# شوب (ش-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Karışık içkidir

- Harfler: ش - و - ب
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَشَوْبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | لَفَعْلًا | Karışım | 1 | 1 | [37:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/ayet/37:67.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hümem kömür demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شوب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md), [مزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC.md), [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir maddenin, sıvının veya nesnenin saflığını bozacak şekilde içine yabancı bir unsurun katılması, karıştırılması |
| Çekirdek Özet 2 | Saf halin bozulması, cehennem azabında zakkum gıdasının kaynar suyla melezlenerek dayanılmaz bir karışıma dönüştürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Saflık ve ihlas karşıtı olarak ontolojik veya ahlaki düzlemde unsurların birbirine karışarak özgün niteliğini yitirmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca hoş içeceklerin karışımı (bal veya şerbet) sayılarak cehennemdeki azap bağlamının yumuşatılması veya salt soyut niyet bozulmasına indirgenerek fiziksel tahribat boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شو | Dağılma, yayılma, kabarma veya yakıcı bir temasla ortaya çıkma; nitekim [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md) kökünde bir şeyi sergileyip ortaya çıkarma, [شوظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8.md) kökünde alevin yayılması, [شوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%83.md) kökünde batıcı ucun belirmesi ve [شوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A.md) kökünde ateşin tesiriyle nesnenin pişip başkalaşması görülür | ب | İçine girme, sızma ve kavrama niteliği taşıyan bâ harfinin eklenmesiyle soyut yayılma veya ısı etkisi, bir sıvının veya maddenin doğrudan içine yabancı bir unsurun girip nüfuz etmesi ve onunla melez bir karışım oluşturması anlamına daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; parçalama, çiğneme, ayrıştırma ve keskin temas | Nesnenin homojen yapısını bozan, araya girip bütünü bölen ilk müdahaleyi ve kesintiyi temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, ekleme | Araya giren veya dışarıdan gelen yabancı unsurun ana bünyeye eklenip tutturulmasını sağlar. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, kapalı alan | Eklenen unsurun nesnenin tam içine, mahremiyetine ve özüne nüfuz ederek hapsolmasını ifade eder. |
| شوب | Dışarıdan gelen yabancı bir parçanın nesnenin içine girerek ana bünyeye eklenmesi ve saflığı bozması | Parçalayıcı ve ayrıştırıcı bir etkiyle dıştan gelen nesnenin, bir şeyin iç bünyesine nüfuz edip onunla ayrışmaz biçimde kaynaşması ve nesnenin arılığını zedelemesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun şaraba veya süte karıştırılarak yoğunluğun bozulması; içeceklere tat veya kıvam vermek yahut saflığını gidermek üzere katılan bal ve benzeri her türlü karışım unsuru. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî şarabın katkısızlığı ile karıştırılmış halini tasvir ederken kökü katkı maddesi anlamında kullanmıştır: وأطيب براح الشام جاءت سبيئة / معتقة صرفا وتلك شيابها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi deyimlerinde insanın hiçbir varlığının, hayrının veya ikramının bulunmadığını ifade etmek üzere bal ve süzme süt zıtlığıyla ما عنده شوب ولا روب darbımeseli kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga ve Dîvânü’l-Hüzeyliyyîn.

### Sami etimolojik katman

Arapça شوب kökü, iç bünyeye yabancı unsur katma, sulandırma ve karıştırma temel anlamını taşır. Sami dil ailesinin genelinde sıvılara müdahale etme ve saflığı bozma kavramı fonetik olarak komşu varyantlarla karşılanmakla birlikte, Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) bu kök doğrudan aynı üçlü biçimden ziyade ikincil biçimlerde veya [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) (ağarma, saçın rengine beyazın karışması) köküyle akraba bir semantik alan üzerinden gelişir. İbranicede sütün mayalanması veya bozulması bağlamındaki köklerle ve Süryanicede sıvıları seyreltme anlamındaki kullanımlarla fonetik bir yakınlık göze çarpar. Kökün Afro-Asyatik katmandaki asıl serüveni, homojen bir kütlenin içerisine başka bir unsur zerk edilerek tabiatının melezleştirilmesi eylemidir. Arapçada bu hareket, hem bal gibi lezzet verici bir katkıyı hem de kaynar su gibi tahrip edici bir katışığı anlatacak denli genişlemiş, ancak her iki durumda da aslî cevherin saflığını yitirmesi ortak semantik payda olarak korunmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شوب ve türevleri | Şarabın su ile, balın su ile karıştırılması; sütün mayalanmış haliyle veya suyla seyreltilmesi; safiyetin bozulması eylemi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki seyreltme ve renk karışması alanları | Akraba Sami dillerinde saflığın bozulması, beyazın siyaha karışması ([شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md)) ve sıvıların seyreltilmesi anlam öbekleriyle kesişir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve kesin denkliği gösteren düzenli ses karşılaştırması tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شوب | Anlamlı | Karıştırmak, saflığı bozmak | Sıvıya yabancı bir sıvı veya madde katmak; bal ve katkı maddesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer (Sâffât [37:67](https://lisan.digital/tr/ayet/37:67.md)) |
| [شبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Parlamak, tutuşmak, yükselmek | Ateşin parlaması, alevin yükselmesi veya atın şahlanması | Kur'an'da geçmez; ateşin ve hareketin şiddetlenmesi yönüyle dinamik bağ taşır |
| [وشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%A8.md) | Anlamlı | Ayak takımı, karışık topluluk | Farklı kabilelerden veya soylardan bir araya gelmiş homojen olmayan insan kalabalığı (أوشاب) | Kur'an'da geçmez; karışıklık ve heterojenlik anlamında شوب ile doğrudan anlamdaştır |
| [وبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B4.md) | Anlamlı | Benek, leke, karışık insan grubu | Tırnakta beliren beyaz lekeler; topraktaki seyrek bitkiler veya ayaktakımı kalabalık (أوباش) | Kur'an'da geçmez; saflığı bozan yabancı leke ve unsurlar yönüyle yakın anlamlıdır |
| [بشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [بوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B4.md) | Anlamlı | Kalabalıklaşmak, karışmak | İnsanların birbirine karışması, düzensiz ve karmaşık topluluk | Kur'an'da geçmez; insan unsurunun karışması yönüyle ortak çekirdek taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شوب | Merkez | Saflığı bozacak şekilde karıştırmak | Karışan unsurun asıl nesnenin özgün saflığını, tadını veya yapısını bozması; melezleme | Bir şeyin içine yabancı bir unsurun girerek arılığı zedelemesi |
| [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) | Komşu | Birbirine katmak, dahil etmek | Maddelerin veya niteliklerin saflık bozulma kastı olmaksızın birbirinin içine geçmesi | İki şeyin birbirine karışması genel eylemidir; olumsuzluk veya saflığın bozulması zorunlu değildir |
| [مزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC.md) | Komşu | Sıvıları birbirine yedirmek | Genellikle iki sıvının ahenkli ve dengeli bir lezzet oluşturacak biçimde birleşmesi | İçeceklerin hoşa giden dengeli karışımını (mizaç) kurma yönü baskındır |
| [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | Saça beyaz düşmesi, renk karışımı | Gençlik ve siyahlık arılığına yaşlılık ve beyazlık unsurunun dahil olması | Fiziksel görünümde iki zıt unsurun tedrici karışımı |
| [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) | Zıt | Arınmak, katışıksız hale gelmek | Bir şeyin bütün yabancı tortulardan, karışımlardan ve şaibelerden bütünüyle temizlenmesi | Katışıksız saflık, arılık ve ihlas hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شوب | Katışık, karışım, saflığı bozan katkı | Bir sıvının veya nesnenin içine yabancı bir maddenin girmesiyle saflığının bozulması | Kesin |
| Latince | Admixtio, adulteratio | Katkı, karışım, saflığı bozma | Nesnenin özünü değiştiren veya kalitesini düşüren yabancı unsur ekleme eylemini tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Admixture, adulteration, blend | Katışık, saflığı bozan karışım | Adulteration saflığın hileli/tahripkar bozulmasını; admixture ise teknik katkıyı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Beimischung, Verfälschung | Karışım, katkı, saflığı bozma | Verfälschung değerin ve saflığın bozulmasına; Beimischung madde ilavesine tekabül eder | Güçlü |
| Fransızca | Mélange, adultération | Karışım, katkı | Adultération saf olan bir şeyin yabancı unsurlarla yozlaştırılması nüansını içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ (İsim / mastar) | Cehennem azabında zakkum gıdasına katılan kaynar ve yakıcı karışım | Ahiret sahnelerinde cehennem ehlinin zakkum ağacından karınlarını doyurduktan sonra içmek zorunda kaldıkları yakıcı sıvı karışımı (Sâffât [37:67](https://lisan.digital/tr/ayet/37:67.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cehennem azabının mahiyeti | Azabın salt ruhi mi yoksa fiziksel unsurların birbirini katlayarak tahrip ettiği somut bir süreç mi olduğu | Zakkumun üzerine kaynar suyun (hamîm) bir katışık olarak eklenmesiyle azabın katmerlenmesi |
| Fıkıh | Alışverişte hile (ğışş) ve suyun saflığı (taharet) | Süte su katılması, malların arasına ayıplı maddelerin karıştırılması ve mutlak suyun içine yabancı madde karışmasıyla vasfını yitirmesi | Bir akdin veya temizleyici maddenin saflığını bozan her türlü hileli ya da tabii katkı |
| Tefsir | Sâffât Suresi 67. ayetin tefsiri | Ayetteki «şevb» kelimesinin içeceklere katılan bal benzeri katkılardan hareketle, cehennemde zakkumun üzerine dökülen kaynar suyun iç organları eritici bir harç vazifesi görmesi | Yutulması imkansız bir yiyeceğin üzerine içilen yakıcı ve bağırsakları parçalayıcı harç karışımı |
| Hadis | Ticaret ahlakı ve amel ihlası | «Men gaşşenâ feleyse minnâ» hadisi bağlamında ve amellerin riya ile karışmasını yeren rivayetlerde | İbadete veya ticarete yabancı ve aldatıcı unsurların sızması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve amellerin ihlası | Şaibe ve riya karışımı | İhlası zedeleme | Dinin Allah'a has kılınması ilkesine aykırı olarak inanca ve ibadete şirk, gösteriş veya dünyevi menfaat katışığının girmesi | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve metodoloji | Yabancı veri veya safsata | Doğru bilginin saflığını bozma | Kesin ve arı delillerin arasına spekülatif, zanni ve asılsız unsurların karıştırılmasıyla metodolojik kirlenme üretilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet mekanizması | İltimas ve gayrimeşru etki | Hukukun tarafsızlığını yok etme | Hüküm verme süreçlerine rüşvet, kabilecilik veya şahsi çıkarların birer şaibe olarak dahil edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve üretim standartları | Hileli katkı, tağşiş | Malın değerini sahte biçimde değiştirme | Üretilen meta veya paranın içine değersiz maden yahut yabancı madde katarak tüketiciyi aldatma | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kimyasal safsızlık (impurete) ve çözelti kirliliği | Homojen ve saf bir kristal kafese veya kimyasal sıvıya yabancı atom veya moleküllerin sızarak maddenin iletkenliğini, erime noktasını ve kimyasal kararlılığını bozması olgusu | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma (entrikasyon ve çıkar çatışması) | Kamusal bir kurumun yalnızca kuruluş gayesine hizmet etmesi gerekirken bünyesine şahsi, zümrevi veya kayıt dışı ilişkilerin sızarak kurumun meşruiyetini deforme etmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca ahlaki bir kusur (niyet bozukluğu, şaibe) şeklinde anlaşılması veya Arapça sözlüklerdeki bal (عسل) anlamına yaslanarak cehennem azabındaki acı ilacın/yemeğin yumuşatılması zannına düşülmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, cehennem ehlinin beslenmesindeki dehşet verici mekanizmayı kurar: Karınları dolduran zakkum ağacı (ağır, zehirli ve tıkacı gıda), üzerine içilen kaynar suyla (hamîm) birleşerek bedeni içeriden tahrip eden melez ve ayrışmaz bir azap macununa dönüşür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem azabının katmanlı ve birbirini şiddetlendiren fiziksel gerçekliğinin mecazileştirilerek önemsizleştirilmesi yahut Kur'an'ın ontolojik saflık ([خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md)) - karışıklık (شوب) karşıtlığının kavranamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Saflık ve katışıklık ilkelerinin Kur'an tasavvurundaki yerini gösterir; ihlasın zıddı olan her türlü yabancılaşmanın cehennemdeki somut ve fiziksel izdüşümünü tek bir kelimeyle (Sâffât [37:67](https://lisan.digital/tr/ayet/37:67.md)) gözler önüne serer. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahirette cehennem ehlinin yiyecek ve içeceklerinin anlatıldığı eskatolojik tasvirlerde (Sâffât [37:62](https://lisan.digital/tr/ayet/37:62.md)-68 bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın tekdüze ve durağan bir ceza olduğu yanılgısını düzeltir; zakkum ile kaynar suyun birbirine karıştırılarak azabın dinamik, birbirini tetikleyen bir reaksiyon biçiminde uygulandığını açıklar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Saf ve akışkan bir sıvının ya da gıdanın içerisine dışarıdan yabancı, yapıyı bozucu bir unsurun katılması, harmanlanması.
- Soyut anlam: Bir niyetin, ilkenin veya yapının özgün saflığını yitirerek gayrimeşru veya tahrip edici unsurlarla melezleşmesi, şaibelenmesi.
- Sistematik karşılık: İhlas ve ıstıfa (arılık) kutbunun karşısında yer alan tağşiş, melezlenme ve azap sürecinde unsurların birbirini katlayarak tahrip etmesi.
- LaTeX modeli: $$ S = (1 - \alpha) P + \alpha I, \quad \alpha \in (0,1) $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P$ saf ve arı durumu, $I$ dışarıdan dahil olan yabancı veya tahrip edici katışığı, $\alpha$ katışık oranını ve $S$ ortaya çıkan melez ve bozulmuş durumu (شوب) temsil eder. $\alpha$ katsayısının sıfırdan büyük olması, saflığın bozulduğunu ve nesnenin artık ne bütünüyle kendisi ne de bütünüyle yabancı bir şey olduğunu, bilakis tahrip edici bir karışıma dönüştüğünü simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/ayet/37:67.md) — لَشَوْبًا

ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ

Meal (IK): Sonra onlar için, üzerine kaynar su katılmış içkiler de vardır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Karışık içkidir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والباء و و ا ي ء معهما
ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات
شبو:
حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات.
والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات.
شوب:
شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط.
وشب:
الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس.
وبش:
والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض يكون على الأظافير. ويقال: ما بهذه الأرض إلا أوباشٌ من شجرٍ أو نبات، إذا كان قليلاً متفرقاً.
البوش: الجماعة الكثيرةُ.. بوش القوم، أي: كثروا واختلطوا.
شيب:
الشَّيبُ: معروف. شاب يشيبُ شيباً وشيبةً. ورجل أشيبُ، وقومٌ شيبٌ، ولا ينعت به المرأة: لا يقال: امرأة شيباء. يقال: شاب رأسها، قال:
عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً
يخضبن بالحناء شيباً شائباً
يقلن كنا مرةً شبائبا
ويجوز في الشعر: قومٌ شيبٌ على التّمام.
ويقال للّيلة التي تقترعُ فيها المرأة: ليلةٌ شيباء.
أشب:
الأشبُ: شدّة التفاف الشجر، حتى لا مجاز فيه.. غيضةٌ أشبةٌ، ورماحٌ أشبة.
والتَّأشُّبُ: التَّجمُّع من ههنا وهنا. قال:
ممن تأشَّب، لا دينٌ ولا حسبُ
يقال: هؤلاء أشابة، أي: ليسوا من مكان واحد، والجميعُ: الأشائب، وكذلك الأشابة في الكسب مما يخلطه من الحرام الذي لا خير فيه. قال النّابغة:
وثقتُ له بالنصر إذ قيل قد غزا		قبائلُ من غسانَ غيرُ أشـائبِ
وقال:
نجائبُ ليست من مهور أشابةٍ		ولاديةٍ كانت ولا كسب مأثم
وأشبتُ الشيء بينهم تأشيباً، والتأشيبُ: التحريش بين القوم. وأشبهُ يأشبهُ ويأشبهُ أشباً: لامه وعابه.. وأشبة: من أسماء الذئاب.

##### Türkçe

باب **الشين** والباء و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ش ب و**، **ش و ب**، **و ش ب**، **و ب ش**، **ب و ش**، **ش ي ب**، **أ ش ب** kullanımdadır.

**شبو**:
Her şeyin bağı: **شباتُه**’dur; çoğulu: **شبوات**.

**والشَّبوةُ**: sarı akreptir. Çoğulu: **شبوات**.

**شوب**:
İçeceğin köpüğü onu **يشوبه**; onu su ile karıştırdığı zaman; **والشَّوبُ**: karıştırmadır.

**وشب**:
İnsanlardan **الأوشابُ**: karışıklar; teki: **وشبٌ**. **والوشبُ**: **الأشابة**’ye benzer; denir: **رجلٌ من أوشاب الناس**.

**وبش**:
**والوبشُ** ve **الوبشُ**; hafifletilir ve ağırlaştırılır: o, tırnaklar üzerinde bulunan beyaz benektir. Ve denir: Bu yerde, ağaçtan yahut bitkiden **أوباشٌ**’tan başka yoktur; az, dağınık olduğu zaman.

**البوش**: çok kalabalık topluluk.. **بوش القوم**; yani: çoğaldılar ve karıştılar.

**شيب**:
**الشَّيبُ**: bilinen(şey)dir. **شاب يشيبُ شيباً وشيبةً**. Ve **رجل أشيبُ**; ve **قومٌ شيبٌ**; ve kadın onunla nitelenmez: **امرأة شيباء** denmez. Denir: **شاب رأسها**. Dedi ki:
عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً
يخضبن بالحناء شيباً شائباً
يقلن كنا مرةً شبائبا
Ve şiirde caiz olur: tam (kullanım) üzere **قومٌ شيبٌ**.

Ve kadının kura çektiği geceye denir: **ليلةٌ شيباء**.

**أشب**:
**الأشبُ**: ağacın sarılmasının şiddetidir; öyle ki onda geçit yoktur.. **غيضةٌ أشبةٌ**; ve **رماحٌ أشبة**.

**والتَّأشُّبُ**: buradan ve buradan toplanmadır. Dedi ki:
ممن تأشَّب، لا دينٌ ولا حسبُ
Denir: **هؤلاء أشابة**; yani: tek bir yerden değildirler; çoğulu: **الأشائب**. Ve yine kazançta **الأشابة**; onda hayır olmayan haramdan karıştırdığı şeylerdendir. Nâbiga dedi ki:
وثقتُ له بالنصر إذ قيل قد غزا		قبائلُ من غسانَ غيرُ أشـائبِ
Ve dedi ki:
نجائبُ ليست من مهور أشابةٍ		ولاديةٍ كانت ولا كسب مأثم
Ve **أشبتُ** şeyi aralarında **تأشيباً** (olarak) yaptım; **والتأشيبُ**: kavim arasında kışkırtmadır. Ve **أشبهُ** **يأشبهُ** ve **يأشبهُ** **أشباً**: onu kınadı ve ayıpladı.. Ve **أشبة**: kurtun adlarındandır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَوْبُ: الخلط. وقد شبتُ الشيءَ أَشُوبُهُ فهو مَشوبٌ. وقولهم ما عنده شَوْبٌ ولا رَوْبٌ، أي لا مَرَقٌ ولا لَبَنٌ. وفي المثل: هو يَشوبُ ويَروبُ، يُضْرَبُ لمن يَخْلِطُ في القول أو العمل. والشِيابُ: اسم ما يُمْزَجُ. والشائبة: واحدة الشوائب، وهي الأقذار والأدناس.

##### Türkçe

**الشَوْبُ**: karıştırma. Ve “Ben bir şeyi **شبتُ**; onu **أَشُوبُهُ**”; o da **مَشوبٌ**dur. Ve onların sözü: “Onun yanında **شَوْبٌ** da yok **رَوْبٌ** da”, yani ne et suyu ne de süt. Ve meselde: “O **يَشوبُ** ve **يَروبُ**”; sözde veya işte karıştıran kimse için darb-ı mesel olarak söylenir. Ve **الشِيابُ**: karıştırılan şeyin adıdır. Ve **الشائبة**: **الشوائب**in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.
(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])
(شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: }شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ{ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, vâv ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء** hafif/kolay işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsü/rezîlidir. Dedi ki:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ

Bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o, baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar/uzuvların uç kısımlarıdır; ve öldürücü yer olmayan her şeydir. Ve her hafif iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, ittibâ‘da derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntü/rezîldir. Ve “Avı attım da onu **أَشْوَيْتُهُ**” denir; **شَواهُ**’unu isabet ettirdiğin zaman; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin artığıdır; tekili **شَوِيَّة**’dir; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan bir parça gibi. Ve denir: “Maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı”; yani az bir şey. Şüphesiz olmadığımız şey: **الشِّواء** bunundan türemiştir; çünkü o, kızartıldığı zaman sanki horlanmış olur. Eğer bir söyleyen derse: “O hâlde, tencerede pişirildiği ve kebap yapıldığı([4]) zaman da **شِواءٌ** olmalıdır; çünkü horlanmıştır.” Ona denir ki: Biz, Arapların söylediklerini illetlendiririz; tâ ki onu, üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: “Eti **شَوَيتُ**; **شَيَّاً** (kızartma) ile; ve onu **اشتويتُهُ**”; ben **مشتوٍ**’yüm. Şair dedi:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *

Ve “Et **انْشَوَى** oldu” denir. Dedi ki:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا

Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma/geride bırakma, yahut onun mânâsındadır([7]); hattâ bazısı der ki: “Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى** etti”; yani bıraktı. Dedi ki:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])
yani onun için artakalan yoktur. Asıl, bizim asılladığımıza döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: “Şeyi **شُبْتُ**; onu **أشوبُه**; **شَوباً**.” Dil ehli dedi: Bala **شَوباً** adı verildi; çünkü o, onların yanında başka içecekler için bir karışım/mizac idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: “Onun yanında ne **شوبٌ** var ne **رَوب**.” İşte **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş/süzme yoğurt (râib süt)tur.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])

(**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: birincisi bir şeyi ortaya koymak, onu izhar etmek ve arz etmektir; ikincisi bir şeyi almaktır.

