# شهر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شهر

الشُّهْرَةُ: ظهور الشيء في شُنْعَة حتى يَشْهَره الناس. وفي الحديث: من لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرَة أَلبسه الله ثوبَ مَذَلَّة. الجوهري: الشُّهْرَة وُضُوح الأَمر، وقد شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة فاشْتَهَرَ وشَهَّرَهُ تَشْهِيراً واشْتَهَرَه فاشْتَهَر؛ قال:
أُحِبُّ هُبوطَ الوادِيَيْنِ، وإِنَّنِي
لمُشْتَهَرٌ بِالوادِيَيْنِ غَرِيبُ
ويروى لَمُشْتَهِر، بكسر الهاء. ابن الأَعرابي: والشُّهْرَةُ الفضيحة؛ أَنشد الباهلي:
أَفِينا تَسُومُ الشَّاهِرِيَّةَ بَعْدَما
بَدا لك من شَهْرِ المُلَيْساء، كوكب؟
شهر المُلَيْساء: شَهْرٌ بين الصَّفَرِيِّة والشِّتاء، وهو وقت تنقطع فيه المِيرَة؛ يقول: تَعْرِض علينا الشَّاهِرِيَّةَ في وقت ليس فيه مِيرة. وتَسُومُ: تَعْرِض. والشَّاهِرِيَّة: ضَرْب من العِطْر، معروفة. ورجل شَهِير ومشهور: معروف المكان مذكور؛ ورجل مَشْهور ومُشَهَّر؛ قال ثعلب: ومنه قول عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: إِذا قَدمْتُمْ علينا شَهَرْنا أَحْسَنَكم اسماً، فإِذا رأَيناكم شَهَرْنا أَحسنكم وَجْهاً، فإِذا بَلَوْناكم كان الاخْتِيارُ.
والشَّهْرُ: القَمَر، سمي بذلك لشُهرته وظُهوره، وقيل: إِذا ظهر وقارَب الكمال. الليث: الشَّهْرُ والأَشْهُر عدد والشهور جماعة. ابن سيده: والشهر العدد المعروف من الأَيام، سمي بذلك لأَنه يُشْهَر بالقمر وفيه علامة ابتدائه وانتهائه؛ وقال الزجاج: سمي الشهر شهراً لشهرته وبيانه؛ وقال أَبو العباس: إِنما سُمي شهراً لشهرته وذلك أَن الناس يَشْهَرُون دخوله وخروجه. وفي الحديث: صوموا الشَّهْرَ وسِرَّه؛ قال ابن الأَثير: الشهر الهلال، سُمِّي به لشهرته وظهوره، أَراد صوموا أَوّل الشهر وآخره، وقيل: سِرُّه وسَطه؛ ومنه الحديث: الشهر تسع وعشرون، وفي رواية: إِنما الشهْر، أَي أَن فائدة ارْتِقاب الهلال ليلة تسع وعشرين لِيُعَرف نقص الشهر قبله، وإِن أُريد به الشهرُ نفسُه فتكون اللام فيه للعهد. وفي الحديث: سُئِل أَيُّ الصوم أَفضل بعد شهر رمضان؟ فقال: شهر الله المحرمُ؛ أَضافه إِلى الله تعظيماً وتفخيماً، كقولهم: بيت الله وآل الله لِقُرَيْشٍ. وفي الحديث: شَهْرَا عِيدٍ لا يَنْقُصان؛ يريد شهر رمضان وذا الحجة أَي إِنْ نَقَصَ عددهما في الحساب فحكمهما على التمام لئلا تَحْرَجَ أُمَّتُه إِذا صاموا تسعة وعشرين، أَو وقع حَجُّهم خطأًً عن التاسع أَو العاشر لم يكن عليهم قضاء ولم يقع في نُسُكهم نَقْص. قال ابن الأَثير: وقيل فيه غير ذلك، قال: وهذا أَشبه، وقال غيره: سُمي شهراً باسم الهلال إِذا أَهَلَّ سمي شهراً. والعرب تقول: رأَيت الشهر أَي رأَيت هلاله؛ وقال ذو الرُّمة:
يَرَى الشَّهْرَ قبْلَ الناسِ وهو نَحِيلُ
ابن الأَعرابي: يُسَمَّى القمر شَهْراً لأَنه يُشْهَرُ به، والجمع أَشْهُرٌ وشُهور.
