾ Mâide

**شَاهِد** على

﴿Allah peygamberlerin misakını aldığı zaman: “Size kitap ve hikmetten ne verdiysem, sonra yanınızdakini tasdik eden bir resul size geldiğinde, ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz.” dedi. “İkrar ettiniz mi ve bunun üzerine ağır yükümü aldınız mı?” dedi. Dediler ki: “İkrar ettik.” Dedi ki: “Öyleyse tanıklık edin; ben de sizinle beraber **الشَّاهِدِينَ**denim”(81)﴾ Âl-i İmrân

﴿Dedi ki: “Bilakis, sizin Rabbiniz göklerin ve yerin Rabbi, onları yaratan (Allah)’tır; ben de bunun üzerine **الشَّاهِدِينَ**denim”(56)﴾ Enbiyâ

﴿Dediler ki: “Ondan yiyelim, kalplerimiz yatışsın, bize gerçekten doğru söylediğini bilelim ve onun üzerine **الشَّاهِدِينَ**den olalım”(113)﴾ Mâide

﴿Sen batı yanında değildin; Musa’ya işi hükmettiğimiz zaman; sen **الشَّاهِدِينَ**den değildin(44)﴾ Kasas

**شَاهِد** على

﴿Müşriklere, Allah’ın mescitlerini imar etmeleri (yakışmaz); küfre kendi nefisleri üzerine **شَاهِدِينَ** iken. İşte onların amelleri boşa gitmiştir; onlar ateşte ebedî kalıcılardır(17)﴾ Tevbe

﴿Şüphesiz biz size, Firavun’a bir resul gönderdiğimiz gibi, üzerinize **شَاهِد** bir resul gönderdik(15)﴾ Müzzemmil

**شَاهِد** لـ ِ

﴿Davud ve Süleyman; ekin hakkında hükmediyorlardı; kavmin koyunları onda geceleyin yayıldığı zaman; biz onların hükmüne **شَاهِدِينَ** idik(78)﴾ Enbiyâ

﴿Yoksa melekleri dişiler olarak mı yarattık da onlar **شَاهِدُون** mu(150)﴾ Sâffât

﴿Ve Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler yaptılar; onların yaratılışına mı şahit oldular? Tanıklıkları yazılacaktır ve sorgulanacaklardır(19)﴾ Zuhruf

﴿Dedi ki: “O, beni nefsimden murad etti.” Ve onun ehlinden bir **شَاهِد** tanıklık etti: “Eğer gömleği önden yırtılmışsa, o doğru söylemiştir ve o yalancılardandır”(26)﴾ Yûsuf

﴿De ki: “Gördünüz mü; eğer o Allah katından ise ve siz onu inkâr ettiyseniz; İsrailoğullarından bir **شَاهِد** de onun benzeri üzerine tanıklık etti de iman etti, siz ise büyüklendiniz; şüphesiz Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez”(10)﴾ Ahkâf

﴿Öyleyse Rabbinden bir beyyine üzerinde olan kimse; onu kendisinden bir **شَاهِد** izler; ondan önce de Musa’nın kitabı, bir imam ve rahmet olarak (vardır). İşte onlar ona iman ederler. Kim onu hiziplerden inkâr ederse, ateş onun vaad yeridir. Artık ondan bir şüphe içinde olma; şüphesiz o, Rabbinden haktır; fakat insanların çoğu iman etmezler(17)﴾ Hûd

﴿Burçlar sahibi göğe(1) ve vaad olunan güne(2) ve **شَاهِد** ve **مَشْهُود**a(3)﴾ Burûc

**شَهِيد** – **شُهَدَاءَ**

Allah **شَهِيد**

﴿De ki: “Benimle sizin aranızda tanık olarak Allah yeter; göklerde ve yerde olanı bilir. Batıla iman edenler ve Allah’ı inkâr edenler; işte onlar ziyana uğrayanlardır”(52)﴾ Ankebût

﴿De ki: “Benimle sizin aranızda **شَهِيد** olarak Allah yeter; şüphesiz O, kullarına haberdar, görendir”(96)﴾ İsrâ

﴿Sana isabet eden her iyilik Allah’tandır; sana isabet eden her kötülük ise nefsindendir. Seni insanlara bir resul olarak gönderdik; **شَهِيد** olarak Allah yeter(79)﴾ Nisâ

﴿O, resulünü hidayet ve hak din ile gönderendir; onu dinin hepsine üstün kılmak için. **شَهِيد** olarak Allah yeter(28)﴾ Fetih

﴿Küfredenler derler ki: “Sen gönderilmiş değilsin.” De ki: “Benimle sizin aranızda **شَهِيد** olarak Allah yeter; ve yanında kitabın ilmi olan (da)”(43)﴾ Ra‘d

﴿Yoksa “Onu uydurdu” mu derler? De ki: “Eğer onu uydurduysam, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye güç yetiremezsiniz. İçine daldığınız şeyi en iyi O bilir. Benimle sizin aranızda **شَهِيد** olarak O yeter; O, bağışlayandır, esirgeyendir”(8)﴾ Ahkâf

﴿Artık Allah **شَهِيد** olarak bizimle sizin aranızda yeter; şüphesiz biz sizin ibadetinizden elbette gafiller idik(29)﴾ Yûnus

﴿Fakat Allah sana indirdiğine tanıklık eder; onu kendi ilmiyle indirdi; melekler de tanıklık eder. **شَهِيد** olarak Allah yeter(166)﴾ Nisâ

﴿Onlara âyetlerimizi ufuklarda ve nefislerinde göstereceğiz; ta ki onun hak olduğu kendilerine açıklansın. Rabbinin her şeye **شَهِيد** olması yetmez mi(53)﴾ Fussilet

﴿Ya onlara vaad ettiğimizin bir kısmını sana gösteririz yahut seni vefat ettiririz; bize dönüşleridir; sonra Allah, yaptıklarına **شَهِيد**dir(46)﴾ Yûnus

﴿De ki: “Ey kitap ehli! Allah’ın âyetlerini niçin inkâr ediyorsunuz? Allah yaptıklarınıza **شَهِيد**dir”(98)﴾ Âl-i İmrân

﴿Şüphesiz iman edenler, yahudiler, sabiîler, hristiyanlar, mecûsîler ve şirk koşanlar; şüphesiz Allah kıyamet günü aralarında hükmeder; şüphesiz Allah her şeye **شَهِيد**dir(17)﴾ Hac

﴿O gün Allah onların hepsini diriltir; yaptıklarını kendilerine haber verir; Allah onu saymıştır, onlar ise onu unutmuşlardır. Allah her şeye **شَهِيد**dir(6)﴾ Mücâdele

﴿De ki: “Sizden bir ücret istemedim; o sizin olsun. Benim ücretim ancak Allah’a aittir; O her şeye **شَهِيد**dir”(47)﴾ Sebe’

﴿Göklerin ve yerin mülkü kendisine ait olan; Allah her şeye **شَهِيد**dir(9)﴾ Burûc

﴿Her biri için, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından mevlâlar kıldık; yeminlerinizin bağladığı kimselere de paylarını verin. Şüphesiz Allah her şeye **شَهِيد** idi(33)﴾ Nisâ

﴿Babaları, oğulları, kardeşleri, kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kadınları ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında onlara bir günah yoktur. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah her şeye **شَهِيد** idi(55)﴾ Ahzâb

﴿De ki: “Tanıklık bakımından hangi şey daha büyüktür?” De ki: “Allah benimle sizin aranızda **شَهِيد**dir. Bu Kur’an bana vahyedildi ki onunla sizi ve ulaştığı kimseyi uyarayım. Siz gerçekten Allah ile beraber başka ilahlar olduğuna mı tanıklık ediyorsunuz?” De ki: “Ben tanıklık etmem.” De ki: “O ancak tek bir ilahtır; ben sizin şirk koştuklarınızdan beriyim”(19)﴾ En‘âm

