# شهر (ش-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

- Harfler: ش - ه - ر
- Kur'an'da: 21 geçiş · 17 ayet · 14 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (14)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَشْهُرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8F%D8%B1%D9%8D.md) | أَفْعُلٍ | Aylar | 4 | 4 | [2:226](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:226.md) |
| [الشَّهْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Ay | 2 | 2 | [2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:185.md) |
| [شَهْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Ay | 2 | 2 | [9:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/9:36.md) |
| [شَهْرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Ay | 2 | 1 | [34:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/34:12.md) |
| [شَهْرَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فَعْلَيْنِ | İki ay | 2 | 2 | [4:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/4:92.md) |
| [أَشْهُرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8F%D8%B1%D9%8C.md) | أَفْعُلٌ | Aylar | 1 | 1 | [2:197](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:197.md) |
| [الشَّهْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Ay | 1 | 1 | [2:194](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:194.md) |
| [الشَّهْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Ay | 1 | 1 | [2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:217.md) |
| [الشُّهُورِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%90.md) | الْفُعُولِ | Aylar | 1 | 1 | [9:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/9:36.md) |
| [الْأَشْهُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%87%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | الْأَفْعُلُ | Aylar | 1 | 1 | [9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/9:5.md) |
| [بِالشَّهْرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%90.md) | بِالْفَعْلِ | Ay ile | 1 | 1 | [2:194](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:194.md) |
| [شَهْرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Ay | 1 | 1 | [97:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/97:3.md) |
| [شَهْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | فَعْلُ | Ay | 1 | 1 | [2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:185.md) |
| [وَالشَّهْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | وَالْفَعْلَ | Ve ay | 1 | 1 | [5:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/5:97.md) |

## Mücavir kökler — 169 mücavir (201 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 38 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
2. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 32 · Hiram keçe demektir
3. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 23 · “Sume” damga demektir
4. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 14 ortak ayet · G² 20 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
5. [قلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Anahtardır
6. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
7. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
8. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
9. [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
10. [رمض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…
11. [زود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Azık
12. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Eveye yuva demektir
13. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Koyar
14. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
15. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “On” demektir
16. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Sülle çokluk demektir
17. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Su birikintisidir
18. [ألو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Elyu yele demektir
19. [حيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Havd (dat) havuz demektir
20. [رفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır
21. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
22. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Alıkoyarlar
23. [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hemen soyundu
24. [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere
25. [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sel demektir
26. [شنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…
27. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
28. [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Topuk demektir
29. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Haml: İple yüklenen yük demektir
30. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kadınlar
31. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Beyt ev demektir
32. [صيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Av
33. [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Maden eriyiğidir
34. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Tam
35. [وزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Vedia heybe demektir
36. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
37. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hisar kale duvarı demektir
38. [رصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
39. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Dağın sivri noktası demektir
40. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
41. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sütle dolu memedir
42. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
43. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İş ayakkabısı
44. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
45. [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yardım istenilen
46. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
47. [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Harir, ipek demektir
48. [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
49. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
50. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayızdan kesilen kadın demektir
51. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · سندس Hint kumaşıdır
52. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sufur” süpürgedir
53. [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zorluk
54. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sicim bağıdır
55. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
56. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Avuç demektir
57. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
58. [فيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
59. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
60. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md), [هـلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md), [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin gizlilikten çıkıp gözle görülür, parlak ve belirgin biçimde açığa çıkması, kılıcın kınından sıyrılması gibi görünürlük kazanması |
| Çekirdek Özet 2 | Hilalin görünmesiyle başlayıp toplumsal şahitlik ve hukuki bağlayıcılık üreten, döngüsel ve sayılabilir zaman dilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın ve toplumsal düzenin gizli veya belirsiz değil, herkesçe doğrulanabilir açık gök işaretlerine ve kamusal ilana dayandırılması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca takvimsel soyut bir süreye indirgeyip kökündeki aleniyet, görünürlük ve tanıklık boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Şiddetle açığa çıkma, algıyı aniden uyarma ve dikkat çeken bir beliriş sergileme; [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) (parlak ışık parlaması), [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) (alenen hazır bulunma, tanıklık etme), [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) (sesin veya yüksekliğin aniden fırlaması), [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) (içsel yönelimin dışa taşması) köklerinde olduğu gibi | ر | Çekirdeğin anlık ve şiddetli beliriş anlamını insan başı ve ufuk çizgisi yönünde sürekli, yayılan ve herkesçe tanınan bir görünürlüğe, aleniyete ve döngüsel ilana dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, karanlığı veya kapalılığı yarma, dikkat çeken bir iz bırakma |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Görünür olma, dikkat çekme, işaret etme ve açıkça ortaya çıkma |
| ر | İnsan başı | Ufukta yükselme, en üst noktada belirme, başkalarınca fark edilme |
| شهر | Karanlığı yararak dikkat çekecek biçimde ufukta yükselme ve görünürlük kazanma | Kökün bütünü, hilalin gök kubbede ilk kez belirmesi veya kılıcın kından sıyrılarak havaya kaldırılması gibi, gizliliği yırtan aleniyeti ve toplumsal tanınırlığı ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hilalin kavsiyle gökte ilk kez açıkça parlayıp görünmesi; kılıcın kınından sıyrılarak herkesin göreceği biçimde yukarı kaldırılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rimme beytinde hilalin ilk görünümünü ifade etmek üzere kökü şu şekilde kullanır: فأصبح أجلى الطرف ما يستزيده / يرى الشهر قبل الناس وهو نحيل |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayetlerde kılıcın kından çekilip meydana çıkarılması için شَهَرَ سَيْفَهُ ifadesi yer alır; bu somut hareket sonradan şöhret, ifşa ve hilale dayalı kamusal zaman birimi için temel oluşturmuştur |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça شهر kökü, Sami dillerinin genelinde göksel bir ışık kaynağının belirmesi, hilal ve ay döngüsüne bağlı zaman birimi anlam matrisiyle temsil edilir. Kökün asıl Sami morfemik omurgası, Kuzeybatı Sami dillerinde hilal ve ay tanrısı veya bizzat ay kavramıyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Ugarit dilinde ay tanrısı ve hilali belirten šhr biçimi, Fenike ve İbranice katmanında hilal biçimindeki süsleri ifade eden śaharon (שַׂהֲרֹן) kelimesi ve Süryanicede ay ile gece bekçiliğini çağrıştıran sahrā (ܣܗܪܐ) kökleri aynı semantik havuzun parçasıdır. Arapçada bu kök, gök cisminin bizzat fiziki kütlesinden ziyade, onun ilk defa görünür oluşuna, karanlıktan sıyrılıp dikkat çekmesine ve dolayısıyla gizlilik karşıtı bir aleniyet, şöhret ve teşhir boyutuna odaklanarak özgün bir semantik derinleşme kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kılıcı kından sıyırma ve hilali görme | Somut örtüden sıyrılma eylemi zamanla toplumsal bilinirlik ve otuz günlük takvimsel dilime aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ugaritçe šhr, İbranice śaharon, Süryanice sahrā | Hilal, ay döngüsü ve hilal biçimli alametler temelinde ortak bir Sami kelime dağarcığına dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanabilir geniş Afro-Asyatik kökteşlik tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Payne Smith.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهر | Anlamlı | Açığa çıkmak, hilal, ay | Bir şeyin gizlilikten çıkıp herkesçe bilinmesi ve hilal döngüsü | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شره](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87.md) | Anlamlı | Aşırı hırs, açgözlülük | Bir nesneye veya yiyeceğe karşı tutkunun kontrolsüzce dışa vurması | Ortak çekirdekteki dışa taşma boyutu; Kur'an'da geçmez |
| [هشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D8%B1.md) | Anlamlı | Dağılmak, gevşemek | Bir şeyin toparlanmış halden çözülüp etrafa yayılması | Dışa yayılma anlamı; Kur'an'da geçmez |
| [هرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B4.md) | Anlamlı | Karıştırmak, kışkırtmak | İki şeyi birbirine sürtüp harekete geçirmek, köpekleri kışkırtmak | Keskin uyarım boyutu; Kur'an'da geçmez |
| رشه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için kullanım kaydı düşülmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [رهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B4.md) | Anlamlı | Titremek, çarpmak | Hayvanın yürürken ayaklarının birbirine çarpması, damarın atması | Ritmik ve belirgin hareket; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهر | Merkez | Aleniyet ve takvimsel zaman | Hilalin görünmesiyle ilan edilen ve herkesçe bilinen zaman dilimi | Fiziksel görünürlük ile toplumsal hukukun başladığı dönemi birleştirir |
| [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Göksel kütle ve ışık | Gökteki ayın fiziki varlığına, aydınlatma gücüne ve kütlesine odaklanır | Zaman süresini değil, gök cisminin kendisini ifade eder |
| [هـلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) | Komşu | İlk beliriş ve sesli ilan | Hilalin ilk doğuş anı ve bu anın sevinçle, sesle duyurulması | Başlangıç anını ve feryadı vurgular; sürenin tamamını kapsamaz |
| [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) | Komşu | Yörünge ve döngü | Gök cisimlerinin dairesel hareketi ve uzaysal rotası | Zamanın niteliğine değil mekanik ve kozmik yörüngeye işaret eder |
| [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) | Zıt | Gizlilik ve örtülülük | Bir şeyin algılardan saklanması, belirsizleşmesi ve örtülmesi | شهر kökünün gerektirdiği aleniyet ve görünürlüğün tam zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهر | Hilal ile başlayan kamusal zaman dilimi | Hem astronomik görünürlüğü hem de toplumsal ilanı ve takvimi kapsar | Kesin |
| Latince | mensis, claritas | Ay döngüsü, parlaklık | mensis salt takvim süresini karşılar, claritas ise kökün şöhret ve açıklık boyutuna denk gelir | Güçlü |
| İngilizce | month, renown | Ay, tanınırlık | month takvimi verirken kökün görünürlük ve aleniyet boyutunu dışarıda bırakır; iki kelime gerekir | Güçlü |
| Almanca | Monat, Bekanntheit | Ay, bilinirlik | Monat yalnızca zaman ölçüsüdür; kökün kından sıyrılma ve ilan boyutunu taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | mois, notoriété | Ay, şöhret | mois takvimsel zamanı karşılarken notoriété kökün toplumsal aleniyet tarafını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Hilalin ilk görünümü ve oruç zamanı | Doğrulanabilir gök olayı | Ramazan ayına erişme ve hilali bizzat görerek mükellef olma bağlamı (Bakara [2:185](https://lisan.digital/tr/ayet/2:185.md)) |
| Haram aylar ve dokunulmazlık | Hukuki ve toplumsal barış süresi | Savaş yasağının bulunduğu, can ve mal güvenliğinin garanti altına alındığı aylar bağlamı (Bakara [2:194](https://lisan.digital/tr/ayet/2:194.md), [2:217](https://lisan.digital/tr/ayet/2:217.md), Mâide [5:2](https://lisan.digital/tr/ayet/5:2.md), [5:97](https://lisan.digital/tr/ayet/5:97.md), Tevbe [9:5](https://lisan.digital/tr/ayet/9:5.md)) |
| Sayılabilir takvim birimi | Yıllık kozmik ve ilahi nizam | Yaratılıştan bu yana geçerli olan on iki aylık ilahi nizam bağlamı (Tevbe [9:36](https://lisan.digital/tr/ayet/9:36.md)) |
| İbadet ve menasik vakti | Hac mevsimi | Haccın belirli ve bilinen aylarda icra edilmesini bildiren bağlam (Bakara [2:197](https://lisan.digital/tr/ayet/2:197.md)) |
| Kefaret ve bekleme süresi | Aile ve ceza hukuku süresi | Zıhâr, hataen öldürme veya iddet sürelerinin ay cinsinden tayini bağlamı (Nisâ [4:92](https://lisan.digital/tr/ayet/4:92.md), Mücâdele [58:4](https://lisan.digital/tr/ayet/58:4.md), Talâk [65:4](https://lisan.digital/tr/ayet/65:4.md)) |
| Mesafe ve hız ölçüsü | Zaman-mekan kat etme süresi | Süleyman peygambere rüzgarın boyun eğdirilmesi ve bir aylık mesafeyi bir anda alması bağlamı (Sebe' [34:12](https://lisan.digital/tr/ayet/34:12.md)) |
| Değer ve üstünlük ölçüsü | Niteliksel zaman | Kadir gecesinin bin aydan daha hayırlı olduğunu bildiren değer bağlamı (Kadir [97:3](https://lisan.digital/tr/ayet/97:3.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi düzen ve kozmik ölçü | Zamanın mahluk oluşu, takvimdeki ilahi takdir ve nesî uygulamasının batıllığı | Zamanın keyfi insan müdahalesinden arındırılıp ilahi ilana bağlanması |
| Fıkıh | İbadet ve ceza sürelerinin belirlenmesi | Hilalin rüyet ile mi yoksa hesap ile mi sübut bulacağı; haram aylarda savaş yasağı | Görünürlüğün ve tanıklığın hukuki bağlayıcılık doğurması |
| Tefsir | شهر kelimesinin hilal ile ilişkisi | Bakara 185 ve Tevbe 36 ayetlerinde kelimenin bizzat hilal mi yoksa otuz günlük süre mi olduğu | Hilalin belirmesi ile sürenin başlaması arasındaki zorunlu irtibat |
| Hadis | Hilali gözetleme ve şöhret yasağı | Hilali görünce oruç tutulması emri ve şöhret elbisesi giymekten sakındıran nehiyler | İbadetin aleni rüyete bağlanması; kişisel büyüklük ve teşhirden kaçınma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet vakitleri | Kamusal takvim | İbadetlerin başlangıç ve bitişini herkesçe gözlemlenebilir kılmak | Oruç ve hac gibi kolektif ibadetler gizli bilgiye değil açık rüyete bağlanır | Kesin |
| İlmi | Astronomik gözlem | Döngüsel zaman birimi | Gökyüzündeki değişimin periyodik olarak kaydedilmesi ve hesaplanması | Kamerin halleri gözlemlenerek nesnel ve evrensel bir zaman hesabı üretilir | Kesin |
| Siyasi | Kamu güvenliği | Dokunulmazlık dönemi | Şiddetin durdurulduğu, ticaret ve hac yollarının korunduğu ortak barış alanı | Haram aylar siyasi çatışmaları donduran kamusal bir uzlaşı zemini sağlar | Kesin |
| İktisadi | Borç ve sözleşme vadeleri | Vade standardı | Alacak, borç, kira ve iddet gibi hukuki yükümlülüklerin zamanlanması | Belirsizliği önleyerek ekonomik işlemlerde adil ve şeffaf bir ödeme takvimi kurar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik faz değişimi ve işaret fonksiyonu | Bir sinyalin sıfır noktasından tepe noktasına çıkarak algılanabilir hale gelmesi ve periyodun başlaması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusal bildirim ve hukuki yürürlük | Bir yasanın veya kararın gizli tutulmayıp resmi gazetede yayımlanarak herkese alenen duyurulmasıyla bağlayıcı hale gelmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | شهر kelimesini yalnızca takvim yaprağındaki soyut otuz günlük rakamsal bir süre sayıp, kökün gerektirdiği rüyet, aleniyet ve kamusal şahitlik boyutunu devre dışı bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da ay, sadece bir zaman parçası değil; gökyüzünde herkesin tanıklık edebileceği açık bir ayet, hukuki dokunulmazlıkların başladığı kamusal barış alanı ve ibadetlerin kolektif ilanıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetlerin ve hukuki sürelerin başlangıcını halktan kopuk, gizli veya yapay müdahalelere açık hale getirmek; haram ay kavramının sağladığı küresel barış zeminini tarihsel bir ayrıntı sanmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman tasavvurunun soyut, keyfi veya gizemli bir bilgiye değil; herkesin görebileceği açık, şeffaf ve fıtri gök olaylarına dayandığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Orucun farziyeti (Bakara [2:185](https://lisan.digital/tr/ayet/2:185.md)), haram aylar ve savaş hukuku (Bakara [2:194](https://lisan.digital/tr/ayet/2:194.md), 217; Mâide [5:2](https://lisan.digital/tr/ayet/5:2.md), 97; Tevbe [9:5](https://lisan.digital/tr/ayet/9:5.md), 36), hac menasiki (Bakara [2:197](https://lisan.digital/tr/ayet/2:197.md)) ve kefaret süreleri ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanın insan eliyle tahrif edilmesini (nesî geleneğini) mahkum eder; zamanın başlangıcını bürokratik veya gizli bir otoriteye değil, toplumsal tanıklığa ve fıtri alamete emanet eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hilalin gökyüzünde kavis çizerek belirip karanlığı yarması ve kılıcın kınından sıyrılarak herkesin göreceği biçimde yukarı kaldırılması.
- Soyut anlam: Bir durumun, vaktin veya hükmün gizlilikten kurtulup kamusal aleniyet, tanınırlık ve bağlayıcılık kazanması.
- Sistematik karşılık: Bireysel kanaatlerin ötesinde, açık gök işaretlerine dayalı toplumsal mutabakat, hukuki takvim ve barış güvencesi.
- LaTeX modeli: $$T = \int_{t_0}^{t_0 + \tau} \theta(V(t) - V_c) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $T$ hukuken ve fiilen geçerli olan ayı temsil eder. $t_0$ hilalin gökte belirdiği ilk anı, $\tau$ tam bir periyodik döngüyü simgeler. $V(t)$ gök olayının veya durumun zamana bağlı görünürlük ve aleniyet seviyesini, $V_c$ ise toplumsal tanıklık için gereken eşik değerini gösterir. $\theta$ basamak fonksiyonu olup, görünürlük kritik eşiği aştığında ($V > V_c$) fonksiyon $1$ değerini alarak süreyi ve hukuki bağlayıcılığı başlatır; görünürlük eşiğin altında kaldığında ise zaman kamusal bir ay hükmü kazanmaz.

## Geçtiği ayetler (17 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:185.md) — شَهْرُ · الشَّهْرَ

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ramazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

### [Bakara 2:194](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:194.md) — الشَّهْرُ · بِالشَّهْرِ

الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Haram ay haram aya karşılıktır. Hürmetler karşılıklıdır. Kim size saldırırsa, siz de tıpkı onun saldırdığı gibi ona saldırın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah şüphesiz takva sahibleriyle beraberdir.

### [Bakara 2:197](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:197.md) — أَشْهُرٌ

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Hacc, bilinen aylardır. Her kim o aylarda kendisine haccı farz ederse; artık haccda kadına yaklaşmak, günah işlemek, tartışma yoktur. Siz ne hayır yaparsanız, Allah onu bilir. Bir de azık edininiz. Şüphesiz ki, azığın en hayırlısı, takvadır. Ey akıl sahibleri; Ben’den korkun.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:217.md) — الشَّهْرِ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:226](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:226.md) — أَشْهُرٍ

لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kadınlarına yaklaşmamaya yemin edenler için dört ay beklemek vardır. Eğer yeminlerinden dönerlerse şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/2:234.md) — أَشْهُرٍ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): İçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Nisa 4:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/4:92.md) — شَهْرَيْنِ

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Bir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Maide 5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/5:2.md) — الشَّهْرَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın nişanelerine, haram olan aya, hediye olan kurbanlığa, gerdanlıklı hayvanlara ve Rabblarından nimet, rıza taleb ederek Beyt’ül Haram’a gelenlere hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoydukları için bir kavme olan kininiz, siz haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın. Günah işlemek ve aşırı gitmek üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah’ın cezası şiddetlidir.

### [Maide 5:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/5:97.md) — وَالشَّهْرَ

جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah Ka’be’yi, o haram evi insanlar için hayat ve güven kaynağı kıldı. Keza o haram olan ayı da, kurbanı da, boynu bağlı olan kurbanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde ve yerde olanları bildiğini ve Allah’ın gerçeten her şeyi bilici olduğunu bilmeniz içindir.

### [Tevbe 9:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/9:2.md) — أَشْهُرٍ

فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde dört ay daha dolaşın. Ve bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakamazsınız. Hem Allah, gerçekten kafirleri rüsvay edendir.

