# شهم (ش-ه-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ه - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والميم معهما
هش م، ه م ش، ش ه م مستعملات
هشم:
الهَشْمُ: كَسْرُ الشّيءِ الأجوف والشيء اليابس. هَشَمْتُ أَنفَه، أي: كَسَرت قَصبَتَهَ.
والهاشمةُ: شَجّةٌ تكسِرُ العَظْم.
والرّيحُ إذا كَسَرَتِ اليبيسَ، يقال: هَشَمَتْهُ. وتَهَشّم الشَّجر إذا يَبِس وتَكَسَّر، قال:
إذا هَمَرْنا رأسَه تهشَّما
أي: تكسّر.
وهاشمٌ أبو عبد المُطّلب جدّ النبي صلى الله عليه وعلى آله، أوّل من ثَرَدَ الثَّريدَ وهشمه فسمّي به. قالت ابنته:
عمرو العلا هشم الثّريد لقومه		ورجالُ مكّة مُسْنِتون عجافُ
همش:
الهَمِشُ: السّريعُ العملِ بأَصابِعه. والهَمْشَةُ: الكلامُ والحركَةُ، وقد هَمِشَ القوم يَهْمَشُوَن.
شهم:
الشَّهْم، وجمعُه الشُّهُوم: السّادة الأَنْجادُ النّافذون في الأمور.
وفرسٌ شَهْمٌ: سريعٌ نشيطٌ قويٌّ. وشَهَمْتُ الفَرَسَ أَشْهَمُه شَهْما. والمشهوم: كالمَذْعور سواء.
والشَّيْهَم: الدُّلْدُل، وما عظم شوكُه من ذُكرانِ القنافذ.
والمَشْهومُ: الحديد الفؤاد. قال ذو الرمة:
طاوى الحشا قصّرتْ عنه مُحَرَّجة		مُسْتَوْفَضٌ من نَباتِ القفر مشهوم

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**الميم** معهما
**هش م**، **ه م ش**، **ش ه م** kullanımdadırlar.

**هشم**:
**الهَشْمُ**: içi boş şeyin ve kuru şeyin kırılmasıdır. **هَشَمْتُ أَنفَه**, yani: onun kıkırdağını kırdım.
**والهاشمةُ**: kemiği kıran bir yaradır.
Rüzgâr kuru olanı kırdığı zaman, ona: **هَشَمَتْهُ** denir. Ağaç kuruyup kırıldığı zaman **تَهَشّم** eder; dedi ki:
إذا هَمَرْنا رأسَه تهشَّما
yani: kırıldı.
Ve **هاشمٌ**: Peygamberin صلى الله عليه وعلى آله dedesi **أبو عبد المُطّلب**’tir; **الثَّريدَ**i ilk **ثَرَدَ** eden ve onu **هشمه** eden odur; bununla adlandırıldı. Kızı dedi ki:
عمرو العلا هشم الثّريد لقومه		ورجالُ مكّة مُسْنِتون عجافُ

**همش**:
**الهَمِشُ**: parmaklarıyla işi çabuk yapan. **الهَمْشَةُ**: söz ve harekettir; ve kavim **هَمِشَ** eder, **يَهْمَشُوَن**.

**شهم**:
**الشَّهْم**; çoğulu **الشُّهُوم**: işlerde nüfuz eden, yiğit efendilerdir.
**وفرسٌ شَهْمٌ**: hızlı, çevik, güçlü. **وشَهَمْتُ الفَرَسَ أَشْهَمُه شَهْما**. **والمشهوم**: **كالمَذْعور** gibidir, eşittir.
**والشَّيْهَم**: **الدُّلْدُل**; ve kirpilerin erkeklerinden dikeni büyüyen şey.
**والمَشْهومُ**: demir yürekli. Zû’r-Rumme dedi ki:
طاوى الحشا قصّرتْ عنه مُحَرَّجة		مُسْتَوْفَضٌ من نَباتِ القفر مشهوم

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَهَمَهُ، أي أفزعَه. وشَهُمَ الرجل بالضم شَهَامَةً، فهو شَهْمٌ، أي جَلْدٌ ذَكيُّ الفؤاد. والشَيْهَمُ: الذكرُ من القنافذ. قال الأعشى:
لئن جَدَّ أسبابُ العداوةِ بينـنـالَتَرْتَحِلَنْ مني على ظهر شَيْهَمِ
قال الأصمعي: الشَهامُ: السِعْلاةُ.

##### Türkçe

**شَهَمَهُ**: yani onu korkuttu. Ve adam **شَهُمَ** (damme ile) **شَهَامَةً** (oldu); o hâlde o **شَهْمٌ**dur; yani dayanıklı, gönlü zeki (olan). Ve **الشَيْهَمُ**: kirpilerin erkeği. A‘şâ dedi ki:
Eğer aramızda düşmanlığın sebepleri ciddileşirse,
mutlaka benden **شَيْهَمِ** sırtı üzerinde göç edeceksin.