Birincisi: onların “Bineği **شُرت** [الدَّابّة([10])] **شَوْراً**” sözüdür; onu arz ettiğin zaman. Bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: “إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير العِثار” (Hitaplardan sakın; çünkü o, çok sürçmeli bir **مِشْوار**’dır).

Dil ehlinden bazısı, “Onu **شَوّرَ بِهِ**” sözünde—onu utandırdığı zaman—dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci/avret yeridir. Bundan onların “Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkardı” sözüdür. Dedi ki: Sanki “Onu **شَوّر به**” sözüyle, **شُواره**’unu açığa çıkardı da utandı, demek istemiştir. Dedi ki: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyasıdır da. Eğer sahih ise, o hâlde o, korunan şeydendir; tıpkı erkeğin yanındakini koruması gibi.

Diğer bâb: onların “Balı **شُرْت**; onu **أَشُوره**” sözüdür. Bir topluluk “Balı **أَشَرْت**”i câiz gördü ve şu sözü delil getirdiler:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])
([Ve Asma‘î dedi: O ancak “ماذيِّ مَشارِ”dır]([13]) izâfet üzere.) Dedi ki: **المَشار**: kendisinden balın sağılacağı kovan/hücredir.

Dil ehlinden bazısı dedi: Bu bâbdandır: “Falanla işimde **شاورتُ**.” Dedi ki: O, balın **شَوْر**’undan([14]) türemiştir; sanki istişare eden, görüşü başkasından alır.

Dediler: Bundan türetilmiş olanlardandır: deve hakkında “O **مُستشِير**’dir”; o, gebe olmayanı gebeden ayırt eden devedir. Şu recezi okudu:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])
Ve denir: Bilakis o, semiz olandır.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bir bakışa delâlet eder. Bundan **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve **أشوسُ** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: o, **[الذي ([16])]** gözlerini küçülten ve göz kapaklarını birbirine yaklaştırandır.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyi sarsmaya ve ovmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan **الشَّوْص**: misvakla diş fırçalamaktır. Hadiste: “O, misvakla ağzını **يَشُوص** ederdi.” İmru’ul-Kays dedi:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])
Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve “Şey **شاص** oldu” denir; onu sarstığı zaman. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sağlamca durmadan ve hak üzere olmadan yürüyüp gitmeye delâlet eder. Bundan onların “Bir **شَوطاً** koştu” sözüdür; yani serbestçe. Ve evlere pencereden giren ışığa “**شَوط باطلٍ**” derler. Fakihlerden bazısı, “Ev etrafında **أشواطاً** tavaf etti” denmesini kerih görürdü; ve derdi ki: **الشَّوط** bâtıldır; Kâbe’yi tavaf ise bâkî sâlih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**: dumansız ateş alevinin **شُواظ**’ıdır. Yüce Allah dedi: }شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ{ [Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılmaya ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, görünmeye ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların “Dağ keçileri **تَشَوَّفَت**” sözü; dağların sığınaklarına yükseldikleri zaman. Sonra buna hamledildi ve ondan türetildi: “Falan, şeye **تشوَّفَ** etti”; ona hevesle uzandığı zaman. Sonra bir şeyin cilâsına **شَوف** denildi. Dersin: “Onu **شُفْتُ**; onu **أشوفُهُ**; **شَوفاً**.” Ve **المَشُوف**: cilâlanmış olandır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Antere onun hakkında der ki:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *

Ona ancak **شَوفاً** adı verildi; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar/ayrışır. Ve bundan: “Kadın **تشوَّفَت**” denir; süslendiği zaman. Ve denir ki: **الجَمل المَشُوف**: kızgın/azgın olandır. Dedi ki:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *

Bir topluluk beyitte dedi ki: O ancak **المَسُوف**’tur, **السين** ile; o, develerin onu kokladığı erkek devedir; yani onu koklar([21]). Ve “Falan **اشتافَ** etti” denir; uzanıp baktığı zaman. Ve “Şey üzerine **أشافَ** etti” denir; ona vâfî olduğu ve ona yüksekten baktığı zaman. Bundan öncü birliğe **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına/tutunmasına delâlet eder. Denir: “Kazığı, yani mıhı **شُقتُ**”; bunun ipinin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir. Sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin şeye çekilmesidir. Ve “Beni **شاقَنِي**; beni **يَشُوقُني**” denir; bu ancak *sevgi alâkasından dolayı olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan **الشَّوك**; o, mâlûmdur. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve “Diken beni **شاكَني**” denir. Ve “Falanı **أَشَكْتُ**” denir; ona dikenle eziyet ettiğin zaman. Ve “Yavru kuş **شوَّكَ** etti” denir; tüy bitirdiği zaman([23]). Ve bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, şiddetli güç/çetinliktir. Ve “**بالشَّوك والشَّجر** ile geldi” denir([24]); yani çoklukta. Ve “**بُرْدةٌ شَوكاء**” denir; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi ki: kaba dokumadır. Ve “Kadının memesi **شَوَّكَ** etti” denir; dikleştiği ve ucu sivrileştiği zaman. Ve “Deve **شوَّك** etti” denir; köpekdişleri uzadığı zaman.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: Terazi **شالَ** etti; kefelerinden biri yükseldiği zaman. Ve “Şeyi **أَشَلْت**” (kaldırdım): onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselip çekilenlerdir; tekili **شائلة**’dir. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**’dir. Bir topluluk zannetti ki **شَوّال** ona bu yüzden adlandırıldı; çünkü develerin kuyruk kaldırdığı vakte rastladı. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve “Kavim, savaşta silahla **تشاوَلَ** etti” denir; bu, her birinin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince: ona **شَولاً** denir; çünkü o zaman hafiflemiş, yükselmesi ve gitmesi çabuk olmuştur. Dedi ki:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *

Ve hizmette hafif olan hizmetçiye **شَوِلاً** denir; kalktığı işte çabuk yükselmesinden dolayı.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: birisi yaratılışın çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.

Birincisi **الشَّوَه**: yaratılışın çirkinliğidir; “Yüzler **شاهَت**” denir; yani çirkinleşti. “Allah onu **شوَّهه** etti”; o da **مشوَّه**’tir. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve “**شاهت الوُجوه**” dedi. **الفرس الشَّوهاء** ise başında uzunluk olan attır.

Diğer asla gelince: “Görüşü **شائِهُ البصر** olan adam” dediler; görmesi keskin olduğu zaman. Ve **شاهِي البَصَر** da denir; sanki kalb (harflerin yer değiştirmesi)dendir. Ve **الأشْوَه**: insanlara göz değdiren kimsedir. Ve “Bana karşı **لا تَشَوَّه عَلَيَّ**([27])” derler; “Ne güzelsin” dediği zaman; yani gözünle beni vurma.

Bâbdan şâz olanlardandır: **الشَّاة**. Dediler: onun yapısının aslı bundandır; “Bir koyunu **تشوَّهْت**” denir; yani onu aldım.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشوب: الخلط. قال الله تعالى: ﴿لشوبا من حميم﴾ [الصافات/67]، وسمي العسل شوبا؛ إما لكونه مزاجا للأشربة؛ وإما لما يختلط به من الشمع. وقيل: ما عنده شوب ولا روب (هذا مثل يضرب لمن لا خير عنده، انظر: المستقصى 2/327؛ والمجمل 2/515؛ واللسان (شوب) )، أي: عسل ولبن.

##### Türkçe

- **الشوب**: karıştırma. Allah Teâlâ dedi: ﴿لشوبا من حميم﴾ [الصافات/67]; ve bal **شوبا** diye adlandırıldı; ya içeceklerin bir karışımı olması sebebiyle; yahut balmumundan onunla karışan şey sebebiyle. Ve denildi: “Onun yanında ne **شوب** vardır ne de **روب**” (bu, yanında hiçbir hayır olmayan kimse için vurulan bir meseldir, bkz.: المستقصى 2/327; والمجمل 2/515; واللسان (**شوب**) ); yani: bal ve süt.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ب
شاب العسل بالماء‏.‏
وكأن ريقتها خمر يشوبها عسل‏.‏
ولهم المشاجب والمشاوب وهي أسفاط وحقق تتخذ من الخوص‏.‏
وسقاه الشوب بالروب أي العسل باللبن ويقال‏:‏ سقاه الشوب بالذوب أي اللبن بالعسل.