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/9:5.md) — الْأَشْهُرُ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/9:36.md) — الشُّهُورِ · شَهْرًا

إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Doğrusu ayların sayısı; gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah’ın kitabında oniki aydır. Bunlardan dördü haram olanlardır. İşte doğru din budur. O halde bunlardan nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle nasıl toplu olarak savaşıyorlarsa, siz de onlarla tolu olarak savaşın. Ve bilin ki; muhakkak Allah, müttakilerle beraberdir.

### [Sebe 34:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/34:12.md) — شَهْرٌ

وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Süleyman’a da rüzgarı, gündüz estiğinde gidişi bir aylık mesafedir. Akşamleyin de gelişi bir aylık mesafedir. Ve onun için su gibi erimiş bakır akıttık. Cinnlerden de Rabbının izniyle elinin altında iş göreni verdik. Onlardan her kim, Bizim emrimizden çıkarsa; ona alevli ateşin azabından tattırırız.

### [Ahkaf 46:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/46:15.md) — شَهْرًا

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Biz; insana, anne ve babasına ihsan etmesini tavsiye ettik. Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu. Taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır. Nihayet erginlik çağına ulaşınca ve kırk yaşına varınca der ki: Rabbım bana; ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve senin hoşnud olacağın salih amel işlememi ilham et. Bana verdiğin gibi soyuma da salah ver. Doğrusu ben, Sana döndüm. Ve gerçekten ben, müslümanlardanım.

### [Mücadele 58:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/58:4.md) — شَهْرَيْنِ

فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kim de bulamazsa; temas etmezden önce birbiri peşinden iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen altmış yoksulu doyurur. Bu; Allah’a ve peygamberine iman etmekte olduğunuz içindir. Bunlar, Allah’ın hudududur. Ve kafirler için elim bir azab vardır.

### [Talak 65:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/65:4.md) — أَشْهُرٍ

وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan adetten kesilmiş olanların iddetieğer şüphe edersenizüç aydır. Henüz adet görmemiş olanlar da böyle. Gebe kadınların süresi ise; yüklerini vaz’etmeleridir. Kim, Allah’tan korkarsa; O, işinde bir kolaylık halkeder.

### [Kadir 97:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/ayet/97:3.md) — شَهْرٍ

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ

Meal (IK): Kadr gecesi; bin aydan daha hayırlıdır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kamer gökteki ayın kütlesi demektir. Şehr ise sürekli değişen görüntüsüdür. Sonra zamana ad olmuştur. “Şöhret” de burdan gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والراء معهما
هش ر، ه ر ش، ش ه ر، ر ه ش، ش ر ه مستعملات
هشر:
الهَيْشَر: نبات رِخْوٌ فيه طول، على رأسه بُرْعُومة كأنه عُنُق الرأل، قال:
كأنّ أعناقَها كُـرّاثُ سـائفةٍ		طارتْ لفائفُهُ، أو هَيْشَرٌ سُلُب
أي: مسلوب الورق.
ورجلٌ هَيْشَرٌ، أي: رِخْوٌ ضعيف.
والمِهْشارُ من الإبِلِ: الّتي تضع قبْلَ الإبل، وتَلْقَحُ في أوّل ضَرْبة، ولا تُماجِن.
هرش:
رجلٌ هَرِشٌ، أي: مائقٌ جافٍ.
والمُهارَشَةُ في الكلابِ ونحوها كالمخارشةِ، ويُقال: هارَشَ بينَ الكِلاب. قال:
كأنّ طُبْـيَيْهـا إذا مـا درّا		جِرْوا رَبيضٍ هُورِشا فَهرّاً
شهر:
الشَّهْر والأَشْهُر عدد، والشّهور جماعة.
والمشاهرة: المُعاملةُ شهراً بشهرٍ.
والشَّهريّةُ: ضربٌ من البراذينِ، وهو بينَ المُقْرِف من الخَيْلِ والبِرْذَوْنِ.
والشُّهُرَةُ: ظهورُ الشّيء في شُنْعةٍ حتّى يَشْهَرَه النّاس، ورجلٌ مشهورٌ ومُشَهَّر.
وشَهَر سيفَهُ، إذا انتضاه فرفعَهُ على النّاس، وفي الحديث: ليس منّا من شهر علينا السِّلاح. قال:
وقد لاح للسّاري الذي أكْمَلَ السُّرَى		على أُخْرَياتِ اللّيل فتقٌ مُشَـهَّـرُ
أي: صُبْحٌ مَشْهورٌ وامرأةٌ شهيرةٌ، وهي العريضةُ الضَّخْمة، وأتان شهيرة مثلها.
رهش:
الرَّهَشُ: ارتهاشٌ في الدّابّة، وهو أن تَصْطكَّ يداهُ في مَشْيه، فيعقِر رواهشَه، أي: عصب يديه، والواحدةُ: راهِشة. وكذلك في يد الإنسان رواهشُها، وهي عصبها من باطنِ الذِّراع.
والارتهاش: ضَربٌ من الطَّعْن في عَرْض، قال:
أبا خالدٍ لولا انتظاريَ نَصْـرَكُـمْ		أخذتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا
وارتهاشه: تحريك يديه.
ورجلٌ رُهْشوشٌ: حييٌّ سخيٌّ رقيقُ الوَجْه.
ولقد تَرَهْشَشَ، وهو بيِّنُ الرُّهْشة والرُّهْشُوشِيّة، قال:
أنت الجوادُ رِقَّةَ الرُّهْشُوشِ
أي: تَرِقُّ رِقَّةَ الرُّهْشُوش.
شره:
رجلٌ شَرِهٌ: شَرْهانُ النّفس، حريصٌ.
هيا شَراهِيا، بالعبرانيّة: يا حيُّ يا قيّوم.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الشين** ve **الراء** onlarla birlikte
**هش ر**، **ه ر ش**، **ش ه ر**، **ر ه ش**، **ش ر ه** kullanılagelenlerdir

**هشر**:
**الهَيْشَر**: içinde uzunluk bulunan yumuşak bir bitkidir; başında, sanki **الرأل**’in boynu gibi bir tomurcuk vardır. Dedi ki:
Sanki boyunları, yaprakları uçmuş bir pırasadır; yahut yaprakları soyulmuş bir **هَيْشَر**
Yani: yaprağı soyulmuş.
Ve bir adam **هَيْشَر**’dir; yani: yumuşak, zayıf.
Ve develerden **المِهْشار**: develerden önce doğuran, ilk vuruşta gebe kalan ve nazlanmayan (deve)dir.

**هرش**:
Bir adam **هَرِش**’tir; yani: ahmakça gevşek, kuru.
Ve köpeklerde ve benzerlerinde **المُهارَشَة** tıpkı **المخارشة** gibidir; ve “köpeklerin arasını kızıştırdı” denir: **هارَشَ بينَ الكِلاب**. Dedi ki:
Sanki iki memesinin sütü akınca, **هُورِشا** sonra da **فَهرّاً** (olan) bir **رَبيض**’in yavrusu (gibi)dir

**شهر**:
**الشَّهْر** ve **الأَشْهُر** sayıdır; **الشّهور** ise topluluktur.
Ve **المشاهرة**: ay ay muamele etmektir.
Ve **الشَّهريّة**: **البراذين**’den bir türdür; o, atlardan **المُقْرِف** ile **البِرْذَوْن** arasındadır.
Ve **الشُّهُرَة**: bir şeyin çirkinlik içinde ortaya çıkmasıdır; ta ki insanlar onu **يَشْهَرَه** (meşhur etsin). Ve bir adam **مشهور** ve **مُشَهَّر**’dir.
Ve **شَهَر سيفَهُ**: onu çekip insanlara karşı kaldırdığı zaman (denir). Ve hadiste: “Üzerimize silahı **شهر** eden bizden değildir.” Dedi ki:
Gece yürüyüşünü tamamlayan gece yolcusuna, gecenin sonlarında yarılmış bir **مُشَـهَّـرُ** göründü
Yani: meşhur bir sabah. Ve bir kadın **شهيرة**dir; o, geniş, iri olandır. Ve bir dişi eşek de onun gibidir: **شهيرة**.

**رهش**:
**الرَّهَشُ**: binek hayvanda **ارتهاش**tır; o da yürüyüşünde iki elinin birbirine çarpmasıdır; böylece **رواهشَه**’ini, yani iki elinin sinirini yaralar; tekili: **راهِشة**. Aynısı insanın elinde de vardır: onun **رواهشُها**’sı; o da önkolun iç tarafından olan sinirleridir.
Ve **الارتهاش**: enine bir saplama türüdür. Dedi ki:
Ey **خالد**’in babası, sizin yardımınızı beklemem olmasaydı, mızrağımı alırdım da onunla enine **فارتهشْتُ** ederdim
Ve onun **ارتهاشه**’si: iki elini hareket ettirmektir.
Ve bir adam **رُهْشوش**’tur: hayâlı, cömert, yüzü ince.
Ve gerçekten **تَرَهْشَشَ** etti; o, **الرُّهْشة** ve **الرُّهْشُوشِيّة** bakımından açıktır. Dedi ki:
Sen, **الرُّهْشُوش**’un inceliği (gibi) incelik (sahibi) cömertsin
Yani: **الرُّهْشُوش**’un inceliği gibi incelirsin.

**شره**:
Bir adam **شَرِه**’tir: nefsi **شَرْهان**dır; hırslıdır.
**هيا شَراهِيا**: İbranice olarak: “Ey diri, ey kayyûm.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَهْرُ: واحد الشُهورِ. وقد أَشْهَرْنا، أي أتى علينا شَهْرٌ. قال الشاعر:
ما زِلْتُ مُذْ أَشْهَرَ السُفّارُ أَنْظُرُهُمْمثلَ انتظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ
ابن السكيت: أَشْهَرْنا في هذا المكان: أقمنا فيه شهراً. وقال ثعلب: أَشْهَرْنا: دخلنا في الشَهْرِ. والمُشاهَرَةُ من الشهْر، كالمُعاومَة من العام. والشُهْرَةُ: وضوح الأمر. تقول منه: شَهَرْتُ الأمر أَشْهَرُهُ شَهْراً وشُهْرَةً، فاشْتَهَرَ أي وضح. وكذلك شَهَّرْتُهُ تَشْهيراً. ولفلان فضيلةٌ اشْتَهَرَها الناسُ. وشَهَرَ سَيفَه يَشْهَرُهُ شَهْراً، أي سَلَّهُ.

##### Türkçe

**الشَهْرُ**: **الشُهورِ**’un biridir. Ve **أَشْهَرْنا**, yani üzerimizden bir **شَهْرٌ** geçti. Şair dedi ki:
“**ما زِلْتُ مُذْ أَشْهَرَ السُفّارُ أَنْظُرُهُمْمثلَ انتظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ**”

İbnü’s-Sikkît: Bu yerde **أَشْهَرْنا**: orada bir ay ikamet ettik. Sa‘leb dedi ki: **أَشْهَرْنا**: **الشَهْرِ**’e girdik. Ve **المُشاهَرَةُ** **الشهْر**’dandır; **المُعاومَة**’nin **العام**’dan olması gibi. Ve **الشُهْرَةُ**: işin açıklığıdır. Ondan şöyle dersin: **شَهَرْتُ** işi **أَشْهَرُهُ** **شَهْراً** ve **شُهْرَةً**; böylece **فاشْتَهَرَ** yani açık oldu. Yine aynı şekilde: **شَهَّرْتُهُ** onu **تَشْهيراً**. Ve falan kimse için bir fazilet vardır; insanlar onu **اشْتَهَرَها**. Ve **شَهَرَ** kılıcını **يَشْهَرُهُ** **شَهْراً**, yani onu kınından çekti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش ر
هشر ، هرش ، شهر ، شره ، رهش : مستعملة .
هشر : قال الليث : الهَيْشَر : نباتٌ رخْوٌ ، فيه طول ، على رأسه بُرْعومة كأنه عُنق الرَّأْل .
وقال ذو الرّمّة :
كأنّ أعناقَها كُرّاتُ سائِفَةٍ
طارتْ لفائِفُه أو هَيْشَرٌ سُلُبُ
قال : ورجل هَيْشَر : رِخو ضعيف .
وقال الأصمعي : الهَيْشر : شجر يَنبت في الرَّمل يَطول ويستوي ، وله كِمامة للبزْر في رأسه ، والسائفة : ما استرقَّ من الرمل .
وقال الليث : المِهشار من الإبل : التي تضع قبلَ الإبل وتَلقَحُ في أوَّل ضَربة ولا تُماجِن .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهُشَيْرَةُ : تصغير الهَشْرة ، وهي البَطر .
وفي ( النوادر ) : شجرةٌ هَشُورٌ وهَشِرة ، وهَمُور وهَمِرة ، إذا كان ورقُها يسْقُط سريعاً .
قال أبو زيد : الهَيْشَر : كَنْكَر البُرِّ ينبُت في الرِّمال .
وقال أبو زياد : الهَيْشر له ورقةٌ شاكَّةٌ وزهرتُه صفراء ، له قصبة في وَسَطه .
ابن دُرَيد : الهَشُور من الإبل : المُحْتَرِق الرِّئة .
هرش : الليث : رجلٌ هَرِشٌ ، وهو الجافي المائِقُ . والمُهارَشة في الكلاب ونحوها : كالمُخَارشة . يقال : هارَشَ بين الكلاب ، وأنشد :
جِرْوَا رَبيضٍ هُورِشا فَهَرّا
غيره : يقال : هو الكلْبُ هِراش وخِراش .
وقال أبو عُبَيدة : فرسٌ مُهارِش العِنان : أي خفيفُ العِنان ، وأنشد :
مُهارِشةُ العِنان كأنّ فيها
جرادَة هَبْوةٍ فيها اصفِرار
وقال مرّة : مُهارِشَة العِنان : هي النَّشِيطة . وقال الأصمعيّ : فرسٌ مُهارِشة العنان : خفيفةُ اللِّجام كأنها تهارِشه .
شهر : قال الليث : الشَّهر والأشْهُر : عَدَد ، والشُّهور جماعة ، والمُشاهَرة : المعاملَة شَهْراً بشَهْر .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ ) ( البَقَرَة : 197 ) .
قال الزجَّاج : معناه وقتُ الحج أشهرٌ معلومات .
وقال الفرّاء : الأشهُرُ المعلومات من الحجّ : شوَّل وذو القعدة وعَشْر من ذي الحجّة . قال : وإنما جاز أن يقال : أشهُر ، وإنما هما شهران وعَشْر من ثالث ، وذلك جائزٌ في الأوقات .
قال الله جل ذكره ) وَاذْكُرُواْ اللَّهَ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَيْنِ ) ( البَقَرَة : 203 ) وإنما يتعجّل في يوم ونصف ، وتقول العرب : له اليوم يومان مذ لم أَرَه ، وإنما هو يومٌ وبعض آخر . قال : وليس هذا بجائز في غير المواقيت ، لأنّ العرب قد تَفعل الفِعل في أقلَّ من الساعة ثم يُوقِعونه على اليوم ، ويقولون : زُرْتُه العامَ ، وإنما زَاره في يومٍ منه .
وقال الزَّجاج : سمّي الشهر شَهْراً : لشُهْرته وبيانِه .
وقال غيرُه : سمّي شَهْراً باسم الهلال إذا أهلّ يسمَّى شهراً ، والعَرَب تقول : رأيتُ الشهرَ : أي رأيت هلالَه .
وقال ذو الرمّة :
يَرَى الشَّهْرَ قبلَ الناس وهو نَحيلُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يُسمَّى القمر شَهْراً لأنه يُشهر به .
وقال الليث : الشّهريّة : ضَربٌ من البَراذين ، وهي بين المُقْرِف من الخيل والبِرْذَوْن .
قال : والشُّهْرة : ظهورُ الشيء في شُنْعة حتى يَشهَره الناس ، ورجل مشهور ، وأَمْر مشهور ، ومُشهَّر ، وشَهَر فلانٌ سيفَه : إذا انتضاه من غِمْده فَيرفَعَهُ على الناس .
وفي الحديث : ( ليس منّا مَن شَهَر علينا السِّلاح ) .
وقال ذو الرمّة :
وقد لاحَ للساري سُهَيلٌ كأنّه
على أخرَياتِ الليلِ فَتْقٌ مشهَّرُ
أي صُبح مشهور . قال : وامرأةٌ شَهيرة : وهي العَريضة الضَّخمة ، وأتانٌ شهِيرة : مِثلُها ، والعَرَب تقول : أشهرْنا مُذْ لم نَلْتَق : أي أتَى علينا شهرٌ ، وأشهرنا منذُ نزلْنا على ماء كذا : أي أتَى علينا شهرٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الشُّهْرة : الفَضِيحة .
وأنشد الباهليّ :
أَفِينَا تَسُوم الشاهِريّة بعدما
بدا لك مِنْ شَهْر المُلَيْساء كوكب
شهْرُ المُلَيْساء شهرٌ بين الصَّفَرِيَّة والشتاء ، وهو وقتٌ يَنقطِع فيه المِيرة تقول : تُعرَض علينا الشاهريَّة في وقتٍ ليس فيه ميرة ، وتَسومُ : تعرض ، والشاهريّة : ضرب من العِطْر معروف .
رهش : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الرّواهش : عُروقُ باطنِ الذِّراع ، والنَّواشر : عروقُ ظاهِر الكفّ .
وقال الأصمعيّ في الرَّواهش كما قال ، قال : والنَّواشر عُروقُ ظاهِر الذِّراع .
وقال الليث : الرّهش ارتهاشٌ يكون في الدابة ، وهو أن تَصطَكَّ يداه في مشيه فيَعْقِر رَواهِشَه وهي عَصَب يديْه ، والواحدة راهِشة ، وكذلك في يَدِ الإنسان روَاهِشُها : عَصَبُها من باطن الذِّراع .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنّه قال : واحد الرَّاوهِش : راهش بغير هاء ، وأنشد :
وأَعددْتُ للحَرب فَضْفَاضَةً
دِلاصاً تَثَنَّى على الرّاهِش
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ وأبي عمرو : النَّواشر الرَّواهش : عروق باطِن الذِّراع ، والأشاجِع : عروقُ ظاهرِ الكفّ .
وقال النَّضر : الارتهاش والارتعاش واحد .
وقال الليث : الارتهاش : ضَربٌ من الطَّعْن في عَرْض ، وأنشد :
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نَصْرَكمْ
أخذتُ سِناني فارتَهَشْتُ به عَرْضاً
قال : وارتهاشُه : تَحريكُ يديه . قلت : معنى قوله فارتهشْتُ به : أي قَطعْتُ به رَواهِشي حتى يَسيلَ منها الدّم وَلا ترقأ فأموت . يقول : لولا انتظاري نصْرَكم لقتلتُ نفسي آنفاً .
أبو عمرو : ناقةٌ رَهيش : أي غَزِيرة صفيٌّ ، وأنشد :
وخَوَّارة منها رَهيشٌ كأنما
بَرَى لَحْمَ مَتْنَيْها عن الصُّلْب لاحِبُ
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الناقة الرُّهْشوش : الغَزِيرة اللبن .
وقال الليث : رجلٌ رُهْشوش : حَييٌّ سَخِيٌّ رقيقُ الوَجْه ، وأنشد :
أنتَ الكريمُ رِقَةَ الرُّهْشُوش
يريد : يَرِقّ رِقَّة الرُّهْشوش ، ولقد تَرهْشَشَ وهو بَيِّنُ الرُّهشة والرُّهشوشيَّة .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : الرَّهيش النَّصْل الرقيق ، وأنشد :
بِرَهِيشٍ من كِنَانَتِه
كتلظِّي الجَمْر في شَرَرِهْ
وقال الأصمعي : المُرْتَهِشة من القسيّ : التي إذا رُمِي عنها اهتزتْ فَضَرَب وتَرُها أبهَرَها . قال : والرَّهِيشُ : التي يُصيب وَترُها طائِفَها ، والطائف : ما بين الأبهَر والسِّيَة .
شره : قال الليث : رجلٌ شَرِهٌ : شَرْهَان النَّفْس حريص : ويقال : شَرِه فلانٌ إلى الطعام يَشرَه شَرَهاً : إذا اشتدّ حِرْصُه عليه ، قال : وقولُهم : هَيَا شَراهِيَا ، معناه : ياحَيُّ يا قَيْوم ، بالعِبْرانيّة .