Asma‘î dedi ki: **الشَهامُ**: **السِعْلاةُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش م
هشم ، همش ، شهم ، مهش : مستعملة .
شهم : قال الليث : الشَّهْم وجمعُه الشُّهُوم وهم السادَة الأنجاد الناقدُون في الأُمور ، وفرسٌ شَهْمٌ : سريعٌ نشِيطٌ قوِيٌّ ، وشَهَمْتُ الفَرَسَ ، فأَنا أَشْهَمُه ، والمشهُوم : كالْمَذْعُور سواء .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : الشَّهْم : الذَّكيُّ الفؤاد ، والمشهوم : الحديدُ الفؤاد ، وقال ذُو الرّمة يصف ثَوْراً وَحْشِيّاً :
طَاوِي الحَشا قَصَّرَتْ عنه مُحَرَّجةٌ
مستوْفَضٌ من نباتِ القَفْر مَشْهُوم
قال ابن الأنباريّ : قال الفرّاء : الشهم في كلام العرب : الْحَمُول الجيِّد القيام بما حُمِّل ، الذي لا تَلْقَاه إلاّ حَمُولاً طيِّبَ النَّفْس بما حُمِّل ، وكذلك هو في غير الناس .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : شَهُمَ شَهامةً : إذا كان ذكيّاً ، وقد شَهَمْتُه أَشْهَمُه شَهْماً : إذا ذَعَرْتَه .
وقال الليث : الشَّيْهَم : الدُّلْدُل ، وما عَظُم شَوْكُه مِن ذُكْرَان القَنافِذ ، ونحو ذلك قال أبو عبيد ، وأنشد :
لتَرْتَحِلَنْ مَنِّي على ظهْرِ شَيْهَم
وقال أبو عبيدة في قوله : على ظَهْرِ شَيهم : أي على ذُعْر .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : هو القُنْفُذ والدُّلْدُل والشَّيْهَم .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : يقال للذَّكَر من القَنافذ : شَيْهَم .
هشم : قال الليث : الهَشْم : كسْرُ الشيء الأجْوَف والشيء اليابس : تقول هَشمْتُ أَنْفَه : إذا كسَرْتَ القصبَة .
قال : والهاشمةُ : شجَّة تَهشِمُ العظْم ، ونحو ذلك قال الأصمعيّ فيما روى عنه أبو عبيد .
وَقال الليث : الرِّيحُ إذا كَسَرَت اليَبِيسَ . يقال : هَشَمَتْه ، وتَهشَّمَ الشَّجَر تهشُّماً : إذا تكسَّر مِن يُبْسِه ، وصارَتْ الأرضُ هَشِيماً : أي صارَ ما عليها من النبات والشجر قد يَبِسَ وتكسَّر .
وقال الزَّجَّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( وَاحِدَةً فَكَانُواْ كَهَشِيمِ ) ( القَمَر : 31 ) .
قال الهيثم : ما يبِسَ مِن الورَق وتكسَّر وتَحطَّم ، فكانوا كالهشِيم الذي يَجمعُه صاحبُ الحَظيرةِ : أَي قد بلغ الغايةَ في اليُبْس حتى بَلَغ إلى أن يُجْمَع ليُوقَد به .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شجرةٌ هَشيمة يابِسة .
وقال ابن شميل : أرضٌ هَشيمة : وهي التي يَبِسَ شجرُها قائماً كان أو مُتَهشِّماً ، وإنَّ الأرضَ البَالِية تَهشَّمُ ، أَي تكسَّرُ إذا وَطِئتَ عليها نفسها لا شجرها ، وشجرها أيضاً إذا يَبِسَ يَتهشَّم : أي يتكسَّر .
وقال أبو عُبيد : كان هاشمُ بن عبد مناف واسمه عمرو ، إنما سمِّي هاشماً لأنه هَشَم الثريد ، وفيه يقول مطرود الخُزاعي :
عَمرُو العُلاَ هَشَم الثَّرِيدَ لِقَوْمه
ورجالُ مَكّةَ مُسْنِتُون عِجافُ
وقال اللحياني : يقال للنّبت الذي بَقِي من عام أَوّلَ : هذا نَبْت عامِيٌّ وهَشِيم وحَطِيم . أنشَد المبرِّد لابن ميَّادة :
أمرتُكَ يا رِياحُ بأَمر حَزْم
فقلتَ هَشِيمَةٌ من أَهْلِ نجدِ
قوله : هَشِيمة ، تأويله ضَعْف ، وأصل الهَشِيم : النّبْت إذا وَلَّى وجَفَّ فأَذَّرَته الرّيح ، قال الله : ( فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّياحُ ) ( الكهف : 45 ) .
قال : ويقال : هَشَمْتُ مافي ضَرْع الناقة ، واهتَشَمْت ، أي احْتلبت .
وقال ابن الأعرابي : يقال للرّجل الجَواد : ما فلان إلا هَشِيمة كَرَم ، أي لا يَمنَع شيئاً ، وأصلُه من هَشيمة الشَّجَر يأخذها الحاطِبُ كيف شاء قال ويقال : تهشّمتُ الرجلَ ، أي استعطفْتُه ، وأَنشدَ :
حُلْوَ الشّمائل مِكْراماً خَليقَتُه
إذا تهشّمْتُه للنّائل اختالا
وقال أبو عمرو بن العلاء : تهشّمتُه للمعروف ، وتهضّمته : إذا طلبتَه عندَه .
وقال أبو زيد : تهشّمتُ فلاناً : إذا ترضَّيْتَه ، وقال الشاعر :
إذا أَغْضَبْتُكم فتهشَّموني
ولا تستعتبوني بالوعيد
أي تَرضَّوني .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الهُشُم : الجبال الرِّخوة ، والهُشُم : الحلاّبون للّبن الحُذّاق ، واحدُهم هاشم .
وقال ابن شميل : الهَشُوم من الأرْض : المكان المُتَنقِّر منها المُتَصوِّب من غِيطانها في لِين الأرض وبُطونها ، وكلّ غائِط يكون وَطيئاً فهو هَشْم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ناقةٌ مِهْشام : سريعة الهُزال ، وناقةٌ مِشْياط : سريعةُ السِّمَن ، والهَشَمة : الأُرْوِيّة ، وجمعُها هَشَمات ، ويقال للرّجل الهَرِم إنه لهَشِمُ أهْشامٍ .
وقال أبو عمرو : الهَشِم : الأرضُ المُجدِبة .
ابن شميل : واهتَشَم فلانٌ الناقةَ : إذا احتَلبها ، وهَشَمَها مثله .
وقال قَتادة في قول الله جلّ وعزّ : ( وَتَرَى الاَرْضَ هَامِدَةً ) ( الحَجّ : 5 ) . قال : تراها غَبراءَ متهشِّمة .
قلت : وإنَّما تهشُّمها يُبسُها لطُول عَهْدِها بالنَّدى ، فإذا مُطِرتْ ذهب تَهشمها .
وقال شجاع الأعرابي : تقول : اهتَشمتُ نفسي لفلانٍ واهتَضَمْتُها له ، إذا رضيتَ منه بدون النَّصَفة ، وأنشد شمر لابن سَماعة الذُّهْلِيّ في تهشُّم الأرض :
وأخْلَفَ أَنْواءٌ ففي وَجْهِ أَرْضِها
قُشَعْرَيرةٌ من جِلدها وتهشُّمُ
وقال ابن شميل : أرض جَرْباء : لم يُصِبها مطر ، ولا نَبْتَ فيها ، تراها متهشِّمة ، ومن أسماء العَرَب : هِشام وهُشَيم وهاشِم ، والأصل فيها كلّها الهَشْم ، وهو الكَسْر . والهَشْم : الْحَلْب أيضاً .
همش : قال الليث : الهَمِشُ : السريعُ العَمَل بأصابعه . قال : والهَمْش : العَضّ .
أَبو عبيد ، عن الأصمعي : الهَمْشَة : الكلامُ والحركة ، وقد هَمِش القومُ فهم يَهْمَشون .
شمر ، عن ابن الأعرابي : الهَمَشُ والهَمْشة : كثرة الكلام والخَطَل في غير صواب ، وأنشد :
وهَمِشُوا بِكَلمٍ غيرِ حَسَن
وأنشَدنِيه المنذري وهمَشوا بفتح الميم ذكره عن أبي الهيثم .
أبو عُبَيد ، عن أبي الحَسَن الأعرابي : اهتَمَشَت الدابّةُ ، إذا دَبّت .
وقال غيرُه : رأيتُهم يهتمشون : إذا كانوا في مكان فأَقبَلوا وأدبروا واختَلَطُوا ، وللجَرَاد هَمْشة في الوعاء : إذا سمعت له حركة ، ويقال : إن البراغيثَ لتَهتَمِش تحت جَنْبِي فتُؤذيني باهتماشها .
أبو عُبيد ، عن أبي عبيدة : امرأة هَمْشَى الحديث : وهي التي تُكثر الكلام وتُجَلِّب . قلت : والذي قاله الليث في الهَمْش : إنه العضّ غيرُ صحيح ، وصوابُه الهَمْس بالسين ، فصحَّفه .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهَيثم أنه قال : إذا مَضَغ الرجلُ الطعامَ وفُوه مُنْضَمّ قيل : هَمس يَهْمِس هَمْساً .
ابن السكيت ، قالت امرأةٌ من العَرَب لامرأةِ ابنِها : طَفَّ حَجْرُكِ ، وطاب نَشْرُك ، وقالت لابنتِها : أكلْتِ هَمْشاً وحَطَبْتِ قَمْشاً : دعت على امرأةِ ابنِها أن لا يكون لها ولد ، ودَعتْ لابنتها أن تَلد حتى تُهامِشَ أَولادَها في الأكل : أي تعاجِلَهم ، وقولها حَطَبْتِ قَمْشَاً : أي حَطَبَ لكِ ولدُكِ مِن دِقِّ الحطَب وجِلِّه .
وَرَوى ثعلبٌ عن ابن الأعرابي أنه قال : يقال للجَراد إذا طُبِخ في المِرْجل : الهَمِيشة ، وإذا شُوِي على النار فهو المَحْسُوس .
مهش : رُوي عن بعضهم أنه قال : محشَتْه النارُ ومَهَشَتْه : إذا أحرَقَتْه ، وقد امتُهِشَ وامتُحِشَ .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه لعن من النساء الحالقَةَ والمُمْتَهِشة ، وجاء تفسيرُه في الحديث أنها التي تحلق وجهها بالمُوسَى .
وقال القتيبيّ : لا أعرِف المُمتَهِشة إلا أن تكون الهاء مبدلةً من الحاء ، يقال : مرَّ بي جملٌ عليه حِملُه فمحشَني : إذا سَحَج جِلده مِن غير أن يسلخه والله أعلم .