##### Türkçe

ش و ب
Balı su ile karıştırdı.
Sanki onun tükürüğü, balın onu karıştırdığı bir şaraptır.
Onlarda **المشاجب** ve **المشاوب** vardır; bunlar, hurma yaprağından yapılan sepetler ve küçük sepetlerdir.
Ona **الشوب**’u **الروب** ile içirdi; yani balı süt ile. Ve denilir ki: Ona **الشوب**’u **الذوب** ile içirdi; yani sütü bal ile.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّوْبُ: الخَلْطُ.
شابَ الشيءَ شَوْباً: خَلَطَه. وشُبْتُه أَشُوبُه: خَلَطْتُه، فهو مَشُوبٌ. واشْتابَ، هو، وانْشابَ: اخْتَلَط؛ قال أَبو زبيد الطائي: جادَتْ، مَنَاصِـبَه، شَفَّانُ غادِيةٍ، *  بسُكَّرٍ، ورَحِـيقٍ شيبَ، فاشْتابا ويروى: فانْشابا، وهو أَذْهَبُ في بابِ الـمُطاوَعَة. والشَّوْبُ والشِّيابُ: الخَلْطُ؛ قال أَبو ذُؤَيْب:
وأَطْيِبْ براحِ الشامِ، جاءَتْ سَبيئَـةً، *  مُعَتَّقَةً، صِرْفاً، وتِلكَ شِـيابُها والرواية المعروفة:
فأَطْيِبْ بِراحِ الشامِ صِرْفاً، وهذه  *  مُعَتَّقَةٌ، صَهْباءُ، وهْيَ شِـيابُها (1) (1 قوله «وهذه معتقة إلخ» هكذا في الأصل وفي بعض نسخ المحكم: وهاده معتقة إلخ بالنصب مفعولاً لهاده.) قال: هكذا أَنشده أَبو حنيفة، وقد خلَّط في الرواية. وقوله تعالى: ثم إِنَّ لهم عليها لَشَوْباً من حَمِـيمٍ؛ أَي لَخَلْطاً ومِزاجاً؛ يقال للـمُخَلِّطِ في القولِ أَو العَمَلِ: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ. أَبو حاتم: سأَلت الأَصمعي عن الـمَشاوِبِ، وهي الغُلُفُ، فقال: يقال لِغِلافِ القارورة مُشاوَبٌ، على مُفاعَل، لأَنه مَشُوبٌ بحُمْرَةٍ، وصُفْرةٍ، وخُضْرَةٍ؛ قال أَبو حاتم: يجوزُ أَنْ يُجْمَع الـمُشاوَبُ على مَشاوِبَ. والـمُشاوَبُ، بضم الميم وفتحِ الواوِ: غِلافُ القارورة لأَنَّ فيه أَلواناً مختلفةً. والشِّيابُ: اسمُ ما يُمْزَجُ. وسَقاه الذَّوْبَ بالشَّوْبِ؛ الذَّوْبُ: العَسَلُ؛ والشَّوْبُ: ما شُبْتَه به من ماءٍ أَو لَبنٍ. وحكى ابنُ الأَعرابي: ما عندي شَوْبٌ ولا رَوْبٌ؛ فالشَّوْبُ العَسَل، والرَّوْبُ اللَّبنُ الرَّائِبُ؛ وقيل: الشَّوْبُ العَسَلُ، والرَّوْبُ اللَّبَنُ، من غيرِ أَن يُحَدَّا؛ وقيل: لا مَرَقٌ ولا لَبَنٌ. ويقال: سَقَاه الشَّوْبَ بالذَّوْب، فالشَّوْبُ اللبنُ، والذَّوْبُ العَسَل، قاله ابن دريد. الفراء: شابَ إِذا خانَ، وباشَ إِذا خَلَطَ. الأَصمعي، في باب إِصابةِ الرجلِ في مَنْطِقِه مَرَّة، وإِخطائِه أُخْرى: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ. أَبو سعيد: يقال للرجل إِذا نَضَحَ عن الرجل: قد شابَ عنه ورابَ، إِذا كَسِلَ. قال: والتَّشْوِيبُ أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غيرَ مُبالَغٍ فيه، فمعنى قولهم: هو يشُوبُ ويَرُوبُ أَي يُدَافِعُ مُدافَعَة غيرَ مُبالَغٍ فيها، ومَرَّة يَكْسَلُ فلا يُدافِـعُ البَتَّة. قال غيرُه: يَشُوبُ من شَوْبِ اللَّبنِ، وهو خَلْطُه بالماءِ ومَذْقُه؛ ويَرُوبُ أَرادَ أَن يقول يُرَوِّب أَي يَجْعلُه رائِـباً خاثِراً، لا شَوْبَ فيه، فأَتْبَع يَرُوبُ يَشُوبُ لازْدواجِ الكلام، كما قالوا: هو يَـأْتيه الغَدايا والعَشايا، والغَدايا ليس بِجمْعٍ للغَداة، فجاءَ بها على وَزْنِ العَشايا. أَبو سعيد: العرب تقول: رأَيْتُ فُلاناً اليومَ يَشُوبُ عن أَصحابه إِذا دافَعَ عنهم شيئاً من دِفاعٍ. قال: وليس قولُهم هو يَشُوبُ ويَرُوبُ من اللَّبنِ، ولكن معناه رجلٌ يَرُوبُ أَحياناً، فلا يتَحَرَّك ولا يَنْبَعِث، وأَحياناً يَنْبَعِثُ فيَشُوبُ عن نفسِه، غيرَ مُبالغٍ فيه. ابن الأَعرابي: شابَ إِذا كَذَب، وشابَ: خَدَع في بَيْعٍ أَو شِراءٍ. ابن الأَعرابي: شابَ يَشُوب شَوْباً إِذا غَشَّ؛ ومنه الخَبرُ: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَي لا غِشَّ ولا تَخْلِـيطَ في بَيعٍ أَو شِراءٍ. وأَصلُ الشَّوْبِ الخَلْطُ، والرَّوْبُ من اللَّبنِ الرائِبِ، لخَلْطِه بالماءِ. ويقال للـمُخَلِّط في كلامه: هو يَشُوبُ ويرُوبُ. وقيل: معنى لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَنـَّكَ برِيءٌ من هذه السِّلْعَة. ورُوِي عنه (1)
(1 قوله «وروي عنه» أي عن ابن الأَعرابي في عبارة التهذيب.) أَنه قال: معنى قولهم: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ في البَيْعِ والشِّراءِ في السِّلْعَةِ تَبِـيعُها أَي إِنـَّكَ بَريءٌ من عَيْبِها. وفي الحديث: يَشْهَدُ بَيْعَكُم الـحَلْفُ واللَّغْوُ، فشَوِّبوه بالصَّدَقَةِ؛ أَمَرَهم بالصَّدَقَةِ لـمَا يَجْرِي بَينهُم من الكَذِب والرِّبا، والزِّيادَةِ والنُّقْصانِ في القولِ، لتكُونَ كَفَّارةً لذلك؛ وقولُ سُلَيْكِ بنِ السُّلَكَة السَّعْدِي: سَيَكْفِـيكَ، صَرْبَ القَوْمِ، لَـحْمٌ مُعَرَّصٌ، *  وماءُ قُدُورٍ، في القِصاعِ، مَشِـيبُ إِنما بناهُ على شِـيب الذي لم يُسَمَّ فاعِلُه أَي مَخْلُوطر بالتَّوابِلِ والصِّباغِ. والصَّرْبُ: اللبنُ الحامِضُ. ومُعَرَّصٌ: مُلْقًى في العَرْصَةِ ليَجِفَّ، ويروى مُغَرَّضٌ أَي طَرِيٌّ؛ ويروى مُعَرَّضٌ أَي لم يَنْضَجْ بعدُ، وهو الـمُلَهْوَجُ. وفي المثل: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ، يُضْرب مَثَلاً لـمَنْ يَخْلِطُ في القولِ والعَمَلِ.
وفي فلان شَوْبَة أَي خَدِيعةٌ، وفي فلان ذَوْبَة أَي حَمْقَةٌ ظاهِرةٌ. واسْتَعْمَل بعضُ النَّحْوِيِّـينَ الشَّوْبَ في الحركاتِ، فقال: أَمـَّا الفَتْحَة الـمَشُوبَة بالكسرةِ، فالفَتْحة التي قبل الإِمالةِ، نحو فَتْحة عَين عَابِدٍ وعَارِفٍ؛ قال: وذلك أَنَّ الإِمالة إِنما هي أَن تَنْحُوَ بالفَتْحَةِ نحوَ الكَسرة، فتُمِـيلَ الأَلِفَ نحوَ الياء، لِضَرْبٍ من تَجانُسِ الصَّوْتِ، فكما أَنَّ الحركَةَ ليست بفَتْحَةٍ مَحْضَةٍ، كذلك الأَلِفُ التي بعدَها ليست أَلِفاً مَحْضَةً، وهذا هو القياسُ، لأَنَّ الأَلفَ تَابِعَةٌ للفَتحَة، فكَما أَنَّ الفَتْحة مَشُوبَة، فكذلك الأَلِفُ اللاَّحقة لَـها. والشَّوْبُ: القِطْعَة من العَجِـينِ. وباتَتِ الـمَرْأَةُ بلَيْلَةِ شَيْباءَ؛ قيل: إِنَّ الياءَ فيها مُعاقِـبَة، وإِنما هو من الواوِ،لأَنَّ ماءَ الرجُلِ خالَط ماءَ المرأَةِ. والشَّائِـبَة: واحِدةُ الشَّوائِبِ، وهيَ الأَقْذَارُ والأَدْناسُ. وشَيْبانُ: قَبيلَة؛ قيل ياؤُه بدَلٌ من الوَاوِ، لقَولِهِم الشَّوابِنَة. وشَابَةُ: مَوْضِعٌ بنَجْدٍ، وسنذكره في الياءِ، لأَنَّ هذه الأَلف تكون منقَلِـبة عن ياءٍ وعن واوٍ، لأَنّ في الكلامِ ش و ب، وفيه ش ي ب، ولو جُهِل انْقِلابُ هذه الأَلِف لَـحُمِلَتْ على الواوِ، لأَنَّ الأَلِف ههنا عَين، وانْقلابُ الأَلِفِ إِذا كانت عَيْناً عن الواوِ أَكثر من انقلابِها عن الياءِ؛ قال:
وضَرْب الجماجِمِ ضَرْب الأَصَمِّ، *  حَنْظَل شَابَةَ، يَجْني هَبِـيدا

##### Türkçe

**الشَّوْبُ**: karıştırma.

**شابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o hâlde o **مَشُوبٌ**dur.

Ve **اشْتابَ**—o—ve **انْشابَ**: karıştı; Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:

Cömertçe verdi—menâsıbını—şeffân bir sabah yağmuru, * şekerle ve karıştırılmış rahîkle; derken karıştı

Ve şöyle rivayet edilir: “derken **انْشابا**”, ve bu, mutâvaat babında daha ileri gidendir. Ve **الشَّوْبُ**
ve **الشِّيابُ**: karıştırmadır; Ebû Züeyb dedi ki:

Ve Şam’ın râhıyla daha hoş ol; geldi bir sebîe olarak, * yıllandırılmış, saf; ve işte o onun karışımıdır

Ve bilinen rivayet:

Şam’ın râhıyla daha hoş ol, saf olarak; ve bu * yıllandırılmıştır, sarımsı-kızıl; ve o onun karışımıdır (1)

(1 “Ve bu yıllandırılmıştır ilh.” sözü: asılda böyle; ve muhkem’in bazı nüshalarında: “ve hâde yıllandırılmıştır ilh.” nasb ile, “hâde”ye mef’ûl olarak.)

Dedi ki: Ebû Hanîfe onu bana böyle inşâd etti; ve rivayette karıştırdı. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Sonra şüphesiz onlar için onun üzerinde kaynar sudan bir **لَشَوْباً** vardır”; yani bir karışım ve bir mizac; denir ki
sözde yahut amelde karıştıran kimseye: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ**tur.