##### Türkçe

ه ش ر
**هشر** ، **هرش** ، **شهر** ، **شره** ، **رهش** : kullanımdadır.

**هشر** : **الليث** dedi: **الهَيْشَر**: yumuşak bir bitkidir; onda uzunluk vardır; başında, sanki **الرَّأْل**’in boynu gibi bir tomurcuk vardır.
Ve **ذو الرّمّة** dedi:
Sanki boyunları, kılıç gibi (ince) kum yığınlarıdır;
Onun lifleri uçmuştur; yahut (o) soyulmuş **هَيْشَر**’dir.
Dedi: ve adam **هَيْشَر**: yumuşak, zayıftır.
Ve **الأصمعي** dedi: **الهَيْشر**: kumda biten bir ağaçtır; uzar ve düzgünleşir; başında tohum için bir kılıfı vardır; **السائفة**: kumdan incelmiş olan şeydir.
Ve **الليث** dedi: develerden **المِهشار**: develerden önce doğuran ve ilk vuruşta gebe kalan ve cilveleşmeyen (dişi)dir.
**أبو العباس** , **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الهُشَيْرَةُ**: **الهَشْرة**’nin küçültmesidir; o da **البَطر**’dır.
Ve (**النوادر**)’de: **شجرةٌ هَشُورٌ** ve **هَشِرة** , ve **هَمُور** ve **هَمِرة**: yaprağı hızlıca düşerse.
**أبو زيد** dedi: **الهَيْشَر**: kumlarda biten buğdayın **كَنْكَر**’idir.
**أبو زياد** dedi: **الهَيْشر**’in dikenli bir yaprağı vardır ve çiçeği sarıdır; ortasında bir kamışı vardır.
**ابن دُرَيد**: develerden **الهَشُور**: akciğeri yanmış olandır.

**هرش** : **الليث**: adam **هَرِشٌ**: o, kaba, ahmak olandır. Ve köpeklerde ve benzerlerinde **المُهارَشة**: **المُخَارشة** gibidir. Denir: köpeklerin arasını **هارَشَ** etti; ve inşad etti:
**جِرْوَا رَبيضٍ هُورِشا فَهَرّا**
Başkası: denir: o köpek **هِراش** ve **خِراش**’tır.
Ve **أبو عُبَيدة** dedi: at **مُهارِش العِنان**: yani dizgini hafif; ve inşad etti:
**مُهارِشةُ العِنان كأنّ فيها
جرادَة هَبْوةٍ فيها اصفِرار**
Ve **مرّة** dedi: **مُهارِشَة العِنان**: o, çevik olandır. Ve **الأصمعيّ** dedi: at **مُهارِشة العنان**: yuları hafiftir; sanki onu **تهارِشه** eder.

**شهر** : **الليث** dedi: **الشَّهر** ve **الأشْهُر**: sayıdır; **الشُّهور** topluluktur; **المُشاهَرة**: ay ay muamele etmektir.
Ve Allah, aziz ve celil, dedi: (**الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ**) (**البَقَرَة**: 197).
**الزجَّاج** dedi: manası: haccın vakti, bilinen aylardır.
Ve **الفرّاء** dedi: hacdan bilinen aylar: Şevval, Zilkade ve Zilhicce’den on (gün)dür. Dedi: ancak **أشهُر** denilmesi caiz oldu; hâlbuki o iki ay ve üçüncüden on (gün)dür; bu, vakitlerde caizdir.
Allah, yüce zikri, dedi ) **وَاذْكُرُواْ اللَّهَ فِى** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَيْنِ** ) (**البَقَرَة**: 203) ; hâlbuki ancak bir gün ve yarımında acele eder; Araplar der: onu görmeyeli onun için bugün iki gündür; hâlbuki o bir gün ve bir başka (günün) bir kısmıdır. Dedi: bu, vakitler dışında caiz değildir; çünkü Araplar fiili bir saatten daha azında yapabilir, sonra onu gün üzerine vâki kılarlar; ve derler: onu bu yıl ziyaret ettim; hâlbuki onu onun bir gününde ziyaret etmiştir.
Ve **الزَّجاج** dedi: aya **شَهْراً** adı verildi: onun şöhreti ve açıklığı sebebiyle.
Ve başkası dedi: hilâlin adıyla **شَهْراً** adlandırıldı; hilâl görününce ona ay denir; Arap der: **رأيتُ الشهرَ**: yani hilâlini gördüm.
Ve **ذو الرمّة** dedi:
İnsanlardan önce **الشَّهْر**’i görür; hâlbuki o incedir.
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: aya **شَهْراً** denir; çünkü onunla ilan edilir.
Ve **الليث** dedi: **الشّهريّة**: **البَراذين**’den bir türdür; o, atlardan **المُقْرِف** ile **البِرْذَوْن** arasındadır.
Dedi: ve **الشُّهْرة**: bir şeyin çirkinlik içinde ortaya çıkmasıdır; ta ki insanlar onu şöhretlendirsin; ve adam **مشهور**; ve iş **مشهور**; ve **مُشهَّر**; ve falan, kılıcını **شَهَر** etti: onu kınından çekip çıkarırsa, onu insanların üzerine kaldırır.
Ve hadiste: (**ليس منّا مَن شَهَر علينا السِّلاح**).
Ve **ذو الرمّة** dedi:
Gece yürüyene **سُهَيلٌ** göründü; sanki o,
Gecenin sonlarında, şöhretlendirilmiş bir yarıktır.
Yani meşhur bir sabah. Dedi: ve kadın **شَهيرة**: o, geniş, iri olandır; ve dişi eşek **شهِيرة**: onun gibidir. Ve Arap der: **أشهرْنا مُذْ لم نَلْتَق**: yani üzerimizden bir ay geçti. Ve **أشهرنا** şu su başına indiğimizden beri: yani üzerimizden bir ay geçti.
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: **الشُّهْرة**: rezilliktir.
Ve **الباهليّ** inşad etti:
**أَفِينَا تَسُوم الشاهِريّة بعدما
بدا لك مِنْ شَهْر المُلَيْساء كوكب**
**شهْرُ المُلَيْساء**: **الصَّفَرِيَّة** ile kış arasında bir aydır; o, azığın kesildiği bir vakittir. Dersin: azığın olmadığı bir vakitte bize **الشاهريَّة** arz olunur; ve **تَسومُ**: arz eder; ve **الشاهريّة**: bilinen bir tür kokudur.

**رهش** : **ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الرّواهش**: önkolun iç tarafının damarlarıdır; **النَّواشر**: avucun dış tarafının damarlarıdır.
Ve **الأصمعيّ** **الرَّواهش** hakkında, dediği gibi dedi; dedi: ve **النَّواشر** önkolun dış tarafının damarlarıdır.
Ve **الليث** dedi: **الرّهش**: binek hayvanda olan bir **ارتهاش**’tır; o, yürüyüşünde iki elinin birbirine çarpmasıdır; böylece **رَواهِشَه**’ini yaralar; o, iki elinin siniridir; bir tanesi **راهِشة**’dir. Aynı şekilde insanın elinde de onun **روَاهِشُها**’ı: önkolun iç tarafından olan sinirleridir.
Ve bana **المنذري** **أبي الهيثم**’den haber verdi ki o dedi: **الرَّاوهِش**’in teki: **راهش**’tir, **هاء** olmaksızın. Ve inşad etti:
**وأَعددْتُ للحَرب فَضْفَاضَةً
دِلاصاً تَثَنَّى على الرّاهِش**
**أبو عبيد** , **الأصمعيّ** ve **أبي عمرو**’dan: **النَّواشر** **الرَّواهش**: önkolun iç tarafının damarlarıdır; **الأشاجِع**: avucun dış tarafının damarlarıdır.
Ve **النَّضر** dedi: **الارتهاش** ve **الارتعاش** birdir.
Ve **الليث** dedi: **الارتهاش**: enlemesine bir tür saplamadır; ve inşad etti:
**أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نَصْرَكمْ
أخذتُ سِناني فارتَهَشْتُ به عَرْضاً**
Dedi: ve onun **ارتهاشُه**’i: iki elini hareket ettirmesidir. Dedim: onun sözü **فارتهشْتُ به**’nin manası: yani onunla **رَواهِشي**’mi kestim; ta ki onlardan kan aksın ve durmasın da öleyim. Diyor ki: sizin yardımınızı beklemeseydim, az önce kendimi öldürürdüm.
**أبو عمرو**: dişi deve **رَهيش**: yani bol, saf (sütlü); ve inşad etti:
**وخَوَّارة منها رَهيشٌ كأنما
بَرَى لَحْمَ مَتْنَيْها عن الصُّلْب لاحِبُ**
**أبو عبيد** **الأصمعيّ**’den: dişi deve **الرُّهْشوش**: sütü bol olandır.
Ve **الليث** dedi: adam **رُهْشوش**: hayâlı, cömert, yüzü yumuşak olandır; ve inşad etti:
**أنتَ الكريمُ رِقَةَ الرُّهْشُوش**
İster: **الرُّهْشوش**’un inceliği gibi incelir. Ve gerçekten **تَرهْشَشَ** etmiştir; o, **الرُّهشة** ve **الرُّهشوشيَّة**’si açık olandır.
**أبو عبيد** , **الأصمعيّ**’den: **الرَّهيش**: ince ok ucudur; ve inşad etti:
**بِرَهِيشٍ من كِنَانَتِه
كتلظِّي الجَمْر في شَرَرِهْ**
Ve **الأصمعي** dedi: yaylardan **المُرْتَهِشة**: kendisinden atılınca titreyen; böylece kirişi onun **أبهَر**’ini vurandır. Dedi: ve **الرَّهِيشُ**: kirişi onun **طائِف**’ine isabet eden (yay)dır; ve **الطائف**: **الأبهَر** ile **السِّيَة** arasındaki şeydir.

**شره** : **الليث** dedi: adam **شَرِهٌ**: nefsi **شَرْهَان** olan, hırslı; ve denir: falan yemeğe **شَرِه** eder, **يَشرَه شَرَهاً**: ona hırsı şiddetlenirse. Dedi: ve onların sözü: **هَيَا شَراهِيَا**; manası: İbranice olarak: “ey diri, ey kayyûm”.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])
(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)

(**شهو**) **الشين** ve **الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir: **رجلٌ شَهْوانُ** (şehvetli bir adam), ve **شيءٌ شَهِيّ** (iştah çekici bir şey).

(**شهب**) **الشين** ve **الهاء** ve **الباء** tek bir asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir parça içinde bir beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبةُ** sırf beyaz olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahlık karışan bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**; eğer onun üst tarafı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد** sahibi gün için: **أشهبُ**, ve **الليلة الشّهباءُ** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**; eğer olgunlaşıp (kuruyup) onun aralarında bir şey yeşil kalırsa. Ve babdandır: **الشِّهاب**; o, parlak bir ateş alevdir. Ve muhakkak falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda (savaşta) bilinen, meşhur olduğu zaman; parlak yıldızların şöhreti gibi. Ve denir: muhakkak **النّصل الأشهبَ** o kimsedir ki hafif bir bilemeyle bilenmiştir; ta ki onun siyahlığı gitmiştir. Ve denir: muhakkak **الشّهاب** parlak süttür; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu çoğalmıştır da başka bir renk ile karışan beyazlık gibi olmuştur.

(**شهد**) **الشين** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimiz şeyin dışına çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; hazır bulunma, ilim ve bildirme olarak zikrettiğimiz asılları toplar. Denir: **شَهد يشهد شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.

Ve babdandır: **الشُّهود**; **الشاهد**’in cem‘idir; o, çocuk doğduğu zaman çocuğun başı üzerinde çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**’tir. Şair dedi:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها
Ve bir kavim dedi: devenin **شهود**’u: doğurduğu yerin izleri; kandan veya **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen; bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder, yani ona hazır bulunur. Ve başkaları dedi: bununla adlandırıldı; çünkü onun yere düşmesi sebebiyle; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dil; ve **الشَّاهد**: melek. A‘şâ ikisini bir beyitte cem etti:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ
Onun **شاهده**’si: dil; ve Allah’ın şahidi—yüce övgüsü—o, melektir. Amma O’nun—aziz ve celil—kavli:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]
İlim ehli dedi ki: onun manası: Allah—aziz ve celil—bildirdi; Allah açıkladı; denildiği gibi: falan kimse kadı yanında **شَهِدَ** etti; eğer açıkladı ve kimin hakkı olduğunu ve kimin aleyhine olduğunu bildirdiyse. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**; eğer kocası hazır ise; kocası gaip olana denildiği gibi: **مُغِيب**. Amma onların “**أشْهَدَ الرّجُلُ**” sözü; eğer mezi geldiyse; sanki yeni doğanın başı üzerinde çıkan sudan zikrettiğimiz şeye hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الشُّهْد**: balmumu içindeki bal; ve **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ

(**شهر**) **الشين** ve **الهاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; işte bir açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların كلامında **الهِلال**’dir; sonra her otuz gün hilâlin adıyla adlandırıldı da **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; çünkü Acem, dillerinde hilâlin adıyla otuz günü adlandırırlar. Bunun delili ذي الرّمّة’nin sözü:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ
Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**; eğer onu kınından çektiyse. Ve falan kimse insanlar içinde bununla **شُهِر** olundu; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**; eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.

(**شهق**) **الشين** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddı; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir, ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimiz şeydir. Ve bazısı dedi: falan kimse **ذو شاهقٍ**’tır; eğer onun öfkesi şiddetlendi ise. Ve belki bununla beraber bir ses olur.

(**شهل**) **الشين** ve **الهاء** ve **اللام** bazı renklerde bir asıldır; o, gözde **الشُّهْلة**’dir; bu da, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.

Ve bu babda olmayanlardandır: **امرأةٌ شهلة**; dediler: o, yarım akıllı (kısmen akıllı)dır. Dediler: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasfedilmez. Dil ehli böyle dedi. Amma Araplar **شَهْل** ile isimlendirmiştir; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.

Ve yine şâz olanlardandır: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**; ve zannederim ki **الشين** bir **جيم**’den بدل edilmiştir. Ve onların ihtiyaç için “**شهلاء**” demeleri de böyledir; o, ibdâl babındandır; asıl **الكاف**’tır: **الشَّكْلاء**.

(**شهم**) **الشين** ve **الهاء** ve **الميم** bir asıldır; zekâya delâlet eder. Denir bundan: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimse için **مَشهوم** derler; o, sahih bir قياس’tır; çünkü o korkuya kapıldığı zaman kalbinin zekâsı ortaya çıkar. Ve derler: muhakkak **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahihse, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; babın قياس’ından olması uzak değildir. A‘şâ onda şöyle der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ
Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”.
([3]) Asılda: “الفرس”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس**—**الغين**’in kesresiyle—çocuk çıktığı sırada onunla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان** (شهد)’de olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133, ve **اللسان** (شهد).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; ve daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahric edilmiştir.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671; ve onun ikinci mısraı **اللسان** (شهر)’de okunmuştur.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (شهم).
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشهر: مدة مشهورة بإهلال الهلال، أو باعتبار جزء من اثني عشر جزءا من دوران الشمس من نقطة إلى تلك النقطة. قال تعالى: ﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن﴾ [البقرة/185]، ﴿فمن شهد منكم الشهر فليصمه﴾ [البقرة/185]، ﴿الحج أشهر معلومات﴾ [البقرة/197]، ﴿إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا﴾ [التوبة/36]، ﴿فسيحوا في الأرض أربعة أشهر﴾ [التوبة/2]، والمشاهرة: المعاملة بالشهور كالمسانهة والمياومة، واشهرت بالمكان: أقمت به شهرا، وشهر فلان واشتهر يقال في الخير والشر.

##### Türkçe

- **الشهر**: **الهلال**’in hilâl olarak görünmesiyle meşhur bir müddet; yahut, güneşin bir noktadan o noktaya dönüşünün on iki cüzünden bir cüz’ü itibar edilerek (olan müddet). Yüce Allah dedi ki: ﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن﴾ [البقرة/185]، ﴿فمن شهد منكم الشهر فليصمه﴾ [البقرة/185]، ﴿الحج أشهر معلومات﴾ [البقرة/197]، ﴿إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا﴾ [التوبة/36]، ﴿فسيحوا في الأرض أربعة أشهر﴾ [التوبة/2]، ve **المشاهرة**: **المسانهة** ve **المياومة** gibi, aylarla muamele etmektir; ve **اشهرت بالمكان**: orada bir ay ikamet ettim; ve **شهر** falan ve **اشتهر**: hayırda ve şerde denilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه ر
شهر بكذا واشتهر به واشتهر وشهره وشهره فهو مشهور وشهير ومشهر‏.‏
قال‏:‏ كناصاة الأغر المشهر واشتهروه بذلك وتشاهروه‏.‏
ولبس المشهرة‏.‏
ونهي عن الشهرتين‏.‏
وشهر سيفه‏:‏ انتضاه ورفعه على الناس‏.‏
وطلع الشهر‏:‏ الهلال‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فأصبح أجلي الطرف ما يستزيده يرى الشهر قبل الناس وهو نحيل وما مشهر الأشبال رئبال غابة تنكبه غلب الليوث الخوادر وسمع أعرابيّ‏:‏ أترانا أشهرنا منذ لم نلتق‏.‏
وهو يركب الشهرية والشهاري‏.‏
والبرذون الشهري‏:‏ بين الرمكة والفرس العتيق والرمكة‏:‏ البرذونة والحجر‏:‏ العربية‏.‏
ومن المجاز‏:‏ اشتهرت فلاناً‏:‏ استخففت به وفضحته وجعلته شهرة‏.‏
قال الأخطل‏:‏ فلأجعلن بني كليب شهرة بعوارم ذهبت مع القفال بقواف‏.‏

