# شهل (ش-ه-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ه - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين واللام معهما
ش ه ل مستعمل فقط
شهل:
الشَّهَلُ: شهلةٌ في العين ويُقال للمرأةِ النَّصَف العاقلة: شهلة كَهْلة، نعتٌ لها خاصّةً، لا يوصَفُ الرَّجلُ بالشّهل والكَهْل.
والشّهلة: العجوز قال:
باتت تُنزّى دلوها تَنْزِيّا		كما تُنَزِّي شهلةٌ صبيّا
والمُشَاهلةُ: المشارّة، يُقال: كانت بينهم مشاهلة، أي: لحاءٌ ومُقارَصة.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**اللام** معهما
**ش ه ل** yalnızca kullanılmıştır.

**شهل**:
**الشَّهَلُ**: gözde bir **شهلة**’dir; ve kadına, yarı akıllı olana: **شهلة كَهْلة** denir; ona mahsus bir sıfattır; erkek **الشّهل** ve **الكَهْل** ile vasıflandırılmaz.

Ve **الشّهلة**: yaşlı kadın. Dedi ki:
باتت تُنزّى دلوها تَنْزِيّا		كما تُنَزِّي شهلةٌ صبيّا

Ve **المُشَاهلةُ**: **المشارّة**; denir ki: aralarında **مشاهلة** vardı; yani: azarlama ve karşılıklı çimdikleme.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُهْلَةُ في العين: أين يشوب سوادَها زُرْقةٌ. وعينٌ شَهْلاءُ، ورجلٌ أَشْهَلُ العين بيِّنُ الشَهَلِ. وأنشد الفراء:
ولا عَيْبَ فيها غَيْرَ شُهْلَةِ عَيْنِهاكذاك عِتاقُ الطيرِ شُهْلاً عُيونُها
والشَهْلاءُ: الحاجةُ. وامرأةٌ شَهْلَةٌ، إذا كانت نَصَفاً عاقلةً، وذلك اسمٌ لها خاصّةً لا يوصف به الرجل. والمُشاهَلَةُ: المُشَارَّةُ والمقارصةُ ومراجعةُ الكلام.

##### Türkçe

**الشُهْلَةُ** gözde: siyahlığına bir maviliğin karıştığı (hâl). Ve **عينٌ شَهْلاءُ**; ve **رجلٌ أَشْهَلُ العين**: **الشَهَلِ**i açık (belli) olan. Ve el-Ferrâ’ inşâd etti:

Ve onda, gözünün **شُهْلَةِ**sinden başka ayıp yoktur
işte böyle; kuşun seçkinleri, gözleri **شُهْلاً**dır

Ve **الشَهْلاءُ**: ihtiyaç. Ve **امرأةٌ شَهْلَةٌ**, eğer yarım akıllı (orta derecede akıllı) ise; ve bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasıflandırılmaz. Ve **المُشاهَلَةُ**: **المُشَارَّةُ** ve **المقارصةُ** ve sözün gözden geçirilmesi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش ل
شهل ، هشل
استعمل من وجوهه : شهل ، هشل .
شهل : قال الليث : الشَّهَل والشُّهْلة في العَيْن .
وقال أبو عبيد عن أصحابه : الشُّهْلة : حُمْرة في سَوادِ العَين ، وأمّا الشُّكْلة فهي كهيئة الحمرة تكون في بياض العين .
قلت : ويقال : رجلٌ أشهَل ، وامرأة شَهْلاء .
وقال الليث : يقال للمرأة النَّصَفة العاقِلة : شَهْلَة كَهْلَة ، نَعتٌ لها خاصة لا يوصف الرجلُ بالسَّهْل والكَهْل .
أبو زيد : الأشْهَل والأشكل والأشْجَر واحد .
وقال النضر : جَبَل أشْهَلُ : إذا كان أغبرَ في بياضٍ ، وعَينٌ شَهْلاء : إذا كان بياضُها ليس بخالص ، فيه كُدُورة ، وذئبٌ أشهَل ، وأنشد :
مُتوضِّح الأقرابِ فيه شُهْلةٌ
شَنِجُ اليَدَيْن تَخالُه مَشكُولا
وحدّثنا السعدي قال : حدّثنا الرمادي قال : حدّثنا وهب بن جرير قال : حدْثنا شعبةُ ، عن سماك ، عن جابر بن سَمُرة قال : كان رسولُ الله ضليعَ الفم ، أشهَل العَيْنين ، منهُوسَ الكَعْبين . ورواه غُنْدُر عن شُعبة عن سماك عن جابر : كان رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أشكَلَ العَيْنين . قال شُعبة : فقلتُ لسماك : ما أشكلَ العينين ؟ قال : طويلُ شقّ العَيْن . قلت : خالَف غُنْدُر وهبَ بن جرير .
أبو عُبَيد ، عن الأموي : الشَّهْلة : العَجُوز وأنشدَنا :
باتَ يُنَزِّى دَلْوه تَنْزِيَّا
كما تُنَزِّي شَهْلَةٌ صَبِيّا
وقال الليث : المُشاهَلة : المشارّة ، تقول : كانت بينهم مشاكلة أي لحاء ومُقارصَة وقال أبو عمرو في ( نوادره ) :
أَلاَ أرَى ذا الصَّعْفَةِ الهَبِيتا
يُشاهِلُ العَمَيْثَل البِلِّيتَا
وقال ابن السكيت : يقال : في فلان وَلَع وشَهَل : أي كَذِب . قال : والشَّهَل :
اختلاطُ اللونين ، والكذَّابُ يُشرّح الأحاديثَ ألواناً .
وقال غيرُه : المُشاهَلة : مراجَعة الكلام ، وأنشد :
قد كان فِيما بيننا مُشاهَلَهْ
ثمّ توَلّت وهيَ تَمشي البَأْدَلَهْ
البأدَلَة في المشي : أن يُسرِع فيه ، والشَّهْلاء : الحاجة ، تقول : قضيتُ من فلان شَهْلائي ، أي حاجتي ، وقال الرَّاجز :
لَم أقضِ حتى ارتَحلتْ شَهْلائي
من العَرُوب الطفلة الغَيْداء
هشل : أهمَله الليث . وأقرأنِي الإياديّ عن شمر لأبي عبيد ، عن الأحمر قال : الهَيْشَلة من الإبل وغيرها : ما اعْتَصَب .
قلت : وهذا حرف وقع فيه الخطأ من جهتين : إحداهما في نفس الكلمة ، والأخرى في تفسيرها ، والصوابُ الهَشِيلة على فَعِيلة من الإبل وغيرها : ما اغْتُصِبَ لا ما اعْتَصَبَ ، وأُثبت لنا عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : يقول مُفاخِر العرب : مِنَّا مَن يُهْشِل أي مِنَّا مَن يُعطِي الهَشِيلة : وهو أن يأتي الرجلُ ذو الحاجة إلى مُراحِ الرّجل فيأخذَ بعيراً فيَركبه ، فإذا قَضَى حاجَته رَدّه . وأمّا الهَيْشَلَة على فَيْعَلة فإن شمراً وغيره قالوا : هي الناقة المُسِنَّة السمينة .