Ebû Hâtim: **الـمَشاوِبِ** hakkında—ki onlar kılıflardır—Asmaî’ye sordum; dedi ki: şişenin kılıfına **مُشاوَبٌ** denir, **مُفاعَل** üzere; çünkü o, kızıllıkla,
sarılıkla ve yeşillikle karıştırılmıştır; Ebû Hâtim dedi ki: **الـمُشاوَبُ**un **مَشاوِبَ** üzerine cem’ edilmesi câizdir. Ve **الـمُشاوَبُ**, mîm’in dammesi ve vâv’ın fethasıyla: şişenin kılıfıdır; çünkü onda farklı renkler vardır. Ve **الشِّيابُ**: karıştırılan şeyin adıdır.

Ve ona **الذَّوْبَ**u **بالشَّوْبِ** ile içirdi; **الذَّوْبُ**: baldır; ve **الشَّوْبُ**: onu su yahut süt ile karıştırdığın şeydir. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “Bende ne **شَوْبٌ** var ne **رَوْبٌ**”; öyleyse **الشَّوْبُ** baldır, **الرَّوْبُ** ise ekşimiş süttür; ve denildi: **الشَّوْبُ** baldır, **الرَّوْبُ** süttür; ikisi de sınırlandırılmaksızın; ve denildi: ne et suyu ne süt. Ve denir: ona **الشَّوْبَ**u **بالذَّوْب** ile içirdi; öyleyse **الشَّوْبُ** süttür, **الذَّوْبُ** baldır; bunu İbn Düreyd söyledi. Ferrâ: **شابَ**—ihanet ettiğinde; ve **باشَ**—karıştırdığında. Asmaî, kişinin konuşmasında bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi babında: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ**tur.

Ebû Saîd: denir ki bir adama, adamdan sıçratıp uzaklaştırdığında: ondan **شابَ** etti ve **رابَ** etti; tembellik ettiğinde.

Dedi ki: ve **التَّشْوِيبُ**, aşırıya gitmeksizin bir sıçratma ile sıçratmaktır; öyleyse onların “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ**tur” sözünün manası: aşırıya gitmeksizin bir savunma ile savunur,
ve bir defa tembellik eder de hiç savunmaz. Başkası dedi ki: **يَشُوبُ**, sütün **شَوْبِ**undan (yani) onu su ile karıştırmak ve sulandırmaktır; ve **يَرُوبُ**, demek istedi ki **يُرَوِّب**,
yani onu ekşimiş, pıhtılaşmış kılar; onda karışım yoktur; sonra sözün ikileşmesi için **يَرُوبُ**u **يَشُوبُ**a tâbi kıldı; nitekim dediler: “Ona **الغَدايا** ve **العَشايا** gelir”; hâlbuki **الغَدايا**, **الغَداة**nin cem’i değildir; onu **العَشايا** vezni üzere getirdi. Ebû Saîd: Araplar der ki: “Bugün falanı, arkadaşlarından **يَشُوبُ** ederken gördüm”; onlardan bir şeyi bir miktar savunduğunda. Dedi ki: onların “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ**tur” sözü sütten değildir; fakat manası: bir adamdır, bazen **يَرُوبُ** eder, hareket etmez ve atılmaz; bazen de
atılır da kendinden **يَشُوبُ** eder; aşırıya gitmeksizin. İbnü’l-A‘râbî: **شابَ**—yalan söylediğinde; ve **شابَ**: bir satışta yahut alışta aldattı. İbnü’l-A‘râbî: **شابَ يَشُوب شَوْباً**—hile yaptığında; ve ondan haber: “ne **شَوْبَ** ne **رَوْبَ**”, yani bir satışta yahut alışta ne hile ne karıştırma. Ve **الشَّوْبِ**un aslı karıştırmadır; ve **الرَّوْبُ**, ekşimiş süttendir; onu su ile karıştırmasından dolayı. Ve sözünde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ**tur. Ve denildi: “ne **شَوْبَ** ne **رَوْبَ**”un manası: sen bu maldan
berîsin. Ve ondan rivayet edildi (1)

(1 “Ve ondan rivayet edildi” sözü: yani tezhîb ibaresinde İbnü’l-A‘râbî’den.) ki dedi: onların “satışta
ve alışta, sattığın malda ne **شَوْبَ** ne **رَوْبَ**” sözünün manası: sen onun ayıbından berîsin.

Ve hadiste: “Satışınıza yemin ve boş söz şahit olur; öyleyse onu sadaka ile **فشَوِّبوه**”; aralarında cereyan eden yalan, ribâ, sözde artma ve eksilmeden dolayı onlara sadakayı emretti; bu, ona kefaret olsun diye; ve Süleyk b. es-Sülake es-Sa‘dî’nin sözü:

Sana yetecektir—kavmin ekşimiş sütü—serpilmiş bir et, * ve tencerelerin suyu; kaselerde, karıştırılmış

Onu ancak faili adlandırılmamış **شِـيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. Ve **الصَّرْبُ**: ekşi süttür. Ve **مُعَرَّصٌ**: kurusun diye avluya atılmış; ve **مُغَرَّضٌ** diye rivayet edilir, yani taze; ve **مُعَرَّضٌ** diye rivayet edilir, yani henüz pişmemiş; o ise **الـمُلَهْوَجُ**dur.

Ve meselde: “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ**tur”; sözde
ve amelde karıştıran kimse için mesel olarak vurulur.

Ve falanda bir **شَوْبَة** vardır, yani bir aldatma; ve falanda bir **ذَوْبَة** vardır, yani açık bir ahmaklık.

Ve nahivcilerden bazısı, harekelerde **الشَّوْبَ**u kullandı; dedi ki:
“Kesre ile karışmış fetha”ya gelince: o, imâleden önceki fethadır; mesela
**عَابِدٍ** ve **عَارِفٍ**in ayn’ının fethası; dedi ki: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olmasıdır; böylece elif’i yâ’ya doğru eğersin; sesin bir tür uyuşmasından dolayı; öyleyse nasıl ki hareke sırf bir fetha değilse, aynı şekilde ondan sonra gelen elif de sırf bir elif değildir; ve bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; nasıl ki fetha karışmışsa, öylece ona eklenen elif de.

Ve **الشَّوْبُ**: hamurdan bir parçadır. Ve kadın **بلَيْلَةِ شَيْباءَ** ile geceledi; denildi: içindeki yâ, ardıl (muâkıbe)dir; aslında vâvdandır; çünkü erkeğin suyu kadının suyuna karıştı.

Ve **الشَّائِـبَة**: **الشَّوائِبِ**in bir tanesidir; onlar pislikler ve kirlerdir.

Ve **شَيْبانُ**: bir kabiledir; denildi: yâ’sı vâvdan bedeldir; onların **الشَّوابِنَة** demelerinden dolayı.

Ve **شَابَةُ**: Necd’de bir yerdir; onu yâ’da zikredeceğiz; çünkü bu elif
yâ’dan da vâvdan da dönüşmüş olur; çünkü الكلامda **ش و ب** vardır, onda **ش ي ب** de vardır; eğer bu elifin dönüşmesi bilinmese, vâv üzerine hamledilirdi; çünkü elif burada ayn’dır; ve elifin, ayn olduğunda vâvdan dönüşmesi,
yâ’dan dönüşmesinden daha çoktur; dedi ki:

Ve kafataslarını vurmak, sağırın vuruşu gibi, * Hanzal, **شَابَةَ**yi vurur; **هَبِـيدا** toplar

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ب * * الشَّوْبُ * الخلط وبابه قال و * الشَّائِبَةُ * واحدة * الشَّوائِب * وهي الأقذار والأدناس

##### Türkçe

* ش و ب * * **الشَّوْبُ** * karıştırmadır; ve onun bâbı **قال**’dır. Ve * **الشَّائِبَةُ** * **الشَّوائِب**’den bir tanedir; ve onlar pislikler ve kirlerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشوب: الخلط. شاب الشيء شوبا: خلطه. وشبته أشوبه: خلطته فهو مشوب كالشياب بالكسر. قال أبو ذؤيب:
  وأطيب براح الشام جاءت سبيئة                      معتقة صرفا وتلك شيابـهـا هكذا أنشده أبو حنيفة. وقال تعالى: ثم إن لهم عليها لشوبا من حميم أي لخلطا ومزاجا. يقال للمخلط في القول أو العمل: هو يشوب ويروب. والشياب أيضا: اسم ما يمزج. وقيل: يشوب ويروب أي يدافع مدافعة غير مبالغ فيها. وقال شيخنا: وقع في الحديث الأشواب. قال أهل الغريب: هم الأخلاط من أنواع شتى قالوا: والأوباش: الأخلاط من السفلة فهو أخص. قولهم: ماله شوب ولا روب أي لا مرق ولا لبن. وقال ابن الأعرابي: وفي الخبر: لا شوب ولا روب أي لا غش ولا تخليط في شراء أو بيع، وقيل: معناه أنك بريء من هذه السلعة. وروي عنه أنه قال: إنك بريء من عيبها. الشوب: القطعة من العجين ويقال: هي الفرزدقة؛ وهي الخبزة الغليظة. وسقاه الذوب بالشوب. الذوب: العسل الشوب: ما شبته من ماء أو لبن فهو مشوب ومشيب. حكى ابن الأعرابي: ما عندي شوب ولا روب. فالشوب: العسل المشوب. والروب: اللبن الرائب. وقيل: الشوب: العسل. والروب: اللبن، من غير أن يحدا. ويقال: سقاه الشوب بالذوب. فالشوب: اللبن، والذوب: العسل. قاله ابن دريد. واشتاب هو وانشاب: اختلط. قال أبو زبيد الطائي:
  جادت مناصبه شفان غادية                      بسكر ورحيق شيب فاشتابا