##### Türkçe

ه ش م
**هشم** ، **همش** ، **شهم** ، **مهش** : kullanımdadır.

**شهم** : Leys dedi: **الشَّهْم** ve onun çoğulu **الشُّهُوم**; onlar, işlerde inceleyen, efendi, yiğit, soylu kimselerdir. Ve **فرسٌ شَهْمٌ**: hızlı, çevik, güçlü. Ve **شَهَمْتُ الفَرَسَ**; ben onu **أَشْهَمُه**; ve **المشهُوم**: **كالْمَذْعُور** gibidir, eşittir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشَّهْم**: kalbi zeki olan; ve **المشهوم**: kalbi demir gibi olan. Ve Zû’r-Rumme, vahşî bir boğayı vasfederek dedi:
طَاوِي الحَشا قَصَّرَتْ عنه مُحَرَّجةٌ
مستوْفَضٌ من نباتِ القَفْر مَشْهُوم

İbnü’l-Enbârî dedi: Ferrâ dedi: Arapların كلام’ında **الشهم**: yüklenileni iyi taşıyan, kendisine yüklenileni yerine getirmede iyi duran; onu, yüklenilene razı, hoş nefisli bir taşıyıcıdan başka bulmadığın kimsedir; ve bu, insan dışındakilerde de böyledir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَهُمَ شَهامةً**: zeki olduğunda. Ve **شَهَمْتُه أَشْهَمُه شَهْماً**: onu ürküttüğümde.

Leys dedi: **الشَّيْهَم**: **الدُّلْدُل**; ve kirpilerin erkeklerinden ve benzeri şeylerden dikeni büyüyen. Ebû Ubeyd de bunun benzerini söyledi. Ve inşâd etti:
لتَرْتَحِلَنْ مَنِّي على ظهْرِ شَيْهَم

Ebû Ubeyde, “**على ظَهْرِ شَيهم**” sözünde dedi: yani bir ürküntü üzere.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: O, kirpi ve **الدُّلْدُل** ve **الشَّيْهَم**’dir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: kirpilerin erkeğine **شَيْهَم** denir.

**هشم** : Leys dedi: **الهَشْم**: içi boş şeyin ve kuru şeyin kırılmasıdır. **هَشمْتُ أَنْفَه** dersin: kamışı kırdığında.

Dedi: **الهاشمةُ**: kemiği kıran bir yaradır; Ebû Ubeyd’in ondan rivayet ettiği üzere Asmaî de bunun benzerini söyledi.

Leys dedi: rüzgâr, kurumuşu kırdığı zaman. **هَشَمَتْه** denir. Ve **تَهشَّمَ الشَّجَر تهشُّماً**: kuruluğundan kırılıp parçalandığında. Ve yer **هَشِيماً** oldu: yani üzerinde bulunan bitki ve ağaç kuruyup kırılıp parçalanmış oldu.

Zeccâc, Allah جلّ وعزّ’in sözü hakkında: ( وَاحِدَةً فَكَانُواْ كَهَشِيمِ ) ( القَمَر : 31 ) dedi.

Heysem dedi: yapraktan kuruyan, kırılan ve ufalanan şey; böylece onlar, ağılı olanın sahibinin topladığı **الهشِيم** gibi oldular: yani kurulukta nihayete vardı; ta ki yakılmak üzere toplanacak dereceye vardı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شجرةٌ هَشيمة**: kuru.

İbn Şümeyl dedi: **أرضٌ هَشيمة**: ağacı, ayakta olsun yahut parçalanmış olsun, kurumuş olan yerdir. Ve gerçekten **الأرضَ البَالِية** **تَهشَّمُ**: yani üzerine bastığında, kendisi (ağacı değil) kırılıp parçalanır; ve ağacı da kuruduğunda **يَتهشَّم**: yani kırılıp parçalanır.

Ebû Ubeyd dedi: Hâşim b. Abd Menâf—adı Amr idi—ancak **هاشماً** diye adlandırıldı; çünkü o, **هَشَم** **الثريد**. Ve bunun hakkında Matrûd el-Huzâî şöyle der:
عَمرُو العُلاَ هَشَم الثَّرِيدَ لِقَوْمه
ورجالُ مَكّةَ مُسْنِتُون عِجافُ

Lihyânî dedi: önceki yıldan kalan bitkiye: bu **نَبْت عامِيٌّ** ve **هَشِيم** ve **حَطِيم** denir. Müberred, İbn Meyyâde’ye ait olarak inşâd etti:
أمرتُكَ يا رِياحُ بأَمر حَزْم
فقلتَ هَشِيمَةٌ من أَهْلِ نجدِ

Onun sözü: **هَشِيمة**; te’vîli: zayıflık. Ve **الهَشِيم**’in aslı: bitki, dönüp kuruduğunda ve rüzgâr onu savurduğunda. Allah dedi: ( فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّياحُ ) ( الكهف : 45 ) .

Dedi: ve denir ki: **هَشَمْتُ مافي ضَرْع الناقة** ve **اهتَشَمْت**; yani sağdım.

İbnü’l-A‘râbî dedi: cömert adama: falan kimse ancak **هَشِيمة كَرَم**’dir denir; yani hiçbir şeyi engellemez. Aslı, oduncunun dilediği gibi aldığı ağacın **هَشيمة**’sindendir. Dedi: ve denir ki: **تهشّمتُ الرجلَ**; yani onu yumuşattım (gönlünü aldım). Ve inşâd etti:
حُلْوَ الشّمائل مِكْراماً خَليقَتُه
إذا تهشّمْتُه للنّائل اختالا

Ebû Amr b. el-Alâ dedi: **تهشّمتُه للمعروف** ve **تهضّمته**: onu yanında istediğimde.

Ebû Zeyd dedi: **تهشّمتُ فلاناً**: onu razı ettiğimde. Şair dedi:
إذا أَغْضَبْتُكم فتهشَّموني
ولا تستعتبوني بالوعيد

Yani: beni razı edin.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الهُشُم**: yumuşak dağlar. Ve **الهُشُم**: süt sağmada mahir sağımcılar; onların bir teki **هاشم**’dir.

İbn Şümeyl dedi: yerden **الهَشُوم**: yerin yumuşaklığında ve çukurlarında, onun oyuk oyuk olan, vadilerinden aşağı doğru eğimli olan yerdir. Ve her çukur yer, ayak altında yumuşak olursa o **هَشْم**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ناقةٌ مِهْشام**: zayıflamaya hızlı. Ve **ناقةٌ مِشْياط**: semirmeye hızlı. Ve **الهَشَمة**: dağ keçisidir; çoğulu **هَشَمات**. Ve ihtiyar adam için: onda **هَشِمُ أهْشامٍ** vardır denir.

Ebû Amr dedi: **الهَشِم**: kıraç topraktır.

İbn Şümeyl: **واهتَشَم فلانٌ الناقةَ**: onu sağdığında; ve **هَشَمَها** da onun gibidir.

