# شهق (ش-ه-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Hıçkırık

- Harfler: ش - ه - ق
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَهِيقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Hıçkırık | 1 | 1 | [67:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/ayet/67:7.md) |
| [وَشَهِيقٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8C.md) | وَفَعِيلٌ | Ve hıçkırık | 1 | 1 | [11:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/ayet/11:106.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Zefir ağaca konan destek demektir
2. [فور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ve aniden patladı
3. [شقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Mutsuz
4. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
5. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşiten
6. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%82.md), [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md), [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [زفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin aşırı derecede yükselmesi, sarp boy vermesi ve buna bağlı olarak nefesin tazyikle göğse geri çekilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük bir azap ve dehşet anında nefesin hırıltıyla içeri çekilmesi; cehennemin kurbanını yutarken çıkardığı şiddetli emme ve uğultu sesi |
| Çekirdek Özet 3 | Yüksek basınç ve içe doğru tazyik dinamiği; taşkınlığın dışa patlaması öncesinde biriken içsel çekim kuvveti |
| Kritik Hata Riski | Anlamın yalnızca basit bir hıçkırık veya fiziksel solunum kusuru sayılarak cehennemin ve azap ehlinin derin vakum, yutucu tazyik ve ontolojik çöküş boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | Açığa çıkma, kabarma, belirginleşme, iştah ve algıyla öne atılma anlamını kurar; [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md), [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md), [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md), [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) köklerinde de bu açığa çıkış, parlama ve yönelim esastır. | ق | Boğazın gerisinden çıkan sert ve patlamalı bir sınır harfi olan kaf, çekirdeğin taşıdığı yükselme ve kabarma hareketine dik bir sınır, aşırı yükseklik boyutu ve sert bir içe hapsolma tazyiki eklemiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Güçlü ve yırtıcı bir keskinliği, havanın veya sesin sürtünerek dar bir aralıktan geçişindeki şiddeti temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçeriden dışarıya yönelen canlı soluğu, göğsün kabarmasını ve belirgin bir haykırışla ortaya çıkan nefes hareketini gösterir. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İleri veya yukarı doğru yükselen hareketin tepe noktasına, sarp sınıra ve dar bir boğazda toplanarak tazyik kazanmasına işaret eder. |
| شهق | Keskin nefesin sarp sınıra çekilmesi | Daralan bir açıklıktan geçen soluğun göğsü kabartarak en üst sınıra kadar derin bir emiş gücüyle içeri çekilmesini ve dikine yükselen bir şiddet üretmesini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağın veya yapının aşırı derecede yükselmesi, boyunun göğe doğru dik ve erişilmez olması (جبل شاهق); insanın ağlarken veya can çekişirken nefesini göğsüne doğru kesik kesik ve hırıltıyla geri çekmesi (رد النفس). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Müzâhim el-Ukaylî kökü gözün aşırı dikkat ve hayranlıkla bir şeye dikilip yükselmesi anlamında kullanmıştır: إذا شهقت عيني عليه عزوته لغير أبيه لست أبرح راقيا |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça شهق kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle sarp yükseklik, nefesin şiddetle geri çekilmesi ve boğazdan çıkan tiz-boğuk ses odağında yerelleşmiş morfo-semantik bir yapıya sahiptir. İbranicede nefes nefese kalma, soluma ve şiddetle nefes çekme anlamlarına gelen שָׁאַף (sha'aph) ve iniltiyle haykırmayı ifade eden köklerle semantik matris düzeyinde derin bir akrabalık gösterir. Ancak Arapçada kök, son seslemdeki sert kaf harfinin getirdiği dikleşme ve toplanma etkisiyle hem mekânsal bir doruk noktasını (جبل شاهق) hem de nefesin dışarı atılmayıp göğse geri hapsedilmesini (رد النفس) ifade eden özel bir fonetik çatallanma kazanmıştır. Süryanicede de soluma ve inleme köklerinde benzer ünsüz geçişleri görülmekle birlikte, شهق üçlüsünün dağ yüksekliği ile ciğerin derin soluklanması arasındaki kavramsal bağı kurması klasik Arapçanın özgün morfo-semantik gelişimine dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شهق kökünün çift kutuplu gelişimi | Fiziksel dikleşme ve yükseklik anlamı ile nefesin içe doğru dik ve sarp biçimde çekilmesi arasında doğrudan bir devinim sürekliliği kurulmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שָׁאַף ve genel Sami nefes/hırıltı kökleri | Nefesin boğularak ve ses çıkararak göğse çekilmesi ortak Sami kök havuzunun solunum tasvirleriyle uyuşur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik gırtlak-nefes izleri | Boğaz ve göğüs seslerinin yansıma yoluyla yüksek basınca dönüşmesi ilksel Afro-Asyatik ses yansımalarıyla örtüşür. | Muhtemel |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهق | Anlamlı | Yükselmek, nefesi içeri çekmek | Dağın aşırı yüksek olması; nefesin göğse hırıltıyla geri çekilmesi. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [شقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir. |
| هشق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir. |
| هقش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir. |
| قشه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir. |
| قهش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmeldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهق | Merkez | Nefesin içe çekilmesi ve dik yükselme | Havanın boğazdan göğse doğru şiddetle, inilti ve hırıltıyla geri emilmesidir. | Fiziksel düzlemde dik dağ, fizyolojik düzlemde içe çekilen ızdıraplı soluk. |
| [نهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%82.md) | Komşu | Boğazdan çıkan çirkin ses | Eşeğin sesinin ilk ve kaba patlama evresidir; nefesin geri çekilmesinden ziyade dışa fırlayan anırmadır. | Nefesin yönü ve sesin boğazdaki yırtıcılığı bakımından farklılaşır. |
| [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md) | Komşu | Feryat ve yardım çağrısı | Çaresizlik içinde dışarıya doğru atılan yüksek perdeli çığlıktır; içe çekilme içermez. | Akustik enerjinin tamamen dışa saçılmasıdır. |
| [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Yukarı doğru tırmanma | Mekânda derece derece yükselmeyi ifade eder; شهق kökündeki gibi dik ve sarp doruk veya ses tazyiki taşımaz. | Fiziksel hareketin yönü ortak, şiddet ve mahiyeti farklıdır. |
| [زفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) | Zıt | Nefesin dışa salınması | Göğüste sıkışan sıcak havanın ve kederin şiddetle dışarı üflenmesi ve iniltiyle boşaltılmasıdır. | شهق nefesi geri çekmek iken [زفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) nefesi dışarı vermektir; birbirini tamamlayan zıt çifttir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهق | Nefesi içeri çekmek, sarp yükselmek | Hem sarp dağı hem de hırıltıyla göğse nefes çekmeyi kuşatan kök anlamdır. | Kesin |
| Latince | suspirare, aspirare | Derin iç çekmek, nefesi içine çekmek | İçe doğru derin soluk almayı karşılar; ancak dağın sarp dikliğini ve cehennemin yutucu uğultusunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | gasp, shuddering intake of breath, soar | Nefesini tutarak içine çekmek, dikine yükselmek | Gasp kelimesi havanın ani ve çaresizce içeri emilmesini karşılar; soar ise kökün شاهق boyutunu verir; tek sözcük iki yönü birleştirmez. | Güçlü |
| Almanca | aufkeuchen, einatmen, aufragen | Hırıltıyla nefes çekmek, göğe yükselmek | Aufkeuchen ızdıraplı iç solumayı, aufragen ise yüksek dağ imgesini karşılar; iki farklı kökle ifade edilir. | Güçlü |
| Fransızca | sangloter, aspirer avec bruit | Hıçkırarak içine çekmek, gürültüyle solumak | Solunumun sesli ve acılı yönünü yansıtır; mekânsal erişilmezlik boyutunu kapsamaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَهِيقٌ (İsim / Mastar) | Azap ehlinin nefesini hırıltıyla içeri çekmesi | Cehennemdekilerin keder ve boğulma anında ciğerlerine tazyikle nefes çekmeleri, feryatlarının içe çöküş evresi; Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md). |
| شَهِيقًا (İsim / Mastar) | Cehennemin yutucu homurtusu ve derin emiş sesi | Azgın ateşin içine atılanları yutarken bir canavar gibi derinden çıkardığı korkunç soluk ve uğultu; Mülk [67:7](https://lisan.digital/tr/ayet/67:7.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabının mahiyeti | Cehennemin ontolojik bir şuur veya canlı bir varlık gibi ses çıkarması; azabın sadece yakma değil, dehşetli bir boğulma ve yutulma hissi üretmesi. | Maddi ve manevi tükeniş, cehennemin nefes alan bir azap mekanizması olması. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fıkhi bir hükme doğrudan medar olmamış, tasviri düzeyde kalmıştır. |
| Tefsir | Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md) ve Mülk [67:7](https://lisan.digital/tr/ayet/67:7.md) tefsirleri | Âlimlerin zefîr ile şehîk arasındaki farkı insanın nefes alıp vermesi veya eşeğin anırmasının başı ve sonu ile açıklamaları; İbn Abbas ve Zeccâc nakilleri. | Nefesin göğse geri çekilmesi, en tiz ve en çirkin inilti boyutu. |
| Hadis | Cehennemin nefes alması tasvirleri | Cehennemin kışın ve yazın aldığı iki nefesin şiddetini beyan eden rivayetlerdeki içe çekiş ve dışa salış olgusu. | Kozmik bir hararet ve emme kuvveti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevî ceza ve adalet | İçe çöküş ve yutucu azap | Boğulma ve tükeniş hissini somutlaştırma | Kişinin dünyada hakka karşı kibri nasıl diklendiyse (شاهق), ahirette o kibrin nefessiz kalma ve içeri çekilerek boğulma azabına dönüşmesi. | Güçlü |
| İlmi | Termodinamik ve akışkanlar | Vakum ve emiş dalgası | Negatif basınçla kütleyi içeri çekme | Yoğun ısının oluşturduğu hava boşluğunun dışarıdaki havayı ve nesneleri şiddetle merkezine doğru emmesi olgusu. | Muhtemel |
| Siyasi | Totaliter baskı mekanizmaları | Toplumsal nefessizlik | Kamusal soluğu içeri tıkma | Otoriter yapıların fertlerin iradesini ve sözünü kendi içine hapsederek toplumu boğuk bir iniltiye mahkûm etmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Kriz ve piyasa daralması | Likidite ve sermaye emilimi | Kaynakların tek merkezde yutulması | Spekülatif tekellerin piyasadaki tüm artı değeri bir girdap gibi kendi bünyesine çekerek reel üretimi nefessiz bırakması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Negatif basınç ve kara delik emişi | Bir sistemin dışarıya enerji fırlatmak yerine çevresindeki her şeyi içine doğru çeken, olay ufku sınırında dik bir çekim gradyanı oluşturan vakum hareketi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panik atak ve anksiyete solunumu | Bireyin aşırı travma ve korku anında soluğu dışarı veremeyip ciğerlerine kramp halinde geri çekmesi, içe kilitlenen psikolojik çaresizlik. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin meallerde çoğunlukla yalnızca hafif bir «hıçkırık» olarak tercüme edilmesi ve sıradan bir diyafram kasılmasına indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem cehennemin devasa bir fırın ve canavar gibi kurbanlarını içeri çeken korkunç uğultulu emişini, hem de azap ehlinin nefes alamayarak göğsünü yırtarcasına içine hava çekme çabasını ifade etmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem tasvirinin dehşet ve azametinin kaybolması; Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md) ve Mülk [67:7](https://lisan.digital/tr/ayet/67:7.md) ayetlerindeki kozmik ve fizyolojik boğulma tablosunun basit bir ağlama hıçkırığı sanılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cehennem azabının yalnızca dışarıdan temas eden bir ateş değil, insanın bizzat solunumunu imkânsız kılan, nefesi göğse hapseden ve cehennemin kendisini de yutucu bir varlık kılan dinamik yapısını kavramak için anahtar niteliktedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirlerinin, cehennem ehlinin bedensel ve ruhsal ızdıraplarının anlatıldığı tehdit ve inzar ayetlerinde belirleyicidir (Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md), Mülk [67:7](https://lisan.digital/tr/ayet/67:7.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azap ayetlerindeki ifadelerin edebi birer süsleme veya basit birer ses taklidi olduğu zannını yıkar; azabın insanın nefes alma mekanizması (şehîk) ile nefes verme mekanizması (zefîr) arasındaki temel biyolojik döngünün parçalanmasıyla kurulduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağın erişilmez bir diklikle yükselmesi ve soluğun yüksek bir iç tazyikle ciğerlere geri çekilmesi.
- Soyut anlam: Aşırı gerilim, keder veya çekim kuvveti altında enerjinin dışarı boşalamayıp merkeze doğru şiddetle hapsolması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin dışa enerji yayma evresinin (zefîr) karşıtı olarak, girdap oluşturan ve her şeyi yutmaya yönelen içsel negatif basınç evresi.
- LaTeX modeli: $$\Delta P_{in} = - \nabla \cdot \vec{V} \cdot \lim_{t \to t_0} \frac{d\Phi}{dt}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Delta P_{in}$ içe doğru oluşan negatif basınç tazyikini; $-\nabla \cdot \vec{V}$ hava akımının veya kütlenin dışarı saçılmayıp bir noktaya doğru toplanmasını (yakınsak emiş / vakum hareketi); $\lim_{t \to t_0} \frac{d\Phi}{dt}$ ise boğulma ve yutulma anındaki ani akı değişimini temsil eder. Formül, dışa yayılmanın aksine merkeze doğru çöken dik ve şiddetli çekim kuvvetini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/ayet/11:106.md) — وَشَهِيقٌ

فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ

Meal (IK): Bedbahtlara gelince; onlar, cehennenmdedirler. Orada yüksek sesle solurlar.

### [Mülk 67:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/ayet/67:7.md) — شَهِيقًا

إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا وَهِيَ تَفُورُ

Meal (IK): Oraya atıldıklarında; onun kaynarken çıkardığı uğultuyu işitirler.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والقاف والشين معهما
ش ه ق مستعمل فقط
شهق:
الشّهيقُ ضدُّ الزّفيرِ، فالشهيق ردُّ النَّفَس، والزّفيرُ إخراجُهُ. شَهَقَ يَشْهَقُ ويَشْهِقُ شهيقا- لغتان- وجَبَلٌ شاهقٌ: مُمْتَنِعٌ طُولاً، ويُجمَعُ: شواهِقَ، وهو يَشهقُ شُهوقاً.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**القاف** و**الشين** معهما
**ش ه ق** kullanılır, yalnızca

**شهق**:
**الشّهيقُ** **الزّفيرِ**in zıddıdır; **الشهيق** nefesin geri çevrilmesidir, **الزّفيرُ** ise onun çıkarılmasıdır. **شَهَقَ** **يَشْهَقُ** ve **يَشْهِقُ** **شهيقا** —iki lugat—; ve **جَبَلٌ شاهقٌ**: uzunlukça erişilmez (yüksek); ve çoğulu: **شواهِقَ**; ve o **شُهوقاً** **يَشهقُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَهِقَ يَشْهَقُ، أي ارتفع. والشاهِقُ: الجبلُ المرتفعُ. وفلان ذو شاهِقٍ، إذا كان يشتدُّ غضبه. وشَهيقُ الحمار: آخرُ صوتِه. وزفيرُه: أوله. وقد شَهَقَ يَشْهَقُ ويَشْهِقُ شَهْقاً. ويقال: الشَهيقُ: رَدُّ النَفَسِ. والزفيرُ: إخراجُه. والشَهْقَةُ كالصيحة. يقال: شَهِقَ فلانٌ شَهْقَةً فمات. والتَشْهاقُ: الشَهيقُ. قال:
بضَرْبٍ يُزيلُ الهامَ عن سَكَناتِـهِ		وطَعْنٍ كتَشْهاقِ العِفَا هَمَّ بالنَهَقْ
ويقال: ضحكٌ تَشْهاقٌ.

##### Türkçe

**شَهِقَ يَشْهَقُ**: yani yükseldi. **والشاهِقُ**: yüksek dağ. “Falan **ذو شاهِقٍ**” (denir), öfkesi şiddetlendiği zaman. Eşeğin **شَهيقُ**’u: sesinin sonudur. **وزفيرُه**: ilkinidir. Ve **شَهَقَ يَشْهَقُ** ve **يَشْهِقُ** **شَهْقاً** (denilmiştir). Ve denilir: **الشَهيقُ**: nefesi geri çevirmektir. **والزفيرُ**: onu çıkarmaktır. **والشَهْقَةُ** çığlık gibidir. Denilir: falan **شَهِقَ** bir **شَهْقَةً** (çekti) de öldü. **والتَشْهاقُ**: **الشَهيقُ**’tur. Dedi ki:
بضَرْبٍ يُزيلُ الهامَ عن سَكَناتِـهِ		وطَعْنٍ كتَشْهاقِ العِفَا هَمَّ بالنَهَقْ
Ve denilir: **ضحكٌ تَشْهاقٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ق ش
شهق
شهق : مستعمل قال الليث : الشهيق : ضِدُّ الزفير ، فالشهيق : رَدُّ النفس ، والزفير : إخراج النّفَس . قال : ويقول : شهَق يشهَق ويشهِق شهيقاً . وبعضهم يقول : شُهُوقاً . أبو عبيد عن أبي زيد : شهَق يشهَق ويشهِق ، كما قال الليث . وقال اللَّهُ جلّ وعزّ في صفة أهل النار ) لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ) ( هُود : 106 ) . وقال أبو إسحاق الزّجّاج : الزَّفير والشهيق : من أصوات المكْرُوبِين ، قال والزفير من شِدَّة الأنين وقبيحِه . والشهيق : الأنين الشديد المرتفع جدًّا . قال : وزعم أهلُ اللغة من البصريين والكوفيين أنَّ الزفير بمنزلة ابتداءِ صوت الحمار في النهيق ، والشهيق : بمنزلة آخرِ صوته في النهيق . قلت : وهكذا قال الفرّاء في تفسير هذه الآية ، وهو صحيح . واللَّهُ أعلم بما أراد . حدثنا محمد بن إسحاق ، قال حدثنا العباس الدُوريّ ، قال حدثنا عبيد اللَّهِ بن موسى ، قال حدثنا أبو جعفر الرازيّ عن الربيع : ( لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ ( قال : الزَّفير في الحَلْقِ ، والشهيقُ في الصَّدْرِ . وقال ابن السّكيت : كُلُّ شيء ارْتَفَع وطال فقد شَهَق ؛ ومنه يقال : شهَق يشهَق : إذا تنفَّس نفساً عالياً ؛ ومنه الجَمَلُ الشاهق . وقال أبو عبيد : الشَّاهِقُ : الطويل من الجبال . وقال الليث : جَبَلٌ شاهِقٌ : مُمْتَنِعٌ طولاً ، والجمع شواهِقُ . وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا اشتدَّ غضبُه : إنه لذو شَاهِقٍ ، وإنَّه لذو صَاهِلٍ . وفحل ذُو شاهِقٍ وذو صَاهِلٍ : إذا هاج وصال ، فسمعتَ له صوتاً يخرُج من جوْفِه . وقال الأصمعيُّ : شهِقَتْ عَين الناظر عليه : إذا أصابَتْه بعينٍ ؛ وقال مزاحم العُقَيْلي :
إذا شَهِقَتْ عينٌ عليه عَزَوْتُه
لغَيرِ أبيه أو تَسنَّيْتُ رَاقِياً
أخْبَرَ أنه فتح إنسانَ عَينهِ عليه فخشيت أن يصيبه بعيْنه ، قلت : هو هجِين لأرُدَّ عينَ الناظِر عنه إليه .

