# شهق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شهق

الشَّهِيقُ: أَقِبحُ الأصوات، شَهِقَ وشَهَقَ يَشْهَقُ ويَشْهِقُ شَهِيقاً وشُهاقاً، وبعضهم يقول شُهوقاً: ردَّد البكاء في صدره. الجوهري: شهق يشهق ارتفع. وشَهِيقُ الحمار: آخر صوته، وزفيره أوَّله، وقيل: شَهِيقُ الحمار نَهيقه. ويقال: الشَّهِيق ردُّ النفَس والزَّفِيرُ إخراجه. الليث: الشَّهِيقُ ضد الزفير، والزفير إخراج النفس؛ قال الله عز وجل في صفة أهل النار: لهم فيها زَفِيرٌ وشَهِيق؛ قال الزجاج: الزَّفِير والشَّهِيق من أَصوات المكروبين، قال: والزفير من شديد الأنِين وقبيحه، والشَّهِيقُ الأنِينُ الشديد المرتفع جدّاً، قال: وزعم بعض أَهل اللغة من البصريين والكوفيين أن الزفير بمنزلة ابتداء صوت الحمار من النهيق، والشهيق بمنزلة آخر صوته في الشَّهِيق، وروي عن الربيع في قوله لهم فيها زَفِير وشَهِيق، قال: الزفير في الحلق والشَّهِيق في الصدر.
ورجل ذو شاهقٍ: شديدُ الغضب. ويقال للرجل إذا اشتد غضبه: إنه لذو شاهقٍ وإنه لذو صاهلٍ. وفحل ذو شاهقٍ وذو صاهلٍ إذا هاجَ وصالَ فسمعت له صوتاً يخرج من جوفه. الأَصمعي: يقال شَهَقت وشَهِقَت عين الناظر عليه إذا أَصابه بعين؛ وقال مزاحم العقيلي:
إذا شَهِقت عَيْنٌ عليه، عَزَوْتُه
لغير أَبيه، أو تَسَنَّيْتُ راقِيا
أَخبر أَنه إذا فتح إنسان عينه عليه فخشيت أن يصيبه بعينه، قلت: هو هجِين لأَرُدَّ عينَ الناظر عنه وإعجابَه به. والشَّهْقة: كالصيحة، يقال: شَهَقَ فلانٌ وشَهِقَ شَهْقةً فمات. والتَّشْهاقُ: الشَّهِيق؛ وقال حنظلة بن شَرْقيّ وكنيته أَبو الطَّمَحان:
بِضَرْبٍ يُزِيلُ الهامَ عن سَكِناتِه،
وطَعْنٍ كتَشْهاق العِفَا هَمَّ بالنَّهْقِ
ويقال: ضَحِكٌ تَشْهاق؛ قال ابن ميّادة:
تقول خَوْدٌ ذاتُ طَرْفٍ بَرَّاقْ،
مَزَّاحةً تَقْطعُ هَمَّ المُشْتاقْ،
ذاتُ أَقاويلَ وضَحْكٍ تَشْهاقْ،
هلاَّ اشتَرَيْتَ حِنْطةً بالرُّسْتاقْ،
سَمْراءَ ممّا دَرَسَ ابنُ مِخْراقْ؟
والشاهِقُ: الجبل المرتفع. وجبل شاهِقٌ: طويل عالٍ، وقد شَهَق شُهوقاً. وكل ما رُفِعَ من بناء أو غيره وطال فهو شاهِقٌ، وقد شَهَقَ؛ ومنه يقال: شَهِقَ يَشْهَقُ إذا تَنفَّس تنفُّساً، ومنه الجبل الشاهِقُ. وجبل شاهِقٌ: ممتنع طولاً، والجمع شواهق. وفي حديث بدء الوحي: ليتَرَدَّى من رُؤوس الجبال أي شواهِق الجبال أي عواليها.