##### Türkçe

ه ش ل
**شهل** , **هشل**
Şu yönlerinden kullanılmıştır: **شهل** , **هشل** .
**شهل**: Leys dedi: **الشَّهَل** ve **الشُّهْلة** gözde(dir).
Ebû Ubeyd, ashabından naklen dedi: **الشُّهْلة**: gözün siyahlığında bir kızıllıktır; **الشُّكْلة** ise gözün beyazında bulunan, kızıllık gibi bir şeydir.
Ben dedim: Ve denilir: adam **أشهَل** , kadın **شَهْلاء** .
Leys dedi: Akıllı, orta yaşlı kadına: **شَهْلَة كَهْلَة** denilir; ona mahsus bir sıfattır; erkek **السَّهْل** ve **الكَهْل** ile vasıflandırılmaz.
Ebû Zeyd: **الأشْهَل** ve **الأشكل** ve **الأشْجَر** birdir.
Nadr dedi: **جَبَل أشْهَلُ**: beyazlık içinde tozlu (renkli) olduğunda; **عَينٌ شَهْلاء**: beyazı saf olmadığında, içinde bulanıklık bulunduğunda; ve **ذئبٌ أشهَل**; ve şu beyit okunmuştur:
مُتوضِّح الأقرابِ فيه شُهْلةٌ
شَنِجُ اليَدَيْن تَخالُه مَشكُولا
Bize Sa‘dî haber verdi, dedi: Bize Ramâdî haber verdi, dedi: Bize Vehb b. Cerîr haber verdi, dedi: Bize Şu‘be haber verdi; Semâk’tan, Câbir b. Semure’den, dedi: Allah’ın Resûlü ağzı geniş, iki gözü **أشهَل** , topukları oyuk idi. Bunu Ğundür, Şu‘be’den, Semâk’tan, Câbir’den rivayet etti: Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) iki gözü **أشكَل** idi. Şu‘be dedi: Semâk’a dedim: İki gözün **أشكل** olması nedir? Dedi: Göz yarığı uzun olan. Ben dedim: Ğundür, Vehb b. Cerîr’e muhalefet etti.
Ebû Ubeyd, Emevî’den: **الشَّهْلة**: yaşlı kadın; ve bize şu beyit okuttu:
باتَ يُنَزِّى دَلْوه تَنْزِيَّا
كما تُنَزِّي شَهْلَةٌ صَبِيّا
Leys dedi: **المُشاهَلة**: **المشارّة** (dir); dersin ki: aralarında **مشاكلة** vardı; yani çekişme ve karşılıklı ısırma. Ebû Amr ( **نوادره** ’sinde) dedi:
أَلاَ أرَى ذا الصَّعْفَةِ الهَبِيتا
يُشاهِلُ العَمَيْثَل البِلِّيتَا
İbnü’s-Sikkît dedi: Denilir: falanda **وَلَع** ve **شَهَل** vardır; yani yalan. Dedi: ve **الشَّهَل**: iki rengin karışmasıdır; yalancı, hadisleri renk renk (çeşit çeşit) dilimler.
Başkası dedi: **المُشاهَلة**: sözün karşılıklı gözden geçirilmesi (dir); ve şu beyit okunmuştur:
قد كان فِيما بيننا مُشاهَلَهْ
ثمّ توَلّت وهيَ تَمشي البَأْدَلَهْ
Yürüyüşte **البأدَلَة**: onda hızlı yürümektir. **الشَّهْلاء**: ihtiyaçtır; dersin ki: falandan **شَهْلائي**’mi giderdim; yani ihtiyacımı. Ve recez söyleyen dedi ki:
لَم أقضِ حتى ارتَحلتْ شَهْلائي
من العَرُوب الطفلة الغَيْداء
**هشل**: Leys onu ihmal etti. İyâdî bana, Şemr’den, Ebû Ubeyd için, Ahmer’den okuttu, dedi: **الهَيْشَلة** develerden ve başkalarından: **ما اعْتَصَب** olan şeydir.
Ben dedim: Bu, iki yönden hata düşmüş bir harftir: biri kelimenin kendisinde, diğeri onun tefsirinde; doğrusu, develerden ve başkalarından **الهَشِيلة** (dir), **فَعِيلة** vezninde: **ما اغْتُصِبَ** olan şeydir; **ما اعْتَصَبَ** değil. Bize, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den sabit kılındı ki o şöyle dedi: Arapların övüneni der ki: Bizden **مَن يُهْشِل**; yani bizden **الهَشِيلة**’yi veren vardır: o da, ihtiyaç sahibi adamın, adamın ağılına gelip bir deve alması ve ona binmesidir; ihtiyacını giderince onu geri verir. **الهَيْشَلَة** ise **فَيْعَلة** vezninde; Şemr ve başkaları dediler ki: o, yaşlı, semiz dişi devedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(Şîn, **هاء** ve ikisini üçleyen şeyin bâbı)

(**شهو**) Şîn, **هاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir: **رجلٌ شَهْوانُ**, ve **شيءٌ شَهِيّ**.

(**شهب**) Şîn, **هاء** ve **باء** bir tek asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir miktar içinde bir beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبة** hâlis beyaz olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahın karıştığı bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**, eğer onun üst tarafı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد**([1]) sahibi gün için: **أشهب**; ve gece: **الشّهباء** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**, eğer olgunlaşıp (kuruyup) onun aralarında bir şey yeşil kalırsa. Ve bâbdan: **الشِّهاب**; o, parlak bir ateş alevdir. Ve muhakkak ki falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda bilinen, meşhur olduğu vakittir; parlayan yıldızların şöhreti gibi. Ve denir: muhakkak ki **النّصل الأشهب** o kimsedir ki hafif bir törpüleme ile törpülenmiştir; ta ki onun siyahlığı gitmiştir. Ve denir: muhakkak ki **الشّهاب** **اللّبَنَ الضَّيَاح**’tır; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu([2]) çoğalmış, böylece başka bir rengin karıştığı beyazlık gibi olmuştur.

(**شهد**) Şîn, **هاء** ve **الدال** bir asıldır; حضور ve ilim ve i‘lâm’a delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimizden dışarı çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; zikrettiğimiz asılları, حضور’dan, ilimden, i‘lâmdan toplar. Denir: **شَهد يشهد شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.