Resul İsa **شَهِيد**

﴿Onlara, bana emrettiğinden başka bir şey söylemedim: “Benim Rabbim ve sizin Rabbiniz olan Allah’a ibadet edin.” dedim. İçlerinde bulunduğum müddetçe üzerlerine **شَهِيد** idim; beni vefat ettirdiğin zaman, üzerlerine gözetleyici Sen oldun; Sen her şeye **شَهِيد**sin(117)﴾ Mâide

﴿Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona mutlaka iman edecek olmasın; kıyamet günü de onların üzerine **شَهِيد** olacaktır(159)﴾ Nisâ

Resul Muhammed **شَهِيد**

﴿Ve işte böylece sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara karşı **شهداء** olasınız ve resul de size karşı **شهيدا** olsun diye. Üzerinde bulunduğun kıbleyi de ancak, resule uyanı topukları üzerinde geri dönen kimseden ayırt edelim diye kıldık. Şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı elbette çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ Bakara

﴿Allah’ta, onun hakkıyla cihadı ile cihad edin. O sizi seçti; dinde sizin üzerinize bir darlık kılmadı; babanız İbrahim’in milleti. O, sizi daha önce de, bunda da “Müslümanlar” diye adlandırdı; resul size karşı **شهيدا** olsun ve siz de insanlara karşı **شهداء** olasınız diye. Öyleyse namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a sımsıkı tutunun. O sizin mevlanızdır; ne güzel mevla ve ne güzel yardımcıdır (78)﴾ Hac

﴿Artık nasıl olur: her ümmetten bir **بشهيد** getirdiğimizde ve seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdiğimizde (41)﴾ Nisa

﴿Ve her ümmet içinde, kendi nefislerinden üzerlerine bir **شهيدا** dirilteceğimiz gün; seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdik. Ve sana kitabı, her şey için bir açıklama, ve Müslümanlar için bir hidayet, bir rahmet ve bir müjde olarak indirdik (89)﴾ Nahl

﴿Kıyamet saatinin ilmi ona döndürülür. Kılıflarından hiçbir meyve çıkmaz; hiçbir dişi taşımaz ve doğurmaz ki ancak onun ilmiyle. Ve o gün onlara seslenir: “Ortaklarım nerede?” Derler ki: “Sana bildirdik; bizden hiçbir **شهيد** yoktur” (47)﴾ Fussilet

İnsanlardan **شهداء**

﴿Şüphesiz bunda, kalbi olan yahut kulak verip de kendisi **شهيد** iken dinleyen kimse için elbette bir öğüt vardır (37)﴾ Kaf

﴿Ve şüphesiz o, buna elbette **لشهيد**dir (7)﴾ Adiyat

﴿Ve şüphesiz sizden, elbette ağırdan alacak olan vardır; size bir musibet isabet ederse der ki: “Allah bana nimet verdi; zira onlarla birlikte **شهيدا** olmadım” (72)﴾ Nisa

﴿Ve her nefis geldi; onunla birlikte bir sevk edici ve bir **شهيد** (21)﴾ Kaf

﴿Artık nasıl olur: her ümmetten bir **بشهيد** getirdiğimizde ve seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdiğimizde (41)﴾ Nisa

﴿Ve her ümmetten bir **شهيدا** çekip çıkardık; sonra dedik ki: “Delilinizi getirin.” Böylece bildiler ki hak Allah’ındır; uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (75)﴾ Kasas

﴿Ve her ümmet içinde, kendi nefislerinden üzerlerine bir **شهيدا** dirilteceğimiz gün; seni de bunların üzerine **شهيدا** getirdik. Ve sana kitabı, her şey için bir açıklama, ve Müslümanlar için bir hidayet, bir rahmet ve bir müjde olarak indirdik (89)﴾ Nahl

﴿Ve her ümmetten bir **شهيدا** dirilteceğimiz gün; sonra inkâr edenlere izin verilmez ve onlardan özür dilemeleri de istenmez (84)﴾ Nahl

**شهداء**

﴿Ve işte böylece sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara karşı **شهداء** olasınız ve resul de size karşı **شهيدا** olsun diye. Üzerinde bulunduğun kıbleyi de ancak, resule uyanı topukları üzerinde geri dönen kimseden ayırt edelim diye kıldık. Şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı elbette çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ Bakara

﴿Allah’ta, onun hakkıyla cihadı ile cihad edin. O sizi seçti; dinde sizin üzerinize bir darlık kılmadı; babanız İbrahim’in milleti. O, sizi daha önce de, bunda da “Müslümanlar” diye adlandırdı; resul size karşı **شهيدا** olsun ve siz de insanlara karşı **شهداء** olasınız diye. Öyleyse namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a sımsıkı tutunun. O sizin mevlanızdır; ne güzel mevla ve ne güzel yardımcıdır (78)﴾ Hac

﴿Eğer kulumuza indirdiğimiz şeyden bir şüphe içinde iseniz, onun benzeri bir sure getirin; Allah’tan başka **شهداءكم**’ı çağırın, eğer doğru söyleyenler iseniz (23)﴾ Bakara

﴿Kıyamet saatinin ilmi ona döndürülür. Kılıflarından hiçbir meyve çıkmaz; hiçbir dişi taşımaz ve doğurmaz ki ancak onun ilmiyle. Ve o gün onlara seslenir: “Ortaklarım nerede?” Derler ki: “Sana bildirdik; bizden hiçbir **شهيد** yoktur” (47)﴾ Fussilet

﴿Ey iman edenler! Adaletle ayakta duranlar olun; Allah için **شهداء** (olun), kendi nefisleriniz aleyhine yahut ana-baba ve yakınlar aleyhine bile. Zengin olsun fakir olsun; Allah ikisine daha yakındır. Öyleyse hevesi izlemeyin ki adalet edesiniz. Eğer eğip bükerseniz yahut yüz çevirirseniz, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır (135)﴾ Nisa

﴿Ona karşı dört **شهداء** getirmeleri gerekmez miydi? Madem ki **بالشهداء**’ı getirmediler, işte onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir (13)﴾ Nur

﴿Yoksa siz, Yakub’a ölüm hazır bulunduğu vakit **شهداء** mı idiniz? Hani oğullarına dedi ki: “Benden sonra neye ibadet edeceksiniz?” Dediler ki: “Senin ilahına ve atalarının ilahına; İbrahim’in, İsmail’in ve İshak’ın ilahına; tek bir ilaha ibadet ederiz ve biz ona teslim olanlarız” (133)﴾ Bakara

﴿Ve develerden iki, sığırlardan iki. De ki: “İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin kapsadığı şeyi mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz **شهداء** mı idiniz?” Artık Allah’a karşı yalan uydurup insanları bilgisizce saptırandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ En’am

﴿De ki: “Ey kitap ehli! İman eden kimseyi Allah’ın yolundan niçin çeviriyorsunuz; onu eğri yapmak istiyorsunuz; hâlbuki siz **شهداء**sınız.” Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (99)﴾ Âl-i İmran

﴿Şüphesiz biz Tevrat’ı indirdik; onda hidayet ve nur vardır. Onunla, teslim olan peygamberler Yahudilere hükmederdi; rabbaniler ve ahbar da, Allah’ın kitabından korumakla yükümlü kılındıkları şey sebebiyle; ve onun üzerine **شهداء** idiler. Öyleyse insanlardan korkmayın, benden korkun; ayetlerimi az bir bedel karşılığında satmayın. Kim Allah’ın indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir (44)﴾ Maide

﴿De ki: “Haydi, Allah’ın bunu haram kıldığına şahitlik eden **شهداءكم**’ı getirin.” Eğer şahitlik ederlerse, sen onlarla birlikte şahitlik etme; ayetlerimizi yalanlayanların ve ahirete iman etmeyenlerin heveslerine uyma; onlar Rablerine denk tutarlar (150)﴾ En’am