وشاهَرَ الأَجيرَ مُشاهَرَةً وشِهاراً: استأْجره للشَّهْر؛ عن اللحياني. والمُشاهَرَة: المعاملة شهراً بشهر. والمُشاهَرة من الشهر: كالمُعاوَمَة من العام، وقال الله عز وجل: الحَجُّ أَشهرٌ معلومات؛ قال الزجاج: معناه وقتُ الحجّ أَشهر معلومات. وقال الفراء: الأَشهر المعلومات من الحجّ شوّال وذو القَعْدَة وعشر من ذي الحِجَّة، وإِنما جاز أَن يقال أَشهر وإِنما هما شهران وعشرٌ من ثالث وذلك جائز في الأَوقات. قال الله تعالى: واذكروا الله في أَيام معدودات فمن تَعَجَّلَ في يَوْمَيْنِ؛ وإِنما يتعجل في يوم ونصف. وتقول العرب: له اليومَ يومان مُذْ لم أَرَهُ، وإِنما هو يوم وبعض آخر؛ قال: وليس هذا بجائز في غير المواقيت لأَن العرَب قد تفعَل الفِعْل في أَقلَّ من الساعة ثم يوقعونه على اليوم ويقولون: زُرْته العامَ، وإِنما زاره في يوم منه.
وأَشْهَرَ القومُ: أَتى عليهم شهرٌ، وأَشهرتِ المرأَة: دخلتْ في شهرِ وِلادِها، والعرب تقول: أَشْهَرْنا مُذْ لم نلتق أَي أَتى علينا شهر: قال الشاعر:
ما زِلتُ، مُذْ أَشْهَرَ السُّفَّارُ أَنظرُهم،
مِثلَ انْتِظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ
وأَشْهَرْنَا مذ نزلنا على هذا الماء أَي أَتى علينا شهر. وأَشهرنا في هذا المكان: أَقمنا فيه شهراً. وأَشْهَرْنا: دخلنا في الشهر.وقوله عز وجل: فإِذا انسلخ الأَشهُرُ الحُرُم؛ يقال: الأَربعةُ أَشهر كانت عشرين من ذي الحجة والمحرمَ وصفرَ وشهرَ ربيع الأَول وعشراً من ربيع الآخر، لأَن البراءة وقعت في يوم عرفة فكان هذا الوقت ابتداءَ الأَجَل، ويقال لأَيام الخريف في آخر الصيف: الصَّفَرِيَّةُ؛ وفي شعر أَبي طالب يمدح سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم:
فَإِنِّي والضَّوابِحَ كلَّ يوم،
وما تَتْلُو السَّفاسِرَةُ الشُّهورُ
الشُّهور: العلماء، الواحد شَهْر. ويقال: لفلان فضيلة اشْتَهَرها الناسُ.وشَهَر فلان سيفَه يَشْهَرُهُ شَهْراً أَي سَلَّه؛ وشَهَّرَهُ: انْتَضاه فرفعه على الناس؛ قال:
يا ليتَ شِعْرِي عنكُم حَنِيفا،
أَشاهِرُونَ بَعْدنا السُّيُوفا
وفي حديث عائشة: خرج شاهِراً سيفه راكباً راحِلَته؛ يعني يوم الرِّدَّة، أَي مُبْرِزاً له من غمده. وفي حديث ابن الزبير: من شَهَر سيفه ثم وضعه فَدَمُه هَدَرٌ، أَي من أَخرجه من غمده للقتال، وأَراد بوضَعَه ضرب به؛ وقول ذي الرمة:
وقد لاحَ لِلسَّارِي الذي كَمَّلَ السُّرَى،
على أُخْرَياتِ الليل، فَتْقٌ مُشَهَّرُ
أَي صبح مشهور. وفي الحديث: ليس مِنّا من شَهَر علينا السلاح. وامرأَة شَهِيرة: وهي العَرِيضة الضخمة، وأَتانٌ شَهِيرة مثلُها. والأَشاهِرُ: بَياض النَّرْجِس. وامرأَة شَهِيرة وأَتان شَهِيرة: عريضة واسعة.والشِّهْرِيَّة: ضرْب من البَراذِين، وهو بين البِرذَون والمُقْرِف من الخيل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
لها سَلَفٌ يَعُود بكلِّ رِيعٍ،
حَمَى الحَوْزات واشْتَهَر الإِفَالا
فسَّره فقال: واشتهر الإِفالا معناه جاء تشبهه، ويعني بالسَّلَفِ الفحل. والإِفالُ: صغار الإِبل. وقد سَمَّوْا شَهْراً وشُهَيْراً ومَشْهُوراً. وشَهْرانُ: أَبو قبيلة من خَثْعَم. وشُهارٌ: مَوضع؛ قال أَبو صخر: ويومَ شُهارٍ قد ذَكَرْتُك ذِكْرَةً
على دُبُرٍ مُجْلٍ، من العَيْشِ، نافِدِ