##### Türkçe

ه ق ش
**شهق**

**شهق**: kullanımdadır. **الليث** dedi: **الشهيق**: **الزفير**’in zıddıdır; böylece **الشهيق**: nefesi geri çevirmektir, **الزفير** ise nefesi çıkarmaktır. Dedi: Ve der: **شهَق** **يشهَق** ve **يشهِق** **شهيقاً**. Bazıları da **شُهُوقاً** der. **أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: **شهَق** **يشهَق** ve **يشهِق**; **الليث**’in dediği gibi. Ve Allah, celîl ve azîz, ateş ehlinin sıfatı hakkında dedi: **لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ** (Hûd: 106). **أبو إسحاق الزّجّاج** dedi: **الزَّفير** ve **الشهيق**: bunlar, kederlilerin seslerindendir; dedi: **الزفير** inlemenin şiddetinden ve çirkinliğindendir. **الشهيق**: çok şiddetli, pek yüksek inlemedir. Dedi: Basralılardan ve Kufelilerden dil ehli, **الزفير**’in, eşeğin anırmada sesinin başlangıcı mesabesinde olduğunu; **الشهيق**’in ise, anırmada sesinin sonu mesabesinde olduğunu iddia etti. Dedim: **الفرّاء** da bu âyetin tefsirinde böyle dedi; ve o doğrudur. Allah, ne murad ettiyse onu daha iyi bilendir. Bize Muhammed b. İshak haber verdi, dedi: Bize el-Abbâs ed-Dûrî haber verdi, dedi: Bize Ubeydullah b. Mûsâ haber verdi, dedi: Bize Ebû Ca‘fer er-Râzî, er-Rabî‘den haber verdi: **لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ**; dedi: **الزَّفير** boğazdadır, **الشهيق** göğüstedir. **ابن السّكيت** dedi: Her şey ki yükseldi ve uzadı, muhakkak **شَهَق** etmiştir; bundan dolayı denir: **شهَق** **يشهَق**: yüksek bir nefesle nefes aldıysa; ve ondan **الجَمَلُ الشاهق**. **أبو عبيد** dedi: **الشَّاهِقُ**: dağlardan uzun olandır. **الليث** dedi: **جَبَلٌ شاهِقٌ**: uzunlukça erişilmezdir; çoğulu **شواهِقُ**’tur. **أبو زيد** dedi: Adam için, öfkesi şiddetlendiğinde denir: O, muhakkak **ذو شَاهِقٍ**’tir; ve o, muhakkak **ذو صَاهِلٍ**’dir. Ve **فحل ذُو شاهِقٍ** ve **ذو صَاهِلٍ**: azdı ve sıçradıysa; böylece onun için, içinden çıkan bir ses işitirsin. **الأصمعيُّ** dedi: **شهِقَتْ** bakanın gözü onun üzerine: ona bir gözle isabet ettiyse; ve **مزاحم العُقَيْلي** dedi:

إذا **شَهِقَتْ** عينٌ عليه عَزَوْتُه
لغَيرِ أبيه أو تَسنَّيْتُ رَاقِياً

Haber verdi ki, gözünün insanını onun üzerine açtı; böylece ona gözüyle isabet etmesinden korktum; dedim: O, melezdir; bakanın gözünü ondan ona geri çevirmek için.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(Şîn, Hâ ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**شهو**) **الشين** ve **الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir: **رجلٌ شَهْوانُ** (şehvetli bir adam), ve **شيءٌ شَهِيّ** (iştah çekici bir şey).

(**شهب**) **الشين** ve **الهاء** ve **الباء** tek bir asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir şey ile birlikte bir beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبة** hâlis bir beyazlık olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahlık karışan bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**; eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد** sahibi gün için: **أشهب**; ve gece: **اللّيلة الشّهباء** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**; eğer olgunlaşıp kurudu ve aralarında bir şey yeşil kaldıysa. Bâbdan: **الشِّهاب**; o, parlak bir ateş alevdir. Ve şüphesiz falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda bilinen, meşhur olduğu vakittir; parlayan yıldızların şöhreti gibi. Ve denir: şüphesiz **النّصل الأشهب** o kimsedir ki hafif bir törpüleme ile törpülenmiştir; ta ki siyahlığı gitmiştir. Ve denir: şüphesiz **الشّهاب** **اللّبَنَ الضَّيَاح**’tır; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu çoğalmıştır da, başka bir renk ile karışan beyazlık gibi olmuştur.

(**شهد**) **الشين** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimizden dışarı çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; hazır bulunma, ilim ve bildirmeden zikrettiğimiz asılları toplar. Denir: **شَهد يشهد شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.

Ve bâbdan: **الشُّهود**; **الشاهد**’in cem‘idir; o, çocuk doğduğunda çocuğun başı üzerinde çıkan sudur; ve denir: bilakis o **الغِرْس**’tır. Şair dedi:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها
Bir kavim dedi: **شهود النّاقة**: onun doğurduğu yerin izleri; kandan veya **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen; bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani ona hazır bulunur. Başkaları dedi: bununla adlandırıldı; çünkü yere düşmesi sebebiyledir; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dil; ve **الشَّاهد**: melek. A‘şâ ikisini bir beyitte cem‘ etti:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ
Onun **شاهده**’si: dil; ve Allah’ın şahidi—yüce övgüsü O’nadır—melektir. Amma O’nun—celâli ve izzeti yüce olanın—şu sözü:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [Âl-i İmrân 18]
İlim ehli dedi: bunun mânası: Allah—azze ve celle—bildirdi; Allah açıkladı; denildiği gibi: falan kimse kadı yanında **شَهِدَ** etti; eğer açıkladı ve kime hak olduğunu ve kimin aleyhine olduğunu bildirdiyse. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**; eğer kocası hazır bulunduysa; gaib olanın kocası için denildiği gibi: **مُغِيب**. Amma onların “**أشْهَدَ الرّجُلُ**” sözü; eğer mezi geldiyse; sanki, doğanın başı üzerinde çıkan sudan zikrettiğimize hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الشُّهْد**: balmumu içindeki bal; **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ

(**شهر**) **الشين** ve **الهاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; işte bir açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların كلامında **الهِلال**’dir; sonra her otuz gün, hilâlin adıyla adlandırıldı; böylece **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; zira Acem, dillerinde otuz günü hilâlin adıyla adlandırırlar. Bunun delili, Zü’r-Rumme’nin sözü:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ
Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**; eğer onu kınından çektiyse. Ve falan kimse insanlar içinde şu şey ile **شُهِر** olundu; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**; eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.

(**شهق**) **الشين** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir asıldır; bir yüceliğe delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddı; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir; ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimizdir. Bazıları dedi: falan kimse **ذو شاهقٍ**’dır; eğer onun öfkesi şiddetlendi ise. Ve umulur ki bununla birlikte bir ses de olur.

(**شهل**) **الشين** ve **الهاء** ve **اللام** bazı renklerde bir asıldır; o da gözde **الشُّهْلة**’dir; bu, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.

Ve bu bâbda olmayanlardan: **امرأةٌ شهلة**; dediler: o, yarım akıllı olandır. Dediler: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasıflanmaz. Dil ehli böyle dedi. Amma Araplar **شَهْل** ile isimlendirmiştir; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.

Ve yine şâz olanlardan: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**; ve zannederim **الشين** bir **جيم**’den بدل edilmiştir. Ve onların ihtiyaç için “**شهلاء**” demeleri de böyledir; o, ibdâl bâbındandır; asıl **الكاف**’tır: **الشَّكْلاء**.

(**شهم**) **الشين** ve **الهاء** ve **الميم** bir asıldır; bir zekâya delâlet eder. Bundan denir: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimse için **مَشهوم** derler; o, sahih bir قياس’tır; çünkü o ürktüğü vakit kalbinin zekâsı ortaya çıkar. Ve derler: şüphesiz **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahih olursa, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; bâbın قياس’ından olması uzak değildir. A‘şâ onda şöyle der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ
Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk bir rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”.
([3]) Asılda: “الفرس”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس**—**الغين**’in kesresiyle—çocuk çıktığında onunla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان** (شهد)’de olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133, ve **اللسان** (شهد).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahric edilmiştir.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671; ve onun ikinci mısraı **اللسان** (شهر)’de rivayet edilmiştir.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (شهم).
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشهيق: طول الزفير، وهو رد النفس، والزفير: مدة. قال تعالى: ﴿لهم فيها زفير وشهيق﴾ [هود/106]، ﴿سمعوا لها تغيظا وزفيرا﴾ [الفرقان/12]، وقال تعالى: ﴿سمعوا لها شهيقا﴾ [الملك/7]، وأصله من جبل شاهق. أي: متناهي الطول.

##### Türkçe

- **الشهيق**: **الزفير**’in uzunluğudur; o, nefesin geri çevrilmesidir; **الزفير** ise: bir müddettir. Yüce Allah dedi ki: ﴿لهم فيها زفير وشهيق﴾ [هود/106]، ﴿سمعوا لها تغيظا وزفيرا﴾ [الفرقان/12]، ve Yüce Allah dedi ki: ﴿سمعوا لها شهيقا﴾ [الملك/7]، ve onun aslı **جبل شاهق**’tandır. Yani: uzunluğun nihayetine varmış.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه ق
له زفير وشهيق‏:‏ إخراج نفس ورده‏.‏
وجبل شاهق‏:‏ ممتنع طولاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فحل ذو شاهق وصاهل إذا هاج فسمع له صوت خارج من جوفه‏.‏
وإن فلاناً لذو شاهق وصاهل إذا اشتدّ غضبه‏.‏
وشهقت عيني عليه إذا أعجبك فأدمت النظر إليه‏.‏
قال مزاحم‏:‏ إذا شهقت عيني عليه عزوته لغير أبيه لست أبرح راقيا أي أقول‏:‏ هو هجين لأكسر الناظر إليه حتى لا يعان‏.‏

