# شهو (ش-ه-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir

- Harfler: ش - ه - و
- Kur'an'da: 13 geçiş · 13 ayet · 6 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَشْتَهُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Arzularlar | 5 | 5 | [16:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/16:57.md) |
| [الشَّهَوَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | الْفَعَلَاتِ | Arzulananlar; Arzular | 3 | 3 | [3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/3:14.md) |
| [شَهْوَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Arzu etmek | 2 | 2 | [7:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/7:81.md) |
| [اشْتَهَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | افْتَعَلَتْ | Arzuladı | 1 | 1 | [21:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/21:102.md) |
| [تَشْتَهِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A.md) | تَفْتَعِلُ | Arzular | 1 | 1 | [41:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/41:31.md) |
| [تَشْتَهِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | تَفْتَعِلُهُ | Onu arzular | 1 | 1 | [43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/43:71.md) |

## Mücavir kökler — 60 mücavir (78 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Kadınlar
2. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Et
3. [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Fakihe Elma demektir
4. [قنطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bir kantar malı
5. [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Rezak” tatlı üzüm
6. [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Eyik ağaç anlamındadır
7. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
8. [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
9. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Rical ayak demektir
10. [حسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Küçük taş kırıntısı anlamındadır
11. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
12. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Heyl (hı) : At demektir
13. [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tepsi demektir
14. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
15. [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zayi eder
16. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hars ekin demektir
17. [شيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sarmaşık demektir
18. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
19. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sima çehre demektir
20. [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…
21. [أوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ev arı sürüsü anlamındadır
22. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
23. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
24. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Oğullar
25. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dane, inek yavrusuna denir
26. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Aşırı gidenler
27. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
28. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Tayr” kuş demektir
29. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
30. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
31. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Uyanık yılan demektir
32. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kiriş demektir
33. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
34. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çeper demektir
35. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
36. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ayn göz, “evya” göze demektir
37. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
38. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Eveye yuva demektir
39. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
40. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
41. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz
42. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
43. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Half : Ense demektir
44. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
45. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Büyük
46. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
47. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
48. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İşiten
49. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
50. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
51. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
52. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
53. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Veli arka demektir
54. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Baid uzak demektir
55. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
56. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Uhur ense demektir
57. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Önce
58. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
59. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
60. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شهو |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md), [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md), [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Nefsin veya tabiatın bir nesneye, lezzete yahut ihtiyaca karşı duyduğu şiddetli meyil, iştah ve içsel çekilim |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yaratılışındaki tabii arzu potansiyeli; hem dünya imtihanının çekim alanı hem de cennetteki nihai tatmin vadesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şehvetin ilahi ölçüyle meşru kılınması durumunda hayatın devamı ve ibadet, ölçüsüzce kör bir yönelişe dönüşmesi halinde ise sapma ve helak nedeni oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsel dürtüye indirgeyerek Kur'an'daki ontolojik, nefsi ve uhrevi arzu dinamiklerini gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شه | İçten dışa doğru belirme, şiddetle açığa çıkma, kabarma ve dikkat çekecek derecede yükselme; [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) kökünde alevin parlaması, [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) kökünde bilginin açıkça tanıklığa dönüşmesi, [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) kökünde hilalin ve durumun alenileşmesi, [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) kökünde ise ses ve nefesin derinden kabarıp yükselmesi bu ortak çekirdeği gösterir. | و | İlletli ve akıcı üçüncü harfin eklenmesiyle içsel kabarma ve uyanış, dış dünyadaki somut veya soyut bir nesneye doğru sürekli akan, nefsi kendine çeken bir meyil, iştah ve arzu haline dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Nefsin içindeki dürtünün keskin bir şekilde uyanması, kişiyi içeriden ısıran ve harekete geçiren açlık veya yönelim hissi. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçsel dürtünün ve nefsin talebinin gizlilikten açık alana fırlaması, nefes ve dikkat kesilme ile kendini dışa vurması. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Uyanan arzunun ve kabaran nefsin, arzulanan nesneye veya haz kaynağına sıkıca kilitlenmesi, ona bağlanması. |
| شهو | Keskin bir dürtünün içeriden uyanarak dıştaki bir hedefe kilitlenmesi ve ona tutkuyla bağlanması hareketi | Bireyin içsel yapısında beliren kuvvetli bir iştahın, dış dünyada bulunan nesneye doğru çekilmesi ve onunla bütünleşme arzusu oluşturması. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedenin veya nefsin yemeğe, içmeye ve haz veren nesnelere karşı duyduğu şiddetli açlık, tat alma isteği, iştah ve can çekmesi durumu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden İmruü'l-Kays ve çağdaşlarının beyitlerinde nefsin dilediğini istemesi, canın bir şeyi arzulayıp talep etmesi ve iştah kabarması anlamlarında şahit getirilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat rivayetlerinde kadının eşinden belirli bir yiyecek veya eşyayı istemesi ve kocanın bunu karşılaması hâli için تَشَهَّتِ الْمَرْأَةُ عَلَى زَوْجِهَا فَأَشْهَاهَا ifadesi nakledilir. |

Kaynak: Lisânü'l-ʿArab, Kitâbü'l-ʿAyn, Esâsü'l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça شهو kökü, içsel bir isteğin, iştahın ve çekilimin dışa yönelmesini ifade eden özgün bir gelişim çizgisine sahiptir. Batı Sami dillerinde bu anlam alanı çoğunlukla İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda [اوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%87.md) kökünün karşılığı olan *'āwâ* (şiddetle arzu etmek, istemek, canı çekmek) köküyle karşılanırken, Arapçada شه ikili çekirdeğinin (kabarma, içten fışkırma, açığa çıkma) üzerine kurulan nâkıs yapı belirginleşmiştir. Fonetik açıdan Güney Sami dillerinde nefsin heves ve içsel hareketini belirten köklerle tematik akrabalık taşır; ancak klasik Arapça bu kökü doğrudan iştah, gıda arzusu, cinsel meyil ve nefsin hoşlandığı her türlü haz nesnesine yönelişi adlandırmak üzere kristalize etmiştir. Kökün Süryanicede *šhā* biçiminde beliren hafif uyarılma ve kabarma kullanımlarıyla dolaylı anlamsal yakınlığı bulunsa da, somut lezzet ve nesneye yönelen kurumsal arzu kavramı Arapça içinde gelişmiş görünmektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شه çekirdeğinden türeyen nâkıs fiil | İştahın, bedensel ve nefsi ihtiyaçların dış nesneye yönelerek onu talep etmesi ve ona tutkuyla bağlanması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *'āwâ* ve Süryanice *regtā* ile anlamsal örtüşme | İbrani ve Süryani dil katmanındaki arzu ve iştah kökleriyle anlamdaşlık taşır; fonetik olarak Arapça kendine özgü bir çekirdek türetimi kurmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan etimolojik bir soydaşlık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisânü'l-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شهو | Anlamlı | Arzu etmek, iştah duymak | Nefsin lezzet ve fayda veren bir şeye şiddetle yönelmesi ve onu istemesi. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [شوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87.md) | Anlamlı | Çirkinleşmek, sureti bozulmak | Yüzün veya yaratılışın dengesini yitirip biçimsizleşmesi, nazar değmesi. | Hedef kökle ortak kök harflerini taşır; aşırı şehvetin sûreti bozmasıyla zıt/ters ilişki kurar; Kur'an'da geçmez. |
| [هشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [هوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%B4.md) | Anlamlı | Karışmak, kaynaşmak, fitneye düşmek | Topluluğun veya işin birbirine girmesi, kargaşa ve helal olmayan yollarla mal toplama. | Aşırı arzuların cemiyeti kargaşaya sürüklemesi bakımından anlamsal bağ taşır; Kur'an'da geçmez. |
| وشه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [وهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%B4.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شهو | Merkez | Arzu ve iştah | Lezzet, haz veya ihtiyaç duyulan nesneye yönelik içsel ve fıtri çekilim. | Beden ve nefsin doğrudan lezzet aldığı şeye odaklanır; hem dünyevi hem cennet nimetleri için kullanılır. |
| [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Nefsi heves ve düşkünlük | Akıl ve rehberlik dışı, aşağıya doğru sürükleyen iradesiz düşüş ve meyil. | Çoğunlukla hakikatten saptırıcı, akıl ve vahiy dışı keyfi arzu ve kör taklit anlamında olumsuz bağlamdadır. |
| [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) | Komşu | İstek ve yöneliş | Bir hedefe, ideale veya sonuca doğru iradi ve bilinçli yönelme. | Şehvet gibi salt duyusal değil, hem dünyevi hem aşkın/ruhani hedeflere yönelik iradi yönelişi içerir. |
| [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Doyumsuz istek ve beklenti | Elde edilmesi kesin olmayan bir faydayı şiddetle umma ve bekleme. | Elde etme beklentisinin getirdiği tamah ve ihtiras boyutunu öne çıkarır. |
| [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) | Zıt | İkrah ve hoşnutsuzluk | Nefsin bir şeyden tiksinmesi, ona karşı direnmesi ve ondan uzaklaşmak istemesi. | Şehvetin çektiği nesneye karşı nefsin ve tabiatın itilme ve reddetme tepkisini ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شهو | Şehvet, iştah, arzu | Nefsin tatmin, lezzet ve fayda umduğu şeye karşı duyduğu içsel çekilim ve güçlü talep. | Kesin |
| Latince | concupiscentia, appetitus | Güçlü arzu, iştah, meyil | Appetitus bedensel ve tabii yönelimi karşılarken, concupiscentia daha çok ahlaki teolojideki tutkulu ve nefsi yönelişi verir. | Güçlü |
| İngilizce | desire, appetite, lust | Arzu, iştah, şehvet | Appetite gıda ve tabii ihtiyaç yönünü, desire genel arzu boyutunu, lust ise dizginlenmemiş cinsel veya dünyevi tutkuyu karşılar. | Kesin |
| Almanca | Begierde, Gelüst, Appetit | Arzu, şehvet, iştah | Begierde genel arzu ve tutkuyu, Gelüst anlık veya fıtri çekilimi, Appetit ise fiziksel iştahı temsil eder. | Güçlü |
| Fransızca | désir, appétit, concupiscence | Arzu, iştah, nefsi meyil | Désir genel isteme eylemini, appétit bedensel çekilimi, concupiscence ise dinî literatürdeki nefsi çekilimi karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الشَّهَوَاتِ | Dünyanın süslü kılınan cazibe ve imtihan unsurları | İnsana sevdirilen kadınlar, evlatlar, altın ve gümüş gibi geçici dünya nimetleri ve saptırıcı tuzaklar bağlamında (Âl-i İmrân [3:14](https://lisan.digital/tr/ayet/3:14.md), Nisâ [4:27](https://lisan.digital/tr/ayet/4:27.md)). |
| شَهْوَةً | Fıtrattan sapan cinsel yönelim ve taşkınlık | Lût kavminin tabii ve meşru sınırları aşarak kadınlar yerine erkeklere yönelmesi bağlamında (A'râf [7:81](https://lisan.digital/tr/ayet/7:81.md), Neml [27:55](https://lisan.digital/tr/ayet/27:55.md)). |
| الشَّهَوَاتِ | Dini ve ahlaki yozlaşmanın sebebi olan nefsani tutkular | Namazı terk eden ve nefislerinin heva ve şehvetlerine uyarak helake sürüklenen nesiller bağlamında (Meryem [19:59](https://lisan.digital/tr/ayet/19:59.md)). |
| يَشْتَهُونَ / تَشْتَهِي | Cennet nimetleri ve kâmil nefis tatmini | Cennet ehlinin canlarının dilediği, arzuladığı her türlü meyve, et ve nimetin engelsizce verilmesi bağlamında (Enbiyâ [21:102](https://lisan.digital/tr/ayet/21:102.md), Fussilet [41:31](https://lisan.digital/tr/ayet/41:31.md), Zuhruf [43:71](https://lisan.digital/tr/ayet/43:71.md), Vâkıa [56:21](https://lisan.digital/tr/ayet/56:21.md), Mürselât [77:42](https://lisan.digital/tr/ayet/77:42.md)). |
| يَشْتَهُونَ | Dünyada meşru olmayan veya gerçekleşmesi imkânsız sahte temenniler | Müşriklerin melekleri kız çocukları sayarak kendilerine dilediklerini (erkek evlat) layık görmeleri ve ahirette arzuladıkları ile aralarına engel konması bağlamında (Nahl [16:57](https://lisan.digital/tr/ayet/16:57.md), Sebe' [34:54](https://lisan.digital/tr/ayet/34:54.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri, teklif ve cennet vaadi | İnsanın imtihan edilmesinin ön şartı olarak şehvet ve gazap kuvvetleriyle donatılması; cennette ise şehvetin günah ve elem unsurlarından arındırılmış saf lezzet olarak devamı tartışması. | İmtihanın ontolojik motoru ve ahiretteki kâmil karşılık. |
| Fıkıh | Nikâh, ibadetlerin ifsadı ve hadler | Orucu bozan temel fiillerin (yeme, içme, cinsi münasebet) ortak paydası olarak mide ve tenasül şehveti; haram veya helal kılınma sınırları. | Hukuki sınırları çizilen ve meşru alanla haram alan arasında ayrılan bedensel dürtü. |
| Tefsir | İmtihan ayetleri ve ahlaki sapmalar | Âl-i İmrân [3:14](https://lisan.digital/tr/ayet/3:14.md) ve Meryem [19:59](https://lisan.digital/tr/ayet/19:59.md) ayetlerinde geçen şehvetlerin zatı itibarıyla günah olmayıp, insana imtihan için süslendiği, onlara esir olmanın sapma doğurduğu tahlili. | Dünyanın çekim gücü ve irade imtihanı nesnesi. |
| Hadis | Ahlak, tezkiye ve fitne rivayetleri | Cennetin zorluklarla (mekârih), cehennemin ise nefse cazip gelen şehvetlerle (şübehât ve şehevât) kuşatıldığını bildiren Nebevî beyanlar. | Nefsin körü körüne çekildiği, ateşe sürükleyen cazibe alanları. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis tezkiyesi ve imtihan nizamı | Meşruiyet ekseninde yönlendirilen fıtri dürtü | İradenin bilenmesi ve cennet mükâfatına liyakat kazanılması | Şehvet yok edilmez, meşru sınırlarla disipline edilerek hayra ve zürriyetin devamına kanalize edilir. | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve psikolojik mekanizma | Organizmanın hayatiyetini sürdürme ve üreme motivasyonu | Davranışı başlatan biyolojik ve zihni güdü | Bilgiye ve hikmete tâbi kılınmadığında idraki körelten, akla galip gelen itici güç. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve hukuk nizamı | Toplumsal taşkınlığı ve ifsat hareketlerini önleme mekanizması | Kamu ahlakının ve neslin korunması | Siyasi iktidarın, cinsel ve iktisadi şehvetlerin tahribatını meşru yasalarla denetim altında tutma ödevi. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa talebi, mülkiyet ve tüketim arzusu | Tüketim eğilimi ve biriktirme tutkusu (kenz) | Üretim ve tüketim döngüsünü harekete geçirme | İhtiyaç sınırını aşan lüks ve tüketim şehvetinin piyasada adaletsizlik doğurmasını engelleme gereği. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel gradyanı ve çekim kuvveti alanı (attractor) | Bir parçacığın veya sistemin en düşük enerji seviyesine yahut güçlü bir çekim merkezine doğru kendiliğinden yönelmesi ve o noktaya kilitlenmesi gibi, şehvet de organizmayı belirli bir haz odağına doğru çeken potansiyel gradyanıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fayda optimizasyonu ve motivasyon dürtüsü (drive theory) | Bireyin acıdan kaçıp hazza yönelmesini sağlayan birincil güdü; sosyolojik ve iktisadi karar alma süreçlerinde rasyonel seçimi doğrudan etkileyen içsel itilim mekanizması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece cinsellikle veya gayrimeşru cinsel tutkuyla sınırlandırıp, mide iştahını, mülkiyet hırsını, makam tutkusunu ve cennetteki lezzet arayışını kökün kapsamı dışında bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın hem dünyadaki varlığını sürdürmesi için fıtratına yerleştirilen hem cennetteki nihai ödülün özünü teşkil eden kâmil arzu ve talep potansiyeli; nefsin her türlü tatmin nesnesine yönelişi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şehveti bütünüyle şeytani ve yok edilmesi gereken bir kötülük olarak görüp manastır hayatı veya katı çilecilik üretmek yahut cennet tasvirlerindeki iştah ve arzu vadini cismani basitleştirme sanmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın yaratılış gayesi olan imtihan mekanizmasının merkezinde şehvetin yer alması dolayısıyla; insan nefsini neyin motive ettiğini ve imtihanın hangi nesneler üzerinden kurulduğunu gösterdiği için temel öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünyanın ziynetlerinin ve aldatıcı metâının sayıldığı ayetlerde (Âl-i İmrân [3:14](https://lisan.digital/tr/ayet/3:14.md)), ahlaki yozlaşma ve fıtrat sapmalarının anlatıldığı kıssalarda (A'râf [7:81](https://lisan.digital/tr/ayet/7:81.md), Meryem [19:59](https://lisan.digital/tr/ayet/19:59.md)) ve cennet nimetlerinin can çekici vasıflarının müjdelendiği ahiret sahnelerinde (Fussilet [41:31](https://lisan.digital/tr/ayet/41:31.md), Vâkıa [56:21](https://lisan.digital/tr/ayet/56:21.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şehvetin doğuştan günah olduğu yanılgısını giderir; kökün cennet ehlinin arzuları için de kullanılması, şehvetin zatında değil, yöneldiği nesnenin meşruiyetinde ve ölçüsünde problem olabileceğini kanıtlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bedenin ve nefsin gıdaya, suya, karşı cinse veya lezzet verici bir nesneye karşı duyduğu içsel uyanış, iştah ve çekilim.
- Soyut anlam: İnsanın varlığını sürdürme, lezzet alma ve kemale erme yönündeki içsel dinamizmi; iradenin yönlendiricisi olan köklü arzu gücü.
- Sistematik karşılık: İmtihan düzeninin çekim odağı, dünya hayatının hareket ettiricisi ve cennetteki mutlak doyumun karşılığı olan fıtri talep vektörü.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \nabla \Phi(x) \cdot \Big[ \alpha \, U_m(x) + (1 - \alpha) \, U_g(x) \Big]$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ zamana bağlı olarak nefiste uyanan şehvet ve arzu akışını; $\nabla \Phi(x)$ dış dünyadaki nesnenin ($x$) nefis üzerindeki çekim ve cazibe gradyanını temsil eder. Köşeli parantez içindeki parametreler ise yönelimin mahiyetini belirler: $U_m(x)$ meşru ve fıtri sınırları, $U_g(x)$ ise gayrimeşru ve haddi aşan sapma alanlarını modeller. $\alpha \in [0,1]$ irade ve vahiy katsayısı olup, bireyin arzusunu ilahi ölçüyle meşru alanda ($\alpha \to 1$) cennet vadesine dönüştürmesini yahut iradenin devre dışı kalarak gayrimeşru alana ($\alpha \to 0$) ve helake sürüklenmesini simgeler.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%87%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/3:14.md) — الشَّهَوَاتِ