  ويروى فانشابا، وهو أذهب في باب المطاوعة. والمشاوب بالضم وفتح الواو: غلاف القارورة لأنه مشوب بحمرة وصفرة وخضرة، رواه أبو حاتم عن الأصمعي وبكسرها أي الواو وفتح الميم جمعه أي جمع المشاوب. نقل ذلك عن أبي حاتم أيضا. في فلان شوبة. الشوبة: الخديعة كما يقال: في فلان ذوبة أي حمقة ظاهرة. واستعمل بعض النحويين الشوب في الحركات فقال: أما الفتحة المشوبة بالكسرة، فالفتحة التي قبل الإمالة نحو فتحة عين عابد وعارف. قال: وذلك أن الإمالة إنما هي أن تنحو بالفتحة نحو الكسرة فتميل الألف نحو الياء لضرب من تجانس الصوت، فكما أن الحركة ليست بفتحة محضة كذلك الألف التي بعدها ليست ألفا محضة، وهذا هو القياس؛ لأن الألف تابعة للفتحة، فكما أن الفتحة مشوبة فكذلك الألف اللاحقة لها، كذا في لسان العرب. وعن الفراء: شاب إذا خان، وباش إذا خلط. وعن الأصمعي في باب إصابة الرجل في منطقه مرة وإخطائه أخرى: هو يشوب ويروب. عن أبي سعيد، يقال للرجل إذا نضح عن الرجل قد شاب عنه، وراب إذ كسل. وشوب إذا دافع مدافعة ونضح عنه فلم يبالغ فيهما أي يدافع مرة ويكسل مرة فلا يدافع البتة. وقال أبو سعيد: التشويب: أن ينضح نضحا غير مبالغ فيه. وقال أيضا: العرب تقول: لقيت فلانا اليوم يشوب عن أصحابه، إذا دافع عنهم شيئا من دفاع، قال: وليس قولهم: هو يشوب ويروب من اللبن، ولكنه معناه رجل يروب أحيانا فلا يتحرك ولا ينبعث، وأحيانا ينبعث فيشوب عن نفسه غير مبالغ فيه. وعن ابن الأعرابي: شاب إذا كذب وشاب إذا خدع في بيع أو شراء. وشاب إشوبا إذا غش. وفي الحديث: يشهد بيعكم الحلف واللغو فشوبوه بالصدقة وقول السليك بن السلكة السعدي:
  سيكفيك صرب القوم لحم معرص                      وماء قدور في القصاع مشـيب إنما بناه على شيب الذي لم يسم فاعله أي مخلوط بالتوابل والصباغ. والصرب: اللبن الحامض، ومعرص: ملقى في العرصة ليجف. ويروى مغرض أي طري، ويروى معرض أي لم ينضج بعد وهو الملهوج. وشابة: قرية بالفيوم. وجبل بمكة أو بنجد، وقيل: موضع بنجد كما في المحكم لابن سيده، وسيذكر في ش ي ب لأن الألف تكون منقلبة عن واو وعن ياء، لأن في الكلام ش وب وفيه ش ي ب، ولو جهل انقلاب هذه الألف لحملت على الواو أكثر من انقلابها عن الياء قال:
  وضرب الجماجم ضرب الأصم                      حنظل شابة يجنـي هـبـيدا

  كذا في لسان العرب. ومثله في المحكم، ومنهم من قال: إنه شامة بالميم، والصواب أنهما موضعان أو جبلان. وقال البكري: إن شابة جبل في الحجاز في ديار غطفان، وقيل بنجد، وعليه اقتصر الجوهري وابن منظور. وبه صدر في المراصد والمعجم. وسيأتي قول أبي ذؤيب الهذلي الذي استدل به الجوهري في ش ي ب بنو شيبان: قبيلة من العرب، قيل ياؤه بدل من الواو لقولهم الشوابنة، وسيأتي في ش ي ب والمؤلف تبع ابن سيده حيث أوردها في الموضعين. واقتصر الجوهري وابن منظور على إيرادها في الياء التحتية. واختار ابن جني أنها واوية العين، وأن أصله شيوبان على فيعلان فأدغم وخفف كما قيل في ريحان وإلا لقيل شوبان كخولان، ونقل الوجهين العلامة أحمد بن يوسف المالكي في اقتطاف الأزاهر والتقاط الجواهر، وقال: طريقة ابن جني تدريج حسن، قاله شيخنا. قولهم: باتت أي البكر بلبلة شيباء بالإضافة. قال عروة ابن الورد:
  كليلة شيباء التي لست ناسيا                      وليلتنا إذ من ما من قرمل أو بليلة الشيباء معرفا. قال عروة أيضا:
  فكنت كليلة الشيباء همت                      بمنع الشكر أتأمها القبيل إذا غلبت بالبناء للمجهول على نفسها أي غلبها زوجها فافتضها وأزال بكارتها ليلة هدائها بالكسر من إهداء الماشطة العروس لزوجها ليلة الزفاف، فإذا دخل بها ولم يفترعها قيل: باتت بليلة حرة. ونقل شيخنا عن ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة أن الشيباء المرأة البكر ليلة افتضاضها لا تنسى قاتل بكرها أبدا، وهو أول ولدها، انتهى. ذكره الزمخشري في الأساس في ش ي ب وجعله من المجاز، وقال: كأنها دهيت بأمر شديد تشيب منه الذوائب. ومثله في لسان العرب غير أنه قال: وقيل ياء شيباء بدل من واو، لأن ماء الرجل شاب المرأة غير أنا لم نسمعهم قالوا بليلة شوباء، جعلوا هذا بدلا لازما كعيد وأعياد. وأورده ابن سيده في المحكم في الواو والياء، وقال: باتت المرأة بليلة شيباء. قيل: إن الياء فيها معاقبة، وإنما هو من الواو. واقتصر الجوهري على ذكرها في التحتية كالزمخشري وابن منظور وغيرهم. الشائبة: واحدة الشوائب وهي الأقذار والأدناس جمع قذر ودنس

##### Türkçe

**الشوب**: karıştırma. **شاب الشيء شوبا**: onu karıştırdı. Ve **شبته أشوبه**: onu karıştırdım; o hâlde o, kesre ile **كالشياب** gibi **مشوب**tur. Ebû Züeyb dedi:
  Ve Şâm’ın en hoş **براح**’ı bir **سبيئة** olarak geldi                      saf, yıllandırılmış; işte o, onun **شيابـهـا**’sıdır
Ebû Hanîfe onu böyle inşâd etti. Yüce Allah dedi ki: **ثم إن لهم عليها لشوبا من حميم** yani bir karıştırma ve bir karışım. Sözde veya işte karıştıran kimse için denir: o **يشوب** ve **يروب**. Ve **الشياب** ayrıca: karıştırılan şeyin adı. Ve denildi: **يشوب ويروب** yani aşırıya varmayan bir savunma ile savunur. Şeyhimiz dedi: hadiste **الأشواب** vâki oldu. Garîb ehli dedi: onlar, türlü türlerden karışıklardır. Dediler ki: **الأوباش**: aşağı tabakadan karışıklardır; o hâlde daha özeldir. Onların sözü: **ماله شوب ولا روب** yani ne et suyu ne süt. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve haberde: **لا شوب ولا روب** yani alış veya satışta ne hile ne karıştırma; ve denildi: manası, sen bu maldan berîsin. Ve ondan rivayet olundu ki dedi: sen onun ayıbından berîsin. **الشوب**: hamurdan parça; ve denir: o **الفرزدقة**’dır; o, kalın ekmektir. Ve ona **الذوب**’u **بالشوب** ile içirdi. **الذوب**: bal. **الشوب**: su veya süt ile karıştırdığın şey; o hâlde o **مشوب** ve **مشيب**tir. İbnü’l-A‘râbî nakletti: **ما عندي شوب ولا روب**. O hâlde **الشوب**: karıştırılmış bal. Ve **الروب**: ekşimiş süt. Ve denildi: **الشوب**: bal; **الروب**: süt; ikisi de sınırlandırılmaksızın. Ve denilir: **سقاه الشوب بالذوب**. O hâlde **الشوب**: süt, **الذوب**: bal. Bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **اشتاب** o ve **انشاب**: karıştı. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi:
  Bir sabahleyin **شفان** onun menzillerine cömertçe verdi                      şeker ve karıştırılmış nektar; derken karıştı

Ve **فانشابا** diye de rivayet olunur; o, mutâvaat bâbında daha giderdir. Ve damme ile ve **الواو**’nun fethiyle **المشاوب**: şişenin kılıfıdır; çünkü o, kızıllık, sarılık ve yeşillik ile karıştırılmıştır; Ebû Hâtim onu Asmaî’den rivayet etti. Ve onun (yani **الواو**’nun) kesresi ve **الميم**’in fethi ile; onun çoğulu, yani **المشاوب**’un çoğulu. Bunu da Ebû Hâtim’den nakletti. **في فلان شوبة**. **الشوبة**: aldatma; denildiği gibi: **في فلان ذوبة** yani açık bir ahmaklık. Bazı nahivciler harekelerde **الشوب**’u kullandı da dedi: **أما الفتحة المشوبة بالكسرة**; imâleden önce olan fetha; **عابد** ve **عارف**’in **عين**’inin fethası gibi. Dedi: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olması sebebiyledir; böylece bir ses uyuşması türünden dolayı elif **الياء**’a doğru meyleder; nasıl ki hareke sırf fetha değilse, onun ardından gelen elif de sırf elif değildir; ve bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; fetha karışık olduğu gibi ona bitişen elif de öyledir; **لسان العرب**’da böyledir. Ferrâ’dan: **شاب**: hıyanet ettiğinde; ve **باش**: karıştırdığında. Asmaî’den, kişinin konuşmasında bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi bâbında: o **يشوب ويروب**. Ebû Saîd’den: bir adam, bir adamdan serpiştirdiğinde denir: ondan **قد شاب عنه**; ve **راب**: tembellik ettiğinde. Ve **شوب**: bir savunma ile savundu ve ondan serpiştirdi de ikisinde de aşırıya varmadı; yani bir defa savunur ve bir defa tembellik eder; artık hiç savunmaz. Ebû Saîd dedi: **التشويب**: aşırıya varmayan bir serpiştirmeyle serpiştirmektir. Yine dedi: Araplar der: bugün falanla karşılaştım, o, arkadaşlarından **يشوب**; eğer onlar adına bir savunmadan bir şey savunursa. Dedi: onların sözü **هو يشوب ويروب** sütten değildir; fakat manası: bazen **يروب** olan bir adamdır; artık hareket etmez ve atılmaz; bazen de atılır da kendinden **يشوب**; onda aşırıya varmaksızın. İbnü’l-A‘râbî’den: **شاب**: yalan söylediğinde; ve **شاب**: alış veya satışta aldattığında. Ve **شاب إشوبا**: hile yaptı. Hadiste: **يشهد بيعكم الحلف واللغو فشوبوه بالصدقة**. Ve es-Süleyk b. es-Selke es-Sa‘dî’nin sözü:
  Kavmin **صرب**’ı sana yetecek: **معرص** et ve bir et                      ve **قصاع** içinde **مشـيب** olan tencereler suyu
Onu, faili adlandırılmayan **شيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. Ve **الصرب**: ekşi süt; ve **معرص**: kurusun diye avluya atılmış. Ve **مغرض** diye rivayet olunur, yani taze; ve **معرض** diye rivayet olunur, yani henüz pişmemiş; o, **الملهوج**’dur. Ve **شابة**: Feyyûm’da bir köy. Ve Mekke’de veya Necd’de bir dağ; ve denildi: Necd’de bir yer; İbn Sîde’nin **المحكم**’inde olduğu gibi. Ve **ش ي ب**’de zikredilecektir; çünkü elif, **واو**’dan ve **ياء**’dan dönmüş olur; çünkü sözde **ش وب** vardır ve onda **ش ي ب** vardır; bu elfin dönüşümü bilinmese, onu **ياء**’dan dönüşümünden daha çok **واو** üzerine taşınırdı. Dedi:
  Kafataslarına sağırın vuruşu gibi vurma                      **شابة**’nin acı kabağı; **هـبـيدا** toplar