### Türkçe

**الشُّهْرَةُ**: İnsanların onu **يَشْهَره** etmeleri için, bir şeyin bir çirkinlik içinde ortaya çıkması. Ve hadiste: “Kim **ثَوْبَ شُهْرَة** giyerse, Allah ona **ثوبَ مَذَلَّة** giydirir.” el-Cevherî: **الشُّهْرَة** işin açıklığıdır; ve onu **شَهَرَه يَشْهَرُه شَهْراً وشُهْرَة** (diye) yaptı, böylece **فاشْتَهَرَ**; ve onu **شَهَّرَهُ تَشْهِيراً** (diye) yaptı ve onu **اشْتَهَرَه** (diye) yaptı, böylece **فاشْتَهَر**; dedi ki:
أُحِبُّ هُبوطَ الوادِيَيْنِ، وإِنَّنِي
لمُشْتَهَرٌ بِالوادِيَيْنِ غَرِيبُ
Ve **لَمُشْتَهِر** diye, **الهاء**’yi kesreli olarak rivayet edilir. İbnü’l-A‘râbî: ve **الشُّهْرَةُ** rezilliktir; el-Bâhilî’den inşâd etti:
أَفِينا تَسُومُ الشَّاهِرِيَّةَ بَعْدَما
بَدا لك من شَهْرِ المُلَيْساء، كوكب؟
**شهر المُلَيْساء**: **الصَّفَرِيِّة** ile **الشِّتاء** arasında bir **شَهْر**dür; o, içinde **المِيرَة**’nin kesildiği vakittir; der ki: içinde **مِيرة** olmayan bir vakitte bize **الشَّاهِرِيَّة**’yi arz ediyorsun. Ve **تَسُومُ**: arz ediyorsun. Ve **الشَّاهِرِيَّة**: ıtırdan bir türdür, bilinir. Ve **شَهِير** ve **مشهور** adam: yeri bilinen, anılan (kimsedir); ve **مَشْهور** ve **مُشَهَّر** adam; Sa‘leb dedi: ve ondandır, Ömer b. el-Hattâb’ın, Allah ondan razı olsun, sözü: “Bize geldiğinizde, ismi en güzel olanınızı **شَهَرْنا** ederiz; sizi gördüğümüzde, yüzü en güzel olanınızı **شَهَرْنا** ederiz; sizi sınadığımızda seçim olur.”
Ve **الشَّهْرُ**: aydır; **شُهرته** ve **ظُهوره** sebebiyle böyle adlandırıldı; ve denildi ki: göründüğü ve kemale yaklaştığı zaman. el-Leys: **الشَّهْرُ** ve **الأَشْهُر** sayıdır; ve **الشهور** topluluktur. İbn Sîde: ve **الشهر** günlerden bilinen sayıdır; böyle adlandırıldı, çünkü ay ile **يُشْهَر** edilir ve onda başlangıcının ve bitişinin alâmeti vardır; ez-Zeccâc dedi: **الشهر** onun **شُهرته** ve **بيانه** sebebiyle **شهراً** diye adlandırıldı; Ebü’l-Abbâs dedi: ancak onun **شُهرته** sebebiyle **شهراً** diye adlandırıldı; bu da, insanların onun girişini ve çıkışını **يَشْهَرُون** olmalarıdır. Ve hadiste: “**الشَّهْرَ** ve onun **سِرَّه**’sini oruç tutun”; İbnü’l-Esîr dedi: **الشهر** hilâldir; **شُهرته** ve **ظهوره** sebebiyle onunla adlandırıldı; muradı: ayın evvelini ve âhirini oruç tutun; ve denildi ki: onun **سِرُّه**’si ve ortasıdır; ve ondandır hadîs: “**الشهر** yirmi dokuzdur”; ve bir rivayette: “Ancak **الشهْر** (budur)”; yani, yirmi dokuzuncu gece hilâli gözetlemenin faydası, ayın noksanlığının ondan önce bilinmesi içindir; eğer onunla bizzat **الشهر** kastedilirse, o zaman ondaki **اللام** ahd içindir. Ve hadiste: “Ramazan ayından sonra hangi oruç daha faziletlidir?” diye soruldu; dedi ki: “Allah’ın ayı **المحرمُ**”; onu Allah’a izafe etti, tazim ve tefhîm için; onların “Allah’ın evi” ve Kureyş için “Allah’ın âli” demeleri gibi. Ve hadiste: “İki bayramın iki ayı eksilmez”; Ramazan ayını ve **ذا الحجة**’yi kasteder; yani, hesapta sayıları eksilse bile, hükmü tamlık üzerinedir; ümmeti, yirmi dokuz oruç tuttuklarında, yahut hacları dokuzuncudan veya onuncudan hata ile vuku bulduğunda, üzerlerine kaza olmasın ve nüsüklerinde noksanlık vaki olmasın diye. İbnü’l-Esîr dedi: ve onda bunun dışında da denilmiştir; dedi: ve bu daha benzer; başkası dedi: hilâl **أَهَلَّ** ettiğinde **شهراً** diye adlandırıldı; Araplar der ki: “**الشهر**’i gördüm”, yani hilâlini gördüm; ve Zü’r-Rumme dedi:
يَرَى الشَّهْرَ قبْلَ الناسِ وهو نَحِيلُ
İbnü’l-A‘râbî: aya, onunla **يُشْهَرُ** olunduğu için **شَهْراً** denir; cem‘i **أَشْهُرٌ** ve **شُهور**dur.