﴿Ey iman edenler! Belirli bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınızda onu yazın. Aranızda bir kâtip adaletle yazsın. Kâtip, Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak olan kimse imla ettirsin; Rabb’i olan Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf yahut imla ettirmeye güç yetiremiyorsa, velisi adaletle imla ettirsin. Erkeklerinizden iki **شهيد** isteyin. Eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz **الشهداء**’dan bir erkek ve iki kadın; biri şaşırırsa öteki ona hatırlatsın diye. **الشهداء** çağrıldıklarında kaçınmasınlar. Onu, küçük olsun büyük olsun, vadesine kadar yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürüp durduğunuz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınızda şahit tutun. Ne kâtip ne **شهيد** zarar görsün. Eğer yaparsanız, şüphesiz bu sizin için bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ Bakara

﴿Ve eşlerine zina isnad edenler; kendilerinden başka **شهداء**ları yoksa, onlardan birinin şahitliği: Allah’a yeminle dört şahitliktir; şüphesiz o, elbette doğru söyleyenlerdendir (6)﴾ Nur

﴿Ve iffetli kadınlara zina isnad edenler; sonra dört **شهداء** getirmeyenler; onları seksen değnekle dövün ve onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin. İşte onlar fasıkların ta kendileridir (4)﴾ Nur

﴿Ona karşı dört **شهداء** getirmeleri gerekmez miydi? Madem ki **بالشهداء**’ı getirmediler, işte onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir (13)﴾ Nur

﴿Ve yer, Rabb’inin nuruyla aydınlandı; kitap kondu; peygamberler ve **الشهداء** getirildi; aralarında hak ile hükmedildi ve onlar zulme uğratılmazlar (69)﴾ Zümer

﴿Ve kim Allah’a ve resule itaat ederse, işte onlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği kimselerle beraberdir: peygamberlerden, sıddıklardan, **الشهداء**dan ve salihlerden. Ne güzel, işte onlar refik olarak (69)﴾ Nisa

﴿Ve Allah’a ve resullerine iman edenler; işte onlar, Rableri katında sıddıklar ve **الشهداء**dır; onlar için ecirleri ve nurları vardır. İnkâr edenler ve ayetlerimizi yalanlayanlar ise, işte onlar cehennemin yârânıdır (19)﴾ Hadid

﴿Eğer size bir yara dokunursa, o topluluğa da onun benzeri bir yara dokunmuştur. O günleri insanlar arasında döndürürüz; Allah iman edenleri bilsin ve sizden **شهداء** edinsin diye. Allah zalimleri sevmez (140)﴾ Âl-i İmran

**مشهود**

﴿Güneşin zevalinden gecenin kararmasına kadar namazı ikame et; ve sabahın Kur’an’ını (da). Şüphesiz sabahın Kur’an’ı **مشهودا** idi (78)﴾ İsra

﴿Şüphesiz bunda, ahiret azabından korkan kimse için elbette bir ayet vardır. Bu, insanların kendisi için toplanacağı bir gündür; ve bu, **مشهود** bir gündür (103)﴾ Hud

﴿Burçlar sahibi göğe (1) ve vaat olunan güne (2) ve **شاهد** ve **مشهود**a (3)﴾ Buruc

**شهودا**

﴿Ve sen herhangi bir işte olmazsın, ondan Kur’ân’dan herhangi bir şey okumazsın ve siz herhangi bir işten bir iş yapmazsınız ki, onda daldığınız vakit biz sizin üzerinize **شهودا** (şahitler) olmuş olmayalım. Ve Rabbin’den, yerde de gökte de bir zerre ağırlığınca hiçbir şey gizli kalmaz; bundan daha küçük de daha büyük de olmaz ki ancak apaçık bir kitapta (yazılı) olmasın (61)﴾ Yûnus

﴿Ve onlar, müminlere yaptıkları şeye **شهود** (şahitler)dir (7)﴾ el-Burûc

﴿Ve oğullar (da) **شهودا** (hazır bulunanlar/şahitler) (13)﴾ el-Muddessir

**مشهد**

﴿Derken hizipler kendi aralarında ihtilafa düştüler; artık inkâr edenlere, büyük bir günün **مشهد**’inden (meşhedinden: hazır bulunma/şahit olma yerinden) dolayı yazıklar olsun (37)﴾ Meryem

**أشهد** - **أشهدتهم**

﴿Onları göklerin ve yerin yaratılışına da, kendi nefislerinin yaratılışına da **أشهدتهم** (şahit kılmadım); ve ben saptıranları yardımcı edinmiş de değilim (51)﴾ el-Kehf

﴿Ve hani Rabbin, Âdemoğullarından, onların sırtlarından zürriyetlerini almış ve onları kendi nefisleri üzerine **أشهدهم** (şahit kılmıştı): “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” dediler: “Evet; **شهدنا** (şahit olduk)” — kıyamet günü “Biz bundan gafildik” demeyesiniz diye (172)﴾ el-A‘râf

﴿“Biz ancak, ilahlarımızdan bazısı sana bir kötülük dokundurdu” deriz. Dedi ki: “Ben Allah’ı **أشهد** (şahit tutarım) ve siz de şahit olun ki ben, sizin ortak koştuklarınızdan beriyim (54)﴾ Hûd

﴿Ve insanlardan öylesi vardır ki, dünya hayatında sözü seni hayran bırakır; ve kalbinde olana Allah’ı **يشهد** (şahit tutar); hâlbuki o, düşmanlığın en yamanıdır (204)﴾ el-Bakara

﴿Yetimleri deneyin; nihayet nikâha eriştikleri vakit, onlardan bir rüşd sezer/algılarsanız mallarını kendilerine verin; büyüyecekler diye israf ederek ve acele ederek onu yemeyin. Zengin olan iffetli davransın; fakir olan da örfe uygun olarak yesin. Mallarını kendilerine verdiğiniz vakit, üzerlerine **فأشهدوا** (şahit tutun); ve hesap görücü olarak Allah yeter (6)﴾ en-Nisâ

﴿Artık ecellerine vardıkları vakit, onları maruf ile tutun yahut onları maruf ile ayırın; ve içinizden adalet sahiplerinden iki kişiyi **وأشهدوا** (şahit tutun); ve şahitliği Allah için dosdoğru yapın. İşte bu, Allah’a ve âhiret gününe iman eden kimseye öğütlenir. Kim Allah’tan sakınırsa, ona bir çıkış yolu kılar (2)﴾ et-Talâk

﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız vakit onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf ise yahut kendisi imlâ ettiremiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin. Ve erkeklerinizden iki **شهيدين** (şahit) **واستشهدوا** (şahit isteyin/şahit tutun); eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz **الشهداء**’dan (şahitlerden) bir erkek ve iki kadın (olsun); biri şaşırırsa/yanılırsa, öteki ona hatırlatsın diye. Şahitler çağrıldıkları vakit kaçınmasınlar. Onu, vadesine kadar küçük olsun büyük olsun yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınız vakit **وأشهدوا** (şahit tutun). Ne kâtibe ne **شهيد**’e (şahide) zarar verilsin. Eğer yaparsanız, o sizin için bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ el-Bakara

**الأشهاد**

﴿Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; ve **الأشهاد** (şahitler) der ki: “Bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir.” Dikkat edin: Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir (18)﴾ Hûd

﴿Şüphesiz biz, elçilerimize ve iman edenlere dünya hayatında da, **الأشهاد**’ın (şahitlerin) kalkacağı günde de yardım ederiz (51)﴾ Gâfir

**استشهد** - **فاستشهدوا**

﴿Kadınlarınızdan fuhşu yapanlar: onlara karşı içinizden dört kişiyi **فاستشهدوا** (şahit tutun); eğer şahitlik ederlerse, ölüm onları alıp götürünceye yahut Allah onlar için bir yol kılıncaya kadar onları evlerde tutun (15)﴾ en-Nisâ

﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınız vakit onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabb’i Allah’tan sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf ise yahut kendisi imlâ ettiremiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin. Ve erkeklerinizden iki **شهيدين** (şahit) **واستشهدوا** (şahit isteyin/şahit tutun); eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz **الشهداء**’dan (şahitlerden) bir erkek ve iki kadın (olsun); biri şaşırırsa/yanılırsa, öteki ona hatırlatsın diye. Şahitler çağrıldıkları vakit kaçınmasınlar. Onu, vadesine kadar küçük olsun büyük olsun yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olursa, onu yazmamanızda üzerinize bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınız vakit **وأشهدوا** (şahit tutun). Ne kâtibe ne **شهيد**’e (şahide) zarar verilsin. Eğer yaparsanız, o sizin için bir fısktır. Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ el-Bakara

Muhtâr es-Sıhâh

● [**شهد**] **ش** **ه** **د**: **الشَّهادةُ** (şehâdet) kesin bir haberdir; “şu şeye şahitlik etti” dersin; **سلم** babındandır. Bazen “**شَهْدَ** الرجل” (adam şehd etti) diye de derler; **الهاء**’yı sükûn ile (okuyarak) hafifletme için. “**أشهد** بكذا” sözleri: yani yemin ederim. **المُشاهَدةُ**: gözle görme (muayene). Ve **شَهِدَهُ** (kesre ile) **شُهودا**: yani ona hazır bulundu; o da **شَاهِدٌ**’dir. Ve bir kavim **شُهُودٌ**: yani hazır bulunanlar; aslında o bir masdardır. Ve **شُهَّدٌ** da (vardır); **راكع** ve **رُكَّعٌ** gibi. Ve “**شَهِد** له بكذا”: yani şahitlikten yanında olanı eda etti; o da **شَاهِدٌ**’dir. Çoğulu **شَهْدٌ**’dür; **صاحب** ve **صحْب**; **سافر** ve **سفْر** gibi. Bazıları bunu inkâr eder. **الشهد**’in çoğulu **شُهودٌ** ve **أشْهادٌ**’dır. **الشَّهيدُ**: **الشاهد** (şahit)tir; çoğulu **الشُّهَدَاءُ**’dır. Ve **أشْهَدَهُ** على كذا: onu şu şeye şahit kıldı; derken o, onun aleyhine **شَهِدَ** (şahitlik etti). Ve **اسْتشهَدَهُ**: ondan şahitlik etmesini istedi. Ve **الشَّهِيدُ**: Allah Teâlâ’nın yolunda öldürülen kimsedir; “falanca **اسْتُشْهِدَ**” denir; faili adlandırılmayan (meçhul) üzere. İsim: **الشَّهادةُ**’dır. Ve namazdaki **التَّشَهُّدُ** bilinen (şey)dir. Ve **الشَّهْدُ** (şîn’in fethası ve dammesiyle): mumundaki baldır; çoğulu **شِهادٌ** (kesre ile)dir. Dedim ki: “mumunda” demesi ancak şundandır: çünkü bal hem müzekker hem müennes zikredilir; fakat onda galip olan, **ع س ل**’de zikredeceğimiz üzere müennesliktir.

er-Râgıb

**شهد**
- **الشهود** ve **الشهادة**: müşâhede ile birlikte hazır bulunmadır; ya göz ile, yahut basîret ile. Hazır bulunmaya tek başına da denebilir; Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**عالم الغيب والشهادة**﴾ [es-Secde/6]; fakat yalın hazır bulunmada **الشهود** daha evlâdır; müşâhede ile birlikte olanda **الشهادة** daha evlâdır. Hazır bulunulan yere: **مشهد** denir; kocası yanında bulunan kadına da **مشهد** denir. **مشهد**’in çoğulu: **مشاهد**’dir. Ondandır: **مشاهد الحج**; o, onun şerefli mevkileridir; meleklerin ve insanlardan ebrârın hazır bulunduğu (yerler). Ve denildi ki: **مشاهد الحج** menâsikin yerleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**ليشهدوا** منافع لهم﴾ [el-Hac/28], ﴿**وليشهدوا** عذابهما﴾ [en-Nûr/2], ﴿ما **شهدنا** مهلك أهله﴾ [en-Neml/49], yani: “hazır bulunmadık”; ﴿والذين لا **يشهدوا** الزور﴾ [el-Furkân/72], yani: onu nefisleriyle de himmetleri ve iradeleriyle de hazır bulunmazlar. **الشهادة**: basîret yahut göz müşâhedesiyle elde edilmiş bir ilimden çıkan sözdür. Ve onun sözü: ﴿**أشهدوا** خلقهم﴾ [ez-Zuhruf/19], yani gözün müşâhedesi; sonra dedi: ﴿ستكتب **شهادتهم**﴾ [ez-Zuhruf/19], şahitliğin **شهود**’dan (hazır bulunmadan) olacağına dikkat çekmek için. Ve onun sözü: ﴿لم تكفرون بآيات الله وأنتم **تشهدون**﴾ [Âl-i İmrân/70], yani: bilirsiniz. Ve onun sözü: ﴿ما **أشهدتهم** خلق السموات﴾ [el-Kehf/51], yani: onları, basîretleriyle onun yaratılışına muttali olanlardan kılmadım. Ve onun sözü: ﴿**عالم الغيب والشهادة**﴾ [es-Secde/6], yani: insanların duyularından ve basîretlerinden gizlenen ve onlarla şahit oldukları (şey). “**شهدت**” iki tarz üzere söylenir: birincisi, ilmin cereyan ettiği yer üzere cereyan eder; ve onun lafzıyla şahitlik ikame edilir; “**أشهد** بكذا” denir; şahit olandan “biliyorum” demesi razı olunmaz; bilakis “**أشهد**” demeye ihtiyaç duyar. İkincisi, yemin yerinde cereyan eder; “Allah ile **أشهد** ederim ki Zeyd gidicidir” der; böylece yemin olur. Onlardan kimi der ki: “**أشهد** dedi de ‘Allah ile’ demedi” ise yemin olur; ve “biliyorum” onun yerinde yemin içinde cereyan eder; yemin cevabıyla cevaplanır; şairin sözü gibi:

- 274 - Ve andolsun bildim ki, elbette benim ölümüm gelecektir

(Şatr, Lebîd’indir; muallakasındandır; ve onun acûzu:
“Şüphesiz ölümler, okları şaşırmaz.”
Ve o, Sîbeveyh’in şahitlerindendir 1/465; Muğnî’l-Lebîb s. 524; ve acûzu şöyle rivayet edilir:
“Ondan sonra bana ne korku vardır ne de yokluk.”
Ve bu rivayetle nisbet edilmemiştir; bk. Hizânetü’l-Edeb 9/159)

Ve denir: **شاهد** ve **شهيد** ve **شهداء**. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولا يأب **الشهداء**﴾ [el-Bakara/282]; dedi: ﴿**واستشهدوا** **شهيدين**﴾ [el-Bakara/282]. Ve denir: “şuna **شهدت**”, yani ona hazır bulundum. Ve “şuna karşı **شهدت**”; dedi: ﴿**شهد** عليهم سمعهم﴾ [Fussılet/20]. Ve bazen **الشهادة** ile hüküm kastedilir; şu söz gibi: ﴿**وشهد** شاهد من أهلها﴾ [Yûsuf/26]. Ve ikrar kastedilir; şu söz gibi: ﴿ولم يكن لهم **شهداء** إلا أنفسهم فشهادة أحدهم أربع **شهادات** بالله﴾ [en-Nûr/6]; eğer o, kendi nefsi için bir şahitlik ise. Ve onun sözü: ﴿وما **شهدنا** إلا بما علمنا﴾ [Yûsuf/81], yani: haber vermedik. Ve Allah Teâlâ dedi: ﴿**شاهدين** على أنفسهم بالكفر﴾ [et-Tevbe/17], yani: ikrar edenler. ﴿لم **شهدتم** علينا﴾ [Fussılet/21]. Ve onun sözü: ﴿**شهد** الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولوا العلم﴾ [Âl-i İmrân/18]; Allah Teâlâ’nın birliğine **شهادة**’si, âlemde ve nefislerimizde birliğine delâlet eden şeyi var etmesidir; şairin dediği gibi:

- 275 - Her şeyde O’na bir âyet vardır *** O’nun bir olduğuna delâlet eder

مقاييس اللغة:

(**شهد**) **الشين** ve **الهاء** ve **الدال**, bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimiz şeyin dışına çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**, zikrettiğimiz asılları; hazır bulunmayı, ilmi ve bildirmeyi bir araya toplar. Denir: **شَهد** **يشهد** **شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların mahzarıdır.