Ve bâbdan: **الشُّهود**: **الشاهد**’in cem‘idir; o, çocuk doğduğu vakit çocuğun başı üzerinde çıkan sudur; ve denir: bilakis o **الغِرْس**’tir([3]). Şair dedi:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])
Ve bir kavim dedi: **شهود النّاقة**: onun doğurduğu yerin izleri; kandan yahut **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen; bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani ona حاضر olur. Ve başkaları dedi: bununla adlandırıldı; çünkü onun yere düşmesi sebebiyledir; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dil; ve **الشَّاهد**: melek. A‘şâ ikisini bir beyitte cem‘ etti:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])
Onun **شاهده**’si: dil; ve Allah’ın şahidi—yüce övgüsü—o, melektir. Amma O’nun—yüce ve azîz—kavli:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [Âl-i İmrân 18]
İlim ehli dedi: onun mânası: Allah عزّ وجلّ i‘lâm etti; Allah beyan etti; nitekim denir: **شَهِدَ فلانٌ عند القاضي**, eğer beyan etti ve kime hak olduğu ve kimin üzerine olduğu hususunda i‘lâm ettiyse. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**: eğer kocası hazır ise; nitekim kocası gâib olana: **مُغِيب** denir. Amma onların kavli: **أشْهَدَ الرّجُلُ**, eğer mezi geldiyse; sanki o, doğanın başı üzerinde çıkan sudan zikrettiğimize hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الشُّهْد**: bal, onun mumu içinde; ve **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])

(**شهر**) Şîn, **هاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; işte bir açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların كلامında **الهِلال**’dir; sonra her otuz gün, hilâlin adıyla adlandırıldı; böylece **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; zira Acem, kendi dillerinde otuz günü hilâlin adıyla adlandırırlar. Bunun delili, Zü’r-Rumme’nin kavlidir:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])
Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**: eğer onu kınından çektiyse. Ve falan kimse insanlarda şu ile **شُهِر** olmuştur; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**, eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.

(**شهق**) Şîn, **هاء** ve **القاف** bir tek asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddı; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir; ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimizdir. Ve bazısı dedi: falan **ذو شاهقٍ**’tır; eğer onun öfkesi şiddetlenirse. Ve belki de bununla birlikte bir ses *olur.

(**شهل**) Şîn, **هاء** ve **اللام** bazı renklerde bir asıldır; o da gözde **الشُّهْلة**’dir; bu, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.

Ve bu bâbda olmayanlardan: **امرأةٌ شهلة**; dediler: o, yarım akıllıdır. Dediler: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek onunla vasıflanmaz. Dil ehli böyle dedi. Amma Araplar **شَهْل** ile isimlendirmiştir; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.

Ve yine şâz olanlardan: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**; ve zannederim ki şîn, cîm’den بدل edilmiştir. Ve yine onların حاجة için kavli: **شهلاء**; o, ibdâl bâbındandır; ve asıl kâf’tır: **الشَّكْلاء**.

(**شهم**) Şîn, **هاء** ve **الميم** bir asıldır; zekâya delâlet eder. Denir bundan: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimseye: **مَشهوم** derler; ve o, sahih bir قياس’tır; çünkü o, korkuya kapıldığı vakit kalbinin zekâsı ortaya çıkar([8]). Ve derler: muhakkak ki **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahih olursa, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; ve bâbın قياس’ından olması uzak değildir. Ve onda A‘şâ der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])
Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”
([3]) Asılda: “الفرس”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس**, ğayn’ın kesresiyle: doğum esnasında çocukla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان** (شهد)’de olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133, ve **اللسان** (شهد).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; ve daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahric edilmiştir.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671, ve onun ikinci mısraı **اللسان** (شهر)’de rivayet edilmiştir.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (شهم).
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه ل
هو أشهل العين وفي عينه شهلة‏:‏ يشوب شوادها زرقة وتقول‏:‏ شهله في عينها شهله وهي العجوز‏.‏

##### Türkçe

ش ه ل
O, göz(ü) **أشهل** olandır; ve gözünde **شهلة** vardır: siyahlığına bir mavilik karışır. Ve dersin ki: onun gözünde **شهله** vardır; ve o, yaşlı kadındır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّهْلة في العَينِ: أَن يَشُوبَ سَوادَها زُرْقةٌ، وعَينٌ شَهْلاء ورجُل أَشْهَلُ العينِ بَيِّنُ الشَّهَل؛ وأَنشد الفراء (* قوله
«وأنشد الفراء ولا عيب إلخ» تقدم في ترجمة «غير» أن الفراء أنشد البيت شاهداً لنصب غير على اللغة المذكورة فما تقدم هناك من ضبط غير بالرفع في قوله: وأجاز الفراء ما جاءني غيره، خطأ) :
ولا عَيْبَ فيها غيْرَ شُهْلَة عَيْنِها،
كذاك عِتاقُ الطَّيْر شُهْلٌ عيونُها
قال: وبعض بني أَسد وقُضاعة ينصبون غير إِذا كان في معنى إِلاَّ، تَمَّ الكلامُ قبلها أَو لم يَتِمَّ. ابن سيده: الشَّهَل والشُّهْلة أَقلُّ من الزَّرَق في الحَدَقة، وهو أَحسن منه، والشُّهْلة أَن يكون سواد العين بين الحُمْرة والسواد، وقيل: هي أَن تُشْرَب الحَدَقةُ حُمْرةً ليست خُطوطاً كالشُّكْلة ولكنها قلَّة سواد الحَدَقة حتى كأَنَّ سوادها يَضْرب إِلى الحمرة، وقيل: هو أَن لا يَخْلُص سوادُها. أَبو عبيد: الشُّهْلة حُمْرة في سواد العين، وأَما الشُّكْلة فهي كهيئة الحمرة تكون في بياض العين؛ شَهِلَ شَهَلاً واشْهَلَّ، ورَجُل أَشْهَلُ وامرأَة شَهْلاء؛ قال ذو الرمة:كأَني أَشْهَلُ العَيْنينِ بازٍ،
على عَلْياءَ شَبَّهَ فاسْتَحالا
أَبو زيد: الأَشْهَلُ والأَشْكَلُ والأَسْجَر واحد. وعَيْنٌ شَهْلاء إِذا كان بياضُها ليس بخالص فيه كُدورة. وفي الحديث: كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ضَلِيعَ الفَم أَشْهَلَ العَيْنين مَنْهُوسَ الكَعْبين؛ وفي رواية: كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَشْكَلَ العينين. قال شُعْبة: قلت لسِمَاك: ما أَشْكَلُ العينين؟ قال: طويل شَقِّ العين؛ قال: الشُّهْلة حُمْرة في سواد العين كالشُّكْلة في البياض. والأَشْهَل: رَجُل من الأَنصار صفة غالبة أَو مُسَمًّى بها؛ فأَما قوله:
حِينَ أَلْقَتْ بِقُباءٍ بَرْكَها،
واسْتَحرَّ القَتْلُ في عَبْدِ الأَشَل
إِنما أَراد عبدَ الأَشهَل، هذا الأَنصاريَّ. ابن السكيت: في فلان وَلْعٌ وشَهْلٌ أَي كَذِبٌ، قال والشَّهَلُ اختلاط اللونين، والكَذَّاب يُشَرِّج الأَحاديث أَلواناً. والشَّهْلاءُ: الحاجةُ، يقال: قضَيْتُ من فلان شهلائي أَي حاجتي؛ قال الراجز:
لم أَقْضِ، حتى ارْتحَلوا، شَهْلائي
من العَرُوب الكاعِبِ الحَسْناءِ
والشَّهْلةُ: العَجوز؛ قال:
باتَتْ تُنَزِّي دَلوَها تَنْزِيّا،
كما تُنَزِّي شَهْلَةٌ صَبِيّا
(* قوله «باتت تنزي دلوها» هكذا في الأصل والمحكم، وهو الموجود في الاشموني. وفي الصحاح والتهذيب: بات ينزي دلوه، فعلى هذا فيه روايتان). وقال:
أَلا أَرى ذا الضَّعْفة الهَبِيتا،
يُشاهِل العَمَيْثَل البِلِّيتا
(* قوله «الا ارى إلخ» لعل تخريج هذا هنا من الناسخ وسيأتي محله المناسب عند قوله والمشاهلة المشاتمة كما في التهذيب).
وقيل: الشَّهْلة النَّصَفُ العاقلةُ، وذلك اسم لها خاصةً لا يوصف به الرجل. وامرأَة شَهْلة كَهْلة، ولا يقال رجل شَهْلٌ كَهْلٌ، ولا يوصف بذلك إِلا أَن ابن دريد حكى: رجل شَهْلٌ كَهْل. والمُشاهَلةُ: المشاتمةُ والمُشارَّة والمُقارَصة، تقول: كانت بينهم مُشاهلةٌ أَي لِحاء ومُقارَصة، وقيل مُراجعة القول؛ قال أَبو الأَسود العجلي:
قد كان فيما بَيْنَنا مُشاهَله،
ثم تَوَلَّتْ، وهي تمشي البادَلَه
قال ابن بري: صوابه تمشي البازَله، بالزاي: مشْية سريعة. النضر: جَبَل أَشهَل إِذا كان أَغْبر في بياض، وذِئبٌ أَشْهلُ؛ وأَنشد: مُتَوَضِّحُ الأَقْرابِ فيه شُهْلةٌ،
شَنِجُ اليَدَين تَخالُه مَشْكولا
وشَهْلُ بن شَيْبان الزَّمَّانيُّ الملقب بفِنْدٍ.