Ve **شاهَرَ الأَجيرَ مُشاهَرَةً وشِهاراً**: onu ay için ücretli tuttu; el-Lihyânî’den. Ve **المُشاهَرَة**: aydan aya muamele. Ve aydan **المُشاهَرة**, yıldan **المُعاوَمَة** gibidir. Aziz ve celil Allah dedi: **الحَجُّ أَشهرٌ معلومات**; ez-Zeccâc dedi: manası, haccın vakti bilinen aylardır. el-Ferrâ dedi: hacdan bilinen aylar, Şevvâl, Zilkade ve Zilhicce’den on gündür; ve ancak üçüncünün on günü ile iki ay olduğu hâlde **أَشهر** denilmesi caiz oldu; bu vakitlerde caizdir. Allah تعالى dedi:
واذكروا الله في أَيام معدودات فمن تَعَجَّلَ في يَوْمَيْنِ
Hâlbuki ancak bir gün ve yarım günde acele eder. Araplar der ki: “Onu görmeyeli bugün iki gün oldu”; hâlbuki o bir gün ve bir başka günün bir kısmıdır; dedi: bu, vakitler dışında caiz değildir; çünkü Araplar fiili bir saatten daha azında yapabilir, sonra onu gün üzerine vaki kılar ve “Onu bu yıl ziyaret ettim” derler; hâlbuki onu o yılın bir gününde ziyaret etmiştir.