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

Meal (IK): Kadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.

### [Nisa 4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/4:27.md) — الشَّهَوَاتِ

وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; sizin tövbelerinizi kabul etmek ister. Şehvetlerine uyanlarda sizin büyük bir sapıklığa düşmenizi isterler.

### [Araf 7:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/7:81.md) — شَهْوَةً

إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ

Meal (IK): Siz; kadınları bırakıp şehvetle erkeklere yaklaşıyorsunuz. Doğrusu siz, çok aşırı giden bir kavimsiniz.

### [Nahl 16:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/16:57.md) — يَشْتَهُونَ

وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ سُبْحَانَهُ وَلَهُمْ مَا يَشْتَهُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah’a kızlar isnad ederler. O’nun sanı yücedir. Hoşlandıkları da kendilerinindir.

### [Meryem 19:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/19:59.md) — الشَّهَوَاتِ

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

Meal (IK): Ama onların ardından namazı bırakan, şehvetlerine uyan bir nesil geldi. Onlar bu azgınlıklarının karşılığını göreceklerdir.

### [Enbiya 21:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/21:102.md) — اشْتَهَتْ

لَا يَسْمَعُونَ حَسِيسَهَا وَهُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Onun uğultusunu duymazlar. Canlarının istediği şeyler içinde temelli kalırlar.

### [Neml 27:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/27:55.md) — شَهْوَةً

أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ

Meal (IK): Kadınları bırakıp şehvetle erkeklere mi yaklaşıyorsunuz? Hayır siz, cahil bir kavimsiniz.

### [Sebe 34:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/34:54.md) — يَشْتَهُونَ

وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ

Meal (IK): Onlarla arzuladıkları şeylerin arasına bir engel konulmuştur. Daha önce benzerlerine yapıldığı gibi. Şüphesiz onlar şiddetli bir tereddüt ve şüphe içindedirler.

### [Fussilet 41:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/41:31.md) — تَشْتَهِي

نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ

Meal (IK): Biz; dünya hayatında da, ahirette de sizin dostlarınızız. Burada canlarınızın çektiği şeyler sizedir ve burada size umduğunuz her şey vardır.

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/43:71.md) — تَشْتَهِيهِ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Tur 52:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/52:22.md) — يَشْتَهُونَ

وَأَمْدَدْنَاهُمْ بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ

Meal (IK): Onlara, diledikleri meyve ve etten bol bol vermişizdir.

### [Vakıa 56:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/56:21.md) — يَشْتَهُونَ

وَلَحْمِ طَيْرٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ

Meal (IK): Kuş eti, içlerinin çektiğinden.

### [Mürselat 77:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/ayet/77:42.md) — يَشْتَهُونَ

وَفَوَاكِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ

Meal (IK): Ve canlarının istediğinden meyveler.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir. mastar olarak şeğefe yağmur yağıp toprağı doyurması anlamındadır. Bir kimsenin kalbine bir sevgi dolarsa şeğefa kalbuhu denmektedir. Saheve (sat) tepede kaynayan su demektir. “Şehvet” insandaki tabii ihtiyaçları giderme arzusu anlamında olup iştah kelimesi kullanılmaktadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين ووايء معهما
هو ش، شهو، ش و ه،هي ش مستعملات هوش: هوّشتُ الشّيءَ، أي: خلطته، وهَوَّشَ القَوْمُ، اختلطوا، وفي الحديث: "كلّ مالٍ جُمِعَ من مهاوش أَذْهَبه الله في نَهابر" المهَاوش: الذي أصيب من غير حِلِّه، كأنه من الأختلاط والنَّهابر: المَهالك.
وإذا أُغِيرَ على مال الحيّ، فنفرت الإبلُ، واختلط بعضها ببعض، قيل: هاشَتْ تَهُوشُ فهي هَوائشُ. وفي الحديث: "اتّقوا هَوَشاتِ السّوق وهَوشات اللّيل". اتّقوا هوشات السّوق، أي: اتقّوا الضّلال فيها، وأَنْ يُحتالَ عليهكم فتُسْرَقوا ، واتقوا هوشاتِ اللّيلِ، أي: الجَلَبة والشَّرّ الذي يَقَعُ بينَ القَوْم وهوشات اللّيل: حوادثه ومكروهه . وهاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً. والهَوْشةُ الفِتنةُ والاختلاط والهيج.
وذُو هاشِ: موضعٌ.
شهو: رجلٌ شهوان، وامرأة شَهْوَى، وأنا إليه شهوان. شَهِيَ يَشْهَى، وشها يشهو إذا اشتهى. والتَّشهّي: شَهْوةٌ بعد شَهْوة.
وتَشَهَّتِ المرأة على زوجها فأشهاها، أي: أَطْلَبَها ما تَشَهَّتْ، أي: طلب لها.
شوه: رجلٌ أَشْوَهُ: سريع الإِصابة بالعين، وامرأة شوهاء.
والشَوَهُ: مصدرُ الأَشْوَه والشَّوْهاء، وهما القبيحا الوَجْهِ والخِلْقةِ. قال رسول الله صلى الله عليه و على آله وسلّم يوم حُنين: "شاهتِ الوُجوهُ". أي: قَبُحَتْ. شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً.
وشَوَّههُ اللهُ فهو مُشَوَّهٌ. قال الحُطيئة:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ
وكلُّ شيءٍ من الخَلْق لا يُوافِقُ بَعْضُه بعضاً فهو مُشَوَّهٌ.
وفرسُّ شوهاءُ. وهي التي في رأسِها طُولٌ، وفي مَنْخِرَيْها وفَمِها سَعةٌ.
وشَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً إذا قَبُح في الوَجْه والخِلْقة.
وتَصْغيرُ الشّاةِ: شُوَيْهةٌ، والعددُ: شِياهٌ، والجميع: الشَّاءُ، فإذا تركوا هاء التّأنيث مَدُّوا الأَلِف، فإذا قالوا بالهاء قصروا الأَلِفَ، فقالوا: شاة، ويُجْمَع على الشَّوِيِّ أيضاً، كأنَّهم بَنَوُا الفَعيلَ من مَدَّة الشّاء.
هيش: الهَيْشُ: الحَلْبُ الرُّوَيد.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الشين** ve onlarla birlikte **وايء** babı

O, **ش**; **شهو**; **ش و ه**; **هي ش** kullanımlardır. **هوش**: **هوّشتُ الشّيءَ**; yani: onu karıştırdım. Ve **هَوَّشَ القَوْمُ**: karıştılar. Ve hadiste: "كلّ مالٍ جُمِعَ من **مهاوش** أَذْهَبه الله في **نَهابر**" **المهَاوش**: kendi helâlinden olmayan yerden elde edilmiş olan; sanki karışmadan (ihtilâttan)dır. Ve **النَّهابر**: helâk yerleri.