##### Türkçe

**الشُّهْلة** gözde: onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır; ve **عَينٌ شَهْلاء**; ve **رَجُل أَشْهَلُ العينِ** (gözü **أَشْهَلُ** olan bir adam), **بَيِّنُ الشَّهَل** (şehli açık olan); ve el-Ferrâ’ inşâd etti:
(* Sözü
«وأنشد الفراء ولا عيب إلخ» “**غير**” tercümesinde geçti ki el-Ferrâ’ beyti, zikredilen dil üzere **غير**’in nasbına şâhid olarak inşâd etti; orada geçen, “**غير**”in ref‘ ile ضبط edilmesi, onun sözünde: **وأجاز الفراء ما جاءني غيره**; hatadır):
“Ve onda ayıp yoktur, ancak gözünün **شُهْلَة**’si,
işte böyle, kuşların seçkinleri; gözleri **شُهْلٌ**dür.”
Dedi: Benî Esed’den ve Kudâ‘a’dan bazısı, **غير**’i, **إلاَّ** mânâsında olduğu zaman nasb ederler; ondan önce söz tamamlanmış olsun yahut tamamlanmamış olsun. İbn Sîde: **الشَّهَل** ve **الشُّهْلة**, gözbebeğinde **الزَّرَق**’tan daha azdır; ve o, ondan daha güzeldir; ve **الشُّهْلة**, gözün siyahlığının kızıllık ile siyahlık arasında olmasıdır; ve denildi: o, gözbebeğinin, çizgiler olmayan bir kızıllığı içmesidir; **الشُّكْلة** gibi çizgiler değildir; fakat gözbebeğinin siyahlığının azlığıdır; ta ki sanki onun siyahlığı kızıllığa vuruyor gibi; ve denildi: o, onun siyahlığının saf olmamasıdır. Ebû Ubeyd: **الشُّهْلة** gözün siyahlığında bir kızıllıktır; **الشُّكْلة** ise, gözün beyazında bulunan kızıllık heyeti gibidir; **شَهِلَ شَهَلاً** ve **اشْهَلَّ**; ve **رَجُل أَشْهَلُ** ve **امرأَة شَهْلاء**; Zû’r-Rumme dedi:
“Sanki ben, iki gözü **أَشْهَلُ** olan bir doğanım,
bir yüksekliğin üzerinde; benzetti de, imkânsız saydı.”
Ebû Zeyd: **الأَشْهَلُ** ve **الأَشْكَلُ** ve **الأَسْجَر** birdir. Ve **عَيْنٌ شَهْلاء**: onun beyazı saf değil de onda bir bulanıklık olduğu zaman. Hadiste: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **ضَلِيعَ الفَم** (ağzı geniş), **أَشْهَلَ العَيْنين** (iki gözü **أَشْهَلُ**), **مَنْهُوسَ الكَعْبين** (iki topuğu ince) idi; bir rivayette: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **أَشْكَلَ العينين** idi. Şu‘be dedi: Simâk’a dedim: **ما أَشْكَلُ العينين؟** (iki gözü **أَشْكَلُ** olan nedir?) Dedi: göz yarığı uzun olan. Dedi: **الشُّهْلة** gözün siyahlığında bir kızıllıktır; **الشُّكْلة** gibi, beyazda. Ve **الأَشْهَل**: Ensâr’dan bir adamdır; galip bir sıfat yahut onunla adlandırılmıştır; ama onun sözü:
“**حِينَ أَلْقَتْ بِقُباءٍ بَرْكَها،
واسْتَحرَّ القَتْلُ في عَبْدِ الأَشَل**”
ancak **عبدَ الأَشهَل**’i kastetti; bu Ensârî’yi. İbnü’s-Sikkît: falanda **وَلْعٌ** ve **شَهْلٌ** vardır; yani yalan. Dedi: **الشَّهَلُ** iki rengin karışmasıdır; ve yalancı, hadisleri renkler olarak karıştırır. Ve **الشَّهْلاءُ**: ihtiyaçtır; denir: falandan **شهلائي**’mi giderdim; yani ihtiyacımı; râciz dedi:
“Gidermedim, ta ki göç ettiler, **شَهْلائي**’mi,
o Arap kadından, memeleri tomurcuklu, güzelden.”
Ve **الشَّهْلةُ**: yaşlı kadındır; dedi:
“Geceledi; kovasını sıçrata sıçrata sıçratır,
tıpkı bir **شَهْلَة**’nin bir çocuğu sıçratması gibi.”
(* Sözü «باتت تنزي دلوها» asılda ve **المحكم**’de böyledir; ve **الاشموني**’de bulunan da odur. **الصحاح** ve **التهذيب**’de ise: **بات ينزي دلوه**; buna göre onda iki rivayet vardır).
Ve dedi:
“Dikkat, ben şu zayıflık sahibi, **الهَبِيتا**’yı görüyorum,
**العَمَيْثَل** **البِلِّيتا** ile **يُشاهِل** eder.”
(* Sözü «الا ارى إلخ» muhtemelen bunu buraya çıkaran nâsihtendir; ve uygun yeri, “**والمشاهلة المشاتمة**” sözünde gelecektir; **التهذيب**’de olduğu gibi).
Ve denildi: **الشَّهْلة** akıllı, orta yaşlı kadındır; bu, ona mahsus bir isimdir; erkek onunla vasıflanmaz. Ve **امرأَة شَهْلة كَهْلة**; ve **رجل شَهْلٌ كَهْلٌ** denilmez; ve bununla vasıflanmaz; ancak İbn Düreyd rivayet etti: **رجل شَهْلٌ كَهْل**. Ve **المُشاهَلةُ**: sövüşme; ve **المُشارَّة** ve **المُقارَصة**; dersin: aralarında **مُشاهلةٌ** vardı; yani çekişme ve **مُقارَصة**; ve denildi: sözün karşılıklı iadesi; Ebû’l-Esved el-‘Aclî dedi:
“Aramızda **مُشاهَله** vardı,
sonra döndü; o, **البادَلَه** yürüyüşüyle yürürken.”
İbn Berrî dedi: doğrusu **تمشي البازَله**’dir; **بالزاي**; hızlı yürüyüş. en-Nadr: **جَبَل أَشهَل**: beyazlığında toz rengi olduğu zaman; ve **ذِئبٌ أَشْهلُ**; ve inşâd etti:
“Akrabası açık seçik; onda bir **شُهْلةٌ** vardır,
iki eli eğri; onu **مَشْكولا** sanırsın.”
Ve **شَهْلُ بن شَيْبان الزَّمَّانيُّ**; **بفِنْدٍ** lakaplı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ه ل * * الشُّهْلَةُ * في العين أن يشوب سوادها زرقة وعين * شَهْلاء * ورجل * أَشْهَلُ * العين بين * الشَّهْلِ