Ve babdan: **الشُّهود**: **الشاهد**’in cem‘idir; o, çocuk doğduğunda çocuğun başında çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**’tir([3]). Şair dedi:

فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])

Ve bir kavim dedi: **شهود**’u devenin: doğurduğu yerin izleridir; kandan veya **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen kimsedir; bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده**, yani ona hazır bulunur. Ve başkaları dedi: bununla adlandırıldı; yere düşmesinden dolayı; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dildir; ve **الشَّاهد**: melektir. A‘şâ ikisini bir beyitte cem‘ etti:

فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])

Onun **شاهده**’i: dildir; ve Allah’ın şahidi—yüce sena O’nundur—o melektir. Amma O’nun—aziz ve celil—kavli:

﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [Âl-i İmrân 18], ilim ehli dedi ki: manası: Allah عزّ وجلّ bildirdi; Allah beyan etti; denildiği gibi: falan, kadı yanında **شَهِدَ**, yani beyan etti ve bildirdi: hak kimin içindir ve kimin üzerinedir. Ve bir kadın **مُشْهِد**’dir; kocası hazır bulunduğu zaman; denildiği gibi, kocası gaip olana: **مُغِيب**. Amma onların “adam **أشْهَدَ** etti” sözü; **إِذا مَذَى** (mezî geldiği zaman), sanki, doğanın başında çıkan sudan zikrettiğimiz şeye hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الشُّهْد**: balmumunun içindeki baldır; ve **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi:

إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])

القاموس المحيط:

**الشَّهادةُ**: kesin bir haberdir; ve **شَهِدَ**, **عَلِمَ** ve **كرُمَ** gibi; ve onun **هاء**’sı sükûnlanabilir. Ve **شَهِدَهُ**, **سَمِعَهُ** gibi, **شُهوداً**: ona hazır bulundu; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شُهودٌ** ve **شُهَّدٌ**. Ve “Zeyd lehine şunu **شَهِدَ**” **شَهادةً**: yanında olan şehadeti eda etti; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شَهْدٌ** (fetha ile); cem‘u’l-cem‘: **شُهودٌ** ve **أشْهادٌ**. Ve **اسْتَشْهَدَهُ**: ondan şahitlik etmesini istedi. Ve **الشَّهيدُ**—ve onun **شين**’i kesrelenir—**الشاهِدُ**’dir; ve bir şehadette **الْأَمينُ**’dir; ve ilminden hiçbir şey gaip olmayan kimsedir; ve Allah yolunda öldürülen kimsedir; çünkü rahmet melekleri onu **تَشْهَدُهُ**, yahut Allah تعالى ve melekleri ona cennetle **شُهودٌ** oldukları için, yahut kıyamet günü geçmiş ümmetlere karşı kendisiyle şahitlik istenenlerden olduğu için, yahut **الشاهِدَة** üzerine düşmesinden dolayı—yani: yer—yahut Rabb’i katında diri, حاضر olduğu için, yahut Allah’ın melekûtunu ve mülkünü **يَشْهَدُ** ettiği için; cem‘i: **شُهَداءُ**; isim: **الشَّهادَةُ**. Ve “şununla **أشْهَدُ**”, yani: yemin ederim. Ve **شاهَدَهُ**: onu gözle gördü. Ve bir kadın **مُشْهِدٌ**: kocası hazır bulundu. Ve namazda **التَّشَهُّدُ**: m. Ve **الشَّاهِدُ**: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم isimlerindendir; ve dil; ve melek; ve cuma günü; ve yıldız; ve atın koşusundan onun iyiliğine şahitlik eden şey; ve çocukla birlikte çıkan sümüksü bir şeye benzer şey; ve işlerden: hızlı olan. Ve **صَلاةُ الشَّاهِد**: akşam namazıdır. Ve **المَشْهودُ**: cuma günü, yahut kıyamet günü, yahut arefe günüdür. Ve **الشَّهْدُ**: baldır; ve damme ile de gelir; ve **الشُّهْدَةُ** daha özeldir; cem‘i: **شِهادٌ**; ve Huzâa’dan Benî Mustaliq’a ait bir sudur. Ve “ **شَهِدَ الله أنَّهُ لا إله إلا هو** ”: yani Allah bildi, yahut Allah dedi, yahut Allah yazdı. Ve “Allah’tan başka ilâh olmadığına **أشْهَدُ** ederim”: yani bildiririm ve beyan ederim. Ve **أشْهَدَهُ**: onu حاضر etti. Ve falan: **أمْذى** etti; **شَهَّدَ** gibi. Ve cariye: hayız gördü ve erdi. Ve **أُشْهِدَ**, meçhul olarak: Allah yolunda öldürüldü; **اسْتُشْهِدَ** gibi; o hâlde o **مُشْهَدٌ**’dir. Ve **المَشْهَدُ** ve **المَشْهَدَةُ** ve **المَشْهُدَةُ**: insanların mahzarıdır. Ve **شُهودُ الناقَةِ**: doğurduğu yerin izleridir; kandan veya **سَلًى**’dan. Ve **زُبَيْرٍ** gibi: zâhid, Hıms emîri **عُمَرُ بنُ سَعْدِ بنِ شُهَيْدٍ**; ve **أحمدُ بنُ عبدِ المَلِكِ بنِ شُهَيْدٍ**: edip.

تاج العروس:

ش - ه - د
**الشَّهَأدةُ**: kesin bir haberdir; **اللِّسَأن** ve **الأَساس**’ta böyle. Ve adam, şuna **شَهُدَ** etti; **عَلِم** ve **كَرُم** gibi; **شَهَداً** ve **شَهادةً**; ve **هاء**’sı, **الأَخفش**’ten, hafifletme için sükûnlanabilir. Şeyhimiz dedi: çünkü üçlü, gözü boğaz harfi olan ve damme ile **فَعُل** yahut kesre ile **فَعِلَ** üzere olan fiilde, gözünün sükûnlanması, hafifletme olarak mutlak câizdir; **الكافية المالكية** ve **التسهيل** ve ikisinin şerhleri ve başkalarında olduğu gibi; bilakis bunda dört lugatı câiz gördüler: **شَهِدَ** **فَرِح** gibi; ve **شَهْد**: **الهاءِ**’nın sükûnu ile, **الشين**’in fethasıyla; ve **شِهْدَ**: onun kesresiyle de, **الهاءِ**’nın sükûnu ile; ve **شِهِدَ**: iki kesre ile. Ve şu beyiti delil getirdiler:

إذا غَابَ عَنَّا غابَ عَنَّا رَبِيعُنا ... وإِن شِهْدَ أَجْدَى خَيْرُهُ ونوافِلُهْ