Ve eğer mahallenin malına baskın yapılırsa, develer ürküp kaçar da bir kısmı bir kısmına karışırsa, denir: **هاشَتْ تَهُوشُ**; o hâlde o **هَوائشُ**tur. Ve hadiste: "اتّقوا **هَوَشاتِ السّوق** و**هَوشات اللّيل**". **هوشات السّوق**tan sakının; yani: onda sapıklıktan sakının ve size hile yapılmasından da, böylece soyulmanızdan. Ve **هوشاتِ اللّيلِ**den sakının; yani: kavim arasında vuku bulan gürültü ve şer. Ve **هوشات اللّيل**: onun olayları ve hoş olmayanı. Ve **هاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً**. Ve **الهَوْشةُ**: fitne ve karışma ve heyecan.

Ve **ذُو هاشِ**: bir yerdir.

**شهو**: **شهوان** bir erkek; ve **شَهْوَى** bir kadın; ve ben ona karşı **شهوان**ım. **شَهِيَ يَشْهَى**; ve **شها يشهو** eğer iştah ettiyse. Ve **التَّشهّي**: bir **شَهْوةٌ**dan sonra bir **شَهْوةٌ**dur.

Ve kadın kocasına karşı **تَشَهَّتِ** de o da onu **أشهاها**; yani: onun **تَشَهَّتْ** ettiği şeyi ona istedi; yani: onun için istedi.

**شوه**: **أَشْوَهُ** bir erkek: göze (nazarla) çabuk isabet eden; ve **شوهاء** bir kadın.

Ve **الشَوَهُ**: **الأَشْوَه** ve **الشَّوْهاء**ın mastarıdır; ve ikisi, yüz ve yaratılışça çirkin olan ikisidir. Resûlullah sallallahu aleyhi ve alâ âlihî ve sellem Huneyn günü dedi: "شاهتِ الوُجوهُ". Yani: çirkinleşti. **شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً**.

Ve Allah onu **شَوَّههُ**; o hâlde o **مُشَوَّهٌ**dur. **الحُطيئة** dedi:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ

Ve yaratılıştan her şey ki onun bir kısmı bir kısmına uygun düşmez, o **مُشَوَّهٌ**dur.

Ve **شوهاءُ** bir at. Ve o, başında uzunluk olan; ve iki burun deliğinde ve ağzında genişlik olandır.

Ve **شَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً**: yüz ve yaratılışta çirkin olduysa.

Ve **الشّاةِ**nin küçültmesi: **شُوَيْهةٌ**; ve sayı: **شِياهٌ**; ve toplu: **الشَّاءُ**. Artık dişilik **هاء**sını terk ettiklerinde **الأَلِف**i uzattılar; eğer **الهاء** ile söyledilerse **الأَلِفَ**i kısalttılar; böylece dediler: **شاة**. Ve **الشَّوِيِّ** üzerine de cem‘ olunur; sanki **الشّاء**ın uzatmasından **الفَعيلَ**i bina ettiler.

**هيش**: **الهَيْشُ**: yavaş sağmadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والشين
هاش ، شاه ، شهو .
شهو : في الحديث : ( إن أخوَفَ ما أخافُ عليكم الرِّياء والشهوَة الخَفيَّة ) .
قال أبو عبيد : ذهب بها بعضُ الناس إلى شهوة النساء وغيرِها من الشهوَات ، وهو عندي ليس بمخصوص بشيء واحد ، ولكنه في كل شيء من المعاصِي يُضمِره صاحبُه ويُصِرّ عليه ، فإنما هو الإصرار وإن لم يَعملْه .
وقال غيرُ أبي عبيد : هو أن يرَى جاريةً حسناءَ فيغُضّ طَرْفَه ، ثم ينظرُ إليها بقَلْبه كما كان يَنظر بعيْنه ، وقيل : هو أن ينظر إلى ذاتِ مَحْرَم له حَسْناء ويقول في نفسه : ليتَها لم تحرُم عليَّ .
قال أبو سعيد : الشهْوَة الخفية من الفواحش ما لا يَحِلّ مما يَستخفِي به الإنسان ، إذا فعَله أخفاه ، وكَرِه أن يطّلِع عليه الناس .
قال الأزهريّ : القول : ما قال أبو عبيد في الشهوة الخفيَّة ، غيرَ أني أَستحسِن أن أَنصِب قولَه : والشهْوة الخفية ، وأَجعلَ الواوَ بمعنى مع ، كأنه قال : أخوَفُ ما أَخافُ عليكم الرِّياء مع الشهوة الخفيَّة للمعاصي ، فكأنه يُرائي الناسَ بتركِه المعاصي ، والشّهوَةُ لها في قَلبه مُخفاةٌ ، وإذا استَخفَى بها عَمِلَها .
وقال الليث : رجلٌ شَهْوان ، وامرأةٌ شَهْوَى ، وأنا إليه شَهْوانُ .
وقال العَجَّاج :
فهيَ شَهاوَى وهوَ شَهوانيُّ
وقوم شَهاوَى : ذَوُو شَهوة شديدة للأكل . ويقال : شَهِيَ يَشْهَى ، وشَها يَشهُو ، إذا اشتَهَى .
قال ذلك أبو زيد . والتشهِّي : اقتراح شهوةٍ بعدَ شهوة .
يقال ؛ تشهّتِ المرأةُ على زَوْجها فأَشهاها ، أي أطلَبَها شهواتِها .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : شاهَاهُ في إصابة العَيْن ، وهاشَاهُ ، إذا مازَحَه .
هوش هيش : ( قال شمر : قال أبو عدنان : سمعتُ التَّميميَّات يَقُلن : الهَوش والبَوْش : كثرةُ الناس والدوابّ ، ودخلنا السوقَ فما كِدْنا نخْرج من هَوْشها وبَوْشِها .
ويقال : اتَّقوا هَوْشات السوق أي اتقوا الضلال فيها ، وأن يُحْتال عليكم فتُسرَقوا .
وقال أبو زيد : هاشَ القومُ بعضُهم إلى بعض للقتال . قال : والمصدَر الهَيْش . ورأيتُ هَيشةً ، أي جماعة ، وأنشد للطِّرِماح :
كأن الخَيْمَ هاشَ إليَّ منه
نِعاجُ صَرائمٍ جُمِّ القُرونِ
وقال أبو عمرو : هاشَ يَهيشُ هَيْشاً ) .
وقال عبد الله بن مسعود : إيّاكم وهوْشاتِ اللَّيل وهَوْشَات الأسواق ، وبعضهم يَروِيه وهَيْشَات .
قال أبو عبيد : الهَوْشة : الفِتْنة والهَيْج والاختلاط ، يقال منه : قد هَوَّشَ القومُ ، إذا اختَلَطوا ، وكل شيء خَلَطْتَه فقد هوّشْتَه .
وقال ذو الرُّمّة :
تَعفَّتْ لِتَهْتانِ الشِّتاء وهَوَّشَتْ
بها نائجاتُ الصَّيف شرقيَّةً كُدْرا
وصَفَ منازلَ هبّت بها رِياح الصيف فخَلطتْ بعضَ أثرِها ببعض .
وفي حديثٍ آخر : من أصاب مالاً من مهاوِشَ أذهبهُ الله في نهابِر .
قال أبو عبيد : المهَاوِش : كل ما أُخِذ من غير حِلِّه . قال : وهو شبيهٌ بما ذُكِر من الهَوْشات .
وقال أبو بكر بن الأنباريّ : قولُ العامّة : شَوَّشْتُ الأمرَ ، صوابه : هَوَّشْت .
قال : وشَوَّشْت خطأ .
وقال الليث : إذا أُغِيرَ على مالِ الحيِّ فَنفرتِ الإبلُ واختلَط بعضها ببعض ، قيل : هاشَتْ تهُوش ، فهيَ هَوائشُ .
ويقال : رأيتُ هُواشةً من الناس ، وهُوَيشةً ، أي جماعةً مختلِطة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : إبلٌ هَوّاشة ، أي أخِذت من هاهنا وهاهنا ، ومنه : مَن اكتسب مالاً من مَهاوِشَ ، ويُروَى من نهاوِش ؛ وهذا مِن أنْ يُنهَشَ من كل مكان .
ورواه بعضهم : من تهاوِش وذو هاشٍ : موضع ذكَره زُهير في شعره . والهَيشات : نحوٌ من الهَوْشات ، وهو كقولهم : رجل ذو دغَواتٍ ودَغَياتٍ .
وفي حديث آخر : ليس في الهَيشات قَوَد ، عُنِي به القتِيل يُقتَل في الفتنة لا يُدرَى مَن قتَله .
وقال أبو زيد : هاشَ القومُ بعضُهم إلى بعض هيْشاً ، إذا وثب بعضهم إلى بعض للقتال ، ورأيت هَيشةً من الناس ، أي جماعةً . وتهيَّشَ القومُ بعضُهم إلى بعض تهيُّشاً .
أبو عُبيد عن الكسائي : الهَيْش : الحَلَب الرُّوَيد ، جاء به في باب حَلَب الغَنَم .
وقال أبو زيد : هذا قتيلُ هَيْشٍ ، إذا قُتل وقد هاشَ بعضُهم إلى بعض . والهَيْشة : أمَّ حُبَين . قال بِشر بن المعتمِر :
وهَيْشةٌ تأكلُها سُرْفَةٌ
وسِمْعُ ذِئبٍ همُّه الحُضْرُ
وقال :
أشكو إليك زماناً قد تَعرَّقَنا
كما تَعرَّق رأسَ الهَيْشة الذِّيبُ
يعني أمَّ حُبَين .
شوه : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه رَمَى المشركين يومَ حُنين بكفَ من حَصًى وقال : شاهت الوجوهُ ، فكانت هزيمةُ القوم .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : يعني قَبُحَت الوُجوه . يقال شاهَ وجهه يَشُوه ، وقد شَوَّهه الله ، ورجُلٌ أشْوَه ، وامرأةٌ شَوْهاءَ ، والاسم الشُّوهَة .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الشُّوهَة : البُعْد ، وكذلك البُوهَة يقال : شُوهَةً له وبُوهَةً ، وهذا يقال في الذّمّ . قال : والشُّوهَة : الإصابة بالعَين .
أبو عبيد عن الأصمعي : رجل شائِه البَصَر ، وشاهِي البَصَر ، وهو الحديد البَصَر .
ابن بُزُرج : يقال : رجل شَيُوهٌ ، وهو أَشْيَهُ الناسِ ، ويقال : إنه يَشُوهُه ويَشِيهُه ، أي يَعينُه .
وقال شمر : رجلٌ شاهُ البَصر وشاهِي البَصر بمعنى . قال : وفَرسٌ شَوْهاءُ ، إذا كانت حديدةَ النَّفْس ، ولا يقال للذَّكر أشْوَه ، ويقال : هو الطويل إذا جُنِب .
وقال ابن الأعرابيّ : عن أبي المكارم : إذا سمعْتَنِي أتكلَّم فلا تُشَوِّه عليّ ، أي لا تقُل ما أَفْصحَك ، فتُصيبني بالعين .
وقال غيرُه : فلانٌ يتشوَّه أموالَ الناس لِيُصيبَها بالعَيْن .
ويقال : امرأةٌ شَوْهاءُ ، إذا كانت قبيحة ، وامرأة شوهاء إذا كانت حَسناء ، وهذا من الأضْداد . وقال الشاعر :
وبجارةٍ شوْهاءَ ترقُبُني
وَحَماً يَظَلُّ بمَنْبِذِ الحِلْسِ
ورُوي عن مُنْتَجِع بن نَبْهَان أنه قال : امرأةٌ شَوْهاء ، إذا كانت رائعة حَسَنة ، قال : وفَرَسٌ شَوْهاء ، إذا كانت واسعةَ الشِّدق .
قال : ولا يقال للذَّكَر أشوَه ، إنما هي صفةٌ للأنثى .
وقال الليث : الأشْوَه : السريع الإصابة بالعَين ، والمرأة شَوْهاء . قال : والشَّوَهُ مصدر الأشوه ، والشَّوهاء ، وهما القَبيحا الوجه والخلقة ، قال : وفَرَسٌ شَوْهأ ، وهي التي في رأسها طُول ، وفي مِنْخَرَيْها وفمِها سَعة .
وقال اللِّحياني : شُهتُ مالَ فلانٍ شَوْهاً ، أي أَصَبْتُه بعيني ، ورجلٌ أشوَه وامرأةٌ شَوْهاء ، إذا كان يصيب الناسَ بعيْنه .
وقال الأصمعيّ : الشُّوَّه الحُسَّد ، والواحد شائِه .
وقال اللِّحياني : شُهْتُ فلاناً : أفزَعْتُه ، وأنا أَشُوهُه شَوْهاً .
أبو عبيد عن الأحمر : الأشْوَه : الشديد الإصابة بالعَين ، والمرأة شَوْهاء .
وقال أبو عمرو : إنَّ نفسَه لتَشُوه إلى كذا ، أي تَطَمح إليه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الشَّوْهاء التي تُصيبُ بالعَين فتَنفُذُ عينُها . والشّوْهاء : القَبيحة ، والشُّوْهاء : المَليحة ، والشَّوْهاء : الواسعة الفَم ، والشوهاء : الصغِيرة الفَم . وقال الشاعر يصف فَرَساً :
فهي شَوْهاءُ كالجُوالِق فُوها
مُستجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ
الليث : الشاه تصغَّر شُوَيْهَة ، والعَدَد شِياه ، والجميع شاءٌ ، فإذا تَركوا هاءَ التأنيث مَدُّوا الألفَ ، وإذا قالوها بالهاء قَصَرُوا ، وقالوا : شاةٌ ، وتُجمَع على الشَّوِيِّ أيضاً .
قال ثعلب : قال ابن الأعرابيّ : الشاءُ والشَّوِيّ والشِّيّهُ واحد . وأرضٌ مُشَاهَةٌ : كثيرةُ الشَّاءِ .
ويقال للثَّوْر الوحشيّ : شاة ، والشاة أصلُها شاهة ، فحُذِفَت الهاء الأصلية ، وأُثْبِتَتْ هاء العلامة التي تنقَلب تاءً في الإدراج . وقيل في الجمع : شاءٌ ، كما قالوا : ماءٌ ، والأصل : ماهةٌ وماءَةٌ ، وجمعها مِياهٌ .
وفي الحديث أنّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( بينا أنا نائمٌ رأيتُني في الجنّة ، فإذا امرأةٌ شَوْهاء إلى جَنب قَصْر ، فقلتُ : لمَن هذا القصر ؟ قالوا : لِعُمَر ) .
ورَوى أبو حاتم عن أبي عبيدة عن المُنْتَجع أنّه قال : الشّوْهاء : المرأةُ الحَسنة الرائِعة .