##### Türkçe

* ش ه ل * * **الشُّهْلَةُ** * gözde, siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır; ve **شَهْلاء** göz; ve **أَشْهَلُ** gözlü adam; **الشَّهْلِ** arasında göz.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشهل، محركة، والشهلة، بالضم: أقل من الزرق في الحدقة، وأحسن منه، كذا في المحكم، أو أنء تشرب الحدقة حمرة وليست خطوطا كالشكلة، ولكنها قلة سواد الحدقة، حتى كأنه، أي سوادها يضرب إلى الحمرة والسواد، وقيل: هو أن لا يخلص سوادها. وقال أبو عبيد: الشهلة: حمرة في سواد العين، وأما الشكلة فهي كهيئة الحمرة، تكون في بياض العين، وأنشد الفراء:
  ولا عيب فيها غير شهلة عينها                      كذاك عتاق الطير شهل عيونها شهل، كفرح، شهلا، وأشهل، اشهلالا، والنعت: أشهل، وشهلاء، قال ذو الرمة:
  كأني أشهل العينين بـاز                      على علياء شبه فاستحالا قال أبو زيد: الأشهل، والأشكل، والأسجر، واحد، وعين شهلاء: إذا كان بياضها ليس بخالص، فيه كدورة. وفي الحديث: كان رسول الله ضليع الفم، اشهل العينين، منهوس الكعبين. وفي رواية: أشكل العينين. قال شعبة: قلت لسماك: ما أشكل العينين? قال: طويل شق العين، قال: الشهلة: حمرة في سواد العين، كالشكلة في البياض، وقد تقدم البحث في ذلك في ش ك ل. والشهلة: العجوز، قال:
  بات ينزي دلوه تنزيا
  كما تنزي شهلة صبيا

  ومن سجعات الأساس: شهلة في عينها شهلة. وقيل: هي النصف العاقلة، وذلك خاص بالنساء، لا يوصف به الرجال، يقال: امرأة شهلة كهلة، ولا يقال: رجل شهل كهل، ولا يوصف بذلك، إلا أن ابن دريد حكى: رجل شهل كهل. وشاهله، مشاهلة: شاتمه، وشاره، ولاحاه، وعارضه، وقيل: قارصه، وراجعه في الكلام، قال:
  أن لا أرى ذا الضعفة الهبيتا
  يشاهل العميثل البليتا والشهلاء: الحاجة، قال ابن فارس: والأصل فيه الكاف، قال الراجز:
  لم أقض حين شهلائي
  من العروب كالكاعب الحسناء وقال ابن الكلبي: الأشهل: صنم، ومنه بنو عبد الأشهل، لحي من العرب. قلت: وهو من الأنصار، وهو ابن جشم بن الحارث بن الخزرج، إليه يرجع كل اشهلي، منهم: سعد بن معاذ بن النعمان بن امرئ القيس بن زيد بن الأشهل، شهد بدرا، وهو الذي اهتز له عرش الرحمن، وأخوه عمرو بن معاذ، بدري، قتل يوم أحد، وأسيد بن حضير بن سماك بن عبد بن امرئ القيس، عقبي بدري، وغير هؤلاء، فأما قول الشاعر:
  حين ألقت بقباء بـركـهـا                      واستحر القتل في عبد الأشل إنما أراد: عبد الأشهل هذا الأنصاري. وشهيل بن نابي الجرمي: كزبير: من تبع التابعين، روى عن ثابت البناني، وعنه سالم بن نوح. وشهل بن شيبان بن ربيعة بن زمان ابن مالك بن صعب بن علي بن بكر بن وائل: لقب الفند الزماني الوائلي الشاعر، ومرض له في الدال أن الفند لقب شهل، وصوبه بعض، قال ابن جني في المبهج: ليس في العرب شهل، بالشين معجمة، غير الفند، ومثله قول أب عبيد البكري، قال الحافظ: ومن ولده أبو طالوت الخارجي، وهو مطر ابن عقبة بن يزيد بن الفند. قال شيخنا: وشهل بن أنمار، من بجيلة، ضبطه بالشين معجمة أيضا. قلت: وفي كتاب أدب الخواص، للوزير أبي القاسم، أنه قرأ بخط شبل النسابة، في عدة مواضع: شهل بن عمرو بن قيس في حمير، أعجمها ثلاثا، وفوق الإعجام ظاء، قال: ولا أدري ما صحة ذلك، هكذا نقله الحافظ في التبصير. وقال ابن السكيت: يقال: فيه ولع، وشهل: أي كذب، قال: والشهل: اختلاط اللونين، والكذاب يشرج الأحاديث ألوانا. وشهال، كسحاب: ة، بمصر، وهي المعروفة بمنية شهالة، من أعمال جزيرة بني نصر. وتشهل ماء الوجه: ذهابه، من هزال،وقد مر ذلك في س م ل أيضا، قال الصغاني: والتركيب يدل على بعض الألوان، وقد شذ عنه امرأة شهلة، والمشاهلة. قلت:لا شذوذ فيهما، فإن المرأة إذا كانت نصفا، فهي تشهل، أي تخلط بين الأمرين، لدهائها وعقلها، وكذلك المشاهلة، فإنه الملاحاة، وفيه اختلاط بين أمرين، وهذا يرجع إلى دهاء ومكر وخديعة، فالصواب أن يقال: إن التركيب يدل على اختلاط لونين، كما نص عليه ابن السكيت، فلا يشذ من التركيب شيء من المعاني المذكورة، فتأمل ذلك. ومما يستدرك عليه: جبل أشهل: إذا كان أغبر في بياض، وذئب أشهل: كذلك، قاله النضر، وأنشد:
  متوضح الأقراب فيه شهلة                      شنج اليدين تخاله مشكولا