Katâde, Allah جلّ وعزّ’in sözü hakkında: ( وَتَرَى الاَرْضَ هَامِدَةً ) ( الحَجّ : 5 ) dedi. Dedi: onu tozlu, parçalanmış görürsün.

Dedim: onun parçalanması ancak çiğ ile arasının uzun sürmesinden dolayı kuruluğudur; yağmur yağdırıldığında onun parçalanması gider.

Şücâ‘ el-A‘râbî dedi: dersin ki: **اهتَشمتُ نفسي لفلانٍ واهتَضَمْتُها له**; eğer ondan, tam hakkın altındakiyle razı olduysan. Şemmer, İbn Semâ‘a ez-Zühlî’ye ait olarak, yerin parçalanması hakkında inşâd etti:
وأخْلَفَ أَنْواءٌ ففي وَجْهِ أَرْضِها
قُشَعْرَيرةٌ من جِلدها وتهشُّمُ

İbn Şümeyl dedi: **أرض جَرْباء**: ona yağmur isabet etmemiş, onda bitki yok; onu parçalanmış görürsün. Ve Arapların adlarındandır: **هِشام** ve **هُشَيم** ve **هاشِم**; bunların hepsindeki asıl **الهَشْم**’dir; o da kırmadır. Ve **الهَشْم**: sağmadır da.

**همش** : Leys dedi: **الهَمِشُ**: parmaklarıyla işe hızlı olandır. Dedi: ve **الهَمْش**: ısırmadır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الهَمْشَة**: söz ve harekettir. Ve kavim **هَمِش** etti; artık onlar **يَهْمَشون**.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الهَمَشُ** ve **الهَمْشة**: doğru olmayan yerde sözün çokluğu ve saçmalık. Ve inşâd etti:
وهَمِشُوا بِكَلمٍ غيرِ حَسَن

Münzirî onu bana inşâd etti; “**وهمَشوا**” mîm’in fethiyle; onu Ebû’l-Heysem’den naklen zikretti.

Ebû Ubeyd, Ebû’l-Hasen el-A‘râbî’den: **اهتَمَشَت الدابّةُ**: yürüyüp debelendiğinde.

Başkası dedi: onları **يهتمشون** gördüm: bir yerde olup da gelip gittiklerinde ve karıştıklarında. Ve çekirgenin kap içinde **هَمْشة**’si vardır: onun bir hareketini işittiğinde. Ve denir ki: pireler, yanımın altında **تَهتَمِش** eder de, kendi **اهتماش**’larıyla beni incitir.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **امرأة هَمْشَى الحديث**: o, sözü çok eden ve gürültü çıkarandır. Dedim: Leys’in **الهَمْش** hakkında söylediği, onun ısırma olduğu, doğru değildir; doğrusu **الهَمْس** sîn iledir; onu tashîf etti.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o dedi: adam yemeği çiğnediğinde ve ağzı kapalı olduğunda: **هَمس يَهْمِس هَمْساً** denir.

İbnü’s-Sikkît: Araplardan bir kadın, oğlunun karısına dedi: **طَفَّ حَجْرُكِ** ve **طاب نَشْرُك**. Ve kızına dedi: **أكلْتِ هَمْشاً وحَطَبْتِ قَمْشاً**: oğlunun karısına, çocuğu olmaması için beddua etti; kızına ise doğurması için dua etti; ta ki çocuklarını yemede **تُهامِشَ** etsin: yani onlarla acele yarışsın. Ve onun sözü **حَطَبْتِ قَمْشَاً**: yani çocuğun, ince odunundan da kalınından da sana odun topladı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: çekirge, kazanda pişirildiğinde ona **الهَمِيشة** denir; ateşte kızartıldığında ise o **المَحْسُوس**’tur.

**مهش** : Bazılarından rivayet olundu ki o dedi: ateş onu **محشَتْه** ve **مَهَشَتْه**: onu yaktığında. Ve **امتُهِشَ** ve **امتُحِشَ** olundu.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o, kadınlardan **الحالقَةَ** ve **المُمْتَهِشة**’yi lânetledi. Ve onun tefsiri hadiste geldi: o, yüzünü usturayla tıraş eden kadındır.

Kuteybî dedi: **المُمتَهِشة**’yi, ancak hâ’nın, hâ’dan bedel kılınmış olması şeklinde bilirim. Denir ki: üzerindeki yüküyle bir deve bana uğradı da beni **فمحشَني**: derimi soymaksızın sıyırdığında. Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**شهو**) **الشين** ve**الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir: **رجلٌ شَهْوانُ** (şehvetli bir adam), ve **شيءٌ شَهِيّ** (iştah çekici bir şey).
(**شهب**) **الشين** ve**الهاء** ve**الباء** tek bir asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir şey ile birlikte bulunan beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبة** hâlis bir beyazlık olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahlık karışan bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**; eğer onun üst kısmı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد**([1]) sahibi gün için: **أشهب**; ve gece için **الشّهباءُ** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**; eğer olgunlaşıp (kuruyup) onun aralarında bir şey yeşil kalırsa. Ve babdandır: **الشِّهاب**; o, parlayan bir ateş alevdir. Ve muhakkak ki falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’tır; bu, onda bilinen, meşhur olduğu zaman; parlayan yıldızların şöhreti gibi. Ve denir: **النّصل الأشهبَ**; o, hafif bir törpüleme ile törpülenmiş olup da siyahlığı gitmiş olandır. Ve denir: **الشّهاب** parlak süttür (**اللّبَنَ الضَّيَاح**); ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu ([2]) çoğalmış, böylece kendisine başka bir renk karışan beyazlık gibi olmuştur.
(**شهد**) **الشين** ve**الهاء** ve**الدال** bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimizden dışarı çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; hazır bulunma, bilme ve bildirme olarak zikrettiğimiz asılları toplar. Denir: **شَهد** **يشهد** **شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.

Ve babdandır: **الشُّهود**; **الشاهد**’in çoğuludur; o, çocuk doğduğu zaman çocuğun başında çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**’tir([3]). Şair dedi:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])
Ve bir kavim dedi: **شهود النّاقة**; devenin doğurduğu yerin izleridir; kandan yahut **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen kimsedir. Bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani ona hazır bulunur. Ve başkaları dedi: bununla adlandırıldı; çünkü yere düşmesi sebebiyledir; yer ise **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dildir; ve **الشَّاهد**: melektir. A‘şâ ikisini bir beyitte toplamıştır:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])
Onun **شاهده**’si: dildir; ve Allah’ın şahidi, yüce övgüsüyle, melektir. Amma O’nun, yüce ve aziz olan, sözü:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]
İlim ehli dedi ki: bunun mânası: Allah عزّ وجلّ bildirdi; Allah açıkladı; nitekim denir: **شَهِدَ** falan kimse kadı yanında; eğer açıkladı ve kimin hakkı olduğunu ve kimin aleyhine olduğunu bildirdi ise. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**; eğer kocası hazır ise; nitekim kocası gaip olana **مُغِيب** denildiği gibi. Amma onların sözü: **أشْهَدَ الرّجُلُ**; eğer mezi geldi ise; sanki bu, doğanın başında çıkan sudan zikrettiğimize hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الشُّهْد**; balmumunun içindeki baldır; **الشِّهاد** üzerine çoğul yapılır. Dedi:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])
(**شهر**) **الشين** ve**الهاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; işte açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların كلامında **الهِلال**’dir; sonra her otuz gün, hilâlin adıyla adlandırıldı; böylece **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; çünkü Acem, dillerinde otuz günü hilâlin adıyla adlandırırlar. Bunun delili, Zü’r-Rumme’nin sözü:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])
Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**; eğer onu kınından çekti ise. Ve falan kimse insanlarda şu ile **شُهِر** olmuştur; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**; eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.
(**شهق**) **الشين** ve**الهاء** ve**القاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetilmiştir: **الزَّفير**’in zıddıdır; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir; ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimizdir. Bazıları dedi: falan kimse **ذو شاهقٍ**’tır; eğer onun öfkesi şiddetlenirse. Belki de bununla birlikte bir ses olur.
(**شهل**) **الشين** ve**الهاء** ve**اللام** bazı renklerde bir asıldır; o da gözde **الشُّهْلة**’dir; bu, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.