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الشين**
**هاش** ، **شاه** ، **شهو** .
**شهو** : hadiste: ( Şüphesiz sizin üzerinize en çok korktuğum şey **الرِّياء** ve gizli **الشهوَة**’dir ) .
Ebû Ubeyd dedi: İnsanların bir kısmı onu kadınların şehvetine ve şehvetlerden başkasına götürdü; hâlbuki benim yanımda o tek bir şeye mahsus değildir; fakat o, günahlardan her şeyde, sahibinin onu içinden gizlediği ve üzerinde ısrar ettiği şeydir; artık o, yapmamış olsa bile ancak ısrardır.
Ebû Ubeyd’den başkası dedi: O, güzel bir cariye görüp bakışını indirmesi, sonra ona kalbiyle, gözüyle bakar gibi bakmasıdır. Ve denildi: O, kendisine mahrem olan güzel birine bakıp içinden: Keşke bana haram olmasaydı, demesidir.
Ebû Saîd dedi: Gizli **الشهْوَة** fuhşiyattan, helâl olmayan, insanın gizlediği şeydir; onu yaptığında gizler ve insanların ona muttali olmasını kerih görür.
Ezherî dedi: Söz, gizli şehvet hakkında Ebû Ubeyd’in dediğidir; ancak ben onun sözünü nasbetmeyi: **والشهْوة الخفية** (gizli şehveti) ve **الواو**’yu “ile” mânasında kılmayı güzel bulurum; sanki şöyle demiş gibidir: Sizin üzerinize en çok korktuğum şey, günahlara dair gizli şehvet ile birlikte **الرِّياء**’dır; sanki günahları terk edişiyle insanlara riya eder, hâlbuki ona dair şehvet kalbinde gizlenmiştir; onu gizlediğinde onu işler.
Leys dedi: **شَهْوان** bir adam, **شَهْوَى** bir kadın; ve ben ona karşı **شَهْوانُ**’um.
A‘câc dedi:
فهيَ شَهاوَى وهوَ شَهوانيُّ
Ve **شَهاوَى** bir kavim: yemeğe şiddetli şehvet sahipleri. Ve denilir: **شَهِيَ يَشْهَى** ve **شَها يَشهُو**; iştah ettiğinde.
Bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve **التشهِّي**: bir şehvetin ardından şehvet teklif etmektir.
Denilir: Kadın kocası üzerine **تشهّت** etti de o da onu **أَشهاها** etti; yani onun şehvetlerini ona talep ettirdi.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Göz değdirmede onu **شاهَاهُ** etti ve onu **هاشَاهُ** etti; onunla şakalaştığında.
**هوش هيش** : (Şemmer dedi: Ebû Adnân dedi: Temîmli kadınları işittim, diyorlardı ki: **الهَوش** ve **البَوْش**: insanların ve bineklerin çokluğudur. Pazara girdik de onun **هَوْش**’undan ve **بَوْش**’undan neredeyse çıkamadık.
Ve denilir: Pazarın **هَوْشات**’ından sakının; yani içindeki sapkınlıktan ve size hile yapılıp soyulmanızdan sakının.
Ebû Zeyd dedi: Kavim, savaş için birbirine doğru **هاشَ** etti. Dedi: Masdar **الهَيْش**’tir. Ve bir **هَيشة** gördüm; yani bir topluluk. Tırimmâh’tan şu beyit okundu:
كأن الخَيْمَ هاشَ إليَّ منه
نِعاجُ صَرائمٍ جُمِّ القُرونِ
Ebû Amr dedi: **هاشَ يَهيشُ هَيْشاً** ).
Abdullah b. Mes‘ûd dedi: Gece **هوْشات**’larından ve pazarların **هَوْشَات**’ından sakının; bazısı onu **وهَيْشَات** diye rivayet eder.
Ebû Ubeyd dedi: **الهَوْشة**: fitne, heyecan ve karışıklıktır; ondan denilir: Kavim **هَوَّشَ** etti; karıştıklarında. Ve karıştırdığın her şeyde onu **هوّشْتَه** etmişsindir.
Zü’r-Rumme dedi:
تَعفَّتْ لِتَهْتانِ الشِّتاء وهَوَّشَتْ
بها نائجاتُ الصَّيف شرقيَّةً كُدْرا
Yaz rüzgârlarının estiği menzilleri vasfetti; böylece onun izinin bir kısmını bir kısmına karıştırdı.
Ve başka bir hadiste: Kim **مهاوِشَ**’ten bir mal elde ederse Allah onu **نهابِر** içinde giderir.
Ebû Ubeyd dedi: **المهَاوِش**: helâl olmayan yerinden alınan her şeydir. Dedi: O, **الهَوْشات**’tan zikredilene benzer.
Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi: Avamın sözü: **شَوَّشْتُ** işi; doğrusu: **هَوَّشْت**’tir.
Dedi: Ve **شَوَّشْت** hatadır.
Leys dedi: Mahallenin malına baskın yapıldığında, develer ürküp bir kısmı bir kısmına karıştığında: **هاشَتْ تهُوش** denilir; o hâlde onlar **هَوائشُ**’tir.
Ve denilir: İnsanlardan bir **هُواشةً** ve bir **هُوَيشةً** gördüm; yani karışık bir topluluk.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **إبلٌ هَوّاشة**; yani şuradan buradan alınmış. Ve ondan: Kim **مَهاوِشَ**’ten mal kazanır; ve **نهاوِش**’ten diye rivayet edilir; bu, her yerden “ısırıp koparmak”tan (**يُنهَشَ**)dır.
Bazısı onu **تهاوِش**’ten diye rivayet etti. Ve **ذو هاشٍ**: Züheyr’in şiirinde zikrettiği bir yerdir. Ve **الهَيشات**: **الهَوْشات**’tan bir türdür; bu, onların: **رجل ذو دغَواتٍ ودَغَياتٍ** demeleri gibidir.
Ve başka bir hadiste: **الهَيشات**’ta kısas yoktur; bununla fitnede öldürülen, onu kimin öldürdüğü bilinmeyen maktul kastedildi.
Ebû Zeyd dedi: Kavim, birbirine doğru **هيْشاً** **هاشَ** etti; birbirleri üzerine savaş için sıçradıklarında. Ve insanlardan bir **هَيشةً** gördüm; yani bir topluluk. Ve kavim birbirine doğru **تهيَّشَ** etti, **تهيُّشاً**.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الهَيْش**: yavaş sağım; onu koyun sağımı babında getirdi.
Ebû Zeyd dedi: Bu, **هَيْشٍ** maktulüdür; birbirleri üzerine **هاشَ** ettikleri hâlde öldürüldüğünde. Ve **الهَيْشة**: **أمَّ حُبَين**’dir. Bişr b. el-Mu‘temir dedi:
وهَيْشةٌ تأكلُها سُرْفَةٌ
وسِمْعُ ذِئبٍ همُّه الحُضْرُ
Ve dedi:
أشكو إليك زماناً قد تَعرَّقَنا
كما تَعرَّق رأسَ الهَيْشة الذِّيبُ
Yani **أمَّ حُبَين**.
**شوه** : Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: Huneyn günü müşriklere bir avuç çakıl taşı attı ve dedi ki: **شاهت الوجوهُ**; böylece kavmin bozgunu oldu.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: Yani yüzler çirkinleşti. Denilir: Yüzü **شاهَ** eder, **يَشُوه**; ve Allah onu **شَوَّهه** etti. Ve **أشْوَه** bir adam, **شَوْهاءَ** bir kadın; isim **الشُّوهَة**’dir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi: **الشُّوهَة**: uzaklıktır; aynı şekilde **البُوهَة**; denilir: Ona **شُوهَةً** ve **بُوهَةً**; bu, zemmde söylenir. Dedi: Ve **الشُّوهَة**: gözle vurmadır.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **شائِه البَصَر** bir adam ve **شاهِي البَصَر**; o, keskin görüştür.
İbn Büzürc: Denilir: **شَيُوهٌ** bir adam; o, insanların en **أَشْيَهُ**’sidir. Ve denilir: Onu **يَشُوهُه** ve onu **يَشِيهُه**; yani ona göz değdirir.
Şemmer dedi: **شاهُ البَصر** bir adam ve **شاهِي البَصر** aynı mânadadır. Dedi: Ve **شَوْهاءُ** bir at; nefsi sert olduğunda. Ve erkeğe **أشْوَه** denilmez. Ve denilir: Yanı uzun olduğunda o uzundur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebû’l-Mekârim’den: Beni konuşurken işittiğinde bana karşı **تُشَوِّه** etme; yani “Ne fasihsin!” deme de bana göz değdirme.
Başkası dedi: Falan, insanların mallarını **يتشوَّه** eder; ona göz değdirmek için.
Ve denilir: **شَوْهاءُ** bir kadın; çirkin olduğunda. Ve **شوهاء** bir kadın; güzel olduğunda. Bu, zıt anlamlılardandır. Şair dedi:
وبجارةٍ شوْهاءَ ترقُبُني
وَحَماً يَظَلُّ بمَنْبِذِ الحِلْسِ
Münteci‘ b. Nebhân’dan rivayet olundu ki dedi: **شَوْهاء** bir kadın; harika, güzel olduğunda. Dedi: Ve **شَوْهاء** bir at; ağzının iki yanı geniş olduğunda.
Dedi: Erkeğe **أشوَه** denilmez; o ancak dişiye bir sıfattır.
Leys dedi: **الأشْوَه**: gözle hızlı isabet edendir; kadın **شَوْهاء**. Dedi: Ve **الشَّوَهُ**, **الأشوه**’un masdarıdır. Ve **الشَّوهاء**; ikisi de yüz ve yaratılışça çirkin olanlardır. Dedi: Ve **شَوْهأ** bir at; başında uzunluk olan, iki burun deliğinde ve ağzında genişlik bulunan.
Lihyânî dedi: Falanın malını **شُهتُ** ettim, **شَوْهاً**; yani onu gözümle vurdum. Ve **أشوَه** bir adam ve **شَوْهاء** bir kadın; insanlara gözüyle isabet ettiğinde.
Asma‘î dedi: **الشُّوَّه** hasetçilerdir; tekili **شائِه**’dir.
Lihyânî dedi: Falana **شُهْتُ**: onu korkuttum; ve ben onu **أَشُوهُه** ederim, **شَوْهاً**.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **الأشْوَه**: gözle şiddetli isabet edendir; kadın **شَوْهاء**.
Ebû Amr dedi: Şüphesiz nefsi şuna **تَشُوه** eder; yani ona meyleder.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّوْهاء**: gözle vurur da gözü nüfuz eder. Ve **الشّوْهاء**: çirkin. Ve **الشُّوْهاء**: güzel. Ve **الشَّوْهاء**: ağzı geniş. Ve **الشوهاء**: ağzı küçük. Şair bir atı vasfederek dedi:
فهي شَوْهاءُ كالجُوالِق فُوها
مُستجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ
Leys: **الشاه** küçültülür: **شُوَيْهَة**; sayısı **شِياه**; topluca **شاءٌ**. Dişilik **هاء**’sını terk ettiklerinde elif’i uzatırlar; onu **الهاء** ile söylediklerinde kısaltırlar ve **شاةٌ** derler. Ve **الشَّوِيِّ** üzerine de cem‘ olunur.
Sa‘leb dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشاءُ** ve **الشَّوِيّ** ve **الشِّيّهُ** birdir. Ve **مُشَاهَةٌ** bir yer: **الشَّاءِ**’ı çok olan.
Ve yaban öküzüne: **شاة** denilir. Ve **الشاة**’nin aslı **شاهة**’dir; aslî **الهاء** hazfedildi ve idrâcda tâ’ya dönen alâmet **هاء**’sı isbat edildi. Ve cem‘de: **شاءٌ** denildi; onların: **ماءٌ** dedikleri gibi. Asıl: **ماهةٌ** ve **ماءَةٌ**; onun cem‘i **مِياهٌ**’dır.
Hadiste, Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) dediği: (Ben uyurken kendimi cennette gördüm; bir de bir kasrın yanında **شَوْهاء** bir kadın; dedim: Bu kasır kimin? Dediler: Ömer’indir).
Ebû Hâtim, Ebû Ubeyde’den, Münteci‘’den rivayet etti: Dedi ki: **الشّوْهاء**: güzel, harika kadındır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهاء وما يثلثهما)
(شهو) الشين والهاء والحرف المعتل كلمة واحدة، وهي الشّهوة. يقال: رجلٌ شَهْوانُ، وشيءٌ شَهِيّ.
(شهب) الشين والهاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بياض في شيءٍ من سواد، لا تكون الشُّهبةُ خالصةً بياضاً. ومن ذلك الشُّهبة في الفرَس، هو بياضٌ يخالطُهُ سَواد. ويقال كَتِيبةٌ شَهباء، إِذا كانت عِليتُها بياضَ الحديد، ويقال لليوم ذي البرد والصُّرَّاد([1]): أشهبُ، والليلة الشّهباءُ. ويقال: اشهابَّ الزَّرْع، إذا هاجَ وبَقي في خِلاله شيءٌ أخضر. ومن الباب: الشِّهاب، وهو شُعلة نارٍ ساطعة. وإنَّ فُلاناً لَشِهابُ حربٍ، وذلك إذا كان معروفاً فيها مشهوراً كشُهرة الكواكب اللّوامع. ويقال إنَّ النّصل الأشهبَ الذي قد بُرِدَ بَرْداً خفيفاً حتى ذهب سوادُهُ. ويقال إنَّ الشّهاب اللّبَنَ الضَّيَاح، وإِنما سمِّيَ بذلك لأنَّ ماءَه ([2]) قد كثر فصار كالبياض الذي يخالطه لونٌ آخر.
(شهد) الشين والهاء والدال أصلٌ يدلُّ على حضور وعلم وإعلام، لا يخرُج شيءٌ من فروعه عن الذي ذكرناه. من ذلك الشَّهادة، يجمع الأصولَ التي ذكرناها من الحضور، والعلم، والإعلام. يقال شَهد يشهد شهادةً. والمَشهد: محضر النّاس.
ومن الباب: الشُّهود: جمع الشاهد، وهو الماء الذي يخرج على رأس الصبيّ إِذا وُلد، ويقال بل هو الغِرْس([3]). قال الشاعر:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])وقال قوم: شهود النّاقة: آثار موضع مَنْتَجِها من دمٍ أو سَلَىً. والشَّهيد: القتيل في سبيل الله، قال قومٌ: سمِّيَ بذلك لأنّ ملائكة الرحمة تشهده، أي تحضُره. وقال آخرون: سمِّي بذلك لسقوطه بالأرض، والأرض تسمَّى الشاهدة. والشاهد: اللِّسان، والشَّاهد: المَلَك. وقد جمعهما الأعشى في بيت:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])فشاهده: اللسان: وشاهد الله جلَّ ثناؤه، هو المَلَك، فأمَّا قوله جلَّ وعزَّ:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]، فقال أهلُ العِلم: معناه أَعلَمَ الله عزَّ وجلَّ، بيَّن اللهُ، كما يقال: شَهِدَ فلانٌ عند القاضي، إذا بيَّنَ وأعلَمَ لمن الحقُّ وعلى مَنْ هو. وامرأةٌ مُشْهِد، إِذا حضر زوجها، كما يقال للغائب زوجُها: مُغِيب. فأمَّا قولهم أشْهَدَ الرّجُلُ، إِذا مَذَى، فكأنَّهُ  محمولٌ على الذي ذكرناه من الماء الذي يخرج على رأس المولود.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الشُّهْد: العسلُ في شَمَعِها؛ ويجمع على الشِّهاد. قال:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])(شهر) الشين والهاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على وضوحٍ في الأمر وإِضاءة. من ذلك الشَّهر، وهو في كلام العرب الهِلال، ثمَّ سمِّي كلُّ ثلاثين يوماً باسم الهلال، فقيل شهر. قد اتَّفق فيه العربُ والعجم؛ فإنَّ العجم يسمُّون ثلاثين يوماً باسم الهلال في لغتهم. والدليل على هذا قولُ ذي الرّمّة:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])والشُّهرة: وضوح الأمر. وشَهَرَ سيفَه، إِذا انتضاه. وقد شُهِر فلانٌ في الناس بكذا، فهو مشهور، وقد شَهَرُوه. ويقال: أَشْهَرْنا بالمكان، إِذا أَقَمنا به شهراً. وشَهْرانُ: قبيلة.
(شهق) الشين والهاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك جبلٌ شاهِق، أي عال. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك الشَّهيق: ضدّ الزَّفير؛ لأنَّ الشَّهيق ردُّ النّفَس، والزّفير إخراج النَفَس. والأصل في ذلك ما ذكرناه. وقال بعضهم: فلان ذو شاهقٍ، إِذا اشتدَّ غضبُه. ولعلَّه أن *يكون مع ذلك صوت.
(شهل) الشين والهاء واللام أصلٌ في بعض الألوان، وهي الشُّهْلة في العين، وذلك أن يَشُوبَ سوادَها زُرْقة.
ومما ليس في هذا الباب: امرأةٌ شهلة، قالوا: هي النَّصَف العاقلة. قالوا: وذلك اسمٌ لها خاصّةً، لا يوصَف به الرجل. كذا قال أهل اللُّغة. فأمَّا العرب فقد سمَّت بشَهْل، وهو الفِند الزِّمَّانيّ، يقال إنّ اسمَه شَهْل بن شيبان.
ومما شذَّ أيضاً: المشاهَلة: المُشَارَّة، وأظنُّ الشين مبدلةً من جيم. وكذلك قولهم للحاجَةِ: شهلاء، وهو من باب الإبدال، والأصل الكاف: الشَّكْلاء.
(شهم) الشين والهاء والميم أصلٌ يدلُّ على ذَكاء. يقال من ذلك: رجلٌ شَهْمٌ.  وربَّما قالوا للمذعور: مَشهوم، وهو قياسٌ صحيح لأنَّه إذا تَفَزَّعَ بَدَا ذكاءُ قلبِه([8]). ويقولون: إنَّ الشَّهامَ السِّعلاة. فإنْ صحَّ هذا فهو أيضاً من الذكاء. والشَّيهم: القنفذ؛ وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب. وفيه يقول الأعشى:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) الصراد: ريح باردة مع ندى.
([2]) في الأصل: "لأنه ما"
([3]) في الأصل : "الفرس"، صوابه في المجمل واللسان. والغِرس، بكسر الغين: جلدة رقيقة تخرج مع الولد عند خُروجه.
([4]) لحميد بن ثور الهلالي، كما في اللسان (شهد).
([5]) ديوان الأعشى 133، واللسان (شهد).
([6]) لأمية بن أبي الصلت، وقد سبق إنشاده وتخريجه في (2: 312).
([7]) ديوان ذي الرمة 671، وأنشد عجزه في اللسان (شهر).
([8]) في الأصل: "إذا تفرع ذكاء قلبه".
([9]) ديوان الأعشى 95 واللسان (شهم).
 ـ