  وشهيل بن الأسد بن عمران بن عمرو مزيقياء، كزبير، بالشين المعجمة، هكذا ضبطه ابن الجواني النسابة، في المقدمة الفاضلية. وشهلان: جبل، واسم رجل. والتشهيل: التسهيل، لغة عامية. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**الشهل** (harekeli), ve **الشهلة** (ötre ile): göz bebeğinde mavilikten daha az olan ve ondan daha güzel olan; **المحكم**’de böyle. Yahut: göz bebeğinin kızıllık içmesi; **الشكلة** gibi çizgiler değildir; fakat göz bebeğinin siyahlığının azlığıdır; ta ki sanki, yani onun siyahlığı kızıllığa ve siyahlığa vurur. Ve denildi: onun siyahlığının saflaşmaması(dır). Ebû Ubeyd dedi: **الشهلة**: gözün siyahlığında bir kızıllık; أما **الشكلة** ise, kızıllık heyeti gibi; gözün beyazında olur. Ferrâ’ şu beyti okudu:
  Ve onda bir ayıp yoktur, yalnız gözünün **شهلة**’si;                      işte böyle, asil kuşlar; gözleri **شهل**’dir.

**شهل** (ferah gibi), **شهلا** ve **أشهل**; **اشهلالا**. Ve sıfat: **أشهل** ve **شهلاء**. Zû’r-Rumme dedi:
  Sanki ben iki gözlü **أشهل** bir doğanım                      bir yücelik üzerinde; sonra uzaklaşıp gitti.

Ebû Zeyd dedi: **الأشهل** ve **الأشكل** ve **الأسجر** birdir. Ve **عين شهلاء**: beyazı saf değilse; onda bir bulanıklık varsa. Hadiste: Resûlullah ağzı geniş, iki gözü **اشهل** idi, iki topuğu oyulmuş idi. Bir rivayette: iki gözü **أشكل**. Şu‘be dedi: Semmâk’a dedim: “iki gözü **أشكل** ne(dir)?” Dedi: “göz yarığı uzun.” Dedi: **الشهلة**: gözün siyahlığında bir kızıllık; beyazdaki **الشكلة** gibi. Ve bunun araştırması **ش ك ل**’de geçti. Ve **الشهلة**: kocakarı. Dedi:
  Kovarak geceler, kovarak kovar kovasını,
  tıpkı bir **شهلة**’nin bir çocuğu kovması gibi.

Ve **الأساس**’ın secilerinden: gözünde **شهلة** olan **شهلة**. Ve denildi: o, yarım akıllı(dır); bu kadınlara mahsustur; erkekler bununla vasıflanmaz. “**امرأة شهلة كهلة**” denir; “**رجل شهل كهل**” denmez; bununla vasıflanmaz; ancak İbn Düreyd nakletti: “**رجل شهل كهل**”.

Ve **شاهله**, **مشاهلة**: ona sövdü; onunla çekişti; onunla ağız dalaşı yaptı; ona karşı çıktı. Ve denildi: ona sert davrandı; sözde ona karşılık verdi. Dedi:
  Şu zayıf, aptal kimseyi görmeyeyim ki
  şu güçlü, yiğit kimseyle **يشاهل** etsin.

Ve **الشهلاء**: ihtiyaç. İbn Fâris dedi: bunun aslı **الكاف**’tır. Recez söyleyen dedi:
  **شهلائي** vaktinde gidermedim
  o Arap kadının(ın) (ihtiyacını), güzel genç kız gibi.

İbnü’l-Kelbî dedi: **الأشهل**: bir puttur; ondan **بنو عبد الأشهل**; Araplardan bir kabile. Dedim: o, Ensar’dandır; o, Huza‘rec’ten Hâris b. Cüşem’in oğludur; her **اشهلي** ona döner; onlardan: Sa‘d b. Muâz b. Nu‘mân b. İmru’ul-Kays b. Zeyd b. **الأشهل**; Bedir’e katıldı; Rahmân’ın arşı onun için titredi; kardeşi Amr b. Muâz; Bedirli; Uhud günü öldürüldü; Useyd b. Hudayr b. Semmâk b. Abd b. İmru’ul-Kays; Akabe’li, Bedirli; ve bunların dışındakiler. Şairin sözüne gelince:
  Kuba’da dizginini bıraktığı vakit                      ve öldürme **عبد الأشل** içinde kızıştı

Ancak muradı: bu Ensârî olan **عبد الأشهل**’dir.

Ve **شهيل** b. Nâbî el-Cermî: Zübeyr gibi: tâbiînin tâbiîlerinden; Sâbit el-Benânî’den rivayet etti; ondan da Sâlim b. Nûh (rivayet etti).

Ve **شهل** b. Şeybân b. Rebî‘a b. Zamân b. Mâlik b. Sa‘b b. Alî b. Bekr b. Vâil: Vâilî Zamânî şair **الفند الزماني**’nin lakabıdır; ve **الدال**’da ona “**الفند** lakabı **شهل**’dir” diye geçti; ve bazıları onu tashih etti. İbn Cinnî **المبهج**’de dedi: Araplarda, **الشين** mu‘ceme ile, **الفند**’den başka **شهل** yoktur. Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin sözü de bunun gibidir. Hâfız dedi: ve onun soyundan Hâricî Ebû Tâlût; o, Matar b. Ukbe b. Yezîd b. **الفند**’dir. Şeyhimiz dedi: ve **شهل** b. Enmâr, Becîle’dendir; onu da **الشين** mu‘ceme ile ضبط etti. Dedim: Vezir Ebû’l-Kâsım’ın **أدب الخواص** kitabında: nesep âlimi Şibl’in hattıyla okuduğunu, birkaç yerde: Himyer’de **شهل** b. Amr b. Kays; onu üç nokta ile i‘câm etti; i‘câmın üstünde **ظاء** (vardı). Dedi: bunun sıhhati nedir bilmem. Hâfız bunu **التبصير**’de böyle nakletti.

İbnü’s-Sikkît dedi: “onda bir düşkünlük vardır” denir; ve **شهل**: yani yalan söyledi. Dedi: ve **الشهل**: iki rengin karışmasıdır; yalancı, hadisleri renk renk karıştırır.

Ve **شهال** (sehâb gibi): Mısır’da bir köy; o, **منية شهالة** adıyla bilinen; Cezîretü Benî Nasr amellerindendir.