Ve **شَهِدَه**: **سَمِعَه** gibi, **شُهُوداً**; yani ona hazır bulundu; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شُهودٌ**; yani hazır bulunanlar; ve aslında o bir masdardır. Ve **شُهَّدٌ** de; **رَاكِعٍ** ve **رُكَّعٍ** gibi. Ve denir: “Zeyd lehine şunu **شَهِدَ**” **شَهَادةً**; yani yanında olan şehadeti eda etti; o hâlde o **شاهِدٌ**’dir; cem‘i: **شَهْدٌ** (fetha ile); **صاحِب** ve **صَحْب** ve **سافِرٍ** ve **سَفْر** gibi; ve bazısı onu inkâr eder. Ve o, Sîbeveyh’e göre cem‘ için bir isimdir. Ve **الأَخفش** dedi: o bir cem‘dir; ve cem‘u’l-cem‘: **شُهُودٌ** (damme ile) ve **أَشْهَادٌ**. Ve denir ki fetha ile **فَعْل** vezni, bilinen üç lafızdan başka **أَفعال** üzerine cem‘ olunmaz; dördüncüsü yoktur; Şeyhimiz nakletti. Ve **استَشْهَدَهُ**: ondan şehadeti istedi; ve ondan: “onu yalancı olarak **أَسْتَشْهِدُ** etmem.” Ve Kur’an’da: “ **واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ** ”. Ve “falanı falana karşı **استشهدتُ**”: onun yüklendiği bir şehadeti ikame etmesini istedim. Ve “adamı borçlunun ikrarı üzerine **أَشهَدْت**” ve “onu **استَشهَدْته**” bir mana üzeredir. Ve ondan O’nun تعالى kavli: “ **واسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُم** ”; yani iki şahidi **أَشْهِدُوا**. Ve **الشَّهِيدُ**—ve onun **شين**’i kesrelenir—**اللّيْث** dedi: bu Benî Temîm’in lugatıdır; ve bunun gibi, gözü boğaz harfi olan her **فَعِيل**; ister bunun gibi sıfat olsun, ister **رغِيف** ve **بعير** gibi جامد isim olsun. **الهَمْدانيُّ** Kur’an i‘rabında dedi: Hicaz ehli ve Benî Esed derler: **رَحِيم** ve **رَغيف** ve **بَعير**, evvellerinin fethasıyla. Ve Kays ve Rabîa ve Temîm derler: **رحيم** ve **رغيف** ve **بعير**, evvellerinin kesresiyle. Ve **السُّهَيْليُّ** **الروض**’da dedi: kesre, fiilinin gözü hemze yahut boğaz harflerinden başka bir harf olan her **فَعِيل**’de Temîm’in lugatıdır; evvelini kesrelerler; **رِحِيم** ve **شِهِيد** gibi. Ve İbn Hâlaveyh’in **شرح الدُّرَيْدِيَّة**’sinde: ikinci harfi boğaz harfi olan **فَعِيل** üzere her isimde, **الفاء**’nın **العَيْن**’a tâbi kılınması câizdir; **بِعِير** ve **شِعِير** ve **رِغِيف** ve **رِحِيم** gibi. Ve Şeyh Nevevî, **تحرير**’inde **الليث**’ten nakletti: bir kavim bunu, gözü boğaz harfi olmasa da söyler; **كِبِير** ve **كِرِيم** ve **جِلِيل** ve benzeri gibi. Dedim: onlar Benî Temîm’dir; daha önce geçtiği gibi. **الشَّاهِدُ**: o, bildiğini beyan eden âlimdir. Bunu İbn Sîdeh söyledi.

Ve **الشَّهِيدُ** Allah Teâlâ’nın isimlerinde: bir şehadette emin olan; ve tekmilenin nassı: şehadetinde. Bunu Ebû İshâk söyledi. Yine dedi: Ve denildi ki: **الشَّهِيد** O’nun (Teâlâ’nın) isimlerinde: ilminden hiçbir şeyin kaybolmadığı (gaip olmadığı) kimsedir. Ve **الشَّهِيدُ**: hazır olandır. Ve (bu), **فاعل** hakkında mübalağa bina(lar)ından **فَعِيلٌ**’dir. Şu hâlde ilim mutlak olarak itibara alınırsa o **العَلِيمُ**’dir; bâtın işlere izafe edilirse o **الخَبِيرُ**’dir; zâhir işlere izafe edilirse o **الشَّهِيدُ**’dir. Bununla beraber, kıyamet günü mahlûkat üzerine şahitlik etmesi de itibara alınabilir. Ve **الشَّهِيد** şer‘de: Allah yolunda öldürülen kimsedir. İsimlendirilmesinin sebebinde ihtilaf edildi; denildi ki: Çünkü rahmet melekleri ona şahitlik eder, yani onun yıkanışına yahut ruhunun cennete nakline حاضر olur; yahut İbnü’l-Enbârî’nin dediği gibi, Allah ve melekleri onun için cennetle şahitlerdir. Yahut çünkü o, peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte kıyamet günü, dünyada peygamberlerini yalanlayan geçmiş ümmetler üzerine şahit tutulacak kimselerdendir. Allah Azze ve Celle dedi: “لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا”. Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: Tefsirde geldi ki peygamberlerin ümmetleri âhirette kendilerine gönderileni yalanlarlar; peygamberlerini inkâr ederler; bu, dünyada onlardan resullerin emrini inkâr eden kimse hakkındadır. Böylece Muhammed ümmeti (sallallahu aleyhi ve sellem) peygamberlerin doğruluğuna şahitlik eder ve onların yalanlamaları aleyhine şahitlik eder; peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) de bu ümmet için onların doğruluğuna şahitlik eder. Ebû Mansûr dedi: Ve şehadet, ümmetten daha faziletliye, daha faziletliye olur; onların en faziletlisi Allah yolunda öldürülen kimsedir. Faziletle halktan ayrıldılar; Allah, onların “أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ” olduğunu beyan etti. Sonra fazilette onları, peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) şehit saydığı kimse takip eder; zira dedi ki: “المَبْطُونُ شَهِيدٌ وَالمَطْعُونُ شَهِيدٌ”. Dedi: Ve onlardan, kadının **بِجُمْعٍ** ile ölmesidir. İbnü’l-Esîr dedi: **الشَّهِيد** aslında: Allah yolunda mücahid olarak öldürülen kimsedir; sonra onda genişletildi de, peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) **المَبْطُون**dan, **الغَرِق**ten, **الحَرِق**ten, **صاحِب الهَدْم**dan, **ذاتِ الجَنْب**den ve başkalarından isimlendirdiği kimseye ıtlak olundu. Yahut **الشَّاهِدَةِ** üzerine düşmesinden dolayı; yani yer (arz); bunu Sâğânî nakletti. Yahut çünkü o diridir, ölmemiştir; sanki Rabb’inin yanında şahit, yani hazırdır; böylece Nadr b. Şümeyl’den geldi. Ebû Dâvûd onu ondan nakletti. Ebû Mansûr dedi: Onun, Allah Azze ve Celle’nin şu sözünü te’vil ettiğini görüyorum: “وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ”; sanki onların ruhları Dârü’s-selâm’a diri olarak ihzar edildi; başkalarının ruhları ise ba‘se kadar te’hir edildi. Dedi: Bu, güzel bir sözdür. Yahut çünkü o Allah’ın melekûtunu ve mülkünü müşahede eder. **المَلَكُوت**: nefislerin ruhlarına mahsus gayb âlemidir. **والمُلْكُ**: tabiî hissedilirlerden şehadet âlemidir. Menâvî’nin Ta‘rîfât’ında böyledir.

İşte bunlar, **الشَّهِيد**in isimlendirilmesinin sebebinde altı veçhedir. Ve denildi ki: Allah’ın emrinde hakkın şehadetiyle kıyam etmesinden dolayı; ta ki öldürüldü. Ve denildi ki: Çünkü öldürülmekle Allah’ın ona hazırladığı kerâmeti görür. Yahut çünkü gazvelere şahit oldu. Yahut çünkü zâhir hâliyle iman ve hayırla bitiş (hâtime) kendisi için şahitlik edildi. Yahut çünkü onun üzerinde, şehadetiyle şahitlik eden bir şahit vardır; o da kanıdır.