##### Türkçe

ش ه ق
Onun **زفير** ve **شهيق**i vardır: nefesin çıkarılması ve geri döndürülmesi.
Ve **جبل شاهق**: boyca erişilmez (yüksek).
Ve mecazdan: kızıştığı zaman kendisi için içinden çıkan bir ses işitilerek, **شاهق** ve **صاهل** sahibi aygır.
Ve muhakkak ki falan kimse, öfkesi şiddetlendiği zaman **شاهق** ve **صاهل** sahibidir.
Ve **شهقت** gözüm ona karşı: seni hoşuna giderse, ona bakmayı sürdürdün.
Muzâhim dedi: “Eğer gözüm ona karşı **شهقت** ise, onu babasından başkasına nisbet ettim; ‘Ben, rukye yapan olarak ayrılmam’ yani derim ki: ‘O, **هجين**dir’; ona bakanı kırmak için, ta ki nazar değdirilmesin.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّهِيقُ: أَقِبحُ الأصوات، شَهِقَ وشَهَقَ يَشْهَقُ ويَشْهِقُ شَهِيقاً وشُهاقاً، وبعضهم يقول شُهوقاً: ردَّد البكاء في صدره. الجوهري: شهق يشهق ارتفع. وشَهِيقُ الحمار: آخر صوته، وزفيره أوَّله، وقيل: شَهِيقُ الحمار نَهيقه. ويقال: الشَّهِيق ردُّ النفَس والزَّفِيرُ إخراجه. الليث: الشَّهِيقُ ضد الزفير، والزفير إخراج النفس؛ قال الله عز وجل في صفة أهل النار: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيق؛ قال الزجاج: الزَّفِير والشَّهِيق من أَصوات المكروبين، قال: والزفير من شديد الأنِين وقبيحه، والشَّهِيقُ الأنِينُ الشديد المرتفع جدّاً، قال: وزعم بعض أَهل اللغة من البصريين والكوفيين أن الزفير بمنزلة ابتداء صوت الحمار من النهيق، والشهيق بمنزلة آخر صوته في الشَّهِيق، وروي عن الربيع في قوله لهم فيها زَفِير وشَهِيق، قال: الزفير في الحلق والشَّهِيق في الصدر.
ورجل ذو شاهقٍ: شديدُ الغضب. ويقال للرجل إذا اشتد غضبه: إنه لذو شاهقٍ وإنه لذو صاهلٍ. وفحل ذو شاهقٍ وذو صاهلٍ إذا هاجَ وصالَ فسمعت له صوتاً يخرج من جوفه. الأَصمعي: يقال شَهَقت وشَهِقَت عين الناظر عليه إذا أَصابه بعين؛ وقال مزاحم العقيلي:
إذا شَهِقت عَيْنٌ عليه، عَزَوْتُه
لغير أَبيه، أو تَسَنَّيْتُ راقِيا
أَخبر أَنه إذا فتح إنسان عينه عليه فخشيت أن يصيبه بعينه، قلت: هو هجِين لأَرُدَّ عينَ الناظر عنه وإعجابَه به. والشَّهْقة: كالصيحة، يقال: شَهَقَ فلانٌ وشَهِقَ شَهْقةً فمات. والتَّشْهاقُ: الشَّهِيق؛ وقال حنظلة بن شَرْقيّ وكنيته أَبو الطَّمَحان:
بِضَرْبٍ يُزِيلُ الهامَ عن سَكِناتِه،
وطَعْنٍ كتَشْهاق العِفَا هَمَّ بالنَّهْقِ
ويقال: ضَحِكٌ تَشْهاق؛ قال ابن ميّادة:
تقول خَوْدٌ ذاتُ طَرْفٍ بَرَّاقْ،
مَزَّاحةً تَقْطعُ هَمَّ المُشْتاقْ،
ذاتُ أَقاويلَ وضَحْكٍ تَشْهاقْ،
هلاَّ اشتَرَيْتَ حِنْطةً بالرُّسْتاقْ،
سَمْراءَ ممّا دَرَسَ ابنُ مِخْراقْ؟
والشاهِقُ: الجبل المرتفع. وجبل شاهِقٌ: طويل عالٍ، وقد شَهَق شُهوقاً. وكل ما رُفِعَ من بناء أو غيره وطال فهو شاهِقٌ، وقد شَهَقَ؛ ومنه يقال: شَهِقَ يَشْهَقُ إذا تَنفَّس تنفُّساً، ومنه الجبل الشاهِقُ. وجبل شاهِقٌ: ممتنع طولاً، والجمع شواهق. وفي حديث بدء الوحي: ليتَرَدَّى من رُؤوس الجبال أي شواهِق الجبال أي عواليها.

##### Türkçe

**الشَّهِيقُ**: seslerin en çirkini; **شَهِقَ** ve **شَهَقَ** **يَشْهَقُ** ve **يَشْهِقُ** (şöyle gelir:) **شَهِيقاً** ve **شُهاقاً**, bazıları da **شُهوقاً** der: ağlamayı göğsünde tekrarladı. el-Cevherî: **شهق يشهق** yükseldi. Ve eşeğin **شَهِيقُ**’i: sesinin sonudur; **زفير**’i ise başıdır; ve denildi ki: eşeğin **شَهِيقُ**’i onun **نَهيقه**’idir. Ve denilir: **الشَّهِيق** nefesi geri çevirmektir, **الزَّفِيرُ** ise onu çıkarmaktır.

el-Leys: **الشَّهِيقُ** **الزفير**’in zıddıdır; **الزفير** nefesi çıkarmaktır; Aziz ve Celil Allah, ateş ehlinin vasfında dedi ki: “Onlar için orada **زَفِيرٌ** ve **شَهِيق** vardır”; ez-Zeccâc dedi ki: **الزَّفِير** ve **الشَّهِيق** bunalmışların seslerindendir; dedi ki: **الزفير** şiddetli **الأنِين**’dendir ve onun çirkinidir; **الشَّهِيقُ** ise çok şiddetli, pek yükselen **الأنِين**’dir; dedi ki: Basralılardan ve Kûfelilerden dil ehlinin bazısı, **الزفير**’in, eşeğin **النهيق**’ten sesinin başlangıcı mesabesinde olduğunu; **الشهيق**’in ise, **الشَّهِيق**’te sesinin sonu mesabesinde olduğunu iddia etti. Ve “Onlar için orada **زَفِير** ve **شَهِيق** vardır” sözü hakkında er-Rabî‘den rivayet edildi; dedi ki: **الزفير** boğazdadır, **الشَّهِيق** göğüstedir.

Ve **رجل ذو شاهقٍ**: şiddetli öfke sahibi. Ve bir adama öfkesi şiddetlendiğinde denilir: “O, elbette **ذو شاهقٍ**’dır” ve “O, elbette **ذو صاهلٍ**’dır.” Ve bir aygır **ذو شاهقٍ** ve **ذو صاهلٍ** (olur) — azıp saldırdığında, onun için karnından çıkan bir ses işitirsin. el-Asma‘î: Üzerine bakanın gözü, ona göz değdirdiğinde, “Bakanın gözü onun üzerinde **شَهَقت** ve **شَهِقَت**” denilir; ve Muzâhim el-‘Ukaylî dedi ki:

إذا **شَهِقت** عَيْنٌ عليه، عَزَوْتُه
لغير أَبيه، أو تَسَنَّيْتُ راقِيا

Haber verildi ki: Bir insan gözünü onun üzerine açtığında ve onun gözüyle ona isabet etmesinden korktuğunda, “O **هجِين**’dir” dersin; bakanın gözünü ondan ve ona hayranlığını geri çevirmek için. Ve **الشَّهْقة**: çığlık gibi; denilir: Falan **شَهَقَ** ve **شَهِقَ** bir **شَهْقةً** (attı) da öldü. Ve **التَّشْهاقُ**: **الشَّهِيق**; ve Hanzala b. Şarkiyy — künyesi Ebû’t-Tamhân — dedi ki:

بِضَرْبٍ يُزِيلُ الهامَ عن سَكِناتِه،
وطَعْنٍ كتَشْهاق العِفَا هَمَّ بالنَّهْقِ

Ve denilir: **ضَحِكٌ تَشْهاق**; İbn Meyyâde dedi ki:

تقول خَوْدٌ ذاتُ طَرْفٍ بَرَّاقْ،
مَزَّاحةً تَقْطعُ هَمَّ المُشْتاقْ،
ذاتُ أَقاويلَ وضَحْكٍ تَشْهاقْ،
هلاَّ اشتَرَيْتَ حِنْطةً بالرُّسْتاقْ،
سَمْراءَ ممّا دَرَسَ ابنُ مِخْراقْ؟

Ve **والشاهِقُ**: yüksek dağ. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzun, yüce; ve (o) **شَهَق شُهوقاً** (yükseldi). Ve bina veya başkası olsun, yükseltilen ve uzayan her şey **شاهِقٌ**’dır; ve (o) **شَهَقَ** (yükseldi). Ve ondan denilir: **شَهِقَ يَشْهَقُ** — nefes alıp bir nefes alışla nefes aldığında; ve ondan (da) **الجبل الشاهِقُ**. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzunlukça erişilmez; çoğulu **شواهق**. Ve vahyin başlangıcı hadîsinde: “Dağların başlarından kendini aşağı atmayı dilerdi” yani dağların **شواهِق**’inden, yani onların yüksekliklerinden.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ه ق * * الشَّاهِقُ * الجبل المرتفع و * شَهِيقُ * الحمار آخر صوته وزفيره أوله وقد * شَهَقَ * بالفتح يشهق بالفتح والكسر * شَهِيقاً * فيهما وقيل * الشَّهِيقُ * رد النفس والزفير إخراجه و * الشَّهْقَةُ * كالصيحة يقال * شَهَقَ * فلان * شَهْقَةً * فمات

##### Türkçe

* ش ه ق * **الشَّاهِقُ**: yüksek dağ. Ve **شَهِيقُ**: eşeğin sesinin sonu; **زفيره** ise onun evvelidir. Ve (fiil) **شَهَقَ**, fetha ile: fetha ile ve kesra ile muzari olur; her ikisinde de **شَهِيقاً** (masdar) (gelir). Ve denildi ki: **الشَّهِيقُ** nefsi geri çevirmektir; **الزفير** ise onu çıkarmaktır. Ve **الشَّهْقَةُ** bir çığlık gibidir; denilir ki: falan kimse **شَهَقَ** bir **شَهْقَةً** (attı da) öldü.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شهق، كمنع وضرب وسمع شهيقا، وشهوقا، وشهاقا بالضم فيهما وتشهاقا بالفتح: إذا تردد البكاء في صدره كما في العباب، وفي اللسان: ردد البكاء في صدره. ومن المجاز: شهقت عين الناظر عليه: إذا أصابته بعين، وفي الأساس: أعجبه فأدام النظر إليه وهو مجاز، وأنشد الأصمعي لمزاحم العقيلي:
  إذا شهقت عين عليه عزوته                      لغير أبيه أو نسيت تراقـيا كما في العباب، وفي اللسان أو تسنيت راقيا، أخبر أنه إذا فتح إنسان عينه عليه فخشيت أن يصيبه بعينه قلت: هو هجين لأرد عين الناظر عنه، وإعجابه به. والشاهق: المرتفع الطويل العالي الممتنع من الجبال، وكذا من الأبنية وغيرها: ما ارتفع منها وطال، والجمع الشواهق. ومن كلام الأطباء: العرق الشاهق هو الضارب إذا كان إلى فوق نقله الصاغاني، وهو مجاز. ومن المجاز: هو شاهق ، أي لا يشتد غضبه هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، صوابه إذا كان يشتد غضبه، كما في الصحاح والعباب واللسان والأساس، زاد الأخير: وكذلك ذو صاهل، وفي اللسان: رجل ذو شاهق : شديد الغضب. وشهيق الحمار، وتشهاقه: نهاقه، قال الجوهري: شهيق الحمار: آخر صوته، وزفيره: أوله. ويقال: الشهيق: رد النفس، والزفير: إخراجه، قلت: وهو قول الليث، وقال الزجاج: الزفير والشهيق: من أصوات المكروبين، قال: والشهيق: الأنين المرتفع جدا، قال: وزعم بعض أهل اللغة من البصريين والكوفيين أن الزفير بمنزلة ابتداء صوت الحمار من النهيق، والشهيق في الصدر، وشاهد التشهاق قول أبي الطمحان:
  بضرب يزيل الهام عن سكناتـه                      وطعن كتشهاق العفا هم بالنهق وشهاق كغراب: جبل بالقرب من بيلة، عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: الشهوق، بالضم: الارتفاع. والشهقة كالصيحة، يقال: شهق فلان شهقة فمات، نقله الجوهري. ويقال: ضحك تشهاق، قال ابن ميادة:
  تقول خود ذات طرف براق
  مزاحة تقطع هم المشـتـاق
  ذات أقاويل وضحك تـشـاق
  هلا اشتريت حنطة بالرستاق
  سمراء مما درس ابن مخراق
  أو كنت ذا بز وبغل دقـداق وفحل ذو شاهق ، وذو صاهل: إذا هاج وصال فسمعت له صوتا، فيخرج من جوفه، وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه: ش- ه- ر- ق الشهرق، كجعفر : القصبة التي يدير حولها الحائك الغزل، كلمة فارسية قد استعملها العرب، قال رؤبة:
  رأيت في جنب القتام الأبرقا،
  كفلكة الطاوى أدار الشهرقا وكذلك شهرق الخارط والحفار، كله عن أبي حنيفة، وقد أهمله الجماعة، وذكره صاحب اللسان.