Ve bu babdan olmayanlardandır: **امرأةٌ شهلة**; dediler: o, yarım akıllıdır. Dediler: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasfedilmez. Dil ehli böyle dedi. Amma Araplar **شَهْل** ile isimlendirmiştir; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.

Ve yine şâz olanlardandır: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**’dir; ve zannederim ki **الشين** bir **جيم**’den بدل edilmiştir. Ve yine onların ihtiyaç için sözleri: **شهلاء**; bu, ibdâl babındandır; asıl **الكاف**’tır: **الشَّكْلاء**.
(**شهم**) **الشين** ve**الهاء** ve**الميم** bir asıldır; zekâya delâlet eder. Bundan denir: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimseye **مَشهوم** derler; bu, sahih bir قياس’tır; çünkü o, korkuya kapıldığı zaman kalbinin zekâsı ortaya çıkar([8]). Ve derler: **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahih olursa, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; babın قياس’ından olması uzak değildir. A‘şâ onda şöyle der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])
Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”
([3]) Asılda: “الفرس”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس** (غ harfinin kesresiyle): çocuk çıktığı sırada onunla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان**’da (**شهد**) olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133, ve **اللسان** (**شهد**).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; ve daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahric edilmiştir.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671; ve onun ikinci mısraı **اللسان**’da (**شهر**) okunmuştur.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (**شهم**).
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه م
رجل شهم وفيه شهامة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فرس شهم‏:‏ سريع نشيط‏.‏
وقال طفيل‏:‏ وأصفر مشهوم الفؤاد كأنه غداة الندى بالزعفران مطيب يريد القدح جعله لخروجه في أول القداح مذعور القلب ذكيه إذا وقع عليه الندى اصفرّ‏.‏

##### Türkçe

ش ه م
**رجل شهم**: yiğit bir adam; ve onda **شهامة** vardır.
Mecazdan: **فرس شهم**: hızlı, çevik.
Tufeyl dedi ki:
Ve sarı, **مشهوم الفؤاد**, sanki çiy vaktinde safranla güzel kokulandırılmış gibidir; **القدح**ı ister; onu, **القداح**ın ilkinde çıkışından dolayı yüreği ürkmüş kıldı; zekîsi, üzerine çiy düştüğünde sararır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّهْمُ: الذَّكِيُّ الفُؤاد المُتَوَقِّدُ، الجَلْدُ، والجمع شِهام؛ قال:
الشَّهْمُ وابْنُ النَّفَرِ الشِّهامِ
وقد شَهُمَ الرجلُ، بالضم، شَهامة وشُهومة إذا كان ذكِيّاً، فهو شَهْمٌ أي جَلْدٌ. وفي الحديث: كان شَهْماً نافذاً في الأُمور ماضياً. والشَّهْمُ: السَّيِّدُ النَّجْدُ النافذُ في الأُمور، والجمع شُهومٌ. وفرس شَهْمٌ: سريعٌ نَشِيطٌ قويّ. وشَهَم الفرسَ يَشْهَمُه شَهْماً: زجره. وشَهَم الرجلَ يَشْهَمُه ويَشْهُمه شَهْماً وشُهوماً: أفزعه. والمَشْهوم: الحديدُ الفؤاد؛ قال ذو الرمة يصف ثوراً وحشيّاً:
طاوي الحَشا قَصَّرَتْ عنه مُحَرَّجَةٌ،
مُسْتَوْفَضٌ من بَناتِ القَفْرِ مَشْهومُ
أي مَذْعُور. والمَشْهومُ: كالمَذْعُور سواءً، وقد شَهَمْتُه أَشْهَمُه شَهْماً إذا ذَعَرْته. وقال الفراء: الشَّهْمُ في كلام العرب الحَمُول الجَيِّدُ القيام بما حُمِّلَ الذي لا تَلْقاه إلاَّ حَمُولاً طَيِّب النّفْس بما حُمِّلَ، وكذلك هو في غير الناس. والشَّهْمُ: حَجَرٌ يجعلونه في أعلى بيت يبنونه من حجارة ويجعلون لَحْمَة السَّبُع في مُؤَخَّرِ البيت، فإذا دخل السبع فتناول اللحمةَ سقط الحجر على الباب فَسَدَّه، والمعروف السَّهْمُ.
والشَّيْهَمُ: الدُّلْدُلُ. والشَّيْهَمُ: ما عَظُم شوكه من ذُكور القَنافذ؛ ونحو ذلك قال الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أَسْبابُ العَداوةِ بَيْنَنا،
لَتَرْتَحِلَنْ مني على ظَهْرِ شَيْهَمِ
وقال أبو عبيدة في قوله على ظهر شيهم: أي على ذُعْرٍ، وقال ابن الأَعرابي: وهو القُنْفُذُ والدُّلْدُل والشَّيْهَمُ. أبو زيد: يقال للذكر من القنافذ شَيْهَمٌ. وشَهْمةُ: اسم امرأة؛ قال الحُسَيْنُ بن مُطَيْرٍ: زارَتْك شَهْمةُ، والظَّلْماءُ داجِيةٌ،
والعَيْنُ هاجِعةٌ والرُّوح مَعْروجُ
مَعْروجٌ أراد مَعْروج به. والشَّهام: السِّعْلاةُ.

##### Türkçe

**الشَّهْمُ**: kalbi zeki, tutuşup alevlenen; dayanıklı; ve çoğulu **شِهام**; dedi ki:
**الشَّهْمُ وابْنُ النَّفَرِ الشِّهامِ**

Ve adam **شَهُمَ** (ötre ile), **شَهامة** ve **شُهومة** (olur) eğer zeki ise; o hâlde o **شَهْمٌ**dur, yani dayanıklı. Ve hadiste: “İşlerde **شَهْماً** idi; nüfuz edici, işlerde ilerleyici idi.”

Ve **الشَّهْمُ**: işlerde nüfuz edici, yiğit, nüfuz edici efendi; ve çoğulu **شُهومٌ**. Ve **فرس شَهْمٌ**: hızlı, çevik, güçlü. Ve **شَهَم** atı, **يَشْهَمُه** onu, **شَهْماً**: onu azarladı. Ve **شَهَم** adamı, **يَشْهَمُه** onu ve **يَشْهُمه** onu, **شَهْماً** ve **شُهوماً**: onu korkuttu. Ve **المَشْهوم**: demir kalpli; ذو الرمة vahşi bir boğayı vasfederek dedi:
طاوي الحَشا قَصَّرَتْ عنه مُحَرَّجَةٌ،
مُسْتَوْفَضٌ من بَناتِ القَفْرِ مَشْهومُ

Yani: korkutulmuş. Ve **المَشْهومُ**: **المَذْعُور** gibi, eşit olarak; ve onu korkuttuğumda **شَهَمْتُه أَشْهَمُه شَهْماً** (derim). Ve الفراء dedi: Arapların كلامında **الشَّهْمُ**, yüklenileni yerine getirmede iyi olan, kendisine yüklenileni iyi gönüllülükle yük taşıyan, onu ancak yük taşıyıcı olarak bulduğun; ve bu, insanlar dışındakinde de böyledir. Ve **الشَّهْمُ**: taşlardan bir ev yaptıklarında onu evin üst tarafına koydukları bir taştır; ve yırtıcının et parçasını evin arka tarafına koyarlar; yırtıcı girip et parçasını alınca taş kapının üzerine düşer de onu kapatır; bilinen ise **السَّهْمُ**dur.