##### Türkçe

ش ه ر
**شهر** şunu ile ve onunla **اشتهر** ve **اشتهر** ve onu **شهره** ve onu **شهره**; artık o **مشهور** ve **شهير** ve **مشهر**’dir.
Dedi ki: **كناصاة الأغر المشهر**; ve onu bununla **اشتهروه** ve onu **تشاهروه**.
Ve **المشهرة**’yi giydi.
Ve **الشهرتين**’den nehyedildi.
Ve **شهر** kılıcını: onu **انتضاه** etti ve onu insanlar üzerine kaldırdı.
Ve **طلع الشهر**: **الهلال**.
ذو الرمة dedi ki:
فأصبح أجلي الطرف ما يستزيده يرى الشهر قبل الناس وهو نحيل
وما مشهر الأشبال رئبال غابة تنكبه غلب الليوث الخوادر
Ve bir bedevî işitildi: “Bizi, buluşmadığımızdan beri **أشهرنا** mı sanıyorsun?”
Ve o **الشهرية** ve **الشهاري**’ye biner.
Ve **البرذون الشهري**: **الرمكة** ile **الفرس العتيق** arasında; ve **الرمكة**: **البرذونة**; ve **الحجر**: **العربية**.
Ve mecazdan: falancayı **اشتهرت**: onu hafife aldım ve onu rezil ettim ve onu bir **شهرة** kıldım.
الأخطل dedi ki:
فلأجعلن بني كليب شهرة بعوارم ذهبت مع القفال بقواف‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّهْرَةُ: ظهور الشيء في شُنْعَة حتى يَشْهَره الناس. وفي الحديث: من لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرَة أَلبسه الله ثوبَ مَذَلَّة. الجوهري: الشُّهْرَة وُضُوح الأَمر، وقد شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة فاشْتَهَرَ وشَهَّرَهُ تَشْهِيراً واشْتَهَرَه فاشْتَهَر؛ قال:
أُحِبُّ هُبوطَ الوادِيَيْنِ، وإِنَّنِي
لمُشْتَهَرٌ بِالوادِيَيْنِ غَرِيبُ
ويروى لَمُشْتَهِر، بكسر الهاء. ابن الأَعرابي: والشُّهْرَةُ الفضيحة؛ أَنشد الباهلي:
أَفِينا تَسُومُ الشَّاهِرِيَّةَ بَعْدَما
بَدا لك من شَهْرِ المُلَيْساء، كوكب؟
شهر المُلَيْساء: شَهْرٌ بين الصَّفَرِيِّة والشِّتاء، وهو وقت تنقطع فيه المِيرَة؛ يقول: تَعْرِض علينا الشَّاهِرِيَّةَ في وقت ليس فيه مِيرة. وتَسُومُ: تَعْرِض. والشَّاهِرِيَّة: ضَرْب من العِطْر، معروفة. ورجل شَهِير ومشهور: معروف المكان مذكور؛ ورجل مَشْهور ومُشَهَّر؛ قال ثعلب: ومنه قول عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: إِذا قَدمْتُمْ علينا شَهَرْنا أَحْسَنَكم اسماً، فإِذا رأَيناكم شَهَرْنا أَحسنكم وَجْهاً، فإِذا بَلَوْناكم كان الاخْتِيارُ.
والشَّهْرُ: القَمَر، سمي بذلك لشُهرته وظُهوره، وقيل: إِذا ظهر وقارَب الكمال. الليث: الشَّهْرُ والأَشْهُر عدد والشهور جماعة. ابن سيده: والشهر العدد المعروف من الأَيام، سمي بذلك لأَنه يُشْهَر بالقمر وفيه علامة ابتدائه وانتهائه؛ وقال الزجاج: سمي الشهر شهراً لشهرته وبيانه؛ وقال أَبو العباس: إِنما سُمي شهراً لشهرته وذلك أَن الناس يَشْهَرُون دخوله وخروجه. وفي الحديث: صوموا الشَّهْرَ وسِرَّه؛ قال ابن الأَثير: الشهر الهلال، سُمِّي به لشهرته وظهوره، أَراد صوموا أَوّل الشهر وآخره، وقيل: سِرُّه وسَطه؛ ومنه الحديث: الشهر تسع وعشرون، وفي رواية: إِنما الشهْر، أَي أَن فائدة ارْتِقاب الهلال ليلة تسع وعشرين لِيُعَرف نقص الشهر قبله، وإِن أُريد به الشهرُ نفسُه فتكون اللام فيه للعهد. وفي الحديث: سُئِل أَيُّ الصوم أَفضل بعد شهر رمضان؟ فقال: شهر الله المحرمُ؛ أَضافه إِلى الله تعظيماً وتفخيماً، كقولهم: بيت الله وآل الله لِقُرَيْشٍ. وفي الحديث: شَهْرَا عِيدٍ لا يَنْقُصان؛ يريد شهر رمضان وذا الحجة أَي إِنْ نَقَصَ عددهما في الحساب فحكمهما على التمام لئلا تَحْرَجَ أُمَّتُه إِذا صاموا تسعة وعشرين، أَو وقع حَجُّهم خطأًً عن التاسع أَو العاشر لم يكن عليهم قضاء ولم يقع في نُسُكهم نَقْص. قال ابن الأَثير: وقيل فيه غير ذلك، قال: وهذا أَشبه، وقال غيره: سُمي شهراً باسم الهلال إِذا أَهَلَّ سمي شهراً. والعرب تقول: رأَيت الشهر أَي رأَيت هلاله؛ وقال ذو الرُّمة:
يَرَى الشَّهْرَ قبْلَ الناسِ وهو نَحِيلُ
ابن الأَعرابي: يُسَمَّى القمر شَهْراً لأَنه يُشْهَرُ به، والجمع أَشْهُرٌ وشُهور.
وشاهَرَ الأَجيرَ مُشاهَرَةً وشِهاراً: استأْجره للشَّهْر؛ عن اللحياني. والمُشاهَرَة: المعاملة شهراً بشهر. والمُشاهَرة من الشهر: كالمُعاوَمَة من العام، وقال الله عز وجل: الحَجُّ أَشهرٌ معلومات؛ قال الزجاج: معناه وقتُ الحجّ أَشهر معلومات. وقال الفراء: الأَشهر المعلومات من الحجّ شوّال وذو القَعْدَة وعشر من ذي الحِجَّة، وإِنما جاز أَن يقال أَشهر وإِنما هما شهران وعشرٌ من ثالث وذلك جائز في الأَوقات. قال الله تعالى: واذكروا الله في أَيام معدودات فمن تَعَجَّلَ في يَوْمَيْنِ؛ وإِنما يتعجل في يوم ونصف. وتقول العرب: له اليومَ يومان مُذْ لم أَرَهُ، وإِنما هو يوم وبعض آخر؛ قال: وليس هذا بجائز في غير المواقيت لأَن العرَب قد تفعَل الفِعْل في أَقلَّ من الساعة ثم يوقعونه على اليوم ويقولون: زُرْته العامَ، وإِنما زاره في يوم منه.
وأَشْهَرَ القومُ: أَتى عليهم شهرٌ، وأَشهرتِ المرأَة: دخلتْ في شهرِ وِلادِها، والعرب تقول: أَشْهَرْنا مُذْ لم نلتق أَي أَتى علينا شهر: قال الشاعر:
ما زِلتُ، مُذْ أَشْهَرَ السُّفَّارُ أَنظرُهم،
مِثلَ انْتِظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ
وأَشْهَرْنَا مذ نزلنا على هذا الماء أَي أَتى علينا شهر. وأَشهرنا في هذا المكان: أَقمنا فيه شهراً. وأَشْهَرْنا: دخلنا في الشهر.وقوله عز وجل: فإِذا انسلخ الأَشهُرُ الحُرُم؛ يقال: الأَربعةُ أَشهر كانت عشرين من ذي الحجة والمحرمَ وصفرَ وشهرَ ربيع الأَول وعشراً من ربيع الآخر، لأَن البراءة وقعت في يوم عرفة فكان هذا الوقت ابتداءَ الأَجَل، ويقال لأَيام الخريف في آخر الصيف: الصَّفَرِيَّةُ؛ وفي شعر أَبي طالب يمدح سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم:
فَإِنِّي والضَّوابِحَ كلَّ يوم،
وما تَتْلُو السَّفاسِرَةُ الشُّهورُ
الشُّهور: العلماء، الواحد شَهْر. ويقال: لفلان فضيلة اشْتَهَرها الناسُ.وشَهَر فلان سيفَه يَشْهَرُهُ شَهْراً أَي سَلَّه؛ وشَهَّرَهُ: انْتَضاه فرفعه على الناس؛ قال:
يا ليتَ شِعْرِي عنكُم حَنِيفا،
أَشاهِرُونَ بَعْدنا السُّيُوفا
وفي حديث عائشة: خرج شاهِراً سيفه راكباً راحِلَته؛ يعني يوم الرِّدَّة، أَي مُبْرِزاً له من غمده. وفي حديث ابن الزبير: من شَهَر سيفه ثم وضعه فَدَمُه هَدَرٌ، أَي من أَخرجه من غمده للقتال، وأَراد بوضَعَه ضرب به؛ وقول ذي الرمة:
وقد لاحَ لِلسَّارِي الذي كَمَّلَ السُّرَى،
على أُخْرَياتِ الليل، فَتْقٌ مُشَهَّرُ
أَي صبح مشهور. وفي الحديث: ليس مِنّا من شَهَر علينا السلاح. وامرأَة شَهِيرة: وهي العَرِيضة الضخمة، وأَتانٌ شَهِيرة مثلُها. والأَشاهِرُ: بَياض النَّرْجِس. وامرأَة شَهِيرة وأَتان شَهِيرة: عريضة واسعة.والشِّهْرِيَّة: ضرْب من البَراذِين، وهو بين البِرذَون والمُقْرِف من الخيل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
لها سَلَفٌ يَعُود بكلِّ رِيعٍ،
حَمَى الحَوْزات واشْتَهَر الإِفَالا
فسَّره فقال: واشتهر الإِفالا معناه جاء تشبهه، ويعني بالسَّلَفِ الفحل. والإِفالُ: صغار الإِبل. وقد سَمَّوْا شَهْراً وشُهَيْراً ومَشْهُوراً. وشَهْرانُ: أَبو قبيلة من خَثْعَم. وشُهارٌ: مَوضع؛ قال أَبو صخر: ويومَ شُهارٍ قد ذَكَرْتُك ذِكْرَةً
على دُبُرٍ مُجْلٍ، من العَيْشِ، نافِدِ

##### Türkçe

**الشُّهْرَةُ**: İnsanların onu **يَشْهَره** etmeleri için, bir şeyin bir çirkinlik içinde ortaya çıkması. Ve hadiste: “Kim **ثَوْبَ شُهْرَة** giyerse, Allah ona **ثوبَ مَذَلَّة** giydirir.” el-Cevherî: **الشُّهْرَة** işin açıklığıdır; ve onu **شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة** (diye) yaptı, böylece **فاشْتَهَرَ**; ve onu **شَهَّرَهُ تَشْهِيراً** (diye) yaptı ve onu **اشْتَهَرَه** (diye) yaptı, böylece **فاشْتَهَر**; dedi ki:
أُحِبُّ هُبوطَ الوادِيَيْنِ، وإِنَّنِي
لمُشْتَهَرٌ بِالوادِيَيْنِ غَرِيبُ
Ve **لَمُشْتَهِر** diye, **الهاء**’yi kesreli olarak rivayet edilir. İbnü’l-A‘râbî: ve **الشُّهْرَةُ** rezilliktir; el-Bâhilî’den inşâd etti:
أَفِينا تَسُومُ الشَّاهِرِيَّةَ بَعْدَما
بَدا لك من شَهْرِ المُلَيْساء، كوكب؟
**شهر المُلَيْساء**: **الصَّفَرِيِّة** ile **الشِّتاء** arasında bir **شَهْر**dür; o, içinde **المِيرَة**’nin kesildiği vakittir; der ki: içinde **مِيرة** olmayan bir vakitte bize **الشَّاهِرِيَّة**’yi arz ediyorsun. Ve **تَسُومُ**: arz ediyorsun. Ve **الشَّاهِرِيَّة**: ıtırdan bir türdür, bilinir. Ve **شَهِير** ve **مشهور** adam: yeri bilinen, anılan (kimsedir); ve **مَشْهور** ve **مُشَهَّر** adam; Sa‘leb dedi: ve ondandır, Ömer b. el-Hattâb’ın, Allah ondan razı olsun, sözü: “Bize geldiğinizde, ismi en güzel olanınızı **شَهَرْنا** ederiz; sizi gördüğümüzde, yüzü en güzel olanınızı **شَهَرْنا** ederiz; sizi sınadığımızda seçim olur.”
Ve **الشَّهْرُ**: aydır; **شُهرته** ve **ظُهوره** sebebiyle böyle adlandırıldı; ve denildi ki: göründüğü ve kemale yaklaştığı zaman. el-Leys: **الشَّهْرُ** ve **الأَشْهُر** sayıdır; ve **الشهور** topluluktur. İbn Sîde: ve **الشهر** günlerden bilinen sayıdır; böyle adlandırıldı, çünkü ay ile **يُشْهَر** edilir ve onda başlangıcının ve bitişinin alâmeti vardır; ez-Zeccâc dedi: **الشهر** onun **شُهرته** ve **بيانه** sebebiyle **شهراً** diye adlandırıldı; Ebü’l-Abbâs dedi: ancak onun **شُهرته** sebebiyle **شهراً** diye adlandırıldı; bu da, insanların onun girişini ve çıkışını **يَشْهَرُون** olmalarıdır. Ve hadiste: “**الشَّهْرَ** ve onun **سِرَّه**’sini oruç tutun”; İbnü’l-Esîr dedi: **الشهر** hilâldir; **شُهرته** ve **ظهوره** sebebiyle onunla adlandırıldı; muradı: ayın evvelini ve âhirini oruç tutun; ve denildi ki: onun **سِرُّه**’si ve ortasıdır; ve ondandır hadîs: “**الشهر** yirmi dokuzdur”; ve bir rivayette: “Ancak **الشهْر** (budur)”; yani, yirmi dokuzuncu gece hilâli gözetlemenin faydası, ayın noksanlığının ondan önce bilinmesi içindir; eğer onunla bizzat **الشهر** kastedilirse, o zaman ondaki **اللام** ahd içindir. Ve hadiste: “Ramazan ayından sonra hangi oruç daha faziletlidir?” diye soruldu; dedi ki: “Allah’ın ayı **المحرمُ**”; onu Allah’a izafe etti, tazim ve tefhîm için; onların “Allah’ın evi” ve Kureyş için “Allah’ın âli” demeleri gibi. Ve hadiste: “İki bayramın iki ayı eksilmez”; Ramazan ayını ve **ذا الحجة**’yi kasteder; yani, hesapta sayıları eksilse bile, hükmü tamlık üzerinedir; ümmeti, yirmi dokuz oruç tuttuklarında, yahut hacları dokuzuncudan veya onuncudan hata ile vuku bulduğunda, üzerlerine kaza olmasın ve nüsüklerinde noksanlık vaki olmasın diye. İbnü’l-Esîr dedi: ve onda bunun dışında da denilmiştir; dedi: ve bu daha benzer; başkası dedi: hilâl **أَهَلَّ** ettiğinde **شهراً** diye adlandırıldı; Araplar der ki: “**الشهر**’i gördüm”, yani hilâlini gördüm; ve Zü’r-Rumme dedi:
يَرَى الشَّهْرَ قبْلَ الناسِ وهو نَحِيلُ
İbnü’l-A‘râbî: aya, onunla **يُشْهَرُ** olunduğu için **شَهْراً** denir; cem‘i **أَشْهُرٌ** ve **شُهور**dur.

Ve **شاهَرَ الأَجيرَ مُشاهَرَةً وشِهاراً**: onu ay için ücretli tuttu; el-Lihyânî’den. Ve **المُشاهَرَة**: aydan aya muamele. Ve aydan **المُشاهَرة**, yıldan **المُعاوَمَة** gibidir. Aziz ve celil Allah dedi: **الحَجُّ أَشهرٌ معلومات**; ez-Zeccâc dedi: manası, haccın vakti bilinen aylardır. el-Ferrâ dedi: hacdan bilinen aylar, Şevvâl, Zilkade ve Zilhicce’den on gündür; ve ancak üçüncünün on günü ile iki ay olduğu hâlde **أَشهر** denilmesi caiz oldu; bu vakitlerde caizdir. Allah تعالى dedi:
واذكروا الله في أَيام معدودات فمن تَعَجَّلَ في يَوْمَيْنِ
Hâlbuki ancak bir gün ve yarım günde acele eder. Araplar der ki: “Onu görmeyeli bugün iki gün oldu”; hâlbuki o bir gün ve bir başka günün bir kısmıdır; dedi: bu, vakitler dışında caiz değildir; çünkü Araplar fiili bir saatten daha azında yapabilir, sonra onu gün üzerine vaki kılar ve “Onu bu yıl ziyaret ettim” derler; hâlbuki onu o yılın bir gününde ziyaret etmiştir.

Ve **أَشْهَرَ القومُ**: üzerlerinden bir ay geçti. Ve **أَشهرتِ المرأَة**: doğumunun ayına girdi. Ve Araplar der ki: “Buluşmayalı **أَشْهَرْنا**”, yani üzerimizden bir ay geçti; şair dedi:
ما زِلتُ، مُذْ أَشْهَرَ السُّفَّارُ أَنظرُهم،
مِثلَ انْتِظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ
Ve “Bu suyun başına indiğimizden beri **أَشْهَرْنَا**”, yani üzerimizden bir ay geçti.

Ve “Bu yerde **أَشهرنا**”: orada bir ay ikamet ettik. Ve **أَشْهَرْنا**: aya girdik. Ve Aziz ve celil O’nun sözü: **فإِذا انسلخ الأَشهُرُ الحُرُم**; denir ki: dört ay, Zilhicce’nin yirmisi, Muharrem, Safer, Rebîülevvel ayı ve Rebîülâhir’den on gündü; çünkü berâe Arefe gününde vuku buldu; bu vakit, ecelin başlangıcı oldu. Ve yazın sonunda, sonbahar günlerine **الصَّفَرِيَّةُ** denir. Ve Ebû Tâlib’in şiirinde, Efendimiz Resûlullah’ı, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, medhederken:
فَإِنِّي والضَّوابِحَ كلَّ يوم،
وما تَتْلُو السَّفاسِرَةُ الشُّهورُ
**الشُّهور**: âlimlerdir; tekili **شَهْر**. Ve denir ki: falanın bir fazileti vardır, insanlar onu **اشْتَهَرها**.

Ve “Falan kılıcını **شَهَر** eder, **يَشْهَرُهُ شَهْراً**”, yani onu kınından çekti; ve onu **شَهَّرَهُ**: onu çekip çıkardı, sonra insanlara karşı kaldırdı; dedi ki:
يا ليتَ شِعْرِي عنكُم حَنِيفا،
أَشاهِرُونَ بَعْدنا السُّيُوفا
Ve Âişe’nin hadisinde: “Binitine binmiş, kılıcını **شاهِراً** olarak çıktı”; yani ridde gününde; yani onu kınından **مُبْرِزاً** olarak. Ve İbnü’z-Zübeyr’in hadisinde: “Kim kılıcını **شَهَر** eder, sonra onu koyarsa, onun kanı **هَدَرٌ**dür”; yani onu savaş için kınından çıkaran; ve “onu koyması” ile onunla vurmayı kastetti. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
وقد لاحَ لِلسَّارِي الذي كَمَّلَ السُّرَى،
على أُخْرَياتِ الليل، فَتْقٌ مُشَهَّرُ
Yani meşhur bir sabah. Ve hadiste: “Bizden değildir, bize karşı silahı **شَهَر** eden.”

Ve **شَهِيرة** kadın: o, geniş, iri yapılıdır; ve **أَتانٌ شَهِيرة** de onun gibidir. Ve **الأَشاهِرُ**: nergisin beyazlığıdır. Ve **شَهِيرة** kadın ve **شَهِيرة** dişi eşek: geniş, enli.

Ve **الشِّهْرِيَّة**: **البَراذِين**’den bir türdür; o, atlardan **البِرذَون** ile **المُقْرِف** arasındadır. Ve İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği sözü:
لها سَلَفٌ يَعُود بكلِّ رِيعٍ،
حَمَى الحَوْزات واشْتَهَر الإِفَالا
Onu tefsir etti ve dedi ki: **واشْتَهَر الإِفَالا**’nın manası, ona benzer olarak geldi demektir; ve **السَّلَف** ile aygırı kasteder. Ve **الإِفالُ**: develerin küçükleridir. Ve **شَهْراً** ve **شُهَيْراً** ve **مَشْهُوراً** adını vermişlerdir.