**لسان العرب**’da böyledir. Onun benzeri **المحكم**’dedir. Ve onlardan kim dedi: o, **شامة**’dir **الميم** ile; ve doğru olan: ikisi iki yer yahut iki dağdır. Bekrî dedi: **شابة** Hicaz’da, Gatafân diyarında bir dağdır; ve denildi: Necd’dedir; Cevherî ve İbn Manzûr bununla yetindi. Ve **المراصد** ve **المعجم**’da bununla başlandı. Cevherî’nin **ش ي ب**’de delil getirdiği Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin sözü gelecektir. **بنو شيبان**: Araplardan bir kabile; denildi: onun **ياء**’sı **واو**’nun bedelidir; onların **الشوابنة** demeleri sebebiyle; ve **ش ي ب**’de gelecektir. Müellif, onu iki yerde zikretmesi hususunda İbn Sîde’ye tâbi oldu. Cevherî ve İbn Manzûr onu yalnız **الياء التحتية**’de zikretmekle yetindi. İbn Cinnî, onun **واوية العين** olduğunu seçti; ve aslının **شيوبان** olduğunu **فيعلان** vezninde; sonra idğam edildi ve hafifletildi; **ريحان** hakkında denildiği gibi; yoksa **خولان** gibi **شوبان** denilirdi. İki vechi de, Allâme Ahmed b. Yûsuf el-Mâlikî **اقتطاف الأزاهر والتقاط الجواهر**’de nakletti ve dedi: İbn Cinnî’nin yolu güzel bir tedrîctir; bunu şeyhimiz söyledi. Onların sözü: **باتت** yani bakire, izafetle **بليلة شيباء**. Urve b. el-Verd dedi:
  Unutmadığım **شيباء** gecesi gibi                      ve bizim gecemiz; **قرمل**’den olan kimden, yahut
Veya **بليلة الشيباء** marife olarak. Urve yine dedi:
  Ben, **ليلة الشيباء** gibi oldum; gönül verdi                      şükrü engellemeye; onu kabileden önce getiririm
**غلبت** meçhul bina ile, kendi üzerine; yani kocası onu yendi de onun bekâretini bozdu ve onu giderdi; **هدائها** gecesi; kesre ile; **إهداء**’dan: saççının gelini kocasına götürmesi; düğün gecesi. Eğer onunla zifafa girer de onu bozmazsa denir: **باتت بليلة حرة**. Şeyhimiz, İbn Ebî’l-Hadîd’den **شرح نهج البلاغة**’de nakletti: **الشيباء** kadın, bekâretinin bozulduğu gece bakire olan kadındır; onun bekâretini öldüreni asla unutmaz; ve o, onun ilk çocuğudur; bitti. Zemahşerî bunu **الأساس**’ta **ش ي ب**’de zikretti ve onu mecazdan kıldı; ve dedi: sanki o, saç tutamlarının ondan ağaracağı şiddetli bir işle musibete uğratıldı. Onun benzeri **لسان العرب**’dadır; ancak o dedi: ve denildi: **شيباء**’nın **ياء**’sı **واو**’nun bedelidir; çünkü erkeğin suyu kadını **شاب** etti; ancak biz onların **بليلة شوباء** dediklerini işitmedik; bunu, **عيد** ve **أعياد** gibi, lâzım bir bedel kıldılar. İbn Sîde onu **المحكم**’de **واو** ve **ياء**’da zikretti ve dedi: kadın **بليلة شيباء** ile geceledi. Denildi: ondaki **ياء** muâkabe iledir; ancak o, **واو**’dandır. Cevherî, Zemahşerî, İbn Manzûr ve başkaları gibi onu yalnız **التحتية**’de zikretmekle yetindi. **الشائبة**: **الشوائب**’in bir tanesi; ve onlar, pislikler ve kirlerdir; **قذر** ve **دنس**’in çoğulu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَابَهُ
1 شَابَهُ ذ , aor. يَشُوبُهُ, (S, A, Msb,) inf. n. شَوْبٌ (S, A, Msb, K) and شِيَابٌ, (K,) He mixed it; (S, A, Msb, K;) such as milk with water; (Msb;) or honey with water. (A.) [And It mingled with it: for] one says also, كَأَنَّ رِيقَتَهَا خَمْرٌ يَشُوبُهَا عَسَلٌ [As though her saliva were wine with which honey mingled]. (A.) ― -b2- [It is sometimes used in a good sense, but more frequently in a bad sense; and often means He adulterated, vitiated, or sophisticated, it.] It is said in a trad., يَشْهَدُ بَيْعَكُمُ الحَلِفُ وَاللَّغْوُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ (assumed tropical:) [Swearing, and unprofitable speech, attend your selling; therefore mix ye it with alms]. (TA.) And it is said in a prov., هُوَ يَشُوبُ وَيَرُوبُ (assumed tropical:) He mixes, or confounds, or makes a confusion or disorder, in speech and in actions: (S, TA:) or he says right one time and wrong another time: (As, TA:) or he defends without energy: (TA:) or he is sometimes incited to motion, or action, and defends himself, but without energy, and sometimes he is motionless, and does not become excited to motion, or action; and it is not from [the words شَوْبٌ and رَوْبٌ applied to] milk: so says Aboo-Sa'eed [i. e. As]: and he says also that شَابَ عَنْهُ وَرَابَ means he defended him at one time, and was sluggish, or indolent, at another time: and that عنه ↓ شوّب, inf. n. تَشْوِيبٌ, means he defended him without energy: and thus this latter is expl. in the K, as is likewise شاب عنه: also that the Arabs say, لَقِيتُ فُلَانًا اليَوْمَ يَشُوبُ عَنْ أَصْحَابِهِ, meaning I found such a one to-day defending his companions in some measure. (TA.) [See also art. روب.] ― -b3- شاب also signifies He acted treacherously, perfidiously, or unfaithfully: (Fr, TA:) he lied: he deceived in selling or buying: and he acted dishonestly, insincerely, or with dissimulation. (IAar, TA.) ― -b4- [See also Har p. 448; where it is implied that it signifies also He spoke truth, or was veracious.]

2 شَوَّبَ see the preceding paragraph.

7 اـِنْشَوَبَ see what next follows.

8 اـِشْتَوَبَ اشتاب It was, or became, mixed; (O, K;) as also ↓ انشاب. (K.)

شَوْبٌ
شَوْبٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (S, A, &c.) ― -b2- [Hence,] لَا شَوْبَ وَلَا رَوْبَ, occurring in a trad., means There is, or shall be, no dishonesty, insincerity, or dissimulation, nor mixing, in the selling, or buying: so says IAar: or I am irresponsible with respect to this commodity: or, as he is related to have said, thou art irresponsible for its being faulty, or defective. (TA. [See also شَوْبَةٌ.]) ― -b3- And شَوْبٌ (TA) and ↓ شِيَابٌ, (S, TA,) [each an inf. n. used as a subst. properly so termed,] or ↓ شِيَابَةٌ, (so in one copy of the S,) signify A mixture; an admixture; or a thing mixed with another thing. (S, TA.) Thus شَوْبًا signifies in the Kur xxxvii. 65: (TA:) or, accord. to one reading, the word there is ↓ شُوبًا, meaning a thing with which another thing is mixed. (Bd.) الشَّوْبُ also signifies [particularly] What is mixed [with something else], of water or of milk: (K:) one says, سَقَاهُ الذَّوْبَ بِالشَّوْبِ He gave him to drink honey with water, or milk, mixed [therewith]: (TA:) or سَقَاهُ الشَّوْبَ بِالذَّوْبِ He gave him to drink milk [mixed] with honey. (IDrd, TA.) And Mixed honey; as in the saying, مَا عِنْدِى شَوْبٌ وَلَا رَوْبٌ I have not mixed honey nor milk such as is termed رَائِب [q. v.]: (IAar, TA:) or [simply] honey &c.; (A, Msb, TA;) so called because they mix it with beverages; (Msb;) as in the saying, سَقَاهُ الشَّوْبَ بِالرَّوْبِ He gave him to drink honey with clarified butter, or with milk. (A.) And Broth; as in the saying, مَا عِنْدَهُ شَوْبٌ وَلَا رَوْبٌ He has not broth nor milk. (S, K: but in the latter, مَا لَهُ.) And شَوْبٌ signifies also A piece of dough. (K.) ― -b4- And [the pl.] أَشْوَابٌ signifies (assumed tropical:) A medley, or mixed multitude, of sundry sorts: a less particular term than أَوْبَاشٌ, which signifies a medley, or mixed multitude, of the low, or lower, or lowest, sort: (TA, from a trad.:) accord. to El-Jawلleekee, it is an arabicized word, from the Pers. آشُوبٌ. (TA in art. وشب.)

شُوبٌ
شُوبٌ ذ : see شُوبًا in the next preceding paragraph.

شَوْبَةٌ
شَوْبَةٌ ذ Deceit, delusion, guile, or circumvention: (K: [see also شَوْبٌ:]) [or, app., somewhat thereof:] one says, فِى فُلَانٍ شَوْبَةٌ [In such a one is deceit, &c.]. (TA.)

شَيْبَآءُ
شَيْبَآءُ ذ A virgin in the night of her devirgination: (Ibn-Abi-l-Hadeed, MF:) [either from شَابَ having for its aor. يَشُوبُ, signifying “ he mixed, ” or from شَابَ having for its aor. يَشِيبُ, signifying “ he became white-headed, or hoary; ” as shown by what follows:] one says, بَاتَتْ بِلَيْلَةِ شَيْبَآءَ, (S and A in art. شيب, and K in the present art.,) and بِلَيْلَةِ الشَّيْبَآءِ, (K,) She passed the night of a virgin then devirginated, (S, A, K,) and of the virgin then devirginated: (K, TA:) said of a virgin-bride when she is devirginated by the bridegroom in the night in which she has been first brought to him: (A, K, TA:) in the contr. case, when she is not devirginated, one says, بَاتَتْ بِلَيْلَةِ حُرَّةٍ: (S, TA:) and one says also, بِلَيْلَةٍ شَيْبَآءَ and بِلَيْلَةٍ حُرَّةٍ: (TA in art. حر:) Z, in the A, mentions the first phrase in art. شيب, and makes it to be tropical, as though the bride were in that night afflicted by an event so severe as to cause the locks of her hair to become white: in the L it is said that the ى in شيباء is substituted for و, because of [the allusion of the phrase to] the mixing of the sperma genitale of the man with that of the woman; but that ٰشَوْبَآء has not been heard instead of شيباء: ISd, in the M, mentions it in arts. شوب and شيب; observing that the ى is said to take the place of و: J, as well as Z and others, mentions it in art. شيب [q. v.]. (TA.)