Ve bunlar beş başka veçhedir; böylece bunların toplamı on bir veçhe oldu. Bunun dışındakiler ise, doğru düşünen müteemmil yanında bunlardan birine döndürülmüştür. Şeyhimiz dedi: Ve onun اشتقاقında ihtilaf ettiler: **الشَّهَادة**den mi, yoksa **المُشَاهَدة**den mi, yahut **الشُّهُود**dan mı; yahut **فَعِيل** mânâca **مفعول** mudur, yahut mânâca **فاعل** midir? Ve her biri için veçheler zikrettiler. Bunun çoğunu muharreren mühezzeben, Şeyh Ebû’l-Kâsım es-Süheylî **الروض الأُنُف**’te, üzerine ziyade olmayacak şekilde zikretti.

Çoğulu: **شُهَداءُ**. Hadiste: “أَرْوَاحُ الشّثهَداءِ فِي حَوَاصِلِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ مِنْ وَرَقِ الجَنَّةِ”. İsim: **الشَّهَادةُ**; onda ihtilafa yakın zamanda işaret geçmişti. Ve **اَشْهَدُ** bununla: yemin ederim. Musannif, **بصائِرِ ذَوِي التمييز**’de dedi: Onların “**شَهِدْت**” sözü: iki tarz üzere söylenir. Birincisi, ilim mecrasında cereyan eder; ve onun lafzıyla şehadet ikame edilir; “**أَشْهَد** bununla” denir; şahitten “bilirim” demesi razı olunmaz; bilakis “**أَشْهَد**” demesi gerekir. İkincisi, kasem mecrasında cereyan eder; şöyle der: “Allah ile **أَشْهَد**: Zeyd gidicidir.” Onlardan kimi der ki: “**أَشْهَدُ**” dedi de “Allah ile” demediğinde, kasem olur; ve “bildim” kasemde onun mecrasında cereyan eder; kasemin cevabıyla cevaplanır; şu sözü gibi:
“وَلَقَدْ عَلِمْتُ لَتَأْنِيَنَّ عَشِيَّةً”
Ve onu müşahede ile **شاهَدَهُ مُشَاهدةً**: onu gördü; onu **شَهِده** gibi. Ve **المُشَأهَدةُ**: sâliklerin ve istikamet ehlinin menzillerinden yüksek bir menzildir; o, kuds sıfatlarını giyinen ve işaretlerin dillerini susturan معاينة müşahedesidir; ve aynü’l-yakîne çeken cem‘ müşahedesidir; ve burası onun işaretlerinin mahalli değildir. Ve bir kadın **مُشْهِدٌ** (هاء’sız): kocası حاضر oldu. Ve bir kadın **مُغِيبةٌ**: kocası ondan gaip oldu. Ve bu (sonuncusu) **هاء** ile (olan): Araplardan böylece hıfz olundu; kıyas mezhebi üzere değil.

Ve namazda **التَّشَهُّدُ**: mâlûmdur; o, “**التَّحِيّاتُ للهِ**” kıraatidir. Onun اشتقاقı “**أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ** ve **أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ**”dendir. Ve o, **الشَّهَادَة**den **تَفَعُّل**dür; ve o, şer‘î vaz‘lardan(dır). Ve **الشَّاهِدُ**: peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) isimlerindendir. Allah Azze ve Celle dedi: “إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا”; yani ümmetin üzerine tebliğ ve risalet ile; ve denildi ki: beyan edici. Ve Teâlâ dedi: “وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ”. Müfessirler dedi: **الشاهد**: peygamberdir (sallallahu aleyhi ve sellem). Ve **الشاهد**: dil (lisân)dır; onların “falânın güzel bir **شَاهِدٌ**i vardır” sözünden; yani güzel bir ibare. Ebû Bekir, onların “falânın ne **رُوَأءٌ**u var ne **شَاهِدٌ**i” sözünde dedi: mânâsı: onun ne görünüşü var ne dili. Ve **الشَّاهِدُ**: melektir. Mücâhid dedi: “وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ”; yani koruyucu bir melek. A‘şâ dedi:
فلا تَحْسَبَنِّي كافراً لكَ نِعْمَةً ... عَلَى شاهِدِ يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ
Ferrâ dedi: **الشاهد**: cuma günüdür. Şemir, Ebû Eyyûb el-Ensârî hadîsinde rivayet etti: “O, ikindi namazını zikretti; sonra dedi: Ondan sonra, **الشَّاهِدُ** görülünceye kadar namaz yoktur.” Dedi: Ebû Eyyûb’a dedik: **الشَّاهِدُ** nedir? Dedi: yıldızdır; sanki gecede şahitlik eder; yani hazır olur ve görünür. Ve **الشَّاهِد**: atın koşusundan, onun kalitesine ve geçişine şahitlik eden şeydir; onu İbnü’l-A‘râbî tefsir etti. Süveyd b. Kura‘dan, bir öküzün vasfında şu beyti inşad etti:
ولو شَاءَ نَجَّاهُ فلم يَلْتَبِسْ بِهِ ... له غائِبٌ لم يَبْتَذِلْهُ وشاهِدٌ
Başkası dedi: Onun **شاهِدُه**’i: koşusunu بذل etmesidir; ve onun **غائِبُه**’i: koşusunun korunmuş olmasıdır. Ve **الشَّاهِدُ**: çocukla birlikte çıkan, sümüğe benzer bir şeydir; çoğulu **شُهُودٌ**dur. Humeyd b. Sevr el-Hilâlî dedi:
فَجاءَتْ بِمِثْلِ السَّابِرِيِّ تَعَجَّبُوا ... له والثَّرَى ما جَفَّ عَنْهُ شُهُودُهَا
İbn Sîde dedi: **الشُّهُود**: **الحُوَار**ın başında bulunan aşılar (fidanlar)dır. Ve işlerden **الشَّاهِد**: süratli olandır. Ve **صَلاةُ الشاهِدِ**: akşam namazıdır. Şemir dedi: O, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine racidir. Başkası dedi: Bu namaz, göğün yıldızları vaktinde görüldüğü için **صَلاَةَ البَصَرِ** diye isimlendirilir; böylece göz, yıldızın görülmesini idrak eder; bundan dolayı ona **صلاةُ البَصَرِ** denildi. Ve **صلاة الشّاهد** hakkında denildi ki: o, sabah namazıdır; çünkü yolcu onu, **الشَّاهِد** gibi kılar; ondan kısaltmaz. Dedi:
" فَصَبَّحَتْ قَبْلَ أَذانِ الأَوَّلِ
" تَيْمَاءَ والصُّبْحُ كَسَيْفِ الصَّيْقَلِ
" قَبْلَ صَلاَةِ الشَّاهِدِ المُسْتَعْجِلِ"

Ve Ebû Saʿîd **الضَّرِير**’den rivayet olundu ki şöyle dedi: Akşam namazı, onda mukim ile yolcunun eşit olması ve onun kısaltılmaması sebebiyle “şâhid” diye adlandırılır. Ebû Mansûr dedi ki: Birinci söz (daha evlâdır); çünkü sabah namazı da kısaltılmaz; onda da hazır olan ile yolcu eşit olur; buna rağmen “şâhid” diye adlandırılmadı. Ve **المَشْهُود**: cuma günü yahut kıyamet günü yahut Arefe günü; sonuncusunu Ferrâ söyledi; çünkü insanlar bunların her birine şahit olurlar, onda hazır bulunurlar ve onda toplanırlar. Bazı müfessirler dedi ki: **الشاهد**: cuma günüdür; **المشهود**: kıyamet günüdür. Ve **الشَّهْدُ**: baldır; mumundan sıkılmadığı müddetçe; فتح ile Temîm’e göredir; **المصباح**’ta olduğu üzere **العالِيَة** ehli için ضمّ edilir; tekili **شَهْدة** ve **شُهْدة**’dir. Ve denildi ki: **الشُّهْدة** daha özeldir; çoğulu: **شِهَأدٌ** (kesre ile). Ümeyye dedi ki:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاَءٍ ... لُبَابَ البُرِّ يُلْبَكُ بالشِّهَادِ
Yani: buğdayın özünden. Ve **الشَّهْد**: Huzâʿa’dan Benî Mustaliḳ’a ait bir sudur; Sâğânî onu nakletti.