Ve **شَهْرانُ**: **خَثْعَم**’dan bir kabilenin babasıdır. Ve **شُهارٌ**: bir yerdir; Ebû Sahr dedi:
ويومَ شُهارٍ قد ذَكَرْتُك ذِكْرَةً
على دُبُرٍ مُجْلٍ، من العَيْشِ، نافِدِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ه ر * * الشَّهْرُ * واحد * الشُّهور * و * أشْهَرْنا * أي أتى علينا شهر قال بن السكيت أشهرنا في هذا المكان أقمنا فيه شهرا وقال ثعلب أشهرنا دخلنا في الشهر و * المُشَاهَرةُ * من الشهر كالمعاومة من العام و * الشُّهْرَةُ * وضوح الأمر تقول * شَهَرْتُ * الأمر من باب قطع و * شُهْرةً * أيضا * فاشْتَهَر * و * اشْتَهَرْتُهُ * أيضا * فاشْتَهَر * و * شَهَّرْتًه * أيضا * تَشهِيراً * ولفلان فضيلة * اشْتَهَرها * الناس و * شَهَرَ * سيفه من باب قطع أي سله

##### Türkçe

* ش ه ر * * **الشَّهْرُ** * **الشُّهور**’un biridir; ve **أشْهَرْنا**: yani bize bir ay geldi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: “Bu yerde **أشْهَرْنا**: onda bir ay ikamet ettik.” Sa‘leb dedi ki: **أشْهَرْنا**: aya girdik. Ve **المُشَاهَرةُ**: aydan (olan)dır; yıl’dan (olan) **المعاومة** gibi. Ve **الشُّهْرَةُ**: işin açıklığıdır; dersin ki: **شَهَرْتُ** işi, “kesmek” babındandır; ve **شُهْرةً** da (böyledir). Böylece **فاشْتَهَر**. Ve **اشْتَهَرْتُهُ** da (böyledir); böylece **فاشْتَهَر**. Ve **شَهَّرْتًه** de (böyledir), **تَشهِيراً** (olarak). Ve falan kimse için bir fazilet vardır; insanlar onu **اشْتَهَرها**. Ve **شَهَرَ** kılıcını, “kesmek” babındandır; yani onu çekti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشهرة، بالضم: ظهور الشيء في شنعة، حتى يشهره الناس، هكذا في المحكم والأساس فقول شيخنا: القيد بالشنعة غير معروف ولا يعرف لغير المصنف، محل تأمل، نعم ذكره الجوهري من غير قيد، فقال: الشهرة: وضوح الأمر. وقد شهره، كمنعه، يشهره شهرا. وشهره تشهيرا فاشتهر، وشهره تشهيرا. واشتهره فاشتهر أي ، يستعمل لازما ومتعديا، وهو صحيح قال:
  أحب هبوط الواديين وإنني                      لمشتهر بالواديين غريب ويروى لمشتهر بكسر الهاء.والشهير والمشهور: المعروف المكان المذكور، يقال: رجل شهير ومشهور، قال ثعلب: ومنه قول عمر بن الخطاب رضي الله عنه:  إذا قدمتم علينا شهرنا أحسنكم اسما، فإذا رأيناكم شهرنا أحسنكم وجها، فإذا بلوناكم كان الإختيار  . والشهير: النبيه، ذكره الصاغاني. والشهر: العالم، جمعه شهور، قال أبو طالب يمدح رسول الله صلى الله عليه وسلم:
  فإني واضوابـح كـل يوم                      وما يتلو السفاسرة الشهور قال الصاغاني: هكذا أنشده الأزهري لأبي طالب، ولم أجده في شعره. والشهر: مثل قلامة الظفر. وفي الحديث  صوموا الشهر وسره  . قال ابن الأثير: الشهر: الهلال، سمي به لشهرته وظهوره، أراد: صوموا أول الشهر وآخره، وقيل: سره: وسطه، ومنه الحديث  إنما الشهر تسع وعشرون  أي إن فائدة ارتقاب الهلال ليلة تسع وعشرين: ليعرف نقص الشهر قبله. والشهر: القمر، سمي به لشهرته وظهوره، أو هو إذا ظهر ووضح وقارب الكمال. وقال ابن سيده: الشهر: العدد المعروف من الأيام، سمي بذلك لأنه يشهر بالقمر. وفيه علامة ابتدائه وانتهائه. وقال الزجاج: سمي الشهر شهرا لشهرته وبيانه. وقال أبو العباس: إنما سمي شهرا لشهرته، وذلك أن الناس يشهرون دخوله وخروجه.
 ج أشهر وشهور، وقال الليث : الشهر والأشهر عدد، والشهور: جماعة. وقيل: سمي شضهرا باسم الهلال إذا أهل، والعرب تقول: رأيت الشهر أي رأيت هلاله، وقال ذو الرمة: يرى الشهر قبل الناس وهو نحيل وقال الله عز وجل  الحج أشهر معلومات  قال الفراء: هي شوال وذو القعدة، وعشر من ذي الحجة، وإنما جاز أن يقال: أشهر، وإنما هما شهران وعشر من ثالث، وذلك جائز في الأوقات، وتقول العرب: له اليوم يومان مذ لم أره، إنما هو يوم وبعض آخر، قال: وليس هذا بجائز في غير المواقيت، لأن العرب قد تفعل الفعل في أقل من الساعة ثم يوقعونه على اليوم، ويقولون: زرته العام وإنما زار في يوم منه.
 وشاهره مشاهرة وشهارا، ككتاب: استأجره للشهر، عن اللحياني. والمشأهرة: المعاملة شهرا بشهر، كالمعاومة من العام. وأشهروا: أتى عليهم شهر، تقول العرب: أشهرنا مذ لم نلتق، أي أتى علينا شهر، قال الشاعر:
  ما زلت مذ أشهر السفار أنظرهممثل انتظار المضحي راعي الغنم

  وأشهرنا مذ نزلنا على هذا الماء، أي اتى علينا شهر. وأشهرنا في هذا المكان: أقمنا فيه شهرا. وأشهرنا دخلنا في الشهر. وأشهرت المرأة: دخلت في شهر ولادها. وشهر زيد سيفه، كمنع، يشهره شهرا، أي سله. وشهره تشهيرا: انتضاه فرفعه على الناس، قال:
  يا ليت شعري عنكم حنيفا                      أشاهرون بعدنا السيوفا وفي حديث عائشة  خرج شاهرا سيفه، راكبا راحلته  ، تعني يوم الردة، أي مبرزا له من غمده. وفي حديث ابن الزبير:  من شهر سيفه ثم وضعه فدمه هدر  أي من أخرجه من غمده للقتال، وأراد بوضعه: ضرب بع، وفي الحديث  ليس منا من شهر علينا السلاح  . والأشاهر: بياض النرجس. ويقال: أتان شهيرة، وامرأة شهيرة، أي عريضة ضخمة، وقيل: عريضة واسعة. ويقال: هو لم يركب الشهرية، بالكسر: ضرب من البراذين، وهو بين البرذون والمقرف من الخيل. وفي الأساس: بين الرمكة والفرس العتيق، والجمع الشهاري. وشهر بن حوشب الأشعري: محدث متروك، روى عن بلال المؤذن، وتميم الداري، وجابر وجرير وجندب وسلمان وأبي ذر وأبي هريرة وعائشة رضي الله عنهم، وعنه زبير اليامي وخالد الحذاء وعاصم بن بهدلة، وغيلان بن جرير، ومطر الوراق وغيرهم، كذا في حاشية الإكمال، قال ابن عدي: لا يحتج به، ووثقه ابن معين، كذا في ديوان الذهبي. قال شيخنا: هو المراد من قولهم: خريطة شهر، مأخوذ من قول القائل يخاطبه:
  لقد باع شهر دينه بـخـريطة                      فمن يأمن القراء بعدك يا شهر قلت: القائل هو القطامي الكلبي، ويقال: سنان بن مكبل النميري، وكان شهر قد ولى على خزائن يزيد ابن المهلب، وبعده:
  أخذت بها شيئا طفيفا وبـعـتـه                      من ابن جرير إن هذا هو الغدر كذا في تاريخ أبي جعفر الطبري. وشهران بن عفرس بن خلف بن أفتل، أبو قبيلة من خثعم، وأفتل هو خثعم، منهم مالك بن عبد الله بن سنان الشهراني، كان أمير الجيوش في زمن معاوية، وكسر على قبره أربعون لواء. والمشهور: اسم فرس ثعلبة بن شهاب الجدلي، ونقله الصاغاني. ويوم شهورة، بفتح الشين وسكون الهاء، من أعظم أيام بني كنانة، نقله الصاغاني. والمشهرة: فرس مهلهل بن ربيعة، وفي التكملة هي المشهر، بغير هاء. وذو المشهرة: أبو دجانة سماك ابن أوس بن خرشة الخزرجي السعدي، صحابي، كانت له مشهرة، إذا خرج بها يختال بين الصفين لم يبق ولم يذر. ومما يستدرك عليه: الشهرة: الفضيحة، قاله ابن الأعرابي. ولبس المشهرة: ونهي عن الشهرتين. وصبي مشهر، كأحول فهو محول.
 ومن المجاز: أشهرت فلانا: استخففت به وفضحته وجعلته شهرة. وشهار، كغراب: موضع. قال أبو صخر:
  ويوم شهار قد ذكرتـك ذكـرة                      على دبر مجل من العيش نافد. وشهارة، بالضم: حصن عظيم باليمن، ويقال له: شهارة الفيش، وهو من معاقل الأهنوم، قال الشاعر:
  وفي شهارة أيام تعـقـبـهـا                      قتل القرامطة الأشرار في أقر ووبر بن مشهر، كمحمد: صحابي، وضبطه الذهبي كمكرم، وحكى ابن الجوزي كمحسن، بالسين المهملة. وأم الأسود ابنة علي بن مشهر، لها ذكر. ومشهر بن العيار العجلي. وأبو محمد عبد الله الموصلي، يعرف بابن المشهير، حدثا. وشيخنا العلامة المعمر المحدث مشهور بن المستريح الحسيني الأهدلي، حدثنا عن أبي الحسن علي المرحومي الضرير، نزيل مخا، وعن الوجيه عبد الرحمن بن محمد الذهبي الدمشقي وغيرهما.

##### Türkçe

**الشهرة**, (ötre ile): bir şeyin çirkinlikte ortaya çıkması; ta ki insanlar onu meşhur etsin; **المحكم** ve **الأساس**’ta böyle. Şeyhimizin sözü: “çirkinlikle kayıtlanması bilinmiyor ve musannifin dışında bilinmiyor” (sözü) düşünme yeridir. Evet, **الجوهري** onu kayıtsız zikretti; şöyle dedi: **الشهرة**: işin açıklığı. Ve onu meşhur etti; **كمنعه** gibi; onu **شهرا** meşhur eder. Ve onu **تشهيرا** meşhur etti de meşhur oldu; ve onu **تشهيرا** meşhur etti. Ve onu meşhur etti de meşhur oldu; yani lâzım ve müteaddî olarak kullanılır; ve bu doğrudur. Dedi ki:
  İki vâdinin inişini severim; ve şüphesiz ben                      iki vâdi ile meşhurum; garibim
Ve **لمشتهر** (hâ’nın kesresiyle) rivayet olunur. Ve **الشهير** ve **المشهور**: bilinen yer, zikredilen (yer); “meşhur ve bilinen adam” denir. **ثعلب** dedi: ve ondan, **عمر بن الخطاب** رضي الله عنه’nun sözü: “Bize geldiğinizde, ismi en güzel olanınızı meşhur ettik; sizi gördüğümüzde, yüzü en güzel olanınızı meşhur ettik; sizi sınadığımızda seçim (vardır).” Ve **الشهير**: seçkin (nâbih); onu **الصاغاني** zikretti. Ve **الشهر**: âlim; çoğulu **شهور**. **أبو طالب**, رسول الله صلى الله عليه وسلم’i överken dedi ki:
  Şüphesiz ben her gün bütün aydınlıkları koyarım                      ve **السفاسرة**’nin ardından **الشهور** (gelmez)
**الصاغاني** dedi: **الأزهري** bunu **أبي طالب** için böyle inşad etti; ve ben onu onun şiirinde bulmadım. Ve **الشهر**: tırnak kırpıntısı gibi. Ve hadiste: “**صوموا الشهر وسره**.” **ابن الأثير** dedi: **الشهر**: hilâldir; şöhreti ve görünmesi sebebiyle onunla adlandırıldı; murad: ayın evvelini ve âhirini oruç tutun; ve denildi ki: **سره**: ortasıdır. Ve ondan hadistir: “**إنما الشهر تسع وعشرون**”; yani yirmi dokuzuncu gece hilâli gözetlemenin faydası: ondan önce ayın eksikliğini bilmek içindir. Ve **الشهر**: aydır; şöhreti ve görünmesi sebebiyle onunla adlandırıldı; yahut o, görünüp açıklığa çıktığında ve kemale yaklaştığında (olan)dır. **ابن سيده** dedi: **الشهر**: günlerden bilinen sayıdır; ay ile meşhur olduğu için bununla adlandırıldı. Ve onda başlangıcının ve bitişinin alâmeti vardır. **الزجاج** dedi: **الشهر** şöhreti ve beyanı sebebiyle **شهرا** adlandırıldı. **أبو العباس** dedi: ancak şöhreti sebebiyle **شهرا** adlandırıldı; ve bu, insanların onun girişini ve çıkışını meşhur etmeleridir.
Çoğulu: **أشهر** ve **شهور**. **الليث** dedi: **الشهر** ve **الأشهر** sayıdır; ve **الشهور**: topluluktur. Ve denildi ki: hilâl “**أهل**” ettiğinde onun adıyla **شضهرا** adlandırıldı; ve Araplar der ki: “**رأيت الشهر**” yani “hilâlini gördüm.” **ذو الرمة** dedi: “İnsanlardan önce **الشهر**’i görür; ve o zayıftır.” Ve Allah عز وجل dedi: “**الحج أشهر معلومات**.” **الفراء** dedi: onlar Şevvâl, Zilkade ve Zilhicce’den on (gün)dür. Ve ancak “**أشهر**” denilmesi câiz oldu; hâlbuki o iki ay ve üçüncüden on (gün)dür; ve bu vakitlerde câizdir. Ve Araplar der: “Onu görmeyeli onun için bugün iki gündür”; ancak o bir gün ve bir başka (günün) bir kısmıdır. Dedi: bu, vakitlerin dışında câiz değildir; çünkü Araplar fiili bir saatten daha azında yapabilir, sonra onu gün üzerine vâki kılarlar; ve “onu bu yıl ziyaret ettim” derler; hâlbuki onun içinde bir günde ziyaret etmiştir.
Ve **شاهره**’yi **مشاهرة** ve **شهارا** ile (yaptı), **ككتاب** gibi: onu ay için kiraladı; **اللحياني**’den. Ve **المشأهرة**: ay ay muamele; yılın (muamelesi olan) **المعاومة** gibi. Ve **أشهروا**: üzerlerinden bir ay geçti; Araplar der: “**أشهرنا** (oldu) buluşmayalı”; yani üzerimizden bir ay geçti. Şair dedi ki:
  Sefer edenler ay(lar) geçtiğinden beri durmadan onları gözetlerim                      kurban kesenin koyun çobanını bekleyişi gibi
Ve “bu suya indiğimizden beri **أشهرنا**”; yani üzerimizden bir ay geçti. Ve “bu yerde **أشهرنا**”: onda bir ay ikamet ettik. Ve “**أشهرنا**”: aya girdik. Ve kadın **أشهرت**: doğumunun ayına girdi. Ve Zeyd kılıcını **شهر** etti; **كمنع** gibi; onu **شهرا** çeker; yani onu kınından sıyırdı. Ve onu **تشهيرا** meşhur etti: onu çekip çıkardı da insanlara karşı yükseltti. Dedi ki:
  Keşke bilseydim sizden, hanîf olarak                      bizden sonra kılıçları çekenler misiniz?
Ve Âişe’nin حديث’inde: “**خرج شاهرا سيفه، راكبا راحلته**”; ridde günü demektir; yani onu kınından çıkarıp belirgin kılmış olarak. Ve İbn Zübeyr’in حديث’inde: “**من شهر سيفه ثم وضعه فدمه هدر**”; yani kim kılıcını savaş için kınından çıkarır, sonra onu koyarsa, kanı hederdir. Ve “koyması” ile murad: onunla vurmasıdır. Ve hadiste: “**ليس منا من شهر علينا السلاح**.” Ve **الأشاهر**: nergisin beyazlığıdır. Ve denilir: **أتان شهيرة** ve **امرأة شهيرة**; yani geniş, iri; ve denildi ki: geniş, yayvan. Ve denilir: o **الشهرية**’ye binmedi; (kesre ile): binek atlarından bir türdür; ve o, **البرذون** ile atlardan **المقرف** arasında (olan)dır. **الأساس**’ta: **الرمكة** ile **الفرس العتيق** arasında; çoğulu **الشهاري**. Ve **شهر بن حوشب الأشعري**: terk edilmiş bir muhaddistir; **بلال المؤذن**’den, **تميم الداري**’den, **جابر**’den, **جرير**’den, **جندب**’den, **سلمان**’dan, **أبي ذر**’den, **أبي هريرة**’den ve **عائشة** رضي الله عنهم’den rivayet etti; ondan da **زبير اليامي** ve **خالد الحذاء** ve **عاصم بن بهدلة** ve **غيلان بن جرير** ve **مطر الوراق** ve başkaları rivayet etti; **حاشية الإكمال**’da böyle. **ابن عدي** dedi: onunla hüccet getirilmez. **ابن معين** onu sika saydı; **ديوان الذهبي**’de böyle. Şeyhimiz dedi: onların “**خريطة شهر**” sözünden murad odur; ona hitap edenin sözüne me’huzdur:
  Şüphesiz **شهر** dinini bir **خريطة** ile sattı                      senden sonra kurrâdan kim emin olur, ey **شهر**?
Dedim: söyleyen **القطامي الكلبي**’dir; ve denilir: **سنان بن مكبل النميري**. Ve **شهر**, **يزيد ابن المهلب**’in hazinelerine vali kılınmıştı. Ve ondan sonra:
  Onunla az bir şey aldın ve onu sattın                      **ابن جرير**’den; şüphesiz bu, hıyanetin ta kendisidir
**تاريخ أبي جعفر الطبري**’de böyle. Ve **شهران بن عفرس بن خلف بن أفتل**: **خثعم**’dan bir kabilenin babasıdır; ve **أفتل** **خثعم**’dır. Onlardandır: **مالك بن عبد الله بن سنان الشهراني**; Muâviye zamanında orduların emiri idi; ve kabri üzerine kırk sancak kırıldı. Ve **المشهور**: **ثعلبة بن شهاب الجدلي**’nin atının adıdır; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **يوم شهورة**, şîn’in fethi ve hâ’nın sükûnu ile: **بني كنانة** günlerinin en büyüğündendir; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **المشهرة**: **مهلهل بن ربيعة**’nin atıdır; ve **التكملة**’de o **المشهر**’dir, hâ’sız. Ve **ذو المشهرة**: **أبو دجانة سماك ابن أوس بن خرشة الخزرجي السعدي**; sahâbîdir; onun bir **مشهرة**’si vardı; onunla çıktığında iki saf arasında salınarak yürürdü; bırakmaz ve terk etmezdi. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الشهرة**: rezillik; bunu **ابن الأعرابي** söyledi. Ve **لبس المشهرة**; ve iki **الشهرتين**’den nehiy olundu. Ve **صبي مشهر**, **كأحول**; o da **محول**’dür.
Ve mecazdandır: “**أشهرت فلانا**”: onu hafife aldım, onu rezil ettim ve onu **شهرة** kıldım. Ve **شهار**, **كغراب**: bir yerdir. **أبو صخر** dedi ki:
  **شهار** günü seni bir anışla andım                      tükenmiş bir geçimden (kalan) dolu bir tulumun arkasında
Ve **شهارة**, (ötre ile): Yemen’de büyük bir kaledir; ona “**شهارة الفيش**” denilir; ve o, **الأهنوم**’un kalelerindendir. Şair dedi ki:
  **شهارة**’da günler vardır ki onların ardından                      **أقر** ve **وبر**’de kötü Karmatîlerin öldürülmesi gelir
Ve **وبر بن مشهر**, **كمحمد** gibi: sahâbîdir; **الذهبي** onu **كمكرم** gibi ضبط etti; **ابن الجوزي** **كمحسن** gibi hikâye etti; **بالسين المهملة** ile. Ve **أم الأسود ابنة علي بن مشهر**; onun bir zikri vardır. Ve **مشهر بن العيار العجلي**. Ve **أبو محمد عبد الله الموصلي**, **ابن المشهير** diye bilinir; rivayet etti. Ve şeyhimiz, allâme, muammer, muhaddis **مشهور بن المستريح الحسيني الأهدلي**; bize **أبي الحسن علي المرحومي الضرير**’den, **مخا** sakini olarak; ve **الوجيه عبد الرحمن بن محمد الذهبي الدمشقي**’den ve başkalarından rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَهَرَهُ
1 شَهَرَهُ ذ , (S, A, K,) aor. شَهَرَ , (S, K,) inf. n. شَهْرٌ and شُهْرَةٌ; (S;) and ↓ شهّرهُ, (S, A, O, K,) inf. n. تَشْهِيرٌ; (S;) and ↓ اشتهرهُ; (S, K;) He made it apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: (S, O, MF:) or [it generally means] he made it apparent, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; he exposed it as such; or rendered it notorious in a bad sense, or infamous. (A, K.) You say, شَهَرْتُ الحَدِيثَ, inf. n. as above, I divulged the story, or discourse. (Msb.) And ↓ لِفُلَانٍ فَضِيلَةٌ اشْتَهَرَهَا النَّاسُ [Such a one has an excellent quality which the people have made commonly known]. (S.) And شَهَرْتُهُ بَيْنَ النَّاسِ I rendered him conspicuous [or notorious or celebrated or renowned] among the people. (Msb.) And شَهَرْتُ زَيْدًا بِكَذَا and ↓ شهّرته [I rendered Zeyd conspicuous, notorious, celebrated, or renowned, for such a thing]; (Mgh, * Msb;) [but] the latter has an intensive signification: ↓ أَشْهَرْتُهُ, with ا, in the sense of شَهَرْتُهُ, has not been transmitted: (Msb:) or is not of established authority. (Mgh.) One says also, شُهِرَ بِكَذَا, and ↓ اِشْتَهَرَ, [generally, but not always, in a bad sense, meaning] He was rendered, or became, notorious, or infamous, for such a thing: (A:) the latter verb being intrans. as well as trans. (TA.) And [hence one says,] ↓ اِشْتَهَرْتُ فُلَانًا meaning (tropical:) I held such a one in light, or little, estimation, or in contempt, and exposed his vices, faults, or evil qualities or actions. (A.) ― -b2- And شَهَرَ سَيْفَهُ, (S, A, Msb, K,) aor. شَهَرَ , (S, Msb, K,) inf. n. شَهْرٌ, (S, Msb,) He drew his sword (S, Msb, TA) from its scabbard: (TA:) or he drew his sword and raised it over the people; (A, K;) as also ↓ شهّرهُ. (K.)