Ve **أَشْهَرَ القومُ**: üzerlerinden bir ay geçti. Ve **أَشهرتِ المرأَة**: doğumunun ayına girdi. Ve Araplar der ki: “Buluşmayalı **أَشْهَرْنا**”, yani üzerimizden bir ay geçti; şair dedi:
ما زِلتُ، مُذْ أَشْهَرَ السُّفَّارُ أَنظرُهم،
مِثلَ انْتِظارِ المُضَحِّي راعِيَ الغَنَمِ
Ve “Bu suyun başına indiğimizden beri **أَشْهَرْنَا**”, yani üzerimizden bir ay geçti.

Ve “Bu yerde **أَشهرنا**”: orada bir ay ikamet ettik. Ve **أَشْهَرْنا**: aya girdik. Ve Aziz ve celil O’nun sözü: **فإِذا انسلخ الأَشهُرُ الحُرُم**; denir ki: dört ay, Zilhicce’nin yirmisi, Muharrem, Safer, Rebîülevvel ayı ve Rebîülâhir’den on gündü; çünkü berâe Arefe gününde vuku buldu; bu vakit, ecelin başlangıcı oldu. Ve yazın sonunda, sonbahar günlerine **الصَّفَرِيَّةُ** denir. Ve Ebû Tâlib’in şiirinde, Efendimiz Resûlullah’ı, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, medhederken:
فَإِنِّي والضَّوابِحَ كلَّ يوم،
وما تَتْلُو السَّفاسِرَةُ الشُّهورُ
**الشُّهور**: âlimlerdir; tekili **شَهْر**. Ve denir ki: falanın bir fazileti vardır, insanlar onu **اشْتَهَرها**.

Ve “Falan kılıcını **شَهَر** eder, **يَشْهَرُهُ شَهْراً**”, yani onu kınından çekti; ve onu **شَهَّرَهُ**: onu çekip çıkardı, sonra insanlara karşı kaldırdı; dedi ki:
يا ليتَ شِعْرِي عنكُم حَنِيفا،
أَشاهِرُونَ بَعْدنا السُّيُوفا
Ve Âişe’nin hadisinde: “Binitine binmiş, kılıcını **شاهِراً** olarak çıktı”; yani ridde gününde; yani onu kınından **مُبْرِزاً** olarak. Ve İbnü’z-Zübeyr’in hadisinde: “Kim kılıcını **شَهَر** eder, sonra onu koyarsa, onun kanı **هَدَرٌ**dür”; yani onu savaş için kınından çıkaran; ve “onu koyması” ile onunla vurmayı kastetti. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
وقد لاحَ لِلسَّارِي الذي كَمَّلَ السُّرَى،
على أُخْرَياتِ الليل، فَتْقٌ مُشَهَّرُ
Yani meşhur bir sabah. Ve hadiste: “Bizden değildir, bize karşı silahı **شَهَر** eden.”

Ve **شَهِيرة** kadın: o, geniş, iri yapılıdır; ve **أَتانٌ شَهِيرة** de onun gibidir. Ve **الأَشاهِرُ**: nergisin beyazlığıdır. Ve **شَهِيرة** kadın ve **شَهِيرة** dişi eşek: geniş, enli.

Ve **الشِّهْرِيَّة**: **البَراذِين**’den bir türdür; o, atlardan **البِرذَون** ile **المُقْرِف** arasındadır. Ve İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği sözü:
لها سَلَفٌ يَعُود بكلِّ رِيعٍ،
حَمَى الحَوْزات واشْتَهَر الإِفَالا
Onu tefsir etti ve dedi ki: **واشْتَهَر الإِفَالا**’nın manası, ona benzer olarak geldi demektir; ve **السَّلَف** ile aygırı kasteder. Ve **الإِفالُ**: develerin küçükleridir. Ve **شَهْراً** ve **شُهَيْراً** ve **مَشْهُوراً** adını vermişlerdir.

Ve **شَهْرانُ**: **خَثْعَم**’dan bir kabilenin babasıdır. Ve **شُهارٌ**: bir yerdir; Ebû Sahr dedi:
ويومَ شُهارٍ قد ذَكَرْتُك ذِكْرَةً
على دُبُرٍ مُجْلٍ، من العَيْشِ، نافِدِ