##### Türkçe

**شهق**; **منع** ve **ضرب** ve **سمع** gibi: **شهيقا** ve **شهوقا** ve ikisinde de zamme ile **شهاقا** ve fetha ile **تشهاقا** (yani): ağlamanın göğsünde gidip gelmesi hâlinde; **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da: ağlamayı göğsünde tekrarladı.

Mecazdan: **شهقت** bakanın gözü ona (yani): ona göz değdirdiği zaman. **الأساس**’ta: onu beğendi de ona bakmayı sürdürdü; bu mecazdır. **الأصمعي**, **مزاحم العقيلي**’ye ait olarak inşad etti:
  Eğer bir göz ona **شهقت** ederse, onu
  babasından başkasına nisbet ederim yahut köprücük kemiklerini unuttun

**العباب**’da olduğu gibi; **اللسان**’da: “yahut **تسنيت** **راقيا**”. Şunu haber verdi: bir insan gözünü ona açar da onun gözüyle ona isabet etmesinden korkarsan, bakanın gözünü ondan çevirmek ve onun onu beğenmesini (gidermek) için: “o **هجين**’dir” dersin.

**الشاهق**: dağlardan yüksek, uzun, yüce, erişilmez olan; binalardan ve başkalarından da böyledir: onlardan yükselen ve uzayan şey. Çoğulu: **الشواهق**.

Tabiplerin sözünden: **العرق الشاهق** yukarıya doğru olduğu zaman atan (damar)dır; bunu **الصاغاني** nakletti; bu mecazdır.

Mecazdan: “o **شاهق**’tır”, yani öfkesi şiddetlenmez; diğer nüshaların tamamında böyle (geçer); bu yanlıştır. Doğrusu: öfkesi şiddetlenir olduğu zaman; **الصحاح** ve **العباب** ve **اللسان** ve **الأساس**’ta olduğu gibi. Sonuncusu artırdı: “ve yine **ذو صاهل**”. **اللسان**’da: **رجل ذو شاهق**: öfkesi şiddetli.

Eşeğin **شهيق**’i ve onun **تشهاق**’ı: anırmasıdır. **الجوهري** dedi: eşeğin **شهيق**’i: sesinin sonudur; **زفير**’i: evvelidir. Ve denilir: **الشهيق**: nefsi geri çevirmektir; **الزفير**: onu çıkarmaktır. Dedim: bu, **الليث**’in sözüdür. **الزجاج** dedi: **الزفير** ve **الشهيق**: sıkıntıya düşenlerin seslerindendir. Dedi: **الشهيق**: çok yükselen iniltidir. Dedi: Basralılardan ve Kûfelilerden bazı dil ehli, **الزفير**’in, eşeğin anırmasından sesin başlangıcı mesabesinde olduğunu; **الشهيق**’in ise göğüste olduğunu iddia etti. **التشهاق**’a şahit, **أبي الطمحان**’ın sözü:
  Başın yerinden oynatıldığı bir vuruşla
  ve anırmaya heveslenmiş yaban eşeğinin **تشهاق**’ı gibi bir saplamayla

**شهاق**; **غراب** gibi: **بيلة** yakınında bir dağdır; **ابن عباد**’dan.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الشهوق**, zamme ile: yükselme.

**الشهقة** bağırış gibi (bir şey)dir. Denilir: falan kimse bir **شهقة** ile **شهق** etti de öldü; bunu **الجوهري** nakletti.

Ve denilir: **تشهاق** gülüş (yani): **ضحك تشهاق**. **ابن ميادة** dedi:
  Parlak bakışlı bir genç kız der ki:
  Şakalaşan, özleyenin kaygısını keser;
  Sözleri olan ve **تـشـاق** gülüşlü;
  Niçin **الرستاق**’ta buğday satın almadın?
  **ابن مخراق**’ın harmanladığından esmer;
  Yahut sen kumaş sahibi ve **دقـداق** katır sahibi olsaydın

Ve **فحل ذو شاهق** ve **ذو صاهل**: azıp kişnediği zaman, onun bir sesini işitirsin de, karnının içinden çıkar; bu mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **ش- ه- ر- ق**; **الشهرق**, **جعفر** gibi: dokumacının ipliği etrafında döndürdüğü kamış; Arapların kullanmış olduğu Farsça bir kelimedir. **رؤبة** dedi:
  **القتام**’ın yanında **الأبرقا**’yı gördüm,
  **الطاوى**’nın iği gibi; **الشهرقا**’yı döndürdü

Ve yine: **شهرق**; tornacı ve kazıcı (için kullanılan)dır; hepsi **أبي حنيفة**’dendir. Cemaat onu ihmal etmiştir; **اللسان** sahibi onu zikretmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَهَقَ
1 شَهَقَ ذ , aor. شَهَقَ , (S, Msb,) inf. n. شُهُوقٌ, (Msb,) [said of a mountain, and of a building, &c., (see شَاهِقٌ,)] It rose high; or became high, or elevated, or lofty. (S, Msb.) ― -b2- شَهَقَ, aor. شَهَقَ and شَهِقَ , inf. n. شَهِيقٌ [and تَشْهَاقٌ], said of an ass, [He uttered the ending of his braying, or the final sounds thereof;] (S;) [for] شَهِيقٌ signifies the ending, or final part, of the crying, or braying, of the ass; (S, O;) and to this the cries of the punished in Hell are likened in the Kur xi. 108; (O;) and زَفِيرٌ signifies the “ beginning, or commencing part, thereof: ” (S:) or شهيق signifies the drawing back of the breath; and زفير the “ emitting thereof: ” (Lth, S: [but the reverse is said by Lth and in the S in art. زفر:]) and تَشْهَاقٌ signifies the same as شَهِيقٌ: (S:) or both of these words signify [absolutely] the crying, or braying, of the ass: (O, K:) Zj says that شَهِيقٌ as denoting one of the cries of the afflicted [in Hell] means a very high-sounding moaning: and that, accord. to some, زَفِيرٌ [as used in the Kur ubi suprà] is similar to the beginning of the cry of the ass, termed شَهِيق; and that شَهِيقٌ is in the chest. (TA.) [Said of a man,] شَهَقَ, aor. شَهَقَ and شَهِقَ ; and شَهِقَ, aor. شَهَقَ ; inf. n. شَهِيقٌ and شُهَاقٌ (O, K) and شُهُوقٌ (O) and تَشْهَاقٌ; signify The [sound of] weeping became reiterated in his chest: (O, K:) or, as in the L, he reiterated the [sound of] weeping in his chest. (TA.) [Or] شَهَقَ, aor. شَهَقَ and شَهِقَ , inf. n. شَهِيقٌ, signifies [or signifies also] He reiterated his breath, making his voice audible, naturally. (Msb.) One says also, شَهَقَ فُلَانٌ شَهْقَةً فَمَاتَ Such a one uttered a single cry and died. (S, TA.) ― -b3- And شَهَقَتْ عَيْنُ النَّاظِرِ عَلَيْهِ (tropical:) The eye of the looker smote him with evil influence: (O, K, TA:) or, was pleased with him, and therefore continued looking at him. (A, TA.)

شَهْقَةٌ
شَهْقَةٌ ذ A single cry. (S, TA.) [See 1, last sentence but one.]

شُهْقَةٌ
شُهْقَةٌ ذ Height, elevation, or loftiness. (TA.)

شَاهِقٌ
شَاهِقٌ ذ High, or lofty; applied to a mountain, (S, O, Msb, K,) and to a building, &c.: (O, K:) or, applied to a mountain, high and inaccessible: (JK, TA:) pl. شَوَاهِقُ: (JK, Msb, TA:) you say جِبَالٌ شَاهِقَةٌ and شَاهِقَاتٌ and شَوَاهِقُ. (Msb.) ― -b2- Applied to a vein [or an artery], (tropical:) Pulsing upwards: (O, K, TA:) a term of the physicians. (O, TA.) ― -b3- ذُو شَاهِقٍ (tropical:) A man whose anger is vehement: (JK, S, A, O, L, TA:) wrongly expl. in the K by the words لَا يَشْتَدُّ غَضَبُهُ: (TA:) and so ذُو صَاهِلٍ. (A, TA.) And (tropical:) A stallion [camel] Excited by lust, assaulting [the she-camels], and causing a sound to be heard from his inside; as also ذُو صَاهِلٍ. (TA.)

تَشْهَاقٌ
تَشْهَاقٌ ذ an inf. n. (S, * O, K. [See 1.]) ― -b2- [And also an epithet.] One says ضَحِكٌ تَشْهَاقٌ [app. meaning (assumed tropical:) A loud laughing, likened to the تَشْهَاق of the ass]. (S, O.)