Ve **الشَّيْهَمُ**: **الدُّلْدُلُ**. Ve **الشَّيْهَمُ**: erkek kirpilerden dikeni büyüyen şey; ve buna benzer olarak الأعشى dedi:
لَئِنْ جَدَّ أَسْبابُ العَداوةِ بَيْنَنا،
لَتَرْتَحِلَنْ مني على ظَهْرِ شَيْهَمِ

Ve أبو عبيدة “على ظهر شيهم” sözünde dedi ki: yani bir korku üzere. Ve ابن الأَعرابي dedi: ve o, **القُنْفُذُ** ve **الدُّلْدُل** ve **الشَّيْهَمُ**dur. أبو زيد: kirpilerden erkeğe **شَيْهَمٌ** denir. Ve **شَهْمةُ**: bir kadının adıdır; الحُسَيْنُ بن مُطَيْرٍ dedi:
زارَتْك شَهْمةُ، والظَّلْماءُ داجِيةٌ،
والعَيْنُ هاجِعةٌ والرُّوح مَعْروجُ

**مَعْروجٌ**: onunla **مَعْروج به**yi kastetti. Ve **الشَّهام**: **السِّعْلاةُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ه م * * شَهُمَ * من باب ظرف فهو * شَهْمٌ * أي جلد ذكي الفؤاد

##### Türkçe

* ش ه م * **شَهُمَ** zarf bâbındandır; o hâlde o **شَهْمٌ**dur; yani derisi sağlam, kalbi zeki.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الشَّهْمُ : الذَّكِيُّ الفُؤَاد المُتَوَقِّد ) | الجَلْدُ ( كالمَشْهُوم ) ، وهو الحَدِيدُ | الفُؤاد ( ج : شِهامٌ ) بالكَسْر . قال : | % ( الشَّهْم واْبنُ النَّفَرِ الشِّهامِ % ) % | | ( و ) من المَجازِ : الشَّهْم : ( الفَرَسُ | السَّرِيعُ النِّشِيطُ القَوِيُّ ، وقد شَهُم | كَكَرُم ) فِيهِما شَهَامَةً وشُهُومَةً . | | ( و ) الشَّهْمُ : ( السَّيِّد ) النَّجْد ( النَّافِذ | الحُكْم ) في الأُمُور . وقال الفَرَّاء : |   الشَّهْمُ في كَلامِ العَرَب : الحَمُولُ | الجَيِّد القِيام بما حَمَل ، الذي لا | تَلْقاه إِلا حَمُولاً طَيِّب النَّفْس بما | حَمَل ، وكذلك هو في غَيْر | النَّاس   ( ج : شُهومٌ ) بالضَّمّ . | | ( و ) الشَّهْمُ : ( حَجَر يَجْعَلُونَه في | بَابِ مَصْيَدَة الأَسَد يَقَع ) عليه ( إِذا |

| دَخَلَه ، و ) قد ( ذُكِر في السِّين ) ، وهو | المَعْرُوفُ عند أَئِمَّة اللُّغَة . | | ( و ) شَهْمُ ( بنُ مُرَّة الشَّاعِر | المُحارِبيّ ) : مُحسِن قَدِيم . ( و ) | شَهْمُ ( بنُ مِقْدام شَيْخٌ للثَّوْرِي ) ، | نقله الذَّهَبِيُّ ، ولم أَره في الإِكْمَال . | | ( و ) شَهْمُ ( بنُ عَبْدِ الله ) | الصَّيْمَرِيّ : شَيْخ لهَارُون بنِ | مُوسَى . ( وسَلَمَةُ بنُ شَهْم ) عن عَلِيّ | رَضِي الله تَعالَى عنه : ( مُحَدِّثَان ) . | | ( وأبو شَهْم يَزِيدُ بنُ أَبِي شَيْبَة | صَحابِيٌّ ) ، رَوَى عنه قَيْسُ بنُ أَبِي | خَازِم . | | ( وشَهَمَ الفَرَسَ كَمَنَع ) يَشْهَمُه | شَهْماً : ( زَجَرَه ) ، فهو مَشْهُومٌ . قال | ذو الرُّمَّة يَصِف ثَوْراً وَحْشِيًّا : | % ( طَاوِي الحَشَا قَصَّرتْ عنه مُحَرَّجَةٌ % | مُسْتَوْفَضٌ من بَناتِ القَفْرِ مَشْهُومُ ) % | | ( و ) شَهَمَ ( فُلاناً كَمَنَعه ونَصَره | شَهْماً وشُهُوماً : أَفْزَعَه ) وذَعَره ، فهو | مَشْهُوم أي : مَذْعُور . | | ( و ) الشَّهَامُ ( كَسَحابٍ : السِّعْلاَةُ ) ، | نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ عن الأَصْمَعِيّ . | | ( والشَّيْهَمَةُ ) كَحَيْدَرة : ( العَجُوزُ . | و ) قال اْبنُ الأَعرابيّ : هو القُنْفُذُ . | ( والشَّيْهَمُ ) و ( الدُّلْدُلُ . و ) قال أبو | زَيْد : هو ( ذَكَرُ القَنافِذِ ، أو ) هو ( ما | عَظُم شَوْكُه من ذُكْرانِها ) ، وَنَحْو | ذلِك ، قال الأَعْشَى : | % ( لئن جَدَّ أَسْبابُ العَداوةِ بَيْنَنَا % | لتَرْتَحِلَنْ مني على ظَهْر شَيْهَمِ ) % | | وقال أَبو عُبَيْدة في قَوْله : على ظَهْرِ | شَيْهَم أي : على ذُعْرٍ . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | شَهْمَةُ : اسمُ امرأَةِ . قال الحُسَيْن | اْبنُ مُطَيْر : |

| % ( زَارَتْكَ شَهْمَةُ والظَّلماءُ داجِيَةٌ % | والعَيْنُ هاجِعَةٌ والرّوح مَعْرُوجُ ) % | | وأبو بِلاَل بنُ شَهْم السُّلميُّ ، نَقَل | عَنْه أَبُو عُبَيْدة . | | وشَهْم بنُ جَراد الحداديّ ، وَأَبُو | شَهْم الخَارِجِي : لَهُما ذِكْر . | | وأُشَاهِم بالضَّمّ : مَوْضِع في قَوْلِ | اْبنِ أَحْمَر . ويقال : هو أَشاهِن | بالنُّون . |