Ve yüz suyunun **تشهل** etmesi: gitmesi; zayıflıktan; bu, **س م ل**’de de geçti. Sığânî dedi: bu terkib bazı renklerin bir kısmına delalet eder; ondan **امرأة شهلة** ve **المشاهلة** şâz olmuştur. Dedim: ikisinde şüzûz yoktur; çünkü kadın yarım olursa, **تشهل** eder; yani iki iş arasında karıştırır; kurnazlığı ve aklı sebebiyle. Keza **المشاهلة**; çünkü o, ağız dalaşıdır; onda iki iş arasında karışma vardır; bu da kurnazlığa, hileye ve aldatmaya döner. Doğru olan: “terkib iki rengin karışmasına delalet eder” denmesidir; İbnü’s-Sikkît’in nassı gibi. O hâlde terkibden, zikredilen mânâlardan hiçbir şey şâz olmaz; bunu düşün.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **جبل أشهل**: beyazlık içinde tozlu (renkte) olursa. Ve **ذئب أشهل**: yine böyle. Bunu Nadr söyledi. Ve şu beyti okudu:
  Yakınlıkları açık; onda bir **شهلة** vardır                      iki eli çarpık; onu **مشكولا** sanırsın.

Ve **شهيل** b. el-Esed b. İmrân b. Amr Muzeykıyâ: Zübeyr gibi; **الشين** mu‘ceme ile; nesep âlimi İbnü’l-Cevânî onu **المقدمة الفاضلية**’de böyle ضبط etti.

Ve **شهلان**: bir dağ ve bir adam adı.

Ve **التشهيل**: **التسهيل**; avam dili.

Ve ona istidrâk olunanlardan:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَهِلَ
1 شَهِلَ ذ , aor. شَهَلَ , (K,) inf. n. شَهَلٌ, (S, * O, * TA,) He (a man, S, O) had that quality of the eye which is termed شُهْلَةٌ [expl. below]; (S, O, K;) as also ↓ اشهلّ, inf. n. اِشْهِلَالٌ. (K.) [And in like manner each of these verbs is probably used as said of the eye.]

تَشْهِيلٌ
2 تَشْهِيلٌ ذ is a vulgar dial. var. of تَسْهِيلٌ [inf. n. of سَهَّلَ, q. v.]. (TA.)

شاهلهُ
3 شاهلهُ ذ , (K,) inf. n. مُشَاهَلَةٌ, (S, O, TA,) He acted with him in an evil manner; or contended, or disputed, with him; syn. شَارَّهُ; (S, * O, * K, TA;) and لَاحَاهُ [which has the latter of these significations]: and opposed him, being opposed by him; syn. عَارَضَهُ: (TA:) he reviled him; or reviled him, being reviled by him: (K:) he exchanged bad names with him; syn. قَارَصَهُ: (S, * TA: [in the O, المُقَارَضَة is put for المُقَارَصَة:]) he bandied words with him. (S, O, TA.)

تشهّل
5 تشهّل ذ , said of the freshness, or brightness, and beauty, of the face, (مَآء الوَجْه,) It went away, or departed, (O, K, TA,) by reason of emaciation. (TA.)

9 اـِشْهَلَّ see 1.

شَهْلٌ
شَهْلٌ ذ A mixture of two colours. (ISk, TA.) ― -b2- Hence, (ISk, TA,) one says, فِى فُلَانٍ وَلْعٌ and شَهْلٌ, (ISk, O, K, *) or فى فلان شَهْلٌ, (JK,) (assumed tropical:) In such a one is lying. (ISk, JK, O, K.) -A2- See also شَهْلَةٌ.

شَهَلٌ
شَهَلٌ ذ [properly inf. n. of شَهِلَ]: see شُهْلَةٌ.

شَهْلَةٌ
شَهْلَةٌ ذ A middle-aged, intelligent woman: an epithet peculiarly applied to a woman: (S, O, K:) one says اِمْرَأَةٌ شَهْلَةٌ كَهْلَةٌ, but not ↓ رَجُلٌ شَهْلٌ كَهْلٌ; though IDrd mentions شَهْلٌ كَهْلٌ. (TA.) ― -b2- And An old woman. (K.)

شُهْلَةٌ
شُهْلَةٌ ذ A tinge, or mixture, of زُرْقَة [i. e. blueness, or grayness, or a greenish hue,] in the black of the eye: (S, O:) or, as also ↓ شَهَلٌ, [this latter mentioned above as inf. n. of شَهِلَ, a tint] less than زَرَقٌ, [in the CK الزُّرْق is erroneously put for الزَّرَق, which is here used in the sense of الزُّرْقَة,] and more beautiful than this, in the black of the eye: (K, TA:) thus in the M: (TA:) or a tinge of redness in the black of the eye, not in lines, like شُكْلَةٌ, but [consisting in] a paucity of blackness of the black of the eye, so that it is as though it inclined to redness: (K:) or a hue of the black of the eye between redness and blackness: or a lack of purity of the blackness thereof: or a redness in the black of the eye; شُكْلَةٌ being the like of a redness in the white thereof; thus expl. by A 'Obeyd; and in like manner by Es-Semmلk. (TA.)

شَهْلَآءُ
شَهْلَآءُ ذ fem. of أَشْهَلُ [q. v.]. (S, O, K.) -A2- Also A want; syn. حَاجَةٌ: (S, O, K:) said by IF to be originally شَكْلَآءُ. (O.)

شِهْلِيلِىٌّ
شِهْلِيلِىٌّ ذ A دِرْهَم [app. meaning a silver coin] of the measure of the breadth of the hand. (Mgh.)

أَشْهَلُ
أَشْهَلُ ذ , applied to a man, (S, O,) Having that quality of the eye which is termed شُهْلَةٌ: (S, O, K:) accord. to AZ, syn. with أَشْكَلُ: (TA: [but see this latter epithet:]) fem. شَهْلَآءُ; (K;) which is applied as an epithet to an eye. (S, O.) ― -b2- Also A mountain, and a wolf, dust-coloured inclining to whiteness. (En-Nadr, TA.) ― -b3- And الأَشْهَلُ is the name of A certain idol. (Ibn-El-Kelbee, O, K.)

##### Türkçe

**شَهِلَ**
1 **شَهِلَ** ذ, muzârîsi **شَهَلَ**, (K,) mastarı **شَهَلٌ**, (S, * O, * TA,) O (bir adam, S, O) gözde **شُهْلَةٌ** diye adlandırılan nitelik vardı [aşağıda açıklanmıştır]; (S, O, K;) ve ayrıca ↓ **اشهلّ**, mastarı **اِشْهِلَالٌ**. (K.) [Ve benzer şekilde bu iki fiilin her birinin, muhtemelen göz hakkında söylendiği gibi kullanılır.]