##### Türkçe

شَهَقَ
1 **شَهَقَ** ذ , muzâri‘ **شَهَقَ** , (S, Msb,) mastar ismi **شُهُوقٌ**, (Msb,) [bir dağ ve bir bina vb. hakkında söylenir, (bk. **شَاهِقٌ**,)] Yükseğe çıktı; yahut yüksek oldu, yahut yükseldi, yahut yüce oldu. (S, Msb.) ― -b2- **شَهَقَ**, muzâri‘ **شَهَقَ** ve **شَهِقَ** , mastar ismi **شَهِيقٌ** [ve **تَشْهَاقٌ**], bir eşek hakkında söylenir, [anırmasının sonunu, yahut onun son seslerini çıkardı;] (S;) [çünkü] **شَهِيقٌ** eşeğin bağırmasının yahut anırmasının sonunu, yahut son kısmını ifade eder; (S, O;) ve buna Cehennemde azap olunanların feryatları Kur’ân xi. 108’de benzetilmiştir; (O;) ve **زَفِيرٌ** onun “başlangıcını, yahut başlayan kısmını” ifade eder: (S:) yahut **شهيق** nefesin geri çekilmesini ifade eder; ve **زفير** onun “çıkarılmasını”: (Lth, S: [lâkin bunun tersi Lth tarafından ve S’de **زفر** maddesinde söylenmiştir:]) ve **تَشْهَاقٌ** **شَهِيقٌ** ile aynı şeyi ifade eder: (S:) yahut bu iki kelimenin ikisi de [mutlak olarak] eşeğin bağırmasını yahut anırmasını ifade eder: (O, K:) Zj der ki **شَهِيقٌ**, [Cehennemde] azap görenlerin feryatlarından birini ifade ederken, çok yüksek sesli bir inleme demektir: ve bazılarına göre **زَفِيرٌ** [Kur’ân’da yukarıda geçen yerde kullanıldığı üzere] eşeğin feryadının başlangıcına benzer, ki ona **شَهِيق** denir; ve **شَهِيقٌ** göğüstedir. (TA.) [Bir adam hakkında söylenir,] **شَهَقَ**, muzâri‘ **شَهَقَ** ve **شَهِقَ** ; ve **شَهِقَ**, muzâri‘ **شَهَقَ** ; mastar ismi **شَهِيقٌ** ve **شُهَاقٌ** (O, K) ve **شُهُوقٌ** (O) ve **تَشْهَاقٌ**; Göğsünde ağlamanın [sesi] tekrarlı oldu: (O, K:) yahut L’de olduğu üzere, göğsünde ağlamanın [sesini] tekrarladı. (TA.) [Yahut] **شَهَقَ**, muzâri‘ **شَهَقَ** ve **شَهِقَ** , mastar ismi **شَهِيقٌ**, [yahut ayrıca da] Nefesini tekrarladı, sesini işittirir kılarak, tabiatı gereği. (Msb.) Şöyle de denir, **شَهَقَ فُلَانٌ شَهْقَةً فَمَاتَ** Şu kimse bir tek çığlık attı ve öldü. (S, TA.) ― -b3- Ve **شَهَقَتْ عَيْنُ النَّاظِرِ عَلَيْهِ** (mecaz:) Bakanın gözü ona kötü tesirle vurdu: (O, K, TA:) yahut, ondan hoşlandı ve bu yüzden bakmayı sürdürdü. (A, TA.)

شَهْقَةٌ
**شَهْقَةٌ** ذ Tek bir çığlık. (S, TA.) [Bk. 1, sondan bir önceki cümle.]

شُهْقَةٌ
**شُهْقَةٌ** ذ Yükseklik, yükselme, yahut yücelik. (TA.)

شَاهِقٌ
**شَاهِقٌ** ذ Yüksek, yahut yüce; bir dağa, (S, O, Msb, K,) ve bir binaya vb. uygulanır: (O, K:) yahut, bir dağa uygulanır, yüksek ve ulaşılamaz: (JK, TA:) çoğulu **شَوَاهِقُ**: (JK, Msb, TA:) **جِبَالٌ شَاهِقَةٌ** ve **شَاهِقَاتٌ** ve **شَوَاهِقُ** dersin. (Msb.) ― -b2- Bir damar [yahut bir atardamar] hakkında, (mecaz:) Yukarı doğru atmakta: (O, K, TA:) hekimlerin bir terimi. (O, TA.) ― -b3- **ذُو شَاهِقٍ** (mecaz:) Öfkesi şiddetli olan bir adam: (JK, S, A, O, L, TA:) K’da **لَا يَشْتَدُّ غَضَبُهُ** sözleriyle yanlış açıklanmıştır: (TA:) ve aynı şekilde **ذُو صَاهِلٍ**. (A, TA.) Ve (mecaz:) Şehvetle coşmuş, [dişi develere] saldıran ve içinden bir ses işittiren bir aygır [deve]; bunun gibi **ذُو صَاهِلٍ**. (TA.)

تَشْهَاقٌ
**تَشْهَاقٌ** ذ bir mastar ismidir. (S, * O, K. [Bk. 1.]) ― -b2- [Ve ayrıca bir sıfattır.] Şöyle denir **ضَحِكٌ تَشْهَاقٌ** [görünüşe göre anlamı (varsayılan mecaz:) Eşeğin **تَشْهَاقٌ**’ına benzetilmiş yüksek bir gülme]. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهَقَ
شَهَقَ A ,  I ( n. ac. شُهَاْق 24 ,  شَهِيْق 25 ,  شُهُوْق 27 ,  تَشْهَاْق 62 ),
a.  Had a rattling in the throat; sobbed; hiccoughed.

b.  ( n. ac. شَهِيْق 25 ,  تَشْهَاْق 62 ), Brayed ( ass ).

c.  A ( n. ac. شُهُوْق 27 ), Was high, lofty.

شَهِقَ
شَهِقَ A ( n. ac. شُهَاْق 24 ,  شَهِيْق 25 ,  شُهُوْق 27 ,  تَشْهَاْق 62 ),
a.  see supra (a) .

شَهْقَة
شَهْقَة 1t (
a.  ???) bray. (???) lofty.

##### Türkçe

شَهَقَ
شَهَقَ A , I ( n. ac. **شُهَاْق** 24 , **شَهِيْق** 25 , **شُهُوْق** 27 , **تَشْهَاْق** 62 ),
a. Boğazda hırıltı oldu; hıçkırarak ağladı; hıçkırdı.

b. ( n. ac. **شَهِيْق** 25 , **تَشْهَاْق** 62 ), Anırdı (eşek).

c. A ( n. ac. **شُهُوْق** 27 ), Yüksek, yüce oldu.

شَهِقَ
شَهِقَ A ( n. ac. **شُهَاْق** 24 , **شَهِيْق** 25 , **شُهُوْق** 27 , **تَشْهَاْق** 62 ),
a. yukarıya bak (a).

شَهْقَة
شَهْقَة 1t (
a. ???) anırma. (???) yücelik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شهق
شَهَقَ - يَشْهَقُ (شَهِقَ - يَشْهَقُ) - شَهِيْق
شَهَقَ - يَشْهَقُ (شَهِقَ - يَشْهَقُ) + الكائن: ضد: " زفر": يشفط ويُدخِل الهواء محدثاً صوت الشهيق: يُدْخِل الهواء من مدخل ضيق محدثاً صوتاً
شَهِيْق: ضد زفير: على وزن " فـَعيل ": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " شَهَقَ - يَشْهَقُ ": دخول الهواء من مدخل ضيق محدثاً الصوت المعروف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " حركة الغازات والسوائل بالشهق والشفط"، وهي:
مَكَّ - يَمُكُّ، خَرْطَمَ - يُخَرطِمُ، شَهَقَ - يَشْهَقُ (شَهِقَ - يَشْهَقُ)، لَهَثَ - يَلْهَثُ ( لَهِثَ - يَلهَثُ)، نَفَسَ - يَنْفُسُ، رَاحَ - يَرَاحُ (رَاحَ - يَرِيحُ)