##### Türkçe

| | **الشَّهْمُ**: (zekî, tutuşmuş) kalp (sahibi). | **الجَلْدُ** ( **كالمَشْهُوم** ) ve o, demirdir. | **الفُؤاد** (ج: **شِهامٌ**) kesre ile. Dedi ki: | % ( **الشَّهْم** واْبنُ النَّفَرِ **الشِّهامِ** % ) % | | (ve) mecazdan: **الشَّهْم**: (hızlı, çevik, güçlü at; ve gerçekten **شَهُم** **كَكَرُم**) ikisinde **شَهَامَةً** ve **شُهُومَةً** olarak. | | (ve) **الشَّهْمُ**: (efendi), yüksek himmetli (işlerde hükmü nüfuz eden). Ve **الفَرَّاء** dedi ki: |   Arapların كلامında **الشَّهْمُ**: taşıdığı şeyi iyi yerine getiren iyi yük taşıyan; onu ancak taşıdığı şeyle iyi nefisli bir yük taşıyan olarak bulursun; ve o, insanlardan başkasında da böyledir (ج: **شُهومٌ**) damme ile. | | (ve) **الشَّهْمُ**: (aslanın tuzağının kapısında yaptıkları bir taş; üzerine düşer) (onu içeri girdiği zaman; ve) ( **السِّين**’de zikredilmiştir), ve o, dil imamları katında bilinen şeydir. | | (ve) **شَهْمُ** ( **بنُ مُرَّة** **الشَّاعِر المُحارِبيّ** ): eski bir muhsin. (ve) | **شَهْمُ** ( **بنُ مِقْدام** **شَيْخٌ للثَّوْرِي** ), onu **الذَّهَبِيُّ** nakletti; ve onu **الإِكْمَال**’da görmedim. | | (ve) **شَهْمُ** ( **بنُ عَبْدِ الله** ) **الصَّيْمَرِيّ**: **هَارُون بنِ مُوسَى**’ya şeyh. (ve **سَلَمَةُ بنُ شَهْم**) **عَلِيّ**’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (iki muhaddis). | | (ve **أبو شَهْم يَزِيدُ بنُ أَبِي شَيْبَة** sahabîdir), ondan **قَيْسُ بنُ أَبِي خَازِم** rivayet etti. | | (ve) **شَهَمَ الفَرَسَ كَمَنَع** **يَشْهَمُه** **شَهْماً**: (onu azarladı/ürküterek sürdü), o hâlde o **مَشْهُومٌ**dur. **ذو الرُّمَّة** vahşî bir öküzü vasfederek dedi ki: | % ( طَاوِي الحَشَا قَصَّرتْ عنه مُحَرَّجَةٌ % | مُسْتَوْفَضٌ من بَناتِ القَفْرِ مَشْهُومُ ) % | | (ve) **شَهَمَ** (falancayı **كَمَنَعه ونَصَره** **شَهْماً** ve **شُهُوماً**: onu korkuttu) ve onu ürküttü; o hâlde o **مَشْهُوم**dur, yani: **مَذْعُور**. | | (ve) **الشَّهَامُ** ( **كَسَحابٍ**: **السِّعْلاَةُ** ), onu **الجَوْهَرِيُّ** **الأَصْمَعِيّ**’den nakletti. | | (ve **الشَّيْهَمَةُ**) **كَحَيْدَرة**: (kocakarı). (ve) **اْبنُ الأَعرابيّ** dedi ki: o, kirpidir. | (ve **الشَّيْهَمُ**) ve ( **الدُّلْدُلُ**. ve) **أبو زَيْد** dedi: o, (kirpilerin erkeğidir; yahut) o, (onların erkeklerinden dikeni büyüyen şeydir) ve bunun benzeri. **الأَعْشَى** dedi ki: | % ( لئن جَدَّ أَسْبابُ العَداوةِ بَيْنَنَا % | لتَرْتَحِلَنْ مني على ظَهْر شَيْهَمِ ) % | | Ve **أَبو عُبَيْدة** onun sözünde: **على ظَهْرِ شَيْهَم** yani: bir korku üzere, dedi. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **شَهْمَةُ**: bir kadının ismidir. **الحُسَيْن اْبنُ مُطَيْر** dedi ki: | | % ( زَارَتْكَ شَهْمَةُ والظَّلماءُ داجِيَةٌ % | والعَيْنُ هاجِعَةٌ والرّوح مَعْرُوجُ ) % | | Ve **أبو بِلاَل بنُ شَهْم السُّلميُّ**; ondan **أَبُو عُبَيْدة** nakletti. | | Ve **شَهْم بنُ جَراد الحداديّ**, ve **أَبُو شَهْم الخَارِجِي**: ikisine de ذكر vardır. | | Ve **أُشَاهِم** damme ile: **اْبنِ أَحْمَر**’ın sözünde bir yerdir. Ve denilir ki: o, **أَشاهِن** **بالنُّون** ile. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَهُمَ
1 شَهُمَ ذ , aor. شَهُمَ , (S, K,) inf. n. شَهَامَةٌ (S, TA) and شُهُومَةٌ, (TA,) He (a man) was, or became, hardy, strong, sturdy, enduring, or patient; (S;) [or] acute of mind or intellect; (S, K;) clever, ingenious, sharp, or penetrating. (K.) ― -b2- And (tropical:) He (a horse) was, or became, swift; brisk, lively, sprightly, or agile; and strong. (K, TA.) ― -b3- [And app. It was, or became, rough, harsh, or coarse: for] شَهَامَةٌ signifies خُشُونَةٌ. (Ham p. 699.) -A2- شَهَمَهُ, (S, K,) aor. شَهَمَ and شَهُمَ , inf. n. شَهْمٌ and شُهُومٌ, (K,) He frightened him, or made him afraid; (S, K;) namely, a man. (K.) ― -b2- And شَهَمَ الفَرَسَ, aor. شَهَمَ , (K,) inf. n. شَهْمٌ, (TA,) He chid the horse; (K;) or incited him to quickness. (JK, K, and Ham p. 699.)

شَهْمٌ
شَهْمٌ ذ , applied to a man, Hardy, strong, sturdy, enduring, or patient; (S;) acute of mind or intellect; (S, K;) clever, ingenious, sharp, or penetrating; and ↓ مَشْهُومٌ signifies the same: pl. of the former شِهَامٌ (K) [and app. شُهُمٌ also: see سُهُمٌ, and see what here follows]. ― -b2- A chief whose judgment, or judicial decision, or exercise of authority, is effectual in affairs; (K, * TA;) courageous; or sharp, or vigorous and effective, in affairs which others are unable to accomplish: or, accord. to Fr, forbearing, or clement; who performs well that which is imposed upon him; whom one finds not otherwise than forbearing, or clement, and pleased, or content, with that which is imposed upon him: and in like manner applied to other than a man: (TA:) pl. شُهُومٌ (K) [and app. شُهُمٌ]: see سُهُمٌ, with which شُهُمٌ is syn. (TA in art. سهم.) ― -b3- And, applied to a horse, (tropical:) Swift; brisk, lively, sprightly, or agile; and strong. (K, TA.) -A2- Also A stone which is placed at the entrance of a trap (مَصْيَدَة or مَصِيدَة in different copies of the K) for a lion, and which falls upon it when he enters: as also سَهْمٌ: (K, * TA:) the latter is the word [better] known to the leading lexicologists. (TA.)

شَهَامٌ
شَهَامٌ ذ i. q. سِعْلَاةٌ [app. meaning The kind of goblin, or demon, thus called]. (As, S, K.)

شَيْهَمٌ
شَيْهَمٌ ذ The دُلْدُل [q. v., i. e. hedge-hog; or a certain species of hedge-hog; &c.]: (K:) [see also the last sentence of this paragraph:] and, (K,) or accord. to AZ, (TA,) the male hedge-hog: (S, K, TA:) or such as has large prickles or spines, of male hedge-hogs, (K, TA,) and the like. (TA.) عَلَى ظَهْرِ شَيْهَمٍ, occurring in a verse of El-Aashà, is said by AO to mean (assumed tropical:) In a state of fright, or fear. (TA.) ― -b2- شَيْهَمَةٌ An old woman: (K:) or, accord. to IAar, a hedge-hog. (TA.)