2 شَهَّرَ see above, in three places. [In modern Arabic, شهّر often signifies He paraded an offender as a public example; and it occurs in this sense in the S and TA in art. بلس, &c.: the offender, in this case, is generally mounted upon an ass or a camel, and often with his face towards the animal's tail.]

شاهرهُ
3 شاهرهُ ذ , (K,) inf. n. مُشَاهَرَةٌ (S, K) and شِهَارٌ, (K,) He hired him, or took him as a hired man or hireling, for [or by] the month: (Lh, K:) or he made an engagement, or a contract, with him for work or the like, by the month, or month by month: (TA:) المُشَاهَرَةُ from الشَّهْرُ is like المُعَاوَمَةُ from العَامُ. (S, TA.)

4 أَشْهَرَ see 1. -A2- أَشْهَرْنَا, (S, Msb, * K,) inf. n. اـِشْهَارٌ, (Msb,) A month passed (lit. came) over us. (S, Msb, * K.) And اشهر الصَّبِىُّ [The child became a month old; or] a month passed (lit. came) over the child: similar to أَحْوَلَ, (A,) or to أَحَالَ. (Msb.) And اشهرت الدَّارُ The house became altered, or changed, and months passed over it. (TA in art. حول.) ― -b2- Also We remained, stayed, dwelt, or abode, a month in a place. (ISk, S.) ― -b3- And We entered upon the month, i. e., the lunar month. (Th, S.) ― -b4- And اشهرت She (a woman) entered upon the month of her bringing forth. (Msb, K.)

اشتهر
8 اشتهر ذ It was, or became, apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: (S:) or [it generally means] it was, or became, apparent, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; it was, or became, exposed as such, or rendered notorious in a bad sense or infamous. (A, K.) It (a story, or discourse,) became divulged, or public. (Msb.) اشتهر بِكَذَا: see 1. -A2- As a trans. verb: see 1 in three places.

شَهْرٌ
شَهْرٌ ذ The new moon, when it appears: (IF, A, Mgh, O, Msb, K:) so called because of its conspicuousness. (Mgh, Msb.) This is the original signification. (Mgh.) [See the last sentence of this paragraph.] You say, رَأَيْتُ الشَّهْرَ, meaning I saw the new moon of the month. (Mgh.) Hence it is said in a trad., صُومُوا الشَّهْرَ, meaning Fast ye the first day of the lunar month. (Lh, TA.) And hence the trad., اـِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ, meaning The utility of watching for the new moon is on the nine and twentieth night. (L, TA.) [Or the meaning is, that the lunar month is a period of nine and twenty nights.] ― -b2- Also The moon: or the moon when conspicuous, and near to being full. (K.) ― -b3- And [A lunar month;] a certain well-known number of days: so called because made manifest by the moon: (ISd, K:) an arabicized word; or, as some say, Arabic; (Msb;) and so called because of its being manifest: (Msb, TA:) pl. [of pauc.] أَشْهُرٌ (Msb, K) and [of mult.] شُهُورٌ. (S, Msb, K.) The following are the modern names of the months: 1. المُحَرَّمُ [to which the epithet الحَرَامُ is often added]: 2. صَفَرٌ [to which the epithet الخَيْرُ is often added]: 3. رَبِيعٌ الأَوَّلُ: 4. رَبِيعٌ الآخِرُ [or الثَّانِى]: 5. جُمَادَى الأُولَى: 6. جُمَادَى الآخِرَةُ [or الثَّانِيَةُ]: 7. رَجَبٌ [to which is often added the epithet الأَصَمُّ, and that of الفَرْدُ]: 8. شَعْبَانُ [to which we often find the epithet المُعَظَّمُ added, and sometimes that of الشَّرِيفُ]: 9. رَمَضَانُ [to which the epithet المُبَارَكُ is appropriated]: 10. شَوَّالٌ [to which the epithet المُكَرَّمُ is frequently added]: 11. ذُو القَعْدَةِ: and 12. ذُو الحِجَّةِ: [see the second of the two tables in p. 1254:] and the following are the names by which they were called by the tribe of 'ءd, agreeably with the foregoing numeration: 1. مُؤْتَمِرٌ: 2. نَاجِرٌ: 3. خَوَّانٌ: 4. بُصَّانٌ [q. v.]: 5. رُبَّى: 6. حَنِينٌ: 7. الأَصَمُّ: 8. عَاذِلٌ: 9. نَاتِقٌ: 10. وَعْلٌ: 11. وَرْنَةُ: and 12. بُرَكٌ [or بُرَكُ?]. (Ibn-El-Kelbee, in TA, voce مُؤْتَمِرٌ. [But authors differ respecting some of these names, as will be seen in other articles.]) أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ, said, in the Kur [ii. 193], to be the period of the pilgrimage, for by الحَجُّ, which immediately precedes, is meant وَقْتُ الحَجِّ, (Mgh, Msb,) or زَمَانُ الحَجِّ, (Msb,) applies to Showwلl and Dhul-Kaadeh and ten days of Dhu-l-Hijjeh, (Mgh, Msb,) accord. to Aboo-Haneefeh (Mgh) and most of the learned, part of Dhu-l-Hijjeh being called a month tropically, as is often done by the Arabs in similar cases, relating to time; for ex. when they say, مَا رَأَيْتُهُ مُذْ يَوْمَانِ, the period of separation having been a day and a part of a day: (Msb:) or [and] nine days of Dhu-l-Hijjeh with the night preceding the day of the sacrifice, accord. to Esh-Shلfi'ee: (Mgh:) or [and] all Dhu-l-Hijjeh, accord. to Mلlik: (Mgh, Msb:) [in these two explanations the two months next preceding being meant to be included:] or Showwلl and Dhu-l- Kaadeh and Dhu-l-Hijjeh and Moharram, accord. to Aboo-'Amr Esh-Shaabee. (Msb.) ― -b4- Also (assumed tropical:) A learned man: (O, K:) [because of his celebrity:] pl. شُهُورٌ. (O, TA.) ― -b5- [And accord. to the K, it signifies also The like of a nail-paring: but this is app. a mistake, perhaps originating from a mutilated transcript of what here follows:] a poet says, describing camels,
أَبْدَأْنَ مِنْ نَجْدٍ عَلَى ثِقَةٍ
وَالشَّهْرُ مِثْلُ قُلَامَةِ الظُّفْرِ
[They went forth from Nejd in a state of confidence, the new moon being like the nail-paring]. (O.)

شُهْرَةٌ
شُهْرَةٌ ذ a subst. from الاِشْتِهَارُ, (Mgh,) signifying The appearance, conspicuousness, manifestness, notoriousness, notableness, or publicity, of a thing: (S, O, Msb:) or [generally] its appearance, &c., as bad, evil, abominable, foul, or unseemly; its notoriousness in a bad sense, or infamousness. (A, K.) ― -b2- Any evil thing that exposes its author to disgrace; any disgraceful, or shameful, thing; a vice, or fault, or the like. (IAar, O, TA.) ― -b3- A dress of the most excellent or superb kind; and one of the vilest or meanest kind: both of which are forbidden. (Mgh.) ― -b4- [It is also used in the sense of مَشْهُورٌ.] One says, جَعَلَهُ شُهْرَةً (tropical:) [He rendered him notorious, either in a bad or in a good sense]. (A.) And صَارَ شُهْرَةً, (K in art. دول,) i. e. مَشْهُورًا (assumed tropical:) [He became notorious, &c.]; said of a man. (TK in that art.)

بِرْذَوْنٌ شِهْرِىٌّ
بِرْذَوْنٌ شِهْرِىٌّ ذ A برذون [or hackney] between the رَمَكَة [or mare of mean breed] and the horse of generous breed: one says, لَمْ يَرْكَبِ الشِّهْرِيَّةَ and الشَّهَارِىَ [He did not ride hackneys of the sort above mentioned]: (A:) or شِهْرِيَّةٌ signifies بَرَاذِين [or hackneys]; and its pl. is شَهَارٍ: (Mgh:) or a sort of بَرَاذِين [or hackneys]; (Lth, O, K;) a horse of which the dam is Arabian but not the sire. (Lth, O.)

شَهِيرٌ
شَهِيرٌ ذ : see مَشْهُورٌ. ― -b2- شَهِيرَةٌ A woman, and a she-ass, broad (O, K) and bulky. (O.)

أَشْهَرُ
[ أَشْهَرُ ذ More, and most, apparent, conspicuous, manifest, notorious, &c.; better, and best, known. ― -b2- Hence, الأَشْهَرَانِ The drum and the banner. (Gol., from Meyd.)]

أَشَاهِرُ
أَشَاهِرُ ذ [in the CK اَشاهِيرُ] The whiteness of the narcissus. (K, TA.)

مُشْهِرٌ
مُشْهِرٌ ذ A child a month old. (O, TA.)

مُشَهَّرٌ
مُشَهَّرٌ ذ : see the following paragraph.

مَشْهُورٌ
مَشْهُورٌ ذ Of known place or station; (K;) well known; well spoken of; celebrated; held in repute; reputable; notable; eminent; (O, K, TA;) applied to a man; (O, TA;) as also ↓ شَهِيرٌ, (O, K, TA,) and [in an intensive sense] ↓ مُشَهَّرٌ. (TA.) [And Anything apparent, conspicuous, manifest, notorious, notable, commonly known, or public: lit. rendered apparent &c. Applied to a word or phrase or meaning, Commonly known or obtaining or received; well known; or held in repute. Hence عَلَى المَشْهُورِ According to common, or well-known, usage; or according to common repute.]

##### Türkçe

**شَهَرَهُ**
1 **شَهَرَهُ** ذ , (S, A, K,) muzâri‘i **شَهَرَ** , (S, K,) mastar ismi **شَهْرٌ** ve **شُهْرَةٌ**; (S;) ve ↓ **شهّرهُ**, (S, A, O, K,) mastar ismi **تَشْهِيرٌ**; (S;) ve ↓ **اشتهرهُ**; (S, K;) Onu açık kıldı, göze çarpar kıldı, belirgin kıldı, şöhretli/nam salmış kıldı, dikkate değer kıldı, yaygınca bilinir kıldı yahut alenî kıldı: (S, O, MF:) yahut [genellikle mânâsı] onu kötü, şer, iğrenç, pis yahut yakışıksız olarak açık kıldı, vb.; onu bu şekilde teşhir etti; yahut onu kötü bir mânâda nam salmış kıldı, yahut rezil etti. (A, K.) Şöyle dersin: **شَهَرْتُ الحَدِيثَ**, mastar ismi yukarıdaki üzere, hikâyeyi yahut sözü ifşa ettim. (Msb.) Ve ↓ **لِفُلَانٍ فَضِيلَةٌ اشْتَهَرَهَا النَّاسُ** [Falancanın, insanların yaygınca bilinir kıldığı bir fazileti vardır]. (S.) Ve **شَهَرْتُهُ بَيْنَ النَّاسِ** Onu insanlar arasında göze çarpar kıldım [yahut kötü şöhretli kıldım yahut meşhur kıldım yahut namlı kıldım]. (Msb.) Ve **شَهَرْتُ زَيْدًا بِكَذَا** ve ↓ **شهّرته** [Zeyd’i şu şey ile göze çarpar kıldım, kötü şöhretli kıldım, meşhur kıldım yahut namlı kıldım]; (Mgh, * Msb;) [lâkin] ikincisi şiddet/yoğunluk mânâsı taşır: ↓ **أَشْهَرْتُهُ**, **ا** ile, **شَهَرْتُهُ** mânâsında nakledilmemiştir: (Msb:) yahut sabit bir otoriteye sahip değildir. (Mgh.) Şöyle de denir: **شُهِرَ بِكَذَا**, ve ↓ **اِشْتَهَرَ**, [genellikle, fakat her zaman değil, kötü bir mânâda, şu demek olarak:] Şu şey ile kötü şöhretli kılındı, yahut kötü şöhretli oldu, yahut rezil oldu: (A:) ikinci fiil hem lâzım hem müteaddîdir. (TA.) Ve [buradan şöyle denir:] ↓ **اِشْتَهَرْتُ فُلَانًا** mânâsı (mecaz:) Falancayı hafif gördüm, yahut az gördüm, yahut hor gördüm; ve onun kötülüklerini, kusurlarını yahut kötü niteliklerini yahut fiillerini açığa vurdum. (A.) ― -b2- Ve **شَهَرَ سَيْفَهُ**, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **شَهَرَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **شَهْرٌ**, (S, Msb,) Kılıcını kınından çekti: (TA:) yahut kılıcını çekti ve onu insanların üzerine kaldırdı; (A, K;) bunun gibi ↓ **شهّرهُ**. (K.)

2 **شَهَّرَ** yukarıya bak, üç yerde. [Modern Arapçada **شهّر** çoğu kez “bir suçluyu alenî bir ibret olarak teşhir etti” mânâsına gelir; ve bu mânâda S ve TA’da **بلس** maddesinde, vb. geçer: suçlu, bu durumda, genellikle bir eşeğe yahut bir deveye bindirilir ve çoğu kez yüzü hayvanın kuyruğuna dönük olur.]

**شاهرهُ**
3 **شاهرهُ** ذ , (K,) mastar ismi **مُشَاهَرَةٌ** (S, K) ve **شِهَارٌ**, (K,) Onu ay ile (aylık olarak) ücretle tuttu, yahut onu aylık ücretli işçi/amele olarak aldı: (Lh, K:) yahut onunla iş yahut benzeri için ay ile, yahut ay ay, bir anlaşma yahut sözleşme yaptı: (TA:) **المُشَاهَرَةُ** **الشَّهْرُ**’den, **المُعَاوَمَةُ**’nin **العَامُ**’dan olması gibidir. (S, TA.)

4 **أَشْهَرَ**: 1’e bak. -A2- **أَشْهَرْنَا**, (S, Msb, * K,) mastar ismi **اـِشْهَارٌ**, (Msb,) Üzerimizden bir ay geçti (lafzen: bize geldi). (S, Msb, * K.) Ve **اشهر الصَّبِىُّ** [Çocuk bir aylık oldu; yahut] çocuğun üzerinden bir ay geçti (lafzen: çocuğa geldi): **أَحْوَلَ**’e benzer, (A,) yahut **أَحَالَ**’e. (Msb.) Ve **اشهرت الدَّارُ** Ev değişmiş/bozulmuş oldu, ve onun üzerinden aylar geçti. (TA, **حول** maddesinde.) ― -b2- Keza Biz bir yerde bir ay kaldık, durduk, ikamet ettik, yahut barındık. (ISk, S.) ― -b3- Ve aya girdik; yani kamerî aya. (Th, S.) ― -b4- Ve **اشهرت** O (kadın) doğurmasının ayına girdi. (Msb, K.)

**اشتهر**
8 **اشتهر** ذ Açık oldu yahut oldu; göze çarpar oldu; belirgin oldu; kötü şöhretli oldu; dikkate değer oldu; yaygınca bilinir oldu; yahut alenî oldu: (S:) yahut [genellikle mânâsı] kötü, şer, iğrenç, pis yahut yakışıksız olarak açık oldu, vb.; bu şekilde açığa vurulmuş oldu; yahut kötü bir mânâda nam salmış kılındı yahut rezil oldu. (A, K.) O (hikâye yahut söz) ifşa oldu, yahut alenî oldu. (Msb.) **اشتهر بِكَذَا**: 1’e bak. -A2- Müteaddî fiil olarak: 1’e bak, üç yerde.

**شَهْرٌ**
**شَهْرٌ** ذ Yeni ay; göründüğü zaman: (IF, A, Mgh, O, Msb, K:) göze çarpıcılığından dolayı böyle adlandırılmıştır. (Mgh, Msb.) Bu, aslî mânâdır. (Mgh.) [Bu paragrafın son cümlesine bak.] Şöyle dersin: **رَأَيْتُ الشَّهْرَ**, mânâsı: ayın yeni ayını gördüm. (Mgh.) Buradan bir hadiste şöyle denmiştir: **صُومُوا الشَّهْرَ**, mânâsı: Kamerî ayın ilk gününü oruç tutun. (Lh, TA.) Ve buradan hadis: **اـِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ**, mânâsı: Yeni ayı gözetlemenin faydası yirmi dokuzuncu gecededir. (L, TA.) [Yahut mânâ: Kamerî ay, yirmi dokuz gecelik bir süredir.] ― -b2- Keza Ay: yahut göze çarpar olduğu ve dolun olmaya yakın olduğu zaman ay. (K.) ― -b3- Ve [kamerî ay;] günlerden bilinen belirli bir sayı: ay ile belirgin kılındığından dolayı böyle adlandırılmıştır: (ISd, K:) Arapçalaştırılmış bir kelimedir; yahut bazılarına göre Arapçadır; (Msb;) ve belirgin oluşundan dolayı böyle adlandırılmıştır: (Msb, TA:) cem‘ [kıllet] **أَشْهُرٌ** (Msb, K) ve [kesret] **شُهُورٌ**. (S, Msb, K.) Aşağıdakiler ayların modern adlarıdır: 1. **المُحَرَّمُ** [buna çoğu kez sıfat olarak **الحَرَامُ** eklenir]: 2. **صَفَرٌ** [buna çoğu kez sıfat olarak **الخَيْرُ** eklenir]: 3. **رَبِيعٌ الأَوَّلُ**: 4. **رَبِيعٌ الآخِرُ** [yahut **الثَّانِى**]: 5. **جُمَادَى الأُولَى**: 6. **جُمَادَى الآخِرَةُ** [yahut **الثَّانِيَةُ**]: 7. **رَجَبٌ** [buna çoğu kez sıfat olarak **الأَصَمُّ** ve **الفَرْدُ** eklenir]: 8. **شَعْبَانُ** [buna çoğu kez **المُعَظَّمُ** sıfatının eklendiğini, bazen de **الشَّرِيفُ**’in eklendiğini buluruz]: 9. **رَمَضَانُ** [buna **المُبَارَكُ** sıfatı tahsis edilmiştir]: 10. **شَوَّالٌ** [buna **المُكَرَّمُ** sıfatı sıkça eklenir]: 11. **ذُو القَعْدَةِ**: ve 12. **ذُو الحِجَّةِ**: [s. 1254’teki iki tablodan ikincisine bak:] ve aşağıdakiler, yukarıdaki numaralandırmaya uygun olarak, ‘ءd kabilesinin onları adlandırdığı isimlerdir: 1. **مُؤْتَمِرٌ**: 2. **نَاجِرٌ**: 3. **خَوَّانٌ**: 4. **بُصَّانٌ** [bk.]: 5. **رُبَّى**: 6. **حَنِينٌ**: 7. **الأَصَمُّ**: 8. **عَاذِلٌ**: 9. **نَاتِقٌ**: 10. **وَعْلٌ**: 11. **وَرْنَةُ**: ve 12. **بُرَكٌ** [yahut **بُرَكُ?**]. (İbnü’l-Kelbî, TA’da, **مُؤْتَمِرٌ** lafzı altında. [Lâkin müellifler bu isimlerin bazısı hakkında ihtilaf ederler; diğer maddelerde görüleceği üzere.]) **أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ**, Kur’ân’da [ii. 193] hac müddeti olarak söylenmiştir; zira hemen önce gelen **الحَجُّ** ile kastedilen **وَقْتُ الحَجِّ**’dir, (Mgh, Msb,) yahut **زَمَانُ الحَجِّ**’dir, (Msb,) Ebû Hanîfe’ye (Mgh) ve âlimlerin çoğuna göre Şevvâl ve Zilkade ve Zilhicce’nin on gününe uygulanır; (Mgh, Msb,) Zilhicce’nin bir kısmına mecazen ay denilmiştir; Arapların benzeri vakitlerle ilgili durumlarda sıkça yaptığı gibi; meselâ **مَا رَأَيْتُهُ مُذْ يَوْمَانِ** dediklerinde, ayrılık süresi bir gün ve bir günün bir kısmı olduğu hâlde: (Msb:) yahut [ve] Şâfiî’ye göre Zilhicce’nin dokuz günü ile kurban gününden önceki gece: (Mgh:) yahut [ve] Mâlik’e göre Zilhicce’nin tamamı: (Mgh, Msb:) [bu iki açıklamada, önceki iki ayın dâhil edilmesi kastedilmiş olur:] yahut Ebû ‘Amr eş-Şa‘bî’ye göre Şevvâl ve Zilkade ve Zilhicce ve Muharrem. (Msb.) ― -b4- Keza (varsayılan mecaz:) Âlim bir adam: (O, K:) [şöhretinden dolayı:] cem‘i **شُهُورٌ**. (O, TA.) ― -b5- [Ve K’ye göre ayrıca “tırnak kırpıntısı gibi olan şey” mânâsına da gelir; lâkin bu görünüşe göre bir hatadır; belki burada gelenin eksik bir nüshasından doğmuştur:] bir şair, develeri vasfederek şöyle demiştir,
أَبْدَأْنَ مِنْ نَجْدٍ عَلَى ثِقَةٍ
وَالشَّهْرُ مِثْلُ قُلَامَةِ الظُّفْرِ
[Nejd’den bir güven hâli üzere yola çıktılar; yeni ay tırnak kırpıntısı gibi iken]. (O.)