##### Türkçe

(Şîn, Hâ ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)

(**شهو**) **الشين** ve **الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الشّهوة**’dir. Denir: **رجلٌ شَهْوانُ**; ve **شيءٌ شَهِيّ**.

(**شهب**) **الشين** ve **الهاء** ve **الباء** tek bir asıldır; bir şeydeki siyahlıktan bir şey ile birlikte olan beyazlığa delâlet eder; **الشُّهبةُ** hâlis bir beyazlık olmaz. Bundan: atta **الشُّهبة**; o, kendisine siyahlık karışan bir beyazlıktır. Ve denir: **كَتِيبةٌ شَهباء**; eğer onun üst tarafı demirin beyazlığı ise. Ve soğuk ve **الصُّرَّاد**([1]) sahibi gün için: **أشهبُ**; ve **الليلة الشّهباءُ** denir. Ve denir: **اشهابَّ الزَّرْع**; eğer olgunlaşıp kurudu ve onun aralarında bir şey yeşil kaldı ise. Ve bâbdan: **الشِّهاب**; o, parlayan bir ateş alevdir. Ve şüphesiz falan kimse **لَشِهابُ حربٍ**’dır; bu, onda bilinen, meşhur olduğu zaman; parlayan yıldızların şöhreti gibi. Ve denir: **النّصل الأشهبَ**; o, hafif bir törpüleme ile törpülenmiş olup da siyahlığı gitmiş olandır. Ve denir: **الشّهاب** parlak süt’tür; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun suyu([2]) çoğalmış, böylece başka bir renk ile karışan beyazlık gibi olmuştur.

(**شهد**) **الشين** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; hazır bulunmaya, bilmeye ve bildirmeye delâlet eder; onun dallarından hiçbir şey, zikrettiğimiz şeyin dışına çıkmaz. Bundan: **الشَّهادة**; hazır bulunma, ilim ve bildirme olarak zikrettiğimiz asılları toplar. Denir: **شَهد يشهد شهادةً**. Ve **المَشهد**: insanların hazır bulunduğu yer.

Ve bâbdan: **الشُّهود**; **الشاهد**’in cem‘idir; o, çocuk doğduğu zaman çocuğun başı üzerinde çıkan sudur; ve denir ki bilakis o **الغِرْس**’tir([3]). Şair dedi:
فجاءَت بمثل السّابرِي تَعجَّبُوا  *** لهُ والثَّرَى ما جفَّ عنه شُهودها([4])
Bir kavim dedi: **شهود النّاقة**; onun doğurduğu yerin izleridir; kandan yahut **سَلَىً**’dan. Ve **الشَّهيد**: Allah yolunda öldürülen. Bir kavim dedi: bununla adlandırıldı; çünkü rahmet melekleri onu **تشهده** eder; yani ona hazır bulunur. Başkaları dedi: bununla adlandırıldı; çünkü yere düşmesi sebebiyledir; ve yer **الشاهدة** diye adlandırılır. Ve **الشاهد**: dil; ve **الشَّاهد**: melek. A‘şâ ikisini bir beyitte cem‘ etti:
فلا تحسَِبَنّي كافراً لك نعمةً *** عَلَى شاهِدِي يا شاهِدَ اللهِ فاشْهَدِ([5])
Onun **شاهده**’si: dil’dir; ve Allah’ın şahidi—celâl ve sena O’nundur—o, melek’tir. Amma O’nun—celâl ve عز O’nundur—şu sözü:
﴿شَهِدَ الله أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُو﴾  [آل عمران 18]
İlim ehli dedi: bunun mânası: Allah عزّ وجلّ bildirdi; Allah açıkladı; denildiği gibi: falan kimse kadı yanında **شَهِدَ** etti; eğer açıkladı ve bildirdi ise, hak kimin için ve kimin aleyhinedir. Ve **امرأةٌ مُشْهِد**; eğer kocası hazır bulunmuş ise; denildiği gibi kocası gaip olana: **مُغِيب**. Amma onların “**أشْهَدَ الرّجُلُ**” sözü; eğer mezi geldi ise; sanki, doğanın başı üzerinde çıkan sudan zikrettiğimiz şeye hamledilmiştir.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الشُّهْد**; baldır, onun mumu içinde; ve **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur. Dedi:
إلى رُدُحٍ من الشِّيزَى مِلاءٍ  *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([6])

(**شهر**) **الشين** ve **الهاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; işte açıklığa ve aydınlanmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّهر**; o, Arapların كلامında **الهِلال**’dir; sonra her otuz gün, hilâlin adıyla adlandırıldı; böylece **شهر** denildi. Araplar ve Acem bunda ittifak etmiştir; çünkü Acem, dillerinde otuz günü hilâlin adıyla adlandırırlar. Bunun delili, Zü’r-Rumme’nin sözü:
فأَصْبَحَ أَجْلَى الطرفِ ما يستزيدُهُ *** يَرَى الشَّهرَ قبلَ الناسِ وهو نحيلُ([7])
Ve **الشُّهرة**: işin açıklığıdır. Ve **شَهَرَ سيفَه**; eğer onu kınından çekti ise. Ve falan kimse, insanlar içinde bununla **شُهِر** olmuştur; o hâlde o **مشهور**’dur; ve onu **شَهَرُوه**. Ve denir: **أَشْهَرْنا بالمكان**; eğer orada bir ay ikamet ettiysek. Ve **شَهْرانُ**: bir kabiledir.

(**شهق**) **الشين** ve **الهاء** ve **القاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Bundan: **جبلٌ شاهِق**; yani yüksek. Sonra bundan **الشَّهيق** türetildi: **الزَّفير**’in zıddıdır; çünkü **الشَّهيق** nefesi geri çevirmektir; ve **الزّفير** nefesi çıkarmaktır. Bunun aslı, zikrettiğimiz şeydir. Bazıları dedi: falan kimse **ذو شاهقٍ**’dır; eğer onun öfkesi şiddetlendi ise. Ve belki bununla birlikte bir ses *olur.