شهيق
 	﴿فأما الذين شقوا ففي النار لهم فيها زفير وشهيق(106)﴾ هود ﴿إذا ألقوا فيها سمعوا لها شهيقا وهي تفور(7)﴾ الملك
مختار الصحاح
● [شهق] ش ه ق: الشَّاهِقُ الجبل المرتفع و شَهِيقُ الحمار آخر صوته وزفيره أوله وقد شَهَقَ بالفتح يشهق بالفتح والكسر شَهِيقاً فيهما وقيل الشَّهِيقُ رد النفس والزفير إخراجه و الشَّهْقَةُ كالصيحة يقال شَهَقَ فلان شَهْقَةً فمات
الراغب
شهق
- الشهيق: طول الزفير، وهو رد النفس، والزفير: مدة. قال تعالى: }لهم فيها زفير وشهيق﴿[هود/106]،﴾سمعوا لها تغيظا وزفيرا﴿[الفرقان/12]، وقال تعالى:﴾سمعوا لها شهيقا{ [الملك/7]، وأصله من جبل شاهق. أي: متناهي الطول.
ملخص اللسان
1.    الشَّهِيقُ: أَقِبحُ الأصوات، شَهِقَ وشَهَقَ يَشْهَقُ ويَشْهِقُ شَهِيقاً وشُهاقاً
2.    ويقال: الشَّهِيق ردُّ النفَس والزَّفِيرُ إخراجه.الليث: الشَّهِيقُ ضد الزفير، والزفير إخراج النفس
3.    والشاهِقُ: الجبل المرتفع.وجبل شاهِقٌ: طويل عالٍ، وقد شَهَق شُهوقاً.
4.    وكل ما رُفِعَ من بناء أو غيره وطال فهو شاهِقٌ، وقد شَهَقَ؛
5.    ومنه يقال:شَهِقَ يَشْهَقُ إذا تَنفَّس تنفُّساً،
6.    ومنه الجبل الشاهِقُ. وجبل شاهِقٌ: ممتنع طولاً، والجمع شواهق.
لسان العرب
● - شهق: الشَّهِيقُ: أَقِبحُ الأصوات، شَهِقَ وشَهَقَ يَشْهَقُ ويَشْهِقُ    شَهِيقاً وشُهاقاً، وبعضهم يقول شُهوقاً: ردَّد البكاء في صدره. الجوهري:    شهق يشهق ارتفع. وشَهِيقُ الحمار: آخر صوته، وزفيره أوَّله، وقيل:    شَهِيقُ الحمار نَهيقه. ويقال: الشَّهِيق ردُّ النفَس والزَّفِيرُ إخراجه.    الليث: الشَّهِيقُ ضد الزفير، والزفير إخراج النفس؛ قال الله عز وجل في صفة    أهل النار: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيق؛ قال الزجاج: الزَّفِير والشَّهِيق    من أَصوات المكروبين، قال: والزفير من شديد الأنِين وقبيحه، والشَّهِيقُ    الأنِينُ الشديد المرتفع جدّاً، قال: وزعم بعض أَهل اللغة من البصريين    والكوفيين أن الزفير بمنزلة ابتداء صوت الحمار من النهيق، والشهيق بمنزلة    آخر صوته في الشَّهِيق، وروي عن الربيع في قوله لهم فيها زَفِير وشَهِيق،    قال: الزفير في الحلق والشَّهِيق في الصدر.    ورجل ذو شاهقٍ: شديدُ الغضب. ويقال للرجل إذا اشتد غضبه: إنه لذو شاهقٍ    وإنه لذو صاهلٍ. وفحل ذو شاهقٍ وذو صاهلٍ إذا هاجَ وصالَ فسمعت له صوتاً    يخرج من جوفه. الأَصمعي: يقال شَهَقت وشَهِقَت عين الناظر عليه إذا    أَصابه بعين؛ وقال مزاحم العقيلي:    إذا شَهِقت عَيْنٌ عليه، عَزَوْتُه    لغير أَبيه، أو تَسَنَّيْتُ راقِيا    أَخبر أَنه إذا فتح إنسان عينه عليه فخشيت أن يصيبه بعينه، قلت: هو    هجِين لأَرُدَّ عينَ الناظر عنه وإعجابَه به. والشَّهْقة: كالصيحة، يقال:    شَهَقَ فلانٌ وشَهِقَ شَهْقةً فمات. والتَّشْهاقُ: الشَّهِيق؛ وقال حنظلة بن    شَرْقيّ وكنيته أَبو الطَّمَحان:    بِضَرْبٍ يُزِيلُ الهامَ عن سَكِناتِه،    وطَعْنٍ كتَشْهاق العِفَا هَمَّ بالنَّهْقِ    ويقال: ضَحِكٌ تَشْهاق؛ قال ابن ميّادة:    تقول خَوْدٌ ذاتُ طَرْفٍ بَرَّاقْ،    مَزَّاحةً تَقْطعُ هَمَّ المُشْتاقْ،    ذاتُ أَقاويلَ وضَحْكٍ تَشْهاقْ،    هلاَّ اشتَرَيْتَ حِنْطةً بالرُّسْتاقْ،    سَمْراءَ ممّا دَرَسَ ابنُ مِخْراقْ؟    والشاهِقُ: الجبل المرتفع. وجبل شاهِقٌ: طويل عالٍ، وقد شَهَق شُهوقاً.    وكل ما رُفِعَ من بناء أو غيره وطال فهو شاهِقٌ، وقد شَهَقَ؛ ومنه يقال:    شَهِقَ يَشْهَقُ إذا تَنفَّس تنفُّساً، ومنه الجبل الشاهِقُ. وجبل    شاهِقٌ: ممتنع طولاً، والجمع شواهق. وفي حديث بدء الوحي: ليتَرَدَّى من رُؤوس    الجبال أي شواهِق الجبال أي عواليها.
مقاييس اللغة:
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
القاموس المحيط:
شَهَِقَ، كمنَع وضَرَبَ وسَمِعَ، شَهيقاً وشُهاقاً، بالضم، وتَشْهاقاً، بالفتح تَرَدَّدَ البُكاءُ في صَدْرِهِ،
و عَيْنُ الناظِرِ عليه: أصابَتْه بعينٍ. والشاهِقُ: المُرْتَفعُ من الجِبالِ والأبْنِيَةِ وغيرِها، والعِرْقُ الضارِبُ إلى فَوقُ. وهو ذو شاهِقٍ، أي: لا يَشْتَدُّ غَضَبُه. وشَهِيقُ الحِمارِ وتَشْهاقُه: نُهاقُه. وكغُرابٍ: جَبَلٌ.
تاج العروس:
ش - ه - ق
شَهَقَ كمَنَعَ وضَرَبَ وسَمِعَ شَهِيقاً وشُهُوقاً وشُهاقاً بالضم فيهما وتَشهاقاً بالفَتح : إِذا تَرَددَ البُكاءُ في صَدرِه كما في العُبابِ وفي اللسان : رَدد البكاء في صَدرِه . ومن المَجاز : شَهِقَت عَينُ النّاظِرِ عليه : إِذا أَصابَتهُ بعَين وفي الأساسِ : أَعجَبه فأدامَ النظَرَ إليه وهو مَجازٌ وأَنْشَد الأصمَعِي لمُزاحِمٍ العقيلي :
إذا شَهِقَت عين عليهِ عَزَوتُه ... لغَيرِ أبِيهِ أَو نَسِيتُ تَراقِيَا كما في العُبابِ وفي اللسان أو تَسنيْتُ راقِيَاً أَخْبَرَ أَنه إذا فَتَح إِنْسان عَينَه عليه فخَشِيتُ أن يُصِيبَه بعَينِه قُلتُ : هو هَجِينٌ لأرُد عَينَ الناظِرِ عنه وإعجابَه به . والشاهِقُ : المرتفع الطوِيلُ العالِي المُمتَنِعُ من الجِبالِ وكذا من الأبْنِيَةِ وغَيرِها : ما ارتفع منها وطالَ والجمع الشواهِقُ . ومن كلام الأطِبّاءَ : العِرقُ الشاهِقُ هو الضارَبُ إِذا كانَ إلى فَوق نَقَله الصاغانِي وهو مَجاز . ومن المَجازِ : هو شاهِقٌ أَي لا يَشتَد غَضَبُه هكذا في سائِر النسَخ وهو غلَطٌ صوابه إِذا كانَ يَشتَدُّ غَضَبُه كما في الصِّحاح والعُبابِ واللِّسانِ والأساس زادَ الأَخِيرُ : وكذلِك ذو صاهِلٍ وفي اللِّسانِ : رَجُل ذو شاهِقٍ : شديدُ الغَضَب . وشَهِيقُ الحِمارِ وتَشْهاقُه : نُهاقهُ قالَ الجَوْهرِي : شَهِيقُ الحِمارِ : آخِرُ صَوْتِه وزفِيرُه : أوله . ويُقال : الشهيق : رَد النفَسِ والزفيرُ : إِخْراجُه قلتُ : وهو قوْلُ اللَّيْثِ وقالَ الزجاج : الزفيرُ والشَّهِيقُ : من أَصواتِ المَكْروبِينَ قال : والشهِيقُ : الأنِينُ المُرْتَفعُ جِداً قال : وزَعَم بعضُ أهل اللغَةِ من البَصْرِيينَ والكُوفِيّين أَنَّ اَلزَّفِيرَ بمنزلةِ ابتِداء صَوْتِ الحِمارِ من النهيقِ والشَّهيقُ في الصدرِ وشاهِدُ التَّشْهاقِ قولُ أَبِي الطمَحانِ :
بضَرْبٍ يُزِيلُ الهامَ عن سَكَناتِه ... وطَعنٍ كتشهاقِ العَفا هم بالنَّهْق وشُهاق كغُرابٍ : جَبَل بالقرب من بيلَة عن ابْنِ عَبّاد . ومما يُسْتَدركُ عليه : الشهوقُ بالضم : الارْتِفاع . والشهْقَةُ كالصَّيْحَة يُقال : شَهَقَ فُلان شَهقةً فماتَ نقله الجوهري . ويُقال : ضَحِكٌ تَشْهاق قالَ ابن مَيّادَةَ :
" تَقُولُ خَوْدٌ ذاتُ طَرْف بَرّاقْ
" مَزّاحَة تَقْطَعُ هَمَّ المُشتاقْ
" ذاتُ أَقاوِيلَ وضِحْكِ تَشْاق
" هَلاّ اشْتَرَيْتَ حِنْطَةً بالرًّسْتاقْ
" سَمراءَ مما دَرَّسَ ابن مِخْراق
" أو كْنْتَ ذا بَز وبَغْلٍ دَقْداقْ وفحل ذو شاهِقٍ وذو صاهل : إِذا هاجَ وصالَ فسَمِعْتَ له صَوْتاً فيَخْرُجُ من جَوْفِه وهو مجاز

##### Türkçe

شهق
**شَهَقَ** - **يَشْهَقُ** (**شَهِقَ** - **يَشْهَقُ**) - **شَهِيْق**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:28 yazar: Administrator
**شَهَقَ** - **يَشْهَقُ** (**شَهِقَ** - **يَشْهَقُ**) + canlı: zıddı: "**زفر**": **الشهيق** sesini meydana getirerek havayı çeker ve içeri sokar: dar bir girişten havayı içeri sokar, bir ses meydana getirerek
**شَهِيْق**: zıddı **زفير**: "فـَعيل" vezninde: **شَهَقَ** - **يَشْهَقُ**’tan, mef‘ûl mânasında mübalağa ism-i fâil: bilinen sesi meydana getirerek dar bir girişten havanın girişi
Ve lafız, "şehk ve emiş ile gazların ve sıvıların hareketi" grubuna mensuptur; o da şudur:
**مَكَّ** - **يَمُكُّ**، **خَرْطَمَ** - **يُخَرطِمُ**، **شَهَقَ** - **يَشْهَقُ** (**شَهِقَ** - **يَشْهَقُ**)، **لَهَثَ** - **يَلْهَثُ** ( **لَهِثَ** - **يَلهَثُ**)، **نَفَسَ** - **يَنْفُسُ**، **رَاحَ** - **يَرَاحُ** (**رَاحَ** - **يَرِيحُ**)