### Türkçe

**الشَّهِيقُ**: seslerin en çirkini; **شَهِقَ** ve **شَهَقَ** **يَشْهَقُ** ve **يَشْهِقُ** (şöyle gelir:) **شَهِيقاً** ve **شُهاقاً**, bazıları da **شُهوقاً** der: ağlamayı göğsünde tekrarladı. el-Cevherî: **شهق يشهق** yükseldi. Ve eşeğin **شَهِيقُ**’i: sesinin sonudur; **زفير**’i ise başıdır; ve denildi ki: eşeğin **شَهِيقُ**’i onun **نَهيقه**’idir. Ve denilir: **الشَّهِيق** nefesi geri çevirmektir, **الزَّفِيرُ** ise onu çıkarmaktır.

el-Leys: **الشَّهِيقُ** **الزفير**’in zıddıdır; **الزفير** nefesi çıkarmaktır; Aziz ve Celil Allah, ateş ehlinin vasfında dedi ki: “Onlar için orada **زَفِيرٌ** ve **شَهِيق** vardır”; ez-Zeccâc dedi ki: **الزَّفِير** ve **الشَّهِيق** bunalmışların seslerindendir; dedi ki: **الزفير** şiddetli **الأنِين**’dendir ve onun çirkinidir; **الشَّهِيقُ** ise çok şiddetli, pek yükselen **الأنِين**’dir; dedi ki: Basralılardan ve Kûfelilerden dil ehlinin bazısı, **الزفير**’in, eşeğin **النهيق**’ten sesinin başlangıcı mesabesinde olduğunu; **الشهيق**’in ise, **الشَّهِيق**’te sesinin sonu mesabesinde olduğunu iddia etti. Ve “Onlar için orada **زَفِير** ve **شَهِيق** vardır” sözü hakkında er-Rabî‘den rivayet edildi; dedi ki: **الزفير** boğazdadır, **الشَّهِيق** göğüstedir.

Ve **رجل ذو شاهقٍ**: şiddetli öfke sahibi. Ve bir adama öfkesi şiddetlendiğinde denilir: “O, elbette **ذو شاهقٍ**’dır” ve “O, elbette **ذو صاهلٍ**’dır.” Ve bir aygır **ذو شاهقٍ** ve **ذو صاهلٍ** (olur) — azıp saldırdığında, onun için karnından çıkan bir ses işitirsin. el-Asma‘î: Üzerine bakanın gözü, ona göz değdirdiğinde, “Bakanın gözü onun üzerinde **شَهَقت** ve **شَهِقَت**” denilir; ve Muzâhim el-‘Ukaylî dedi ki:

إذا **شَهِقت** عَيْنٌ عليه، عَزَوْتُه
لغير أَبيه، أو تَسَنَّيْتُ راقِيا

Haber verildi ki: Bir insan gözünü onun üzerine açtığında ve onun gözüyle ona isabet etmesinden korktuğunda, “O **هجِين**’dir” dersin; bakanın gözünü ondan ve ona hayranlığını geri çevirmek için. Ve **الشَّهْقة**: çığlık gibi; denilir: Falan **شَهَقَ** ve **شَهِقَ** bir **شَهْقةً** (attı) da öldü. Ve **التَّشْهاقُ**: **الشَّهِيق**; ve Hanzala b. Şarkiyy — künyesi Ebû’t-Tamhân — dedi ki:

بِضَرْبٍ يُزِيلُ الهامَ عن سَكِناتِه،
وطَعْنٍ كتَشْهاق العِفَا هَمَّ بالنَّهْقِ

Ve denilir: **ضَحِكٌ تَشْهاق**; İbn Meyyâde dedi ki:

تقول خَوْدٌ ذاتُ طَرْفٍ بَرَّاقْ،
مَزَّاحةً تَقْطعُ هَمَّ المُشْتاقْ،
ذاتُ أَقاويلَ وضَحْكٍ تَشْهاقْ،
هلاَّ اشتَرَيْتَ حِنْطةً بالرُّسْتاقْ،
سَمْراءَ ممّا دَرَسَ ابنُ مِخْراقْ؟

Ve **والشاهِقُ**: yüksek dağ. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzun, yüce; ve (o) **شَهَق شُهوقاً** (yükseldi). Ve bina veya başkası olsun, yükseltilen ve uzayan her şey **شاهِقٌ**’dır; ve (o) **شَهَقَ** (yükseldi). Ve ondan denilir: **شَهِقَ يَشْهَقُ** — nefes alıp bir nefes alışla nefes aldığında; ve ondan (da) **الجبل الشاهِقُ**. Ve **جبل شاهِقٌ**: uzunlukça erişilmez; çoğulu **شواهق**. Ve vahyin başlangıcı hadîsinde: “Dağların başlarından kendini aşağı atmayı dilerdi” yani dağların **شواهِق**’inden, yani onların yüksekliklerinden.