مَشْهُومٌ
مَشْهُومٌ ذ : see شَهْمٌ. -A2- Also Frightened, or made afraid. (S, TA.) ― -b2- And, applied to a horse, Chidden; or incited to quickness. (TA.)

##### Türkçe

شَهُمَ
1 **شَهُمَ** ذ , muzâri‘ **شَهُمَ** , (S, K,) mastar ismi **شَهَامَةٌ** (S, TA) ve **شُهُومَةٌ**, (TA,) O (bir adam) çetin, güçlü, sağlam, dayanıklı yahut sabırlı idi, yahut oldu; (S;) [yahut] zihin veya akıl bakımından keskin idi; (S, K;) zeki, maharetli, keskin yahut nüfuz edici. (K.) ― -b2- Ve (mecazen:) O (bir at) hızlı idi, yahut oldu; çevik, canlı, şen-şakrak yahut atik; ve güçlü. (K, TA.) ― -b3- [Ve görünüşe göre O, sert, haşin yahut kaba idi: çünkü] **شَهَامَةٌ** **خُشُونَةٌ**’yı ifade eder. (Ham s. 699.) -A2- **شَهَمَهُ**, (S, K,) muzâri‘ **شَهَمَ** ve **شَهُمَ** , mastar ismi **شَهْمٌ** ve **شُهُومٌ**, (K,) O, onu korkuttu yahut onu korkar kıldı; (S, K;) yani, bir adamı. (K.) ― -b2- Ve **شَهَمَ الفَرَسَ**, muzâri‘ **شَهَمَ** , (K,) mastar ismi **شَهْمٌ**, (TA,) O, atı azarladı; (K;) yahut onu çabukluğa sevk etti. (JK, K, ve Ham s. 699.)

شَهْمٌ
**شَهْمٌ** ذ , bir adama nispetle, Çetin, güçlü, sağlam, dayanıklı yahut sabırlı; (S;) zihin veya akıl bakımından keskin; (S, K;) zeki, maharetli, keskin yahut nüfuz edici; ve ↓ **مَشْهُومٌ** da aynı mânâyı ifade eder: ilkinin çoğulu **شِهَامٌ** (K) [ve görünüşe göre **شُهُمٌ** da: bkz. **سُهُمٌ**, ve burada ardından gelen şeye bak]. ― -b2- İşlerde hükmü, yahut kazâî kararı, yahut yetki icrası etkili olan bir reis; (K, * TA;) cesur; yahut başkalarının başaramadığı işlerde keskin, yahut güçlü ve etkili: yahut, Fr’ye göre, müsamahakâr, yahut halîm; kendisine yüklenen şeyi iyi yapan; kendisini müsamahakâr yahut halîm olmaktan başka türlü bulmadığın, ve kendisine yüklenen şeye razı, yahut kanaatkâr olan: ve aynı şekilde bir adamdan başkasına da uygulanır: (TA:) çoğulu **شُهُومٌ** (K) [ve görünüşe göre **شُهُمٌ**]: bkz. **سُهُمٌ**, ki onunla **شُهُمٌ** eşanlamlıdır. (TA, madde **سهم**.) ― -b3- Ve, bir ata nispetle, (mecazen:) Hızlı; çevik, canlı, şen-şakrak yahut atik; ve güçlü. (K, TA.) -A2- Ayrıca Aslan için bir tuzağın (**مَصْيَدَة** yahut **مَصِيدَة**, K’nın farklı nüshalarında) girişine konulan ve o içeri girdiğinde üzerine düşen bir taş: **سَهْمٌ** da böyledir: (K, * TA:) ikincisi, önde gelen lugatçılar nezdinde [daha] bilinen kelimedir. (TA.)

شَهَامٌ
**شَهَامٌ** ذ **سِعْلَاةٌ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre mânâ: bu adla anılan gûl yahut cin türü]. (As, S, K.)

شَيْهَمٌ
**شَيْهَمٌ** ذ **دُلْدُل** [bkz., yani kirpi; yahut kirpinin belirli bir türü; vb.]: (K:) [ayrıca bu paragrafın son cümlesine de bak:] ve, (K,) yahut AZ’ye göre, (TA,) erkek kirpi: (S, K, TA:) yahut erkek kirpilerden, (K, TA,) ve benzerlerinden, büyük dikenleri yahut sivri uçları olan. (TA.) **عَلَى ظَهْرِ شَيْهَمٍ**, El-A‘şâ’nın bir beytinde vârid olup, AO tarafından (varsayılan mecaz olarak:) Korku yahut dehşet hâlinde mânâsına geldiği söylenir. (TA.) ― -b2- **شَيْهَمَةٌ** Yaşlı bir kadın: (K:) yahut, IAar’a göre, bir kirpi. (TA.)

مَشْهُومٌ
**مَشْهُومٌ** ذ : bkz. **شَهْمٌ**. -A2- Ayrıca Korkutulmuş, yahut korkar kılınmış. (S, TA.) ― -b2- Ve, bir ata nispetle, Azarlanmış; yahut çabukluğa sevk edilmiş. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهم
شَهم A ,  U ( n. ac. شَهْم 1 ,  شُهُوْم 27 ),
a.  Terrified.

b.  A ( n. ac. شَهْم 1 ), Shouted at, urged on ( horse ). _ast;

شَهُمَ
شَهُمَ U ( n. ac. شَهَاْمَة 22t ),
a.  Was sharp, quick, sagacious; was vigorous, energetic.

b.  Was highspirited. mettlesome ( horse ).

شَهْم
شَهْم 1 , ( pl. شِهَاْم 23 ),
a.  Sharp, quick, sagacious; energetic.

b.  Highspirited, mettlesome.

c.  ( pl. شُهُوْم 27 ), Powerful, influential chief.

شَهَاْمَة
شَهَاْمَة 22t ,
a.  Sagacity.

b.  Energy, vigour.

شَيْهَم
شَيْهَم
a.  Hedgehog; porcupine.

شَيْهَمَة
شَيْهَمَة
a.  Hag; slut, hussy.

شَاهِيْن
شَاهِيْن ( pl. شَوَاهِيْن ,  شَيَاهِيْن ),  P. ,
a.  White falcon, gerfalcon.

b.  Needle of the balance.

c.  Proper name.

##### Türkçe

شَهم
**شَهم** A , U ( n. ac. **شَهْم** 1 , **شُهُوْم** 27 ),
a. Korkmuş.

b. A ( n. ac. **شَهْم** 1 ), (ata) bağırıldı, sürüldü (at). _ast;

شَهُمَ
**شَهُمَ** U ( n. ac. **شَهَاْمَة** 22t ),
a. Keskin, çabuk, anlayışlı idi; güçlü, enerjik idi.

b. Yüksek ruhlu idi; metin (at).

شَهْم
**شَهْم** 1 , ( pl. **شِهَاْم** 23 ),
a. Keskin, çabuk, anlayışlı; enerjik.

b. Yüksek ruhlu, metin.

c. ( pl. **شُهُوْم** 27 ), Güçlü, nüfuzlu reis.

شَهَاْمَة
**شَهَاْمَة** 22t ,
a. Anlayışlılık.

b. Enerji, güç.

شَيْهَم
**شَيْهَم**
a. Kirpi; oklu kirpi.

شَيْهَمَة
**شَيْهَمَة**
a. Kocakarı; sürtük, hafifmeşrep kadın.

شَاهِيْن
**شَاهِيْن** ( pl. **شَوَاهِيْن** , **شَيَاهِيْن** ), P. ,
a. Beyaz doğan, gerdoğan.

b. Terazinin iğnesi.

c. Özel ad.