**شُهْرَةٌ**
**شُهْرَةٌ** ذ **الاِشْتِهَارُ**’dan bir isimdir, (Mgh,) bir şeyin görünmesi, göze çarpıcılığı, belirginliği, kötü şöhretliliği, dikkate değerliği yahut alenîliği mânâsına gelir: (S, O, Msb:) yahut [genellikle] onun kötü, şer, iğrenç, pis yahut yakışıksız olarak görünmesi, vb.; kötü bir mânâda kötü şöhretliliği, yahut rezilliği. (A, K.) ― -b2- Yapanını rezilliğe maruz bırakan herhangi bir kötü şey; herhangi bir rezil edici yahut utandırıcı şey; bir ayıp yahut kusur yahut benzeri. (IAar, O, TA.) ― -b3- En mükemmel yahut en görkemli türden bir elbise; ve en bayağı yahut en düşük türden bir elbise: her ikisi de yasaklanmıştır. (Mgh.) ― -b4- [Ayrıca **مَشْهُورٌ** mânâsında da kullanılır.] Şöyle denir: **جَعَلَهُ شُهْرَةً** (mecaz:) [Onu, kötü yahut iyi mânâda, kötü şöhretli/şöhretli kıldı]. (A.) Ve **صَارَ شُهْرَةً**, (K, **دول** maddesinde,) yani **مَشْهُورًا** (varsayılan mecaz:) [Kötü şöhretli oldu, vb.]; bir adam hakkında söylenir. (TK, o maddede.)

**بِرْذَوْنٌ شِهْرِىٌّ**
**بِرْذَوْنٌ شِهْرِىٌّ** ذ **برذون** [yahut binek atı] cinsinden, **رَمَكَة** [yahut düşük soylu kısrak] ile asil soylu at arasında olan: şöyle denir, **لَمْ يَرْكَبِ الشِّهْرِيَّةَ** ve **الشَّهَارِىَ** [Yukarıda zikredilen türden binek atlarına binmedi]: (A:) yahut **شِهْرِيَّةٌ** **بَرَاذِين** [yahut binek atları] mânâsına gelir; ve onun cem‘i **شَهَارٍ**’dır: (Mgh:) yahut **بَرَاذِين** [yahut binek atları]ndan bir tür; (Lth, O, K;) anası Arap olan fakat babası olmayan bir at. (Lth, O.)

**شَهِيرٌ**
**شَهِيرٌ** ذ : **مَشْهُورٌ**’a bak. ― -b2- **شَهِيرَةٌ** Geniş (O, K) ve iri yapılı bir kadın ve bir dişi eşek. (O.)

**أَشْهَرُ**
[ **أَشْهَرُ** ذ Daha çok ve en çok açık, göze çarpar, belirgin, kötü şöhretli, vb.; daha iyi ve en iyi bilinen. ― -b2- Buradan, **الأَشْهَرَانِ** Davul ve sancak. (Gol., Meyd’den.)]

**أَشَاهِرُ**
**أَشَاهِرُ** ذ [CK’de **اَشاهِيرُ**] Nergisin beyazlığı. (K, TA.)

**مُشْهِرٌ**
**مُشْهِرٌ** ذ Bir aylık çocuk. (O, TA.)

**مُشَهَّرٌ**
**مُشَهَّرٌ** ذ : aşağıdaki paragrafa bak.

**مَشْهُورٌ**
**مَشْهُورٌ** ذ Bilinen bir mevki yahut makam sahibi; (K;) iyi bilinen; hakkında iyi konuşulan; meşhur; itibarda tutulan; itibarlı; dikkate değer; seçkin; (O, K, TA;) bir adama uygulanır; (O, TA;) bunun gibi ↓ **شَهِيرٌ**, (O, K, TA,) ve [yoğunluk mânâsında] ↓ **مُشَهَّرٌ**. (TA.) [Ve Açık, göze çarpar, belirgin, kötü şöhretli, dikkate değer, yaygınca bilinir, yahut alenî olan herhangi bir şey: lafzen açık kılınmış vb. Bir kelimeye yahut ibareye yahut mânâya uygulanır; yaygınca bilinen yahut cari yahut kabul edilmiş; iyi bilinen; yahut itibarda tutulan. Buradan **عَلَى المَشْهُورِ** Yaygın yahut iyi bilinen kullanıma göre; yahut yaygın itibara göre.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهَرَ
شَهَرَ A ( n. ac. شَهْر 1 ),
a.  Made known, divulged, published about; made conspicuous, famous, notorious.

b.  Unsheathed, drew ( sword ).

شَهَّرَ
شَهَّرَ II ,
a.  see I (a) .

شَاْهَرَ
شَاْهَرَ III ,
a.  Engaged, made a contract with for a month.

أَشْهَرَ
أَشْهَرَ IV ,
a.  Remained, spent a month in, at.

b.  see I (a) .

اِشْتَهَرَ
اِشْتَهَرَ VIII ,
a.  Was made known, published; was made, became conspicuous & c.

b.  see I (a) .

شَهْر
شَهْر 1 , ( pl. أَشْهُر 16 ,  شُهُوْر 27 ),
a.  Month.

b.  Moon; new moon.

شَهْرِيّ
شَهْرِيّ 1yi ,
a.  Monthly.

شُهْرَة
شُهْرَة 3t ,
a.  Publicity; celebrity, renown; notoriety.

شَهِيْر
شَهِيْر 25 ,
a.  Well-known: celebrated, famous; notorious.

شَهڤرَ
N. P. شَهڤرَ I , ( pl. مَشَاْهِيْرُ 65 ),
a.  Divulged, made public.

b.  see 25 .

##### Türkçe

شَهَرَ
شَهَرَ A ( n. ac. **شَهْر** 1 ),
a. Bilinir kıldı, ifşa etti, hakkında yayımladı; belirgin kıldı, meşhur kıldı, kötü şöhretli kıldı.

b. Kınından çıkardı, çekti (kılıcı).

شَهَّرَ
شَهَّرَ II ,
a. I (a)’ya bak.

شَاْهَرَ
شَاْهَرَ III ,
a. Bir ay için anlaşma yaptı, bir ay için sözleşme yaptı.

أَشْهَرَ
أَشْهَرَ IV ,
a. Bir ay kaldı, -de/-da bir ay geçirdi.

b. I (a)’ya bak.

اِشْتَهَرَ
اِشْتَهَرَ VIII ,
a. Bilinir kılındı, yayımlandı; belirgin kılındı ve benzeri; belirgin oldu ve benzeri.

b. I (a)’ya bak.

شَهْر
**شَهْر** 1 , ( pl. **أَشْهُر** 16 , **شُهُوْر** 27 ),
a. Ay.

b. Ay (gök cismi); hilâl.

شَهْرِيّ
**شَهْرِيّ** 1yi ,
a. Aylık.

شُهْرَة
**شُهْرَة** 3t ,
a. Aleniyet; şöhret, ün; kötü şöhret.

شَهِيْر
**شَهِيْر** 25 ,
a. İyi bilinen: meşhur, ünlü; kötü şöhretli.

شَهڤرَ
N. P. **شَهڤرَ** I , ( pl. **مَشَاْهِيْرُ** 65 ),
a. İfşa edilmiş, alenileştirilmiş.