(**شهل**) **الشين** ve **الهاء** ve **اللام** bazı renklerde bir asıldır; o, gözde **الشُّهْلة**’dir; bu da, onun siyahlığına bir maviliğin karışmasıdır.

Ve bu bâbda olmayan şeylerden: **امرأةٌ شهلة**. Dediler: o, yarım akıllı olandır. Dediler: bu, ona mahsus bir isimdir; erkek bununla vasfedilmez. Dil ehli böyle dedi. Amma Arap, **شَهْل** ile isimlendirmiştir; o, **الفِند الزِّمَّانيّ**’dir; denir ki onun adı **شَهْل بن شيبان**’dır.

Ve yine şâz olan şeylerden: **المشاهَلة**: **المُشَارَّة**’dir; ve zannederim ki **الشين** bir **جيم**’den بدل edilmiştir. Ve yine onların ihtiyaç için “**شهلاء**” demeleri; bu, ibdâl bâbındandır; ve asıl **الكاف**’tır: **الشَّكْلاء**.

(**شهم**) **الشين** ve **الهاء** ve **الميم** bir asıldır; zekâya delâlet eder. Bundan denir: **رجلٌ شَهْمٌ**. Ve bazen korkutulmuş kimseye **مَشهوم** derler; ve bu sahih bir قياس’tır; çünkü o, korkuya kapıldığı zaman kalbinin zekâsı([8]) ortaya çıkar. Ve derler: **الشَّهام** **السِّعلاة**’dır. Eğer bu sahih ise, o da zekâdandır. Ve **الشَّيهم**: kirpidir; ve bâbın قياس’ından olması uzak değildir. A‘şâ onda şöyle der:
لَئِنْ جَدَّ أسبابُ العداوةِ بيننا  *** لترتَحِلَنْ منِّي على ظهر شَيهمِ([9])
Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ـ
([1]) **الصراد**: çiğ ile birlikte soğuk rüzgâr.
([2]) Asılda: “لأنه ما”
([3]) Asılda: “**الفرس**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغِرس**—**الغين**’in kesresiyle—çocuk çıktığı zaman onunla birlikte çıkan ince bir deridir.
([4]) **حميد بن ثور الهلالي**’nindir; **اللسان**’da (**شهد**) olduğu gibi.
([5]) **ديوان الأعشى** 133; ve **اللسان** (**شهد**).
([6]) **أمية بن أبي الصلت**’indir; ve daha önce (2: 312)’de okunmuş ve tahric edilmiştir.
([7]) **ديوان ذي الرمة** 671; ve onun ikinci mısraı **اللسان**’da (**شهر**) okunmuştur.
([8]) Asılda: “إذا تفرع ذكاء قلبه”.
([9]) **ديوان الأعشى** 95 ve **اللسان** (**شهم**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ه و
طعام شهي وقد شهو وأشهيته ورجل شهوان من قوم شهاوي‏.‏
وتمنى وتشهى عليّ كذا‏.‏
وتشهت عليه امرأته فأشهاها‏.‏

##### Türkçe

ش ه و
**طعام شهي**: iştah açıcı yemek; ve **قد شهو**: iştahı oldu; ve **أشهيته**: onu iştahlandırdım; ve **رجل شهوان**: iştahlı (şehvetli) bir adam; **من قوم شهاوي**: **شهاوي** bir kavimdendir.‏
Ve temenni etti; ve **تشهى عليّ كذا**: bana karşı şunu arzuladı.‏
Ve **تشهت عليه امرأته**: karısı ona karşı arzuladı; böylece **فأشهاها**: onu iştahlandırdı.‏

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ه و * * الشَّهْوَةُ * معروفة وطعام * شَهِيٌّ * أي مشتهى قلت هو فعيل بمعنى مفعول من * شَهِيتَ * الشيء إذا * اشْتَهَيْتُهُ * ورجل * شَهَوانُ * للشيء و * شَهِيتُ * الشيء بالكسر * أَشْهاهُ شَهْوةً * اشتهيته و * تَشَهَّى * عليه كذا وهذا شيء * يُشَهِّي * الطعام أي يحمل على اشتهائه

##### Türkçe

* ش ه و * **الشَّهْوَةُ**: bilinir; ve yemek: **شَهِيٌّ**, yani iştah edilen. Dedim ki: o, **شَهِيتَ**’den “mef‘ûl” mânasında “fa‘îl”dir; **شَهِيتَ** şey’i, onu **اشْتَهَيْتُهُ** olduğun zaman. Ve adam: şey için **شَهَوانُ**. Ve **شَهِيتُ** şey’i kesre ile; **أَشْهاهُ شَهْوةً**: onu iştah ettim. Ve **تَشَهَّى**: onun üzerine şöyle şöyle. Ve bu, bir şeydir: **يُشَهِّي** yemeği; yani onun iştah edilmesine sevk eder.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!شَهيَهُ ، كرَضِيَهُ ودَعاهُ ) ، *!يَشْهاهُ *!يَشْهُوهُ *!شَهْوةً ، الأَخيرَةُ لغةٌ عن أَبي زيْدٍ ، ( *!واشْتَهاهُ *!وتَشَهَّاهُ : أَحَبَّهُ ورَغِبَ فيه ) .
في المِصْباح : الشَّهْوةُ اشْتِياقُ النَّفْسِ إلى الشيءِ ، والجَمْعُ *!شَهَواتٌ *!وأَشْهِيةٌ .
قال الرَّاغبُ : أَصْلُ *!الشَّهْوةِ نُزوعُ النَّفْس إلى ما تُريدُه وذلكَ في الدُّنيا ضَرْبانِ : صادِقَةٌ وكاذِبَةٌ ، فالصادِقَةُ ما يختل البَدَن من دُوْنه كشَهْوةِ الطَّعامِ عنْدَ الجُوعِ ؛ والكاذِبَةُ ما لا يختل مِن دُوْنه وقد يُسَمَّى *!المُشْتَهى شَهْوةٌ ، وقد يقالُ للقُوَّة التي *!تشتهي الشَّيءَ شَهْوةٌ ؛ وقوْلُه تعالى : ﴿زيَّن للنَّاسِ حُبّ *!الشَّهَواتِ﴾ يَحْتَمِل *!الشَّهْوَتَيْن ؛ وقوْلُه عزَّ وجلَّ : ﴿واتَّبعُوا *!الشَّهَوات﴾ ، فهذا مِن الشَّهَواتِ الكاذِبَةِ ومِن *!المُشْتهيات المُسْتَغْنى عنها ، انتَهَى .
*!والشَّهْوةُ الخفِيَّةُ : كلُّ شيءٍ من المَعاصِي يضْمِرُه صاحِبُه ويصرُّ عليه وإن لم يَعْمَلْ ، وقيلَ : حُبُّ اطِّلاعِ الناسِ على العَمَل .
وقَوْله تعالى : ﴿وحِيلَ بَيْنهم وبينَ ما *!يَشْتَهُون﴾ ، أَي يَرْغَبُون فيه من الرجوع إلى الدنيا .
( ورجُلٌ *!شَهِيٌّ ) ، كغَنِيَ ، ( *!وشَهْوانُ *!وشَهْوانِيُّ ) : إذا كانَ شَديدَ *!الشَّهْوةِ ؛ ومنه قَوْل رابعة : يا *!شَهْوانِيُّ .

( وهي *!شَهْوَى ، ج *!شَهاوَى ) ، كسَكارَى . يقالُ : قومٌ *!شَهاوَى ، أَي ذَوُو شَهْوةٍ شَديدَةٍ للأَكْلِ ؛ وقالَ العَّجاج :
فهِيَ *!شَهاوَى وهو *!شَهْوانيُّ ( *!وأَشْهاهُ : أَعْطاهُ *!مُشْتهاهُ .
( و ) *!أَشْهاهُ : ( أَصابَهُ بعَيْنٍ ) ، مَقْلوبُ أشآه .
( *!وتَشَهَّى ) على فلانٍ كذا : ( اقْتَرَحَ *!شَهْوَةً بَعْدَ شَهْوةٍ .
( ورجُلٌ *!شاهِي البَصَرِ ) : أَي ( حديدُهُ ) ، مَقْلوبُ شائِه البَصَرِ ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( ومُوسَى *!شَهَواتٍ : شاعِرٌ م ) مَعْروفٌ ، هو مُوسَى بنُ يَسارٍ مَوْلَى بَني تيمٍ ، لُقِّبَ به بقوْلِه ليَزِيد بنِ معاوِيَةَ :
لسْتَ منَّا وليسَ خالك منَّا
يا مُضَيّع الصَّلاة *!للشَّهَواتِ ( *!وشَاهاهُ ) *!مُشاهاةً : ( أَشْبَهَهُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الشَّهْوةُ كما تُجْمَعُ على *!شَهَواتٍ تُجْمَعُ على *!أَشْهِيَةٍ ؛ كما في المِصْباح ؛ وعلى *!شُهاً كغُرفٍ ؛ نقلَهُ أَبو حيَّان في شرْحِ التَّسْهيل ؛ وأَنْشدَ لامْرأَةٍ من بَني نَصْر بنِ معاوِيَةَ :
فلولا *!الشُّهَى والله كنتِ جديرةً
بأن أترك اللّذات في كل مشهدِثم قالَ : والنّحاةُ لم يذْكرُوا جَمْع فَعْلَة مُعْتَل اللام على فُعَلِ .
قلْتُ : وهو جَمْعٌ نادِرٌ ونَظِيرُه صَهْوَة وصُهاً كما سَيأتي .
وماءٌ *!شَهِيّ : لذيذٌ زِنَةً ومعْنى .
وما *!أَشْهَاها وما أَشْهاني لها ؛ قالَ سِيْبَوَيْه ؛ إذا قلْتَ ما *!أَشْهَاها إليَّ فإنَّما تُخْبِرُ أنَّها *!مُتَشَهَّاةٌ ، وكأنَّه على *!شُهِيَ ، وإن لم يُتَكَلَّمْ به ، فما *!أَشْهَاها كما أَحْظَاها ، وإذا قلْتَ : ما *!أَشْهَانِي فإنَّما تُخْبرُ أنَّك شاهٍ .

وهذا شيءٌ *!يُشَهِّي الطَّعامَ : أَي يحمِلُ على اشتهائه ، نقلَهُ الجوهريُّ .
*!والمُشْتَهَى : الشَّهْوَةُ .
وقَصْرُ *!المشتهى : في رَوْضةِ مِصْر خربَ الآن ، وفيه يقولُ سيدي عُمَر بنُ الفارِضِ ، قدِّسَ سِرُّه :
وطنِي مِصْر وفيها وَطَرِي
ولنَفْسِي *!مُشْتهاها مشتهاها *!والشاهِيَةُ : *!الشَّهْوةُ ، مصْدَرٌ كالعاقِبَةِ .
ورجُلٌ *!شَهَّاءٌ : كثيرُ *!الشَّهْوةِ .
وقال ابنُ الأعرابي : *!شَاهاهُ في إصابةِ العَيْن ، وشَاهاهُ إذا مازَحَهُ .
*!وشُها ، بالضمِ مَقْصوراً بالكَسْر : قَرْيةٌ أَسْفل المَنْصورةِ في البَحْرِ الصَّغيرِ ، وقد وَرَدْتُها .
(

##### Türkçe

: ( ve **شَهيَهُ ، كرَضِيَهُ ودَعاهُ** ) , **يَشْهاهُ** **يَشْهُوهُ** **شَهْوةً**; sonuncusu Ebû Zeyd’den bir lehçedir; ( **واشْتَهاهُ** **وتَشَهَّاهُ** : onu sevdi ve ona rağbet etti ) .

**المِصْباح**’da: **الشَّهْوةُ** nefsin şeye iştiyakıdır; çoğulu **شَهَواتٌ** ve **أَشْهِيةٌ**’dir.

Râgıb dedi: **الشَّهْوةِ**’nin aslı, nefsin istediği şeye yönelmesidir; bu da dünyada iki kısımdır: doğru ve yalancı. Doğru olan, onsuz bedenin bozulduğu şeydir; açlık anında yemeğin şehveti gibi. Yalancı olan ise onsuz bozulmayan şeydir. **المُشْتَهى**’ya şehvet denilebilir; ve şeye **تشتهي** olan kuvvete de şehvet denilebilir. Yüce Allah’ın sözü: ﴿insanlara **الشَّهَواتِ** sevgisi süslü gösterildi﴾ iki **الشَّهْوَتَيْن**’i ihtimal eder. Aziz ve celil olanın sözü: ﴿**الشَّهَوات**’a uydular﴾ ise, bu yalancı şehvetlerdendir ve kendilerinden müstağni olunan **المُشْتهيات**’tandır; bitti.

**والشَّهْوةُ الخفِيَّةُ**: sahibinin içinde gizlediği ve işlemese bile üzerinde ısrar ettiği her bir masiyet; ve denildi ki: insanların amele muttali olmasını sevme.

Yüce Allah’ın sözü: ﴿onların ile **يَشْتَهُون** olan şey arasına engel konuldu﴾, yani dünyaya dönmekten ona rağbet ederler.