**تَشْهِيلٌ**
2 **تَشْهِيلٌ** ذ, avam lehçesinde **تَسْهِيلٌ**’in bir varyantıdır [**سَهَّلَ**’ın mastarı; bkz.]. (TA.)

**شاهلهُ**
3 **شاهلهُ** ذ, (K,) mastarı **مُشَاهَلَةٌ**, (S, O, TA,) Ona kötü bir tarzda davrandı; yahut onunla çekişti, yahut onunla tartıştı; eş anlamlısı **شَارَّهُ**; (S, * O, * K, TA;) ve **لَاحَاهُ** [ki bunun bu ikincisinden olan anlamı vardır]: ve ona karşı koydu, onun tarafından karşı konulmuş olarak; eş anlamlısı **عَارَضَهُ**: (TA:) ona sövdü; yahut ona sövdü, ona sövülmüş olarak: (K:) onunla kötü adlar değiş tokuş etti; eş anlamlısı **قَارَصَهُ**: (S, * TA: [O’da **المُقَارَضَة** **المُقَارَصَة** yerine konmuştur:]) onunla söz atıştı. (S, O, TA.)

**تشهّل**
5 **تشهّل** ذ, yüzün tazeliği yahut parlaklığı ve güzelliği hakkında (مَآء الوَجْه,) zayıflama sebebiyle (O, K, TA,) gitti, yahut kayboldu. (TA.)

9 **اـِشْهَلَّ** bkz. 1.

**شَهْلٌ**
**شَهْلٌ** ذ İki rengin bir karışımı. (ISk, TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (ISk, TA,) şöyle denir: فِى فُلَانٍ وَلْعٌ and **شَهْلٌ**, (ISk, O, K, *) yahut فى فلان **شَهْلٌ**, (JK,) (mecaz kabul edilerek:) Böyle birinde yalan vardır. (ISk, JK, O, K.) -A2- Ayrıca bkz. **شَهْلَةٌ**.

**شَهَلٌ**
**شَهَلٌ** ذ [aslında **شَهِلَ**’ın mastarı]: bkz. **شُهْلَةٌ**.

**شَهْلَةٌ**
**شَهْلَةٌ** ذ Orta yaşlı, zeki bir kadın: özellikle bir kadına uygulanan bir sıfat: (S, O, K:) şöyle denir: اِمْرَأَةٌ **شَهْلَةٌ** كَهْلَةٌ, fakat ↓ رَجُلٌ شَهْلٌ كَهْلٌ denmez; her ne kadar IDrd **شَهْلٌ** كَهْلٌ’ü zikreder. (TA.) ― -b2- Ve yaşlı bir kadın. (K.)

**شُهْلَةٌ**
**شُهْلَةٌ** ذ Gözün siyahında **زُرْقَة**’dan [yani mavilikten, yahut grilikten, yahut yeşilimsi bir tondan] bir renk çalması yahut karışım: (S, O:) yahut, ayrıca ↓ **شَهَلٌ** olarak da, [bu ikincisi yukarıda **شَهِلَ**’ın mastarı olarak zikredilmiş olup bir tondur] **زَرَقٌ**’tan daha az, [CK’de yanlışlıkla **الزُّرْق** **الزَّرَق** yerine konmuştur; burada **الزَّرَق** **الزُّرْقَة** anlamında kullanılmıştır,] ve bundan daha güzel, gözün siyahında: (K, TA:) M’de böyledir: (TA:) yahut gözün siyahında, çizgiler halinde olmayan, **شُكْلَةٌ** gibi değil, fakat [şundan ibaret olan] bir kızıllık çalması: gözün siyahının siyahlığının azlığı; öyle ki sanki kızıllığa meylediyor gibidir: (K:) yahut gözün siyahının rengi, kızıllık ile siyahlık arasında: yahut onun siyahlığının saflığının eksikliği: yahut gözün siyahında bir kızıllık; **شُكْلَةٌ** ise onun beyazında bir kızıllığın benzeri olmak üzere; A ‘Obeyd tarafından böyle açıklanmıştır; ve aynı şekilde Es-Semmلk tarafından. (TA.)

**شَهْلَآءُ**
**شَهْلَآءُ** ذ **أَشْهَلُ**’ün müennesi [bkz.]. (S, O, K.) -A2- Ayrıca bir ihtiyaç; eş anlamlısı **حَاجَةٌ**: (S, O, K:) IF tarafından aslının **شَكْلَآءُ** olduğu söylenmiştir. (O.)

**شِهْلِيلِىٌّ**
**شِهْلِيلِىٌّ** ذ Elin genişliği ölçüsünde olan bir **دِرْهَم** [görünüşe göre gümüş para anlamında]. (Mgh.)

**أَشْهَلُ**
**أَشْهَلُ** ذ, bir adama uygulanarak, (S, O,) gözde **شُهْلَةٌ** diye adlandırılan nitelik bulunan: (S, O, K:) AZ’ye göre **أَشْكَلُ** ile eş anlamlıdır: (TA: [fakat bu son sıfata bak:]) müennesi **شَهْلَآءُ**; (K;) ki bu, bir göze sıfat olarak uygulanır. (S, O.) ― -b2- Ayrıca beyazlığa meyleden toz rengi bir dağ ve bir kurt. (En-Nadr, TA.) ― -b3- Ve **الأَشْهَلُ**, belirli bir putun adıdır. (Ibn-El-Kelbee, O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهِلَ
شَهِلَ A ( n. ac. شَهَل 4 ),
a.  Was of a dark-blue colour intermixed with red ( eye ).

شَهَّلَ
شَهَّلَ II
a.  [ coll. ], Hurried on, accelerated, dispatched.

شَاْهَلَ
شَاْهَلَ III ,
a.  Insulted, abused.

أَشْهَلَ
أَشْهَلَ IV ,
a.  see I .

تَشَهَّلَ
تَشَهَّلَ V ,
a.  Disappeared, faded away ( brightness of the complexion ).

b.  Was scanty, short ( garment ).

c.  [ coll. ], Gotready ( for action ); started, set going, hurried on ( a work ); went on well ( affair ).
شُهْلَة 3t ,  شَهَل 4 , Dark-blue mixed with red.
أَشْهَلُ
أَشْهَلُ 14 ,
a.  see 3t .

شَهْلَآءُ
شَهْلَآءُ 42 ,
a.  Pressing business; anything indispensable.

##### Türkçe

شَهِلَ
**شَهِلَ** A (n. ac. **شَهَل** 4),
a. (göz) kırmızı ile karışık koyu-mavi renkte oldu.

شَهَّلَ
**شَهَّلَ** II
a. [coll.], acele ettirdi, hızlandırdı, çabuklaştırdı.

شَاْهَلَ
**شَاْهَلَ** III,
a. hakaret etti, sövdü.

أَشْهَلَ
**أَشْهَلَ** IV,
a. I’e bak.

تَشَهَّلَ
**تَشَهَّلَ** V,
a. (ten renginin parlaklığı) kayboldu, soldu.

b. (elbise) kıt oldu, kısa oldu.

c. [coll.], (iş için) hazırlandı; (bir işi) başlattı, yürürlüğe koydu, acele ettirdi; (iş) iyi gitti.

**شُهْلَة** 3t, **شَهَل** 4, kırmızı ile karışık koyu-mavi.

أَشْهَلُ
**أَشْهَلُ** 14,
a. 3t’ye bak.

شَهْلَآءُ
**شَهْلَآءُ** 42,
a. sıkıştıran iş; vazgeçilmez olan herhangi bir şey.