شهيq
 	﴿Artık bedbaht olanlara gelince, ateştedirler; onlar için orada **زفير** ve **شهيق** vardır(106)﴾ Hûd ﴿Oraya atıldıklarında, onun için bir **شهيقا** işitirler; o kaynayıp durur(7)﴾ Mülk
Muhtârü’s-Sıhâh
● [**شهق**] ش ه ق: **الشَّاهِقُ** yüksek dağdır; eşeğin **شَهِيقُ**’i sesinin sonudur, **زفير**’i ise başıdır. Ve **شَهَقَ** (fetha ile) **يشهق** (fetha ve kesra ile) her ikisinde de **شَهِيقاً** (diye) olmuştur. Ve denildi ki: **الشَّهِيقُ** nefsi geri çevirmektir, **الزفير** ise onu çıkarmaktır. Ve **الشَّهْقَةُ** çığlık gibi (bir şey)dir; “falanca **شَهْقَةً** **شَهَقَ**” denir de ölür.
er-Râgıb
شهق
- **الشهيق**: **الزفير**’in uzunluğudur; o, nefsi geri çevirmektir. **الزفير** ise bir müddettir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Onlar için orada **زفير** ve **شهيق** vardır﴾ [Hûd/106], ﴿Onun için öfke ve **زفيرا** işittiler﴾ [Furkân/12], ve Yüce Allah dedi ki: ﴿Onun için bir **شهيقا** işittiler﴾ [Mülk/7]. Ve aslı, **جبل شاهق**’tandır; yani: uzunluğun nihayetine varmış.
Lisân’ın özeti
1.    **الشَّهِيقُ**: seslerin en çirkini; **شَهِقَ** ve **شَهَقَ** **يَشْهَقُ** ve **يَشْهِقُ** **شَهِيقاً** ve **شُهاقاً**
2.    Ve denilir: **الشَّهِيق** nefsi geri çevirmektir, **الزَّفِيرُ** ise onu çıkarmaktır. el-Leys: **الشَّهِيقُ** **الزفير**’in zıddıdır; **الزفير** nefsi çıkarmaktır
3.    Ve **الشاهِقُ**: yüksek dağ. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzun, yüksek; ve **شَهَق** **شُهوقاً**.
4.    Ve bina veya başkası gibi her ne yükseltilmiş ve uzamışsa o **شاهِقٌ**’tır; ve **شَهَقَ** olmuştur;
5.    Ve ondan denilir: **شَهِقَ** **يَشْهَقُ**; nefes alıp verme (türü) bir nefes alıp verme ile nefes aldığında,
6.    Ve ondan **الجبل الشاهِقُ**. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzunlukça engelleyici (ulaşılmaz); çoğulu **شواهق**.
Lisânü’l-‘Arab
● - **شهق**: **الشَّهِيقُ**: seslerin en çirkini; **شَهِقَ** ve **شَهَقَ** **يَشْهَقُ** ve **يَشْهِقُ** **شَهِيقاً** ve **شُهاقاً**; bazısı **شُهوقاً** der: göğsünde ağlamayı tekrarladı. el-Cevherî: **شهق** **يشهق** yükseldi. Ve eşeğin **شَهِيقُ**’i: sesinin sonudur; **زفير**’i ise başıdır. Ve denildi ki: eşeğin **شَهِيقُ**’i onun anırmasıdır. Ve denilir: **الشَّهِيق** nefsi geri çevirmektir, **الزَّفِيرُ** ise onu çıkarmaktır. el-Leys: **الشَّهِيقُ** **الزفير**’in zıddıdır; **الزفير** nefsi çıkarmaktır; Aziz ve Celîl olan Allah, cehennem ehlinin vasfında dedi ki: Onlar için orada **زَفِيرٌ** ve **شَهِيق** vardır. ez-Zeccâc dedi ki: **الزَّفِير** ve **الشَّهِيق** sıkıntıya düşenlerin seslerindendir; dedi ki: **الزفير** şiddetli inlemeden ve onun çirkininden (olan)dır; **الشَّهِيقُ** ise çok yükselmiş şiddetli inlemedir. Dedi ki: Basralılardan ve Kufelilerden bazı dil ehli, **الزفير**’in eşeğin anırmasından sesin başlangıcı mesabesinde olduğunu, **الشهيق**’in ise **الشَّهِيق**’te sesinin sonu mesabesinde olduğunu iddia etti. Ve er-Rabî‘den, “Onlar için orada **زَفِير** ve **شَهِيق** vardır” sözü hakkında rivayet edildi; dedi ki: **الزفير** boğazdadır, **الشَّهِيق** göğüstedir. Ve **رجل ذو شاهقٍ**: şiddetli öfkeli. Ve bir adama öfkesi şiddetlendiğinde denilir: “O mutlaka **ذو شاهقٍ**’tır ve o mutlaka **ذو صاهلٍ**’dir.” Ve **فحل ذو شاهقٍ** ve **ذو صاهلٍ**: azıp saldırdığında, onun için karnından çıkan bir ses işittiğinde. el-Asma‘î: “Bakanın gözü ona **شَهَقت** ve **شَهِقَت**” denilir; ona göz değdirdiğinde. Ve Muzâhim el-‘Ukaylî dedi ki:
    “Eğer bir göz ona **شَهِقت** ise, onu
    babasından başkasına nisbet ettim; yahut bir okuyucu aradım”
Açıkladı ki: Bir insan gözünü ona açtığında ve onun gözüyle ona isabet etmesinden korktuğumda, “O **هجِين**’dir” dedim; bakanın gözünü ondan ve ona hayranlığını geri çevirmek için. Ve **الشَّهْقة**: çığlık gibi; “falanca **شَهْقةً** **شَهَقَ** ve **شَهِقَ**” denilir de ölür. Ve **التَّشْهاقُ**: **الشَّهِيق**; ve Hanzala b. Şarkiyy (künyesi Ebû’t-Tamhân) dedi ki:
    “Başın yerinden oynaklarını gideren bir vuruşla,
    ve anırmaya yeltenen yaban eşeğinin **تشهاق**’ı gibi bir mızraklamayla”
Ve denilir: **ضَحِكٌ تَشْهاق**; İbn Meyyâde dedi ki:
    “Parlak bakışlı bir genç kız der ki:
    Şakalaşan, âşığın kaygısını kesip atan,
    sözler sahibi ve **تَشْهاق** bir gülüş sahibi,
    Rustâk’ta buğday satın almaz mıydın,
    İbn Mikhraq’ın harmanladığından esmer (olanı)?”
Ve **الشاهِقُ**: yüksek dağ. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzun, yüksek; ve **شَهَق** **شُهوقاً**. Ve bina veya başkası gibi her ne yükseltilmiş ve uzamışsa o **شاهِقٌ**’tır; ve **شَهَقَ** olmuştur. Ve ondan denilir: **شَهِقَ** **يَشْهَقُ**; nefes alıp verme (türü) bir nefes alıp verdiğinde; ve ondan **الجبل الشاهِقُ**. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzunlukça engelleyici (ulaşılmaz); çoğulu **شواهق**. Ve vahyin başlangıcı hadîsinde: “dağların başlarından kendini aşağı atsın” yani **شواهِق** dağlar, yani onların yükseklikleri.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**شهق**) **الشين** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddı; çünkü **الشَّهيق** nefsi geri çevirmektir, **الزّفير** nefsi çıkarmaktır. Asıl, zikrettiğimiz şeydir. Ve bazısı dedi ki: falanca **ذو شاهقٍ**’tır; öfkesi şiddetlendiğinde. Belki de bununla birlikte bir ses olur.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**شَهَِقَ**; **منَع** ve **ضَرَبَ** ve **سَمِعَ** gibi; **شَهيقاً** ve **شُهاقاً** (ikincisi damme ile) ve **تَشْهاقاً** (fetha ile): göğsünde ağlamayı tekrarladı,
Ve bakanın gözü ona: ona göz değdirdi. Ve **الشاهِقُ**: dağlardan, binalardan ve başkalarından yüksek olan; ve yukarıya vuran damar. Ve o **ذو شاهِقٍ**’tır; yani: öfkesi şiddetlenmez. Ve eşeğin **شَهِيقُ**’i ve **تَشْهاقُه**: onun anırmasıdır. Ve **كغُرابٍ**: bir dağdır.
Tâcü’l-‘Arûs:
ش - ه - ق
**شَهَقَ**; **مَنَعَ** ve **ضَرَبَ** ve **سَمِعَ** gibi; **شَهِيقاً** ve **شُهُوقاً** ve **شُهاقاً** (ikisi de damme ile) ve **تَشهاقاً** (fetha ile): göğsünde ağlamayı tekrarladığında; **العُباب**’da ve **اللسان**’da olduğu gibi: göğsünde ağlamayı tekrarladı. Mecazdan: bakanın gözü ona **شَهِقَت**: ona göz değdirdiğinde. **الأساس**’ta: onu beğendi de ona bakmayı sürdürdü; bu mecazdır. el-Asma‘î, Muzâhim el-‘Ukaylî için inşâd etti:
Eğer bir göz ona **شَهِقَت** ise, onu ... babasından başkasına nisbet ettim, yahut ... tırnak kemiklerini unuttum; **العُباب**’da ve **اللسان**’da olduğu gibi; yahut “bir okuyucu aradım”; açıkladı ki: bir insan gözünü ona açtığında ve onun gözüyle ona isabet etmesinden korktuğumda, “O **هَجِينٌ**’dir” dedim; bakanın gözünü ondan ve ona hayranlığını geri çevirmek için. Ve **الشاهِقُ**: dağlardan; ve binalardan ve başkalarından; yükselen, uzun, yüksek, ulaşılmaz olan; onlardan yükselen ve uzayan şey; çoğulu **الشواهِقُ**. Tabiplerin sözünden: **العِرقُ الشاهِقُ** yukarıya doğru olduğunda vuran (damar)dır; es-Sâgânî nakletti; bu mecazdır. Mecazdan: o **شاهِقٌ**’tır; yani öfkesi şiddetlenmez; bütün nüshalarda böyledir; bu yanlıştır; doğrusu: öfkesi şiddetlendiğinde; **الصِّحاح** ve **العُباب** ve **اللِّسان** ve **الأساس**’ta olduğu gibi. Sonuncusu ekledi: ve aynı şekilde **ذو صاهِلٍ**. **اللِّسان**’da: **رَجُل ذو شاهِقٍ**: şiddetli öfkeli. Ve eşeğin **شَهِيقُ**’i ve **تَشْهاقُه**: onun anırmasıdır. el-Cevherî dedi ki: eşeğin **شَهِيقُ**’i: sesinin sonudur; **زفِيرُه**: başıdır. Ve denilir: **الشهيق** nefsi geri çevirmektir; **الزفير**: onu çıkarmaktır. Dedim ki: bu, el-Leys’in sözüdür. ez-Zeccâc dedi ki: **الزفيرُ** ve **الشَّهِيقُ**: sıkıntıya düşenlerin seslerindendir. Dedi ki: **الشهيقُ**: çok yükselmiş inlemedir. Dedi ki: Basralılardan ve Kufelilerden bazı dil ehli, **اَلزَّفِيرَ**’in eşeğin anırmasından sesin başlangıcı mesabesinde olduğunu; **الشَّهيقُ**’in ise göğüste olduğunu (iddia etti). Ve **التَّشْهاق**’a şahit, Ebû’t-Tamhân’ın sözüdür:
“Başın yerinden oynaklarını gideren bir vuruşla ... ve anırmaya yeltenen yaban eşeğinin **تشهاق**’ı gibi bir mızraklamayla”
Ve **شُهاق**; **كغُرابٍ** gibi: Bîla yakınında bir dağdır; İbn ‘Abbâd’dan. Ve buna müstedrek olarak: **الشهوقُ** (damme ile): yükselme. Ve **الشهْقَةُ** çığlık gibi; “falanca **شَهقةً** **شَهَقَ** da öldü” denilir; el-Cevherî nakletti. Ve denilir: **ضَحِكٌ تَشْهاق**; İbn Meyyâde dedi ki:
" Parlak bakışlı bir genç kız der ki:
" Şakalaşan, âşığın kaygısını kesip atan,
" sözler sahibi ve **تَشْاق** bir gülüş sahibi,
" Rustâk’ta buğday satın almaz mıydın,
" İbn Mikhraq’ın harmanladığından esmer (olanı)?
" yahut sen **بَز** ve **بَغْلٍ دَقْداقْ** sahibi olsaydın. Ve **فحل ذو شاهِقٍ** ve **ذو صاهل**: azıp saldırdığında, onun için karnından çıkan bir ses işittiğinde; bu mecazdır.