( ve bir adam **شَهِيٌّ** ), **غَنِيَ** gibi; ( **وشَهْوانُ** **وشَهْوانِيُّ** ): şiddetli **الشَّهْوةِ** sahibi olduğunda; bundan Râbia’nın sözü: ya **شَهْوانِيُّ**.

( ve o **شَهْوَى**’dır, çoğulu **شَهاوَى** ), **سَكارَى** gibi. Denilir: bir kavim **شَهاوَى**, yani yemeğe şiddetli şehvet sahipleri; ve el-‘Accâc dedi:
فهِيَ **شَهاوَى** وهو **شَهْوانيُّ** ( **وأَشْهاهُ**: ona **مُشْتهاهُ**’sını verdi.

( ve ) **أَشْهاهُ**: ( ona göz değdirdi ), **أشآه**’ın kalbidir.

( **وتَشَهَّى** ) falana şöyle şöyle: ( **شَهْوَةً بَعْدَ شَهْوةٍ** teklif etti.

( ve bir adam **شاهِي البَصَرِ** ): yani ( keskinidir ); **شائِه البَصَرِ**’in kalbidir; onu Cevherî nakletti.

( ve **مُوسَى شَهَواتٍ**: tanınmış bir şair, m ) o, Benî Teym’in mevlâsı Mûsâ b. Yesâr’dır; Yezîd b. Muâviye’ye şu sözü sebebiyle bununla lakaplandı:
لسْتَ منَّا وليسَ خالك منَّا
يا مُضَيّع الصَّلاة **للشَّهَواتِ** ( **وشَاهاهُ** ) **مُشاهاةً**: ( ona benzedi ) .

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır:
**الشَّهْوةُ** nasıl **شَهَواتٍ** üzerine cem‘ olunursa **أَشْهِيَةٍ** üzerine de cem‘ olunur; **المِصْباح**’da olduğu gibi; ve **شُهاً** üzerine de, **غُرفٍ** gibi; bunu Ebû Hayyân **شرْحِ التَّسْهيل**’de nakletti; ve Benî Nasr b. Muâviye’den bir kadına ait olarak şu beyti okudu:
فلولا **الشُّهَى** والله كنتِ جديرةً
بأن أترك اللّذات في كل مشهدِ
Sonra dedi: nahivciler, lâmı illetli **فَعْلَة**’nin **فُعَلِ** üzerine cem‘ini zikretmediler.
Ben dedim: bu nadir bir cem‘dir; benzeri **صَهْوَة** ve **صُهاً**’dır; ileride geleceği gibi.

**شَهِيّ** su: lezzetli; vezin ve mânâca.

Ve **ما أَشْهَاها** ve **ما أَشْهاني لها**; Sîbeveyh dedi: **ما أَشْهَاها إليَّ** dediğinde ancak onun **مُتَشَهَّاةٌ** olduğunu haber verirsin; sanki **شُهِيَ** üzerinedir, onunla konuşulmamış olsa bile. Öyleyse **ما أَشْهَاها** tıpkı **أَحْظَاها** gibidir. Ve **ما أَشْهَانِي** dediğinde ancak senin **شاهٍ** olduğunu haber verirsin.

Ve bu, yemeği **يُشَهِّي** olan bir şeydir: yani onu iştihâ etmeye sevk eder; bunu Cevherî nakletti.

**والمُشْتَهَى**: **الشَّهْوَةُ**’dir.

**المشتهى** kasrı: Mısır’ın ravzasında, şimdi harap; ve onda efendim Ömer b. el-Fârıd, sırrı takdis olunsun, şöyle der:
وطنِي مِصْر وفيها وَطَرِي
ولنَفْسِي **مُشْتهاها** مشتهاها **والشاهِيَةُ**: **الشَّهْوةُ**; **العاقِبَةِ** gibi bir masdardır.

Ve bir adam **شَهَّاءٌ**: **الشَّهْوةِ**’si çok.

İbnü’l-A‘râbî dedi: göz değdirmede **شَاهاهُ**; ve onunla şakalaştığında **شَاهاهُ**.

**وشُها**, damme ile, kesre ile maksûr olarak: küçük denizde el-Mansûra’nın aşağısında bir köydür; ona vardım.

(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

١
1 شَهِيَهُ ذ and شَهَاهُ : see 8. -A2- شَهَا, aor. شَهُوَ ; and شَهِىَ, aor. شَهَوَ ; inf. n. شَهْوَةٌ; It [food &c.] was good, sweet, pleasant, or the like. (MA. [But this, the only meaning there assigned to these two verbs, I do not find elsewhere.])

شَهَّيْتُهُ
2 شَهَّيْتُهُ ذ [I made him, or caused him, to desire, to long, or to desire eagerly]. (Msb.) ― -b2- [And شهّى It excited desire, longing, eager desire, or appetence. For ex., in art. سمق in the K, يُشَهِّى is said of the سُمَّاق, or berry of the sumach, meaning It excites appetence.] ― -b3- And شهّى الشَّىْءَ He, or it, caused the thing to be desired, longed for, or desired eagerly: made it to be good, sweet, pleasant, or the like. (MA.) One says, هٰذَا شَىْءٌ يُشَهِّى الطَّعَامَ i. e. [This is a thing that causes the food to be desired, &c.; that makes it sweet, &c.; or] that incites to desire, or eager desire, of the food. (S, TA.) ― -b4- [And accord. to an explanation of the inf. n., تَشْهِيَةٌ, in the KL, شهّاهُ seems to signify also He said to him, I will give to thee what thou desirest, longest for, or eagerly desirest; agreeably with a rendering of the verb alone, as on the authority of that work, by Golius.]

شاهاهُ
3 شاهاهُ ذ , (K, TA,) inf. n. مُشَاهَاةٌ, (TA,) He was, or became, like him; he resembled him. (K, TA.) -A2- Also He jested, or joked, with him: (IAar, TA:) [and] so هَاشَاهُ. (K in art. هشو.) ― -b2- And accord. to IAar, it is also used in relation to the smiting action of the [evil] eye [perhaps meaning He vied with him in smiting with the evil eye: see also 4]. (TA.)

اشهاهُ
4 اشهاهُ ذ He gave him what he desired or eagerly desired. (K.) ― -b2- And He smote him with an [evil] eye: (K:) in this sense [said to be] formed by transposition from أَشَاهَهُ. (TA.) -A2- مَا أَشْهَاهَا اـِلَىَّ means that she is desired, or eagerly desired, [i. e. How great an object of desire is she to me!] as though it were from شُهِىَ, though this was not said: and مَا أَشْهَانِى لَهَا means that thou art desiring, or eagerly desiring, [i. e. How desirous, or eagerly desirous, am I of her!] so says Sb. (TA.)

تشهّى
5 تشهّى ذ He demanded with repeated desire. (K, TA.) So in the saying, (TA,) تشهّى عَلَى فُلَانٍ كَذَا (S, TA) [He demanded with repeated desire, of such a one, such a thing]. ― -b2- See also what next follows.

اشتهاهُ
8 اشتهاهُ ذ (S, &c.) He desired it, or longed for it: (Msb:) he loved it; and desired it, or wished for it: (K:) or he desired it eagerly, or intensely: (M in art. فرس: [see an ex. in a poetical citation voce فَرَّسَ:]) and ↓ شَهِيَهُ, (S, Msb, K,) aor. شَهَوَ ; (Msb, K;) as also ↓ شَهَاهُ, aor. شَهُوَ ; (AZ, Msb, K;) inf. n. شَهْوَةٌ (S, TA) and شَاهِيَةٌ, which last is an inf. n. [of a rare class] like عَاقِبَةٌ; (TA;) signifies the same: (S, Msb, K:) and so does ↓ تشهّاهُ. (K.) [See what next follows.]

شَهْوَةٌ
شَهْوَةٌ ذ [mentioned above as an inf. n.] is a word of well-known meaning; (S;) Desire, or longing, or yearning, of the soul for a thing; (Er-Rلghib, Msb, TA;) [meaning for a thing gratifying to sense: or eager, or intense, desire; particularly for such a thing; for] it has a more intensive signification than اـِرَادَةٌ; and the intelligent agree in opinion that it is not commendable: (M in art. فرس:) [being either lawful or unlawful, it may be rendered as above: or appetite: or appetence: or lust: or carnal lust:] in the present state of existence, it is of two sorts, صَادِقَةٌ [i. e. true], and كَاذِبَةٌ [i. e. false]; the former being that without which the body becomes in an unsound state, as the شَهْوَة [or desire &c.] for food on the occasion of hunger; and the latter being that without which the body does not become in an unsound state: and sometimes it is applied to the object of desire &c., or thing desired &c.: (Er-Rلghib, TA:) and agreeably with this last explanation the first of the following pls. is used in the Kur iii. 12: (Ksh, Bd, Jel:) sometimes also it is applied to the faculty to which a thing is made an object of desire &c.: (Er-Rلghib, TA:) [also, to the gratification of venereal lust; thus in the K in art. شفر; see شَفِرَتْ and شَفِرَةٌ:] the pl. is شَهَوَاتٌ (Msb, TA) and أَشْهِيَةٌ and شُهًى; the last mentioned by AHei, and a rare instance of a pl. of the measure فُعَلٌ from a sing. of the measure فَعْلَةٌ having an infirm letter for its last radical, like جُهًى pl. of جَهْوَةٌ [and like قُرًى pl. of قَرْيَةٌ]. (TA.) [الشَّهْوَتَانِ means The two appetites, that of the stomach and that of the generative organ.] الشَّهْوَةُ الخَفِيَّةُ [The latent desire &c.] mentioned in a trad. is said to be any act of disobedience which one conceives in his mind, and upon which he resolves: or one's seeing a beautiful young woman, and lowering his eyes, then looking with his heart, and imaging her to his mind, and so tempting himself. (JM.) [شَهْوَةُ الطِّينِ, lit. The longing for clay, is app. used as a general term for malacia: see حُمَّاضٌ.]

شَهْوَانُ
شَهْوَانُ ذ (S, Msb, K, TA) and ↓ شَهْوَانِىٌّ and ↓ شَهِىٌّ, (K, TA,) applied to a man, Desirous, or longing; (S, * Msb, * K, * TA;) or very desirous or longing; greedy; or voracious: (TA:) fem. (of the first, Msb) شَهْوَى: (Msb, K, TA:) pl. [of the first] شَهَاوَى, (K, TA,) like سَكَارَى [pl. of سَكْرَانُ]. (TA.) [See an ex. of the pl. in a verse cited voce جَرْدَبَانٌ.] One says, رَجُلٌ شَهْوَانُ لِلشَّىْءِ [A man desirous &c. of the thing]. (S.)

شَهْوَانِىٌّ
شَهْوَانِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

شَهِىٌّ
شَهِىٌّ ذ i. q. ↓ مُشْتَهًى (S, Msb) [i. e. Desired, longed for, or eagerly desired:] or pleasant, delicious, or sweet: (Msb, TA:) applied to food, (S,) and to water. (TA.) ― -b2- [Hence,] أَبُو الشَّهِىِّ (assumed tropical:) The بَرْبَط [or Persian lute]. (KL.) ― -b3- [And Golius adds, as on the authority of a gloss in a copy of the KL, (assumed tropical:) The water-melon (anguria).] -A2- See also شَهْوَانُ.

شَهَّآءٌ
شَهَّآءٌ ذ A man having much, or frequent, desire or longing or eager desire. (TA.) [See also شَهْوَانُ.]

شَاهٍ
شَاهٍ ذ [act. part. n. of 1; Desiring, or longing; &c.]. (Sb, TA.) -A2- شَاهِى البَصَرِ A man sharp of sight: (S, K:) formed by transposition from شَائِهُ البَصَرِ. (S.)

أَشْهَى
أَشْهَى ذ [More, and most, desirable, or pleasant or delicious or sweet]. One says, هُوَ أَشْهَى اـِلَىَّ مِنْ كَذَا [It is more desirable, or pleasant &c., to me, or in my estimation, than such a thing]. (Msb voce اـِلَى.) See also another ex. in a verse cited voce اـِلَى, in art. الو.

مُشْتَهًى
مُشْتَهًى ذ : see شَهِىٌّ. ― -b2- [Used as a subst., its pl. is مُشْتَهَيَاتٌ.]

##### Türkçe

١
1 **شَهِيَهُ** ذ ve **شَهَاهُ**: 8’e bak. -A2- **شَهَا**, muzâri‘i **شَهُوَ**; ve **شَهِىَ**, muzâri‘i **شَهَوَ**; mastarı **شَهْوَةٌ**; O [yiyecek vb.] iyi, tatlı, hoş, yahut benzeri idi. (MA. [Fakat bu iki fiile orada verilen tek mânâ olan bunu, başka yerde bulmuyorum.])