Aziz tenzilde: “**شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إلاّ هُوَا**”. Münzirî, mânâsı hakkında Ahmed b. Yahyâ’ya sordu; o dedi ki: yani Allah bildi; ve kitapta “Allah **شَهِدَ** oldu” olan her şey böyledir; yahut “Allah dedi”; bunu İbnü’l-Aʿrâbî söyledi. İbnü’l-Enbârî dedi ki: mânâsı: Allah, O’ndan başka ilâh olmadığını açıkladı. Ebû Ubeyde dedi ki: **شَهِدَ اللهُ**’un mânâsı: Allah hükmetti; hakikati: Allah bildi ve Allah açıkladı; çünkü şâhid, bildiğini açıklayan âlimdir. Allah, yarattığı her şeyle tevhidine delâlet etti; böylece, O’nun inşa ettiğinden bir tek şeyi bile inşa etmeye hiç kimsenin güç yetiremeyeceğini açıkladı. Melekler, O’nun büyük kudretinden gördükleri sebebiyle şahit oldular; ilim sahipleri de, yanlarında sabit olan ve O’nun yaratmasından—başkasının güç yetiremeyeceği—açığa çıkan şey sebebiyle şahit oldular. Ebû’l-ʿAbbâs dedi ki: **شَهِدَ اللهُ**: Allah açıkladı ve izhar etti. Ve şâhid, hâkimin yanında şahitlik etti; yani bildiğini açıkladı ve onu izhar etti. Müezzinin sözünde: “**أَشْهَدُ أَن لا إِلهَ إلاّ اللهُ** ve **أَشهَدُ أَنَّ محمداً رسولُ الله**”. Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi ki: yani, Allah’tan başka ilâh olmadığını bilirim ve Allah’tan başka ilâh olmadığını açıklarım. Ve **أَشْهَدَهُ إِمْلاَكَه**: onu hazır etti. Ve **أَشْهَدَ** falan: Saʿleb’den naklen ulaştı. Ve **أَشْهَدَ**: peştamalı sarardı ve yeşerdi. Ve **أَشْهَدَ**: **شَهَّدَ تَشْهِيداً** gibi mezi getirdi. Bu, Sâğânî’dendir; ancak o, tefsirinde şöyle dedi: meziyi çoğalttı. Ve **المَذْيُ**: küçük bir balcıktır. Ebû ʿAmr’dan: oğlan **أَشْهَدَ** olur; yani mezi getirdiğinde ve eriştiğinde; cariye **أَشْهَدَت** olur; yani hayız gördüğünde ve eriştiğinde. Ve şu beyit okundu:
" قامَتْ تُنَأجِي عامِراُ فأَشهَدا
" فَدَاسَها لَيْلَتَهُ حَتَّى اغْتَدَى
Kisâî’den: adam **أُشْهِدَ** (meçhul) oldu: Allah yolunda şehit olarak öldürüldü; **استُشْهِدَ** gibi: şehadete rızıklandırıldı; o hâlde o **مُشْهَدٌ**’dir; **مُكْرَمٍ** gibi. Ve şu beyit okundu:
" أَنا أَقُولُ سأَمُوتُ مُشْهَدَا
Ve **المَشْهَد** ve **المَشْهَدةُ** ve **المَشْهُدَةُ**: hepsinde فتح ile; sonuncuda hâ’nın ضمّ edilmesi; Ferrâ’dan, **نوادر**’inde: insanların mahzarı ve toplanma yeridir. Ve Mekke’nin **مَشَاهِدُ**’i: bundan, onların orada toplandıkları mevkilerdir. Ve devenin **شُهُودُ**’u (ضمّ ile): doğurduğu yerin izleridir; yani içinde doğurulduğu yer; kandan yahut eşten. Bazı nüshalarda: eşten yahut kandan. Ve **زُبَيْرٍ** gibi: zâhid şeyh, Ömer; nüshalarda böyle. Doğrusu: Saʿd b. **شُهَيْد** b. ʿAmr’ın oğlu ʿUmeyr’dir; Humus emiri; sahâbîdir; ona “**نَسِيجُ وَحْدِه**” denirdi. Kız kardeşi Saʿd’ın kızı Sellâme’dir; onun bir zikri vardır. Ve Ebû ʿÂmir Ahmed b. ʿAbdülmelik b. Ahmed b. ʿAbdülmelik b. ʿUmer b. Muhammed b. ʿÎsâ b. **شُهَيْد** el-Eşcaʿî; edip; **حانُوت العَطَّار** kitabının müellifi. Kurtuba’da 382 yılında doğdu; rütbe ve celâleti atalarından miras aldı; 436 yılında vefat etti. Kabir taşında, şiirinden:
يا صاحِبي قُمْ فقَد أَطَلْنا ... أَنَحْنُ طُولَ المَدَى هُجُودُ
فقال لِي لنْ نقومَ منها ... ما دامَ مِن فَوقِنا الجَليدُ

تَذْكُرُ كَمْ لَيلةِ نَعِمْنا ... في ظِلِّهَأ والزَّمانُ عِيدُ
وكَمْ سُرورٍ هَمَي علينا ... سَحابُهُ بِرُّهُ يَجُود
كُلٌّ كأَنْ لم يَكُنْ تَقَضَّى ... وشُؤْمُه حاضرٌ عَتِيدُ
حَصَّلَه كاتِبٌ حَفِيط ... وضَمَّه صادِقٌ شَهِيد
يا وَيْلَنَا إِن تَنَكَّبَتْنا ... رَحْمةُ مَنْ بَطْشُهُ شَدِيدُ
يا ربِّ عَفْواً فأَنتَ مَوْلى ... قَصَّرَ في أَمْرِكَ العَبِيدُ

Ve babası: Ebû Mervân ʿAbdülmelik b. Ahmed b. ʿAbdülmelik b. **شُهَيْد** el-Kurtubî; Kâsım b. Asbağ ve başkasından rivayet etti; 393 yılında öldü. Ve ʿAbdülmelik b. Mervân b. **شُهَيْد** Ebû’l-Hasen el-Kurtubî; 408 yılında öldü; ikisini İbn Beşkûvâl zikretti.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الشَّهاده** yemindir; onunla, yüce sözünün tefsiri yapıldı: “**فشَهَادهُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهادات باللهِ**”. Ve **المَشْهُود**: sabah namazıdır. Ve **يَومٌ مشهودٌ**: göğün ve yerin ehlinin hazır bulunduğu gündür. Ve **الأَشْهَأد**: meleklerdir; **شاهِدٍ**’in çoğulu; **ناصِر** ve **أَنصار** gibi. Ve denildi ki: onlar peygamberlerdir. Ve “**فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ**”: yani sizden kim ay içinde şehre şahit olursa. Ve **الشَّهَادَه**: insanlardan topluluk. Ve **المَشْهودةُ**: o, yazılmış olandır; yani melekler ona şahit olur ve namaz kılan için sevabı yazılır. İbn Sîde dedi ki: **الشاهِدُ**: sultanın yanında **الشَّهَأدة**’dendir; Kurâʿ bunu bundan fazla tefsir etmedi. Ve **تَشهَّدَ**: şehadeti talep etti. Ve **مُنْيَة شَهَادةَ**: Mısır’da bir köydür. Ve **ذو الشَّهَأدَتَيْن**: Huzeyme b. Sâbit’tir. Ve **الشاهِد** b. **غَأفِق** b. ʿAkk, Ezd’dendir. Ve kâtibenin **شُهْدَةُ**’si (ضمّ ile): bilinen (bir şey)dir; فتح ile: Ebû’l-Leys ʿAtîḳ b. Ahmed es-Sûfî, **شهْدة** sahibi; Mısır’da Ahmed b. ʿAtâ er-Rûzbârî ve Ahmed b. Hasan b. ʿAlî el-Mısrî’den hadis rivayet etti; **ابْن شَهْدَة** diye tanındı; Reşîd el-ʿAttâr’ın şeyhlerindendir.