b. 25’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شهر
شَهَرَ - يَشْهَرُ - شَهْر - أَشْهُر - شُهُوْر
شَهَرَ - يَشْهَرُ + الكائن أو الشيء + بشيء أو أمر: يصير مشهوراً به: تنتشر وتتفرق وتشيع صفة له بين الناس يعرف بها: يكون له صفة تميزه ويعرف بها من غيره
شَهْر: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " شَهَرَ - يَشْهَرُ ": ما يكون بفعل " شَهَرَ - يَشْهَرُ ": الصفة أو الميزة التي يشتهر بها شيء. وهو اصطلاحاً: عدد من الأيام اشتهر وتم التعارف أن عددها بين 28 - 31 يوماً: حسب وقتها من السنة وحسب التقويم الشمسي أو القمري، واشتهر لكل منها صفة خاصة تميزها عما غيرها
أَشْهُر: جمع " شَهْر "
شُهُوْر: جمع " أَشْهُر "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتشار والشيوع والشهرة والتعمم لأمر أو صفة في مجموعة من الكائنات"، وهي:
شَاعَ-  يَشِيْعُ، شَهَرَ - يَشْهَرُ، ذَاعَ - يَذِيْعُ، شَعَلَ - يَشْعَلُ، أجَّ - يَؤُجُّ (اللازم)، دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ
شهر
 	{ ولسليمان الريح غدوها شهر ورواحها شهر وأسلنا له عين القطر ومن الجن من يعمل بين يديه بإذن ربه ومن يزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعير (12) سبأ
شهر رمضان  	﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون (185)﴾ البقرة
شهور الكفارة	﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم (4)﴾ المجادلة ﴿وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلا خطأ ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة ودية مسلمة إلى أهله إلا أن يصدقوا فإن كان من قوم عدو لكم وهو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة وإن كان من قوم بينكم وبينهم ميثاق فدية مسلمة إلى أهله وتحرير رقبة مؤمنة فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين توبة من الله وكان الله عليما حكيما (92)﴾ النساء
الشهر الحرام  	﴿الشهر الحرام بالشهر الحرام والحرمات قصاص فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم واتقوا الله واعلموا أن الله مع المتقين (194)﴾ البقرة ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة
 	﴿يا أيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب (2)﴾  المائدة ﴿جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس والشهر الحرام والهدي والقلائد ذلك لتعلموا أن الله يعلم ما في السماوات وما في الأرض وأن الله بكل شيء عليم (97)﴾ المائدة
الأشهر الأربعة الحرم  	﴿إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا في كتاب الله يوم خلق السماوات والأرض منها أربعة حرم ذلك الدين القيم فلا تظلموا فيهن أنفسكم وقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة واعلموا أن الله مع المتقين (36)﴾ التوبة
 	﴿ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين(15)﴾ الأحقاف
 	﴿ليلة القدر خير من ألف شهر(3)﴾ القدر
أشهر
   { الحج أشهر معلومات فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولا فسوق ولا جدال في الحج وما تفعلوا من خير يعلمه الله وتزودوا فإن خير الزاد التقوى واتقوني يا أولي الألباب (197) البقرة { فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم (5) التوبة
 	﴿فسيحوا في الأرض أربعة أشهر واعلموا أنكم غير معجزي الله وأن الله مخزي الكافرين (2)﴾ التوبة
 	﴿للذين يؤلون من نسائهم تربص أربعة أشهر فإن فاءوا فإن الله غفور رحيم (226)﴾ البقرة ﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا يتربصن بأنفسهن أربعة أشهر وعشرا فإذا بلغن أجلهن فلا جناح عليكم فيما فعلن في أنفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبير (234)﴾ البقرة
 	﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا (4)﴾ الطلاق
شهور
 ﴿إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا في كتاب الله يوم خلق السماوات والأرض منها أربعة حرم ذلك الدين القيم فلا تظلموا فيهن أنفسكم وقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة واعلموا أن الله مع المتقين (36)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [شهر] ش ه ر: الشَّهْرُ واحد الشُّهور و أشْهَرْنا أي أتى علينا شهر قال بن السكيت أشهرنا في هذا المكان أقمنا فيه شهرا وقال ثعلب أشهرنا دخلنا في الشهر و المُشَاهَرةُ من الشهر كالمعاومة من العام و الشُّهْرَةُ وضوح الأمر تقول شَهَرْتُ الأمر من باب قطع و شُهْرةً أيضا فاشْتَهَر و اشْتَهَرْتُهُ أيضا فاشْتَهَر و شَهَّرْتًه أيضا تَشهِيراً ولفلان فضيلة اشْتَهَرها الناس و شَهَرَ سيفه من باب قطع أي سله
الراغب
شهر
- الشهر: مدة مشهورة بإهلال الهلال، أو باعتبار جزء من اثني عشر جزءا من دوران الشمس من نقطة إلى تلك النقطة. قال تعالى: }شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن﴿[البقرة/185]،﴾فمن شهد منكم الشهر فليصمه﴿[البقرة/185]،﴾الحج أشهر معلومات﴿[البقرة/197]،﴾إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا﴿[التوبة/36]،﴾فسيحوا في الأرض أربعة أشهر{ [التوبة/2]، والمشاهرة: المعاملة بالشهور كالمسانهة والمياومة، واشهرت بالمكان: أقمت به شهرا، وشهر فلان واشتهر يقال في الخير والشر.
ملخص اللسان
1.     الشُّهْرَةُ: ظهور الشيء في شُنْعَة حتى يَشْهَره الناس.
2.     الشُّهْرَة وُضُوح الأَمر، وقد شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة فاشْتَهَرَ وشَهَّرَهُ تَشْهِيراً واشْتَهَرَه فاشْتَهَر؛
3.     والشُّهْرَةُ الفضيحة؛
4.     ورجل  شَهِير ومشهور: معروف المكان مذكور؛
5.     والشَّهْرُ: القَمَر، سمي بذلك لشُهرته وظُهوره، وقيل: إِذا ظهر وقارَب  الكمال.
6.     والشهر العدد المعروف من الأَيام، سمي بذلك لأَنه يُشْهَر بالقمر وفيه علامة  ابتدائه وانتهائه؛
7.     والمُشاهَرَة: المعاملة شهراً بشهر.
8.     وأَشهرتِ المرأَة: دخلتْ في شهرِ  وِلادِها،
9.     الشُّهور: العلماء، الواحد شَهْر.
10.                        وشَهَر فلان سيفَه يَشْهَرُهُ شَهْراً أَي سَلَّه؛وشَهَّرَهُ: انْتَضاه  فرفعه على الناس؛
لسان العرب
● - شهر: الشُّهْرَةُ: ظهور الشيء في شُنْعَة حتى يَشْهَره الناس. وفي  الحديث: من لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرَة أَلبسه الله ثوبَ مَذَلَّة. الجوهري:  الشُّهْرَة وُضُوح الأَمر، وقد شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة فاشْتَهَرَ  وشَهَّرَهُ تَشْهِيراً واشْتَهَرَه فاشْتَهَر؛ قال:  أُحِبُّ هُبوطَ الوادِيَيْنِ، وإِنَّنِي  لمُشْتَهَرٌ بِالوادِيَيْنِ غَرِيبُ  ويروى لَمُشْتَهِر، بكسر الهاء. ابن الأَعرابي: والشُّهْرَةُ الفضيحة؛  أَنشد الباهلي:  أَفِينا تَسُومُ الشَّاهِرِيَّةَ بَعْدَما  بَدا لك من شَهْرِ المُلَيْساء، كوكب؟  شهر المُلَيْساء: شَهْرٌ بين الصَّفَرِيِّة والشِّتاء، وهو وقت تنقطع  فيه المِيرَة؛ يقول: تَعْرِض علينا الشَّاهِرِيَّةَ في وقت ليس فيه مِيرة.  وتَسُومُ: تَعْرِض. والشَّاهِرِيَّة: ضَرْب من العِطْر، معروفة. ورجل  شَهِير ومشهور: معروف المكان مذكور؛ ورجل مَشْهور ومُشَهَّر؛ قال ثعلب: ومنه  قول عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: إِذا قَدمْتُمْ علينا شَهَرْنا  أَحْسَنَكم اسماً، فإِذا رأَيناكم شَهَرْنا أَحسنكم وَجْهاً، فإِذا بَلَوْناكم  كان الاخْتِيارُ.  والشَّهْرُ: القَمَر، سمي بذلك لشُهرته وظُهوره، وقيل: إِذا ظهر وقارَب  الكمال. الليث: الشَّهْرُ والأَشْهُر عدد والشهور جماعة. ابن سيده:  والشهر العدد المعروف من الأَيام، سمي بذلك لأَنه يُشْهَر بالقمر وفيه علامة  ابتدائه وانتهائه؛ وقال الزجاج: سمي الشهر شهراً لشهرته وبيانه؛ وقال أَبو  العباس: إِنما سُمي شهراً لشهرته وذلك أَن الناس يَشْهَرُون دخوله  وخروجه. وفي الحديث: صوموا الشَّهْرَ وسِرَّه؛ قال ابن الأَثير: الشهر الهلال،  سُمِّي به لشهرته وظهوره، أَراد صوموا أَوّل الشهر وآخره، وقيل: سِرُّه  وسَطه؛ ومنه الحديث: الشهر تسع وعشرون، وفي رواية: إِنما الشهْر، أَي أَن  فائدة ارْتِقاب الهلال ليلة تسع وعشرين لِيُعَرف نقص الشهر قبله، وإِن  أُريد به الشهرُ نفسُه فتكون اللام فيه للعهد. وفي الحديث: سُئِل أَيُّ  الصوم أَفضل بعد شهر رمضان؟ فقال: شهر الله المحرمُ؛ أَضافه إِلى الله  تعظيماً وتفخيماً، كقولهم: بيت الله وآل الله لِقُرَيْشٍ. وفي الحديث:  شَهْرَا عِيدٍ لا يَنْقُصان؛ يريد شهر رمضان وذا الحجة أَي إِنْ نَقَصَ عددهما  في الحساب فحكمهما على التمام لئلا تَحْرَجَ أُمَّتُه إِذا صاموا تسعة  وعشرين، أَو وقع حَجُّهم خطأًً عن التاسع أَو العاشر لم يكن عليهم قضاء  ولم يقع في نُسُكهم نَقْص. قال ابن الأَثير: وقيل فيه غير ذلك، قال: وهذا  أَشبه، وقال غيره: سُمي شهراً باسم الهلال إِذا أَهَلَّ سمي شهراً. والعرب  تقول: رأَيت الشهر أَي رأَيت هلاله؛ وقال ذو الرُّمة:  يَرَى الشَّهْرَ قبْلَ الناسِ وهو نَحِيلُ  ابن الأَعرابي: يُسَمَّى القمر شَهْراً لأَنه يُشْهَرُ به، والجمع  أَشْهُرٌ وشُهور.  وشاهَرَ الأَجيرَ مُشاهَرَةً وشِهاراً: استأْجره للشَّهْر؛ عن اللحياني.  والمُشاهَرَة: المعاملة شهراً بشهر. والمُشاهَرة من الشهر: كالمُعاوَمَة  من العام، وقال الله عز وجل: الحَجُّ أَشهرٌ معلومات؛ قال الزجاج: معناه  وقتُ الحجّ أَشهر معلومات. وقال الفراء: الأَشهر المعلومات من الحجّ  شوّال وذو القَعْدَة وعشر من ذي الحِجَّة، وإِنما جاز أَن يقال أَشهر وإِنما  هما شهران وعشرٌ من ثالث وذلك جائز في الأَوقات. قال الله تعالى:  واذكروا الله في أَيام معدودات فمن تَعَجَّلَ في يَوْمَيْنِ؛ وإِنما يتعجل في  يوم ونصف. وتقول العرب: له اليومَ يومان مُذْ لم أَرَهُ، وإِنما هو يوم  وبعض آخر؛ قال: وليس هذا بجائز في غير المواقيت لأَن العرَب قد تفعَل  الفِعْل في أَقلَّ من الساعة ثم يوقعونه على اليوم ويقولون: زُرْته العامَ،  وإِنما زاره في يوم منه.  وأَشْهَرَ القومُ: أَتى عليهم شهرٌ، وأَشهرتِ المرأَة: دخلتْ في شهرِ  وِلادِها، والعرب تقول: أَشْهَرْنا مُذْ لم نلتق أَي أَتى علينا شهر: قال  الشاعر:  ما زِلتُ، مُذْ أَشْهَرَ السُّفَّارُ أَنظرُهم،  مِثلَ انْتِظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ  وأَشْهَرْنَا مذ نزلنا على هذا الماء أَي أَتى علينا شهر.  وأَشهرنا في هذا المكان: أَقمنا فيه شهراً. وأَشْهَرْنا: دخلنا في  الشهر.وقوله عز وجل: فإِذا انسلخ الأَشهُرُ الحُرُم؛ يقال: الأَربعةُ أَشهر  كانت عشرين من ذي الحجة والمحرمَ وصفرَ وشهرَ ربيع الأَول وعشراً من ربيع  الآخر، لأَن البراءة وقعت في يوم عرفة فكان هذا الوقت ابتداءَ الأَجَل،  ويقال لأَيام الخريف في آخر الصيف: الصَّفَرِيَّةُ؛ وفي شعر أَبي طالب يمدح  سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم:  فَإِنِّي والضَّوابِحَ كلَّ يوم،  وما تَتْلُو السَّفاسِرَةُ الشُّهورُ  الشُّهور: العلماء، الواحد شَهْر. ويقال: لفلان فضيلة اشْتَهَرها  الناسُ.وشَهَر فلان سيفَه يَشْهَرُهُ شَهْراً أَي سَلَّه؛ وشَهَّرَهُ: انْتَضاه  فرفعه على الناس؛ قال:  يا ليتَ شِعْرِي عنكُم حَنِيفا،  أَشاهِرُونَ بَعْدنا السُّيُوفا  وفي حديث عائشة: خرج شاهِراً سيفه راكباً راحِلَته؛ يعني يوم الرِّدَّة،  أَي مُبْرِزاً له من غمده. وفي حديث ابن الزبير: من شَهَر سيفه ثم وضعه  فَدَمُه هَدَرٌ، أَي من أَخرجه من غمده للقتال، وأَراد بوضَعَه ضرب به؛  وقول ذي الرمة:  وقد لاحَ لِلسَّارِي الذي كَمَّلَ السُّرَى،  على أُخْرَياتِ الليل، فَتْقٌ مُشَهَّرُ  أَي صبح مشهور. وفي الحديث: ليس مِنّا من شَهَر علينا السلاح.  وامرأَة شَهِيرة: وهي العَرِيضة الضخمة، وأَتانٌ شَهِيرة مثلُها.  والأَشاهِرُ: بَياض النَّرْجِس. وامرأَة شَهِيرة وأَتان شَهِيرة: عريضة  واسعة.والشِّهْرِيَّة: ضرْب من البَراذِين، وهو بين البِرذَون والمُقْرِف من  الخيل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  لها سَلَفٌ يَعُود بكلِّ رِيعٍ،  حَمَى الحَوْزات واشْتَهَر الإِفَالا  فسَّره فقال: واشتهر الإِفالا معناه جاء تشبهه، ويعني بالسَّلَفِ الفحل.  والإِفالُ: صغار الإِبل. وقد سَمَّوْا شَهْراً وشُهَيْراً ومَشْهُوراً.  وشَهْرانُ: أَبو قبيلة من خَثْعَم. وشُهارٌ: مَوضع؛ قال أَبو صخر:  ويومَ شُهارٍ قد ذَكَرْتُك ذِكْرَةً  على دُبُرٍ مُجْلٍ، من العَيْشِ، نافِدِ
مقاييس اللغة:
(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])
والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
القاموس المحيط:
الشُّهْرَةُ، بالضم ظُهورُ الشيءِ في شُنْعَةٍ، شَهَرَهُ، كَمَنَعَهُ، وشَهَّرَهُ واشْتَهَرَهُ فاشْتَهَرَ.والشَّهيرُ والمَشْهورُ المَعْرُوفُ المكانِ، المذكورُ، والنَّبيهُ،والشَّهْرُ العالِمُ، ومِثْلُ قُلامَةِ الظُّفُرِ، والهِلالُ، والقَمَرُ، أو هو إذا ظَهَرَ وقارَبَ الكمالَ، والعَدَدُ المعروفُ من الأيامِ، لأَنه يُشْهَرُ بالقَمَرِ ج أشْهُرٌ وشُهُورٌ. وشاهَرَهُ مُشاهَرَةً وشِهاراً اسْتَأجَرَهُ لِلشَّهْرِ. وأشْهَرُوا أتى عليهم شَهْرٌ، المرأةُ دَخَلَتْ في شهرِ ولادِها. وشَهَرَ سَيْفَه، كمنع،وشَهَّرَه انْتَضاهُ فَرَفَعَهُ على الناسِ. والأشاهِرُ بياضُ النَّرْجِسِ، وأتانٌ وامرأةٌ شَهِيرَةٌ عَريضةٌ واسِعةٌ.والشِّهْرِيَّةُ، بالكسر ضَرْبٌ من البَراذِينِ. وشَهْرُ بنُ حَوْشَبٍ محدِّثٌ مَتْرُوكٌ. وشَهْران بنُ عِفْرِسٍ أبو قَبيلةٍ من خَثْعَمَ. والمشهورُ فرسُ ثَعْلَبَةَ بنِ شِهابٍ الجَدِلِيِّ. ويومُ شَهْوَرَةَ من أعْظَمِ أيامِ بني كِنانَةَ.والمُشَهَّرَةُ فرسُ مُهَلْهِلِ بنِ ربيعَةَ.وذُو المُشَهَّرَةِ أبو دُجانَةَ، سِماكُ بنُ أوْسٍ، صحابيٌّ كانتْ له مُشَهَّرَةٌ، إذا خَرَج بها يَخْتالُ بين الصَّفَّيْنِ، لم يُبْقِ، ولم يَذَرْ.
تاج العروس:
ش ه ر
الشُّهْرةُ بالضمّ : ظُهورُ الشَّيءْ في شُنْعةٍ حتى يَشْهَره النّاسُ هكذا في المحكم والأساس فقول شيخنا : القَيْدُ بالشُّنْعةِ غيرُ معروفٍ ولا يُعْرَفُ لغيرِ المصَنّف محلُّ تأمُّلٍ نَعمْ ذَكره الجوْهَريّ من غير قيْدٍ فقال : الشُّهْرةُ : وُضُوحُ الأمْرِ . وقد شَهَّرهُ كمنعه يشْهَرُه شَهْراً . وشَهَّرَهُ تَشْهيراً فاشْتهرَ وشَهَّرّه تَشْهيراً . واشْتهَرَه فاشْتَهَرَ أي يُسْتعْمَلُ لازماً ومُتَعَدِّياً وهو صَحيحٌ قال :
أحِبُّ هُبوُطَ الوادييْنِ وإنَّني ... لمُشْتَهَرٌ بالوادِييْنِ غَريبُ ويروى لمُشْتهِرٌ بكسر الهاء . والشَّهيرُ والمَشْهُورُ : المَعْروف المكانِ المَذْكُورُ يقال : رجلٌ شَهِيرٌ ومَشْهوُرٌ قال ثعْلبٌ : ومنه قولُ عُمَرَ بن الخَطّاب رضي الله عنه : " إذا قدِمْتُم عليْنَا شَهَرْنا أحْسَنَكُم اسْماً فإذا رَأيْناكُم شَهَرْنا أحْسَنَكُم وَجْهاً فإذا بلَوْناكُم كان الإخْتيارُ " . والشَّهِيرُ : النَّبيهُ ذكره الصاغانيّ . والشَّهْرُ : العالِمُ جَمْعُه شُهُورٌ قال أبو طالبٍ يمدحُ رسول الله صلى الله عليه وسَلم :
فإنّي واضَّوَابِحَ كلَّ يَوْمٍ ... وما يَتْلُو السَّفاسِرَةُ الشُّهُور قال الصاغانيّ : هكذا أنشده الأزهريّ لأبي طالبٍ ولم أجدْه في شعرِه . والشَّهْرُ : مِثْلُ قُلامةِ الظُّفُرِ . وفي الحديث " صُومُوا الشَّهْرَ وسِرَّه " . قال ابن الأثير : الشَّهْرُ : الهِلالُ سُميَ به لشُهْرَته وظُهوره أرادَ : صُومُوا أوّلَ الشَّهْرِ وآخِرَه وقيل : سِرُّه : وَسَطُه ومنه الحديث " إنّما الشَّهْرُ تِسْعٌ وعِشْرونَ " أي إنّ فائِدةَ ارتِقابِ الهِلالِ لَيْلةَ تِسْعٍ وعشرين : ليُعْرَفَ نَقْصٌ الشَّهْرِ قبْلَه . والشَّهْرُ : القَمَرُ سُمِّيَ به لشُهْرَته وظُهُورِه أو هو إذا ظَهَرَ ووَضَحَ وقارَبَ الكَمَال . وقال ابنُ سيده : الشَّهْرُ : العَدَدُ المعْرُوفُ من الأيامِ سميَ بذلك لأنَّهُ يُشْهَرُ بالقمرِ . وفيه علامةُ ابتدائه وانتهائه . وقال الزَّجّاج : سُميَ الشّهْرُ شَهْراً لشُهْرته وبيانه . وقال أبو العباس : إنّما سُميَ شَهْراً لشُهْرته وذلك أن النّاس يشْهَرُونَ دُخوله وخُروجه
ج أشْهُرٌ وشُهُور وقال الليْث : الشَّهْرُ والأشْهُرُ عددٌ والشُّهُورُ : جماعةٌ . وقيل : سُميَ شضهْراً باسمِ الهِلالِ إذا أهلَّ والعربُ تقول : رأيتُ الشَّهْرَ أي رأيتُ هِلاله وقال ذو الرُّمةِ : يَرَى الشَّهِرَ قبلَ الناسِ وهْو نحِيلُ وقال الله عَزّ وجلّ " الحَجُّ أشْهُرٌ مَعْلوماتٌ " قال الفرّاءُ : هي شوّال وذو القَعْدَةِ وعَشْرٌ من ذي الحِجَّة وإنّما جاز أن يُقال : أشْهُرٌ وإنّما هما شَهْرانِ وعَشْرُ من ثالثٍ وذلك جائِزٌ في الأوقاتِ وتقولُ العربُ : له اليَوْمَ يوْمانِ مُذْ لمْ أرَهُ إنما هو يَوْمٌ وبعضُ آخرَ قال : وليس هذا بجائز في غيرِ المَواقِيت لأنّ العربَ قد تفْعلُ الفِعْلَ في أقلِّ من الساعةِ ثم يُوقُعونه على اليومِ ويقولُون : زُرْته العامَ وإنما زار في يومٍ منه
وشَاهَرَهُ مُشاهَرَةً وشِهَاراً ككِتابٍ : اسْتأجَرَهُ للشَّهْرِ عن اللِّحْيانيّ . والمُشأهَرةُ : المُعامَلَةُ شَهْراً بشَهْرٍ كالمَعَاوَمةِ من العامِ . وأشْهَرُوا : أتى عليهم شَهْرٌ تقول العرب : أشْهَرْنا مُذْ لم نَلْتقِ أي أتى علينا شَهْرٌ قال الشاعر :
" ما زِلْتُ مُذْ أشْهَرَ السُّفّارُ أنْظُرُهُمْمِثْلَ انْتِظارِ المُضَحِّي رَاعِي الغَنَمِ
وأشْهَرْنا مُذ نَزَلْنا على هذا الماء أي اتى علينا شَهْرٌ . وأشْهَرْنا في هذا المكانِ : أقَمْنا فيه شَهْراً . وأشْهَرْنا دخَلْنا في الشَّهْرِ . وأشْهَرَت المرأةُ : دخَلَتْ في شَهْرِ ولادِها . وشَهَرَ زيدٌ سَيْفه كمَنَعَ يشْهَرُه شَهْراً أي سَلَّه . وشَهَّرَهُ تَشْهيراً : انْتضاهُ فرَفعَه على النّاسِ قال :
يا لَيْتَ شِعْري عَنْكمُ حَنيفا ... أشاهِرونَ بَعْدَنا السُّيُوفا وفي حديث عائشةَ " خَرجَ شَاهراً سيْفَه راكِباً راحِلتَه " تعني يوم الرِّدَّةِ أي مُبْرِزاً له من غِمْده . وفي حديث ابن الزُّبيْرِ : " من شَهَرَ سَيْفَه ثم وضَعه فدَمُهُ هَدَرٌ " أي من أخْرَجه من غِمْدِه للقِتالِ وأرادَ بوَضَعَه : ضربَ بع وفي الحديث " ليسَ مِنّا من شَهَرَ علينا السِّلاح " . والأشاهِرُ : بياضُ النَّرْجسِ . ويقال : أتانٌ شَهيرَةٌ وامْرأةٌ شَهيرةٌ أي عَرِيضةٌ ضَخْمَةٌ وقيل : عَرِيضةٌ واسِعةٌ . ويقال : هو لمْ يرْكب الشِّهْرية بالكسر : ضَرْبٌ من البَراذينِ وهو بين البرْذوْنِ والمُقْرِفِ من الخيلِ . وفي الأساس : بيْنَ الرِّمَكَةِ والفَرَسِ العتيقِ والجَمْعُ الشَّهارِي . وشَهْرُ بن حَوْشَبٍ الأشْعَريّ : مُحدِّثٌ مَتْرُوكٌ روى عن بِلالٍ المُؤذِّن وتَميمٍ الدّاريّ وجابرٍ وجَريرٍ وجُنْدبٍ وسَلْمانَ وأبي ذَرٍّ وأبي هُريْرَةَ وعائِشةَ رضيَ الله عنهم وعنه زُبيْرٌ الياميّ وخالدٌ الحَذّاءُ وعاصمُ بنُ بَهْدلةَ وغَيْلانُ بن جَرِيرٍ ومَطَرٌ الوَراقُ وغيرهم كذا في حاشيةِ الإكْمَال قال ابن عَديٍّ : لا يُحْتجُّ به ووثَّقَه ابن مُعِين كذا في ديوان الذَّهَبيّ . قال شيخُنا : هو المُرادُ من قولهم : خريِطَةُ شَهْرٍ مأخوذُ من قَوْلِ القَائلَ يُخاطِبُه :
لقد بَاعَ شَهْرٌ دينَهُ بِخَرِيطةٍ ... فمَنْ يَأمَنْ القُراءَ بعدكَ يا شَهْرُ قلت : القائِلُ هو القُطامِيّ الكَلْبيّ ويقال : سِنانُ بن مُكَبّل النُّمَيْريّ وكان شَهْرٌ قد وَلى على خَزَائِنِ يَزِيدَ ابن المُهَلَّبِ وبعده :
أخَذْتَ بها شَيْئاً طَفيِفاً وبِعْته ... مِن ابنِ جَريرٍ إنَّ هذا هو الغَدْرُ كذا في تاريخ أبي جعفر الطَّبَريّ . وشَهْرَانُ بنُ عِفْرس بن خلَفِ بن أفْتلَ أبو قبِيلةٍ من خَثْعَمَ وأفْتَلُ هو خَثْعَمُ منهم مالكُ بن عبدِ الله بنِ سِنانٍ الشَّهْرانيّ كان أميرَ الجُيُوشِ في زمنِ مُعاويةَ وكُسِرَ على قَبْرِه أربعون لِواءً . والمَشْهُورُ : اسمُ فَرَس ثَعْلبةَ بن شِهابٍ الجَدَليّ ونقله الصّاغانيّ . ويَوْمُ شَهُورةَ بفتح الشين وسكون الهاءِ منْ أعْظَمِ أيامِ بَني كِنانَةَ نقله الصاغانيّ . والمُشَهَّرَةُ : فَرَسُ مُهَلْهِلِ بنِ ربيعَةَ وفي التكملة هي المُشَهَّر بغير هاءٍ . وذُو المُشَهَّرةِ : أبو دُجانةَ سِمَاكُ ابن أوْس بن خرَشَةَ الخَزْرَجِيّ السَّعْديّ صحابيّ كانتْ له مُشَهَّرَةٌ إذا خرجَ بها يَخْتالُ بين الصَّفَّيْنِ لمْ يُبْقِ ولمْ يَذَرْ . ومما يستدرك عليه : الشُّهْرَةُ : الفَضيحَةُ قاله ابن الأعرابيّ . ولَبِسَ المُشَهَّرةَ : ونُهِيَ عن الشُّهْرتيْن . وصَبيُّ مُشْهِرٌ كأحْوَلَ فهو مُحْوِلٌ
ومن المجاز : أشهرت فلاناً : استخففت به وفضحته وجعلتهُ شُهرة . وشُهارٌ كغرابٍ : موضع . قال أبو صخر :
ويَوْمَ شُهارٍ قد ذكرتكِ ذِكرةً ... على دُبُرٍ مُجلٍ مِنَ العيشِ نافدِ . وشُهارةُ بالضم : حِصن عَظيمٌ باليمن ويُقال له : شُهارةُ الفَيشِ وهو من مَعاقل الأهنوم قال الشاعرِ :
وفي شُهارةَ أيامٌ تعقبها ... قَتلُ القرامطةِ الأشرارِ في أقرِ ووبرُ بنُ مُشهرٍ كمُحمدٍ : صحابيّ وضبطه الذهبيّ كمُكرمَ وحكى ابنُ الجوزيّ كمُحسنٍ بالسين المهملة . وأمُّ الأسودِ ابنةُ عليّ بنِ مُشهر لها ذِكر . ومُشهرُ بنُ العَيار العجليّ . وأبو محمدٍ عبدُ اللهِ المَوصليّ يُعرف بابنِ المُشهير حدثا . وشيخُنا العلامة المُعمر المحدث مشْهُورُ بن المُسْتَرِيحِ الحُسينيّ الأهدليّ حدثنا عن أبي الحَسَنِ عليٍّ المَرْحُوميّ الضريرِ نَزيل مُخا وعن الوَجيه عبدِ الرحمنِ بنِ محمد الذَّهَبيّ الدِّمَشقيّ وغيرهما

_Türkçe çeviri henüz yok_