**شَهَّيْتُهُ**
2 **شَهَّيْتُهُ** ذ [Onu arzu eder kıldım, özler kıldım, yahut şiddetle arzu eder kıldım]. (Msb.) ― -b2- [Ve **شهّى** arzu, özlem, şiddetli arzu yahut iştihayı harekete geçirdi. Meselâ, K’de **سمق** maddesinde, **يُشَهِّى** **السُمَّاق** (sumak tanesi) hakkında söylenir; mânâsı: iştihayı harekete geçirir.] ― -b3- Ve **شهّى الشَّىْءَ**: O, yahut o (şey), şeyi arzu edilir, özlenir, yahut şiddetle arzu edilir kıldı: onu iyi, tatlı, hoş, yahut benzeri kıldı. (MA.) Şöyle denir: **هٰذَا شَىْءٌ يُشَهِّى الطَّعَامَ** yani [Bu, yemeği arzu edilir kılan vb.; onu tatlı kılan vb.; yahut] yemeğe arzuya, yahut şiddetli arzuya sevk eden. (S, TA.) ― -b4- [Ve KL’de mastar **تَشْهِيَةٌ**’nin bir açıklamasına göre, **شهّاهُ** ayrıca “Ona, ‘Sana arzu ettiğini, özlediğini, yahut şiddetle arzu ettiğini vereceğim’ dedi” mânâsına da gelir görünür; bu, fiilin tek başına, o eserin rivayetiyle Golius tarafından yapılan bir karşılığına uygun olarak.]

**شاهاهُ**
3 **شاهاهُ** ذ, (K, TA,) mastarı **مُشَاهَاةٌ**, (TA,) O, ona benzer oldu; ona benzedi. (K, TA.) -A2- Ayrıca: Onunla şakalaştı, yahut onunla latife yaptı: (IAar, TA:) [ve] böylesi **هَاشَاهُ**. (K, **هشو** maddesinde.) ― -b2- Ve IAar’a göre, [kötü] gözün vurma fiiliyle ilgili olarak da kullanılır [muhtemelen: kötü gözle vurmada onunla yarıştı; 4’e de bak]. (TA.)

**اشهاهُ**
4 **اشهاهُ** ذ Ona arzu ettiği yahut şiddetle arzu ettiği şeyi verdi. (K.) ― -b2- Ve onu bir [kötü] göz ile vurdu: (K:) bu mânâda [denildiğine göre] **أَشَاهَهُ**’dan yer değiştirme ile yapılmıştır. (TA.) -A2- **مَا أَشْهَاهَا اـِلَىَّ**: onun arzu edildiğini, yahut şiddetle arzu edildiğini ifade eder, [yani: Bana karşı ne büyük bir arzu nesnesidir!] sanki **شُهِىَ**’den imiş gibi; hâlbuki bu söylenmemiştir: ve **مَا أَشْهَانِى لَهَا**: senin arzu ettiğini, yahut şiddetle arzu ettiğini ifade eder, [yani: Ona karşı ne kadar arzulu, yahut şiddetle arzulu, benim!] Sb böyle der. (TA.)

**تشهّى**
5 **تشهّى** ذ Tekrarlanan arzu ile talep etti. (K, TA.) Şu sözde olduğu gibi, (TA,) **تشهّى عَلَى فُلَانٍ كَذَا** (S, TA) [Falancadan, tekrarlanan arzu ile, şöyle bir şeyi talep etti]. ― -b2- Ayrıca hemen sonra gelen şeye de bak.

**اشتهاهُ**
8 **اشتهاهُ** ذ (S, vb.) Onu arzu etti, yahut onu özledi: (Msb:) onu sevdi; ve onu arzu etti, yahut onu istedi: (K:) yahut onu şiddetle, yahut yoğun biçimde arzu etti: (M, **فرس** maddesinde: [**فَرَّسَ** maddesinde şiirden bir örneğe bak:]) ve ↓ **شَهِيَهُ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **شَهَوَ**; (Msb, K;) yine ↓ **شَهَاهُ**, muzâri‘i **شَهُوَ**; (AZ, Msb, K;) mastarı **شَهْوَةٌ** (S, TA) ve **شَاهِيَةٌ**, ki bu sonuncusu, **عَاقِبَةٌ** gibi [nadir bir sınıftan] bir mastardır; (TA;) aynı mânâyı ifade eder: (S, Msb, K:) ve ↓ **تشهّاهُ** da böyledir. (K.) [Hemen sonra gelen şeye bak.]

**شَهْوَةٌ**
**شَهْوَةٌ** ذ [yukarıda mastar olarak zikredilen] iyi bilinen mânâlı bir kelimedir; (S;) Nefsin bir şeye yönelik arzusu, özlemi, yahut iştiyakı; (Er-Rلghib, Msb, TA;) [mânâsı: duyulara hoş gelen bir şeye yönelik; yahut şiddetli, yahut yoğun arzu; özellikle böyle bir şeye yönelik; zira] **اـِرَادَةٌ**’dan daha şiddetli bir delâlete sahiptir; ve akıllılar, bunun övülmeye layık olmadığı hususunda görüş birliği ederler: (M, **فرس** maddesinde:) [helâl yahut haram oluşuna göre, yukarıdaki gibi çevrilebilir: yahut iştah: yahut iştiha: yahut şehvet: yahut cinsel şehvet:] mevcut varlık hâlinde iki çeşittir: **صَادِقَةٌ** [yani gerçek] ve **كَاذِبَةٌ** [yani yalancı]; birincisi, onsuz bedenin sağlıksız hâle geldiği şeydir; açlık vaktinde yemeğe yönelik **شَهْوَةٌ** [yahut arzu vb.] gibi; ikincisi ise, onsuz bedenin sağlıksız hâle gelmediği şeydir: ve bazen arzu nesnesine vb., yahut arzu edilen şeye vb. de uygulanır: (Er-Rلghib, TA:) ve bu son açıklamaya uygun olarak, aşağıdaki çoğulların birincisi Kur’ân’da iii. 12’de kullanılır: (Ksh, Bd, Jel:) bazen de, bir şeyin arzu nesnesi vb. kılındığı yetiye uygulanır: (Er-Rلghib, TA:) [ayrıca, cinsel şehvetin tatminine; böylece K’de **شفر** maddesinde; **شَفِرَتْ** ve **شَفِرَةٌ**’ye bak:] çoğulu **شَهَوَاتٌ** (Msb, TA) ve **أَشْهِيَةٌ** ve **شُهًى**’dır; sonuncusu AHei tarafından zikredilmiştir; son harfi illetli olan **فَعْلَةٌ** veznindeki bir tekilden, **فُعَلٌ** vezninde bir çoğulun nadir bir örneğidir; **جُهًى**, **جَهْوَةٌ**’nin çoğulu [ve **قُرًى**, **قَرْيَةٌ**’nin çoğulu] gibi. (TA.) [**الشَّهْوَتَانِ**: iki iştaha; mide ve üreme organınınki demektir.] Bir hadiste zikredilen **الشَّهْوَةُ الخَفِيَّةُ** [gizli arzu vb.]’nin, kişinin zihninde tasarladığı ve üzerine azmettiği her türlü isyan fiili olduğu söylenir: yahut kişinin güzel bir genç kadını görmesi, gözlerini indirmesi, sonra kalbiyle bakması ve onu zihninde tasavvur etmesi, böylece kendini ayartmasıdır. (JM.) [**شَهْوَةُ الطِّينِ**, lafzen “çamura özlem”, görünüşe göre malacia için genel bir terim olarak kullanılır: **حُمَّاضٌ**’a bak.]

**شَهْوَانُ**
**شَهْوَانُ** ذ (S, Msb, K, TA) ve ↓ **شَهْوَانِىٌّ** ve ↓ **شَهِىٌّ**, (K, TA,) bir erkeğe nispetle: Arzulayan, yahut özleyen; (S, * Msb, * K, * TA;) yahut çok arzulayan yahut özleyen; açgözlü; yahut obur: (TA:) müennesi (birincinin, Msb) **شَهْوَى**: (Msb, K, TA:) çoğulu [birincinin] **شَهَاوَى**, (K, TA,) **سَكَارَى** gibi [**سَكْرَانُ**’ın çoğulu]. (TA.) [Çoğulun bir örneği için **جَرْدَبَانٌ** maddesinde zikredilen beyte bak.] Şöyle denir: **رَجُلٌ شَهْوَانُ لِلشَّىْءِ** [şeye karşı arzulayan vb. bir adam]. (S.)

**شَهْوَانِىٌّ**
**شَهْوَانِىٌّ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**شَهِىٌّ**
**شَهِىٌّ** ذ ↓ **مُشْتَهًى** ile aynı mânâdadır (S, Msb) [yani: arzu edilen, özlenen, yahut şiddetle arzu edilen:] yahut hoş, lezzetli, yahut tatlı: (Msb, TA:) yemeğe uygulanır, (S,) ve suya da. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَبُو الشَّهِىِّ** (mecaz kabul edilerek:) **بَرْبَط** [yahut Fars lutu]. (KL.) ― -b3- [Ve Golius, KL’nin bir nüshasındaki bir haşiyeye dayanarak, (mecaz kabul edilerek:) “karpuz (anguria)”yı da ekler.] -A2- Ayrıca **شَهْوَانُ**’a da bak.

**شَهَّآءٌ**
**شَهَّآءٌ** ذ Çok, yahut sık, arzuya yahut özleme yahut şiddetli arzuya sahip bir adam. (TA.) [Ayrıca **شَهْوَانُ**’a da bak.]

**شَاهٍ**
**شَاهٍ** ذ [1’in ism-i fâili; arzulayan, yahut özleyen; vb.]. (Sb, TA.) -A2- **شَاهِى البَصَرِ**: Görüşü keskin bir adam: (S, K:) **شَائِهُ البَصَرِ**’den yer değiştirme ile yapılmıştır. (S.)

**أَشْهَى**
**أَشْهَى** ذ [daha, ve en, arzu edilir, yahut hoş yahut lezzetli yahut tatlı]. Şöyle denir: **هُوَ أَشْهَى اـِلَىَّ مِنْ كَذَا** [O, bana, yahut benim nazarımda, şöyle bir şeyden daha arzu edilir, yahut daha hoş vb.dir]. (Msb, **اـِلَى** maddesinde.) Ayrıca **اـِلَى** maddesinde, **الو** babında, zikredilen bir beyitteki başka bir örneğe de bak.

**مُشْتَهًى**
**مُشْتَهًى** ذ: **شَهِىٌّ**’ye bak. ― -b2- [İsim olarak kullanıldığında, çoğulu **مُشْتَهَيَاتٌ**’tır.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَهَا
شَهَا U شهِيَ A ( n. ac. شَهْوَة [ 1t ] ),
a.  Desired, longed, yearned, craved for.

شَهَّوَ
شَهَّوَ II ,
a.  Made to desire; excited.

شَاْهَوَ
شَاْهَوَ III ,
a.  Resembled.

أَشْهَوَ
أَشْهَوَ IV ,
a.  Satisfied, contented; gratified the desires of.

تَشَهَّوَ
تَشَهَّوَ V ,
a.  see I .

b.  [ 'Ala ], Importuned.

اِشْتَهَوَ
اِشْتَهَوَ VIII ,
a.  see I .

شَهْوَة
شَهْوَة [ 1t ] , ( pl. شَهَوَات ),
a.  Desire, longing, yearning, craving; appetite, passion.

شَهْوَى
شَهْوَى [ 1ya ],
a.  fem. of شَهْوَاْنُ 33 .

شَهِيّ
شَهِيّ [ 25 ],
a.  see 33 (a) .

شَهْوَان
شَهْوَان [ 33 ] ,  شَهْوَانِيّ [ 33yi ] , ( pl. شَهَاوَى [ 22ya ] ),
a.  Desiring, longing for; greedy; covetous.

b.  Sensual, voluptuous.

اِشْتِهَآء
اِشْتِهَآء [ N. Ac.
a.  VIII],  see 1t .

##### Türkçe

شَهَا
**شَهَا** U **شهِيَ** A (mastar-isim: **شَهْوَة** [ 1t ]),
a. Arzuladı, özledi, hasret çekti, istedi.

شَهَّوَ
**شَهَّوَ** II,
a. Arzu ettirdi; tahrik etti.

شَاْهَوَ
**شَاْهَوَ** III,
a. Benzedi.

أَشْهَوَ
**أَشْهَوَ** IV,
a. Tatmin etti, hoşnut etti; (birinin) arzularını giderdi.

تَشَهَّوَ
**تَشَهَّوَ** V,
a. I’e bak.

b. [ 'Ala ], ısrarla istedi.

اِشْتَهَوَ
**اِشْتَهَوَ** VIII,
a. I’e bak.

شَهْوَة
**شَهْوَة** [ 1t ], (çoğul: **شَهَوَات**),
a. Arzu, özlem, hasret, istek; iştah, tutku.

شَهْوَى
**شَهْوَى** [ 1ya ],
a. **شَهْوَاْنُ** 33’ün müennesi.

شَهِيّ
**شَهِيّ** [ 25 ],
a. 33 (a)’ya bak.

شَهْوَان
**شَهْوَان** [ 33 ], **شَهْوَانِيّ** [ 33yi ], (çoğul: **شَهَاوَى** [ 22ya ]),
a. Arzulayan, özleyen; açgözlü; tamahkâr.

b. Şehvânî, zevk düşkünü.

اِشْتِهَآء
**اِشْتِهَآء** [ N. Ac. VIII],  **شَهْوَة** [ 1t ]’ye bak.