شِيَابٌ
شِيَابٌ ذ and شِيَابَةٌ: see شَوْبٌ.

شَائِبَةٌ
شَائِبَةٌ ذ sing. of شَوَائِبُ meaning The whiteness [mixing] with the darkness of night. (Har p. 58.) ― -b2- The saying لَيْسَ فِيهِ شَائِبَةُ مُلْكٍ may be from شَابَهُ “ he mixed it; ” meaning There is not in it anything [of ownership, or right of possession,] mixed therewith, though small, or however small; like as one says, لَيْسَ فِيهِ عُلْقَةٌ وَلَا شُبْهَةٌ; it being an instance of the measure فَاعِلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ, as in عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ: thus the lawyers use it. (Msb.) ― -b3- شَائِبَةٌ is also sing. of شَوَائِبُ meaning Uncleannesses, filths, or pollutions; or unclean, filthy, or foul, things. (S, Msb, K. *)

مَشُوبٌ
مَشُوبٌ ذ (S, Msb) and مَشِيبٌ, the latter from شِيب [“ it was mixed ”], Mixed. (S, Msb.) A poet says, (namely, Suleyk Ibn-Es-Sulakeh EsSaadee, TA,)
وَمَآءُ قُدُورٍ فِى القِصَاعِ مَشِيبُ
i. e. [And the water of cooking-pots, in the wooden bowls,] mixed with seeds for seasoning and with sauces. (S.) ― -b2- الفَتْحَةُ المَشُوبَةُ بِالكَسْرَةِ means [The fet-hah that is mingled with kesreh; which is] the fethah that precedes the ا of اـِمَالَة; as in عَابِدٌ and عَارِفٌ [when they are pronounced “ 'ébidun ” and “ 'érifun ”]; for امالة consists in inclining [the sound of] fet-hah towards [that of] kesreh; whereby [the sound of] the ا that follows it is inclined, and is not a pure ا; for like as [the sound of] the fet-hah is mingled [with that of kesreh], so is [the sound of] the ا [mingled with that of ى]. (L, TA.)

مُشَاوَبٌ
مُشَاوَبٌ ذ , with damm [to the م], and fet-h to the و, [not with both of these vowels to the و as supposed by Freytag,] The case (غِلَاف) of a flash or bottle; (K;) because it is mixed with redness and yellowness and greenness; mentioned by AHلt on the authority of As: (TA:) pl. مَشَاوِبُ: (AHلt, K:) or the pl. signifies [receptacles of the sorts called] أَسْفَاط [pl. of سَفَطٌ] and حُقَق [pl. of حُقَّةٌ] made of palm-leaves. (A.)

##### Türkçe

**شَابَهُ**
1 **شَابَهُ** ذ, muzârîsi **يَشُوبُهُ**, (S, A, Msb,) mastarı **شَوْبٌ** (S, A, Msb, K) ve **شِيَابٌ**, (K,) Onu karıştırdı; (S, A, Msb, K;) sütü su ile gibi; (Msb;) yahut balı su ile. (A.) [Ve Onunla karıştı: zira] ayrıca şöyle de denir: كَأَنَّ رِيقَتَهَا خَمْرٌ يَشُوبُهَا عَسَلٌ [Sanki onun tükürüğü, balın kendisiyle karıştığı şarap gibidir]. (A.) ― -b2- [Bazen iyi mânada kullanılır; fakat daha çok kötü mânada; ve çoğu kez “Onu tağşiş etti, bozdu, fesada verdi, yahut hileli hâle getirdi” demektir.] Bir hadiste şöyle denmiştir: يَشْهَدُ بَيْعَكُمُ الحَلِفُ وَاللَّغْوُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ (mecaz kabul edilerek:) [Yemin ve faydasız söz, sizin alışverişinize şahit olur; öyleyse onu sadaka ile karıştırınız]. (TA.) Ve bir darbımeselde şöyle denmiştir: هُوَ يَشُوبُ وَيَرُوبُ (mecaz kabul edilerek:) Sözde ve fiillerde karıştırır, yahut birbirine katar, yahut bir karışıklık ve düzensizlik yapar: (S, TA:) yahut bir defa doğru söyler bir defa yanlış söyler: (As, TA:) yahut gevşekçe savunur: (TA:) yahut bazen harekete yahut fiile sevk olunur ve kendini savunur, fakat gevşekçe; bazen de hareketsizdir ve harekete yahut fiile coşmaz; ve bu, [**شَوْبٌ** ve **رَوْبٌ** kelimelerinin] süte uygulanmasından değildir: böyle der Ebû Saîd [yani As]: ve ayrıca der ki **شَابَ عَنْهُ** ve **رَابَ** demektir ki bir defa onu savundu, bir başka defa ağır davrandı yahut tembellik etti: ve ki عنه ↓ **شوّب**, mastarı **تَشْوِيبٌ**, demektir ki onu gevşekçe savundu: ve bu sonuncu böylece K’da açıklanmıştır; tıpkı **شاب عنه** da olduğu gibi: ayrıca Arapların şöyle dediğini de (nakleder): لَقِيتُ فُلَانًا اليَوْمَ يَشُوبُ عَنْ أَصْحَابِهِ, yani “Bugün falanı, arkadaşlarını bir miktar savunur buldum.” (TA.) [Ayrıca **روب** maddesine de bak.] ― -b3- **شاب** ayrıca şu mânaya gelir: Hıyanet etti, vefasızlık etti, yahut güvenilmez davrandı: (Fr, TA:) yalan söyledi: satışta yahut alışta aldattı: ve dürüst olmayan, samimiyetsiz, yahut iki yüzlüce davrandı. (IAar, TA.) ― -b4- [Ayrıca Har s. 448’e bak; orada, ayrıca “Doğru söyledi, yahut doğru sözlü oldu” mânasına da geldiği ima edilir.]

2 **شَوَّبَ**: önceki paragrafı gör.

7 **اـِنْشَوَبَ**: hemen sonra geleni gör.

8 **اـِشْتَوَبَ** **اشتاب** Karıştı; (O, K;) ve ayrıca ↓ **انشاب**. (K.)

**شَوْبٌ**
**شَوْبٌ** ذ: 1’in mastarıdır [bkz.]. (S, A, &c.) ― -b2- [Bundan dolayı,] bir hadiste geçen لَا شَوْبَ وَلَا رَوْبَ demektir ki: satışta yahut alışta hile, samimiyetsizlik, iki yüzlülük, yahut karıştırma yoktur yahut olmayacaktır: böyle der IAar: yahut bu meta hususunda ben sorumlu değilim: yahut, onun rivayet edildiğine göre (şöyle demiştir): onun ayıplı yahut kusurlu olmasından sen sorumlu değilsin. (TA. [Ayrıca **شَوْبَةٌ**’ye de bak.]) ― -b3- Ve **شَوْبٌ** (TA) ve ↓ **شِيَابٌ**, (S, TA,) [her biri, aslen böyle adlandırılan bir isim olarak kullanılan mastar,] yahut ↓ **شِيَابَةٌ**, (S’nin bir nüshasında böyle,) şu mânaya gelir: Bir karışım; bir katışım; yahut başka bir şeyle karıştırılmış bir şey. (S, TA.) Böylece **شَوْبًا**, Kur’ân xxxvii. 65’te (böyle) mânaya gelir: (TA:) yahut bir kıraate göre oradaki kelime ↓ **شُوبًا**’dır; mânası: başka bir şeyin kendisiyle karıştırıldığı bir şey. (Bd.) **الشَّوْبُ** ayrıca [özellikle] suyun yahut sütün, [başka bir şeyle] karıştırılmış olanı demektir: (K:) şöyle denir: سَقَاهُ الذَّوْبَ بِالشَّوْبِ “Ona, su ile (yahut süt ile) karıştırılmış bal içirdi”: (TA:) yahut سَقَاهُ الشَّوْبَ بِالذَّوْبِ “Ona, bal ile (karıştırılmış) süt içirdi.” (IDrd, TA.) Ve Karıştırılmış bal; şu sözde olduğu gibi: مَا عِنْدِى شَوْبٌ وَلَا رَوْبٌ “Bende karıştırılmış bal yoktur ve **رَائِب** diye adlandırılan süt de yoktur [bkz.].” (IAar, TA:) yahut [sadece] bal vb.; (A, Msb, TA;) içeceklerle karıştırdıkları için böyle adlandırılmıştır; (Msb;) şu sözde olduğu gibi: سَقَاهُ الشَّوْبَ بِالرَّوْبِ “Ona, sade yağ ile yahut süt ile bal içirdi.” (A.) Ve Et suyu; şu sözde olduğu gibi: مَا عِنْدَهُ شَوْبٌ وَلَا رَوْبٌ “Onun yanında et suyu yoktur ve süt de yoktur.” (S, K: fakat ikincisinde, مَا لَهُ.) Ve **شَوْبٌ** ayrıca Hamurdan bir parça demektir. (K.) ― -b4- Ve [çoğulu] **أَشْوَابٌ** (mecaz kabul edilerek:) türlü türlerden bir karmakarışık topluluk, yahut karışık kalabalık demektir: **أَوْبَاشٌ**’tan daha az hususî bir terimdir; zira **أَوْبَاشٌ**, aşağı, yahut daha aşağı, yahut en aşağı sınıftan bir karmakarışık topluluk demektir: (TA, bir hadisten:) el-Cevâlîkî’ye göre, Farsça آشُوبٌ’dan Arapçalaştırılmış bir kelimedir. (TA, **وشب** maddesinde.)

**شُوبٌ**
**شُوبٌ** ذ: bir önceki paragraftaki **شُوبًا**’ya bak.

**شَوْبَةٌ**
**شَوْبَةٌ** ذ Aldatma, yanıltma, hile, yahut dolap çevirme: (K: [ayrıca **شَوْبٌ**’a da bak:]) [yahut, görünüşe göre, bunun bir miktarı:] şöyle denir: فِى فُلَانٍ شَوْبَةٌ [Falanda aldatma vb. vardır]. (TA.)

**شَيْبَآءُ**
**شَيْبَآءُ** ذ Bekâretinin bozulduğu gecede olan bakire: (İbn-Ebî’l-Hadîd, MF:) [ya **شَابَ**’ın muzârîsi **يَشُوبُ** olup “karıştırdı” mânasına gelmesindendir; yahut **شَابَ**’ın muzârîsi **يَشِيبُ** olup “saçı ağardı, ak düştü” mânasına gelmesindendir; aşağıdakiyle açıklandığı üzere:] şöyle denir: بَاتَتْ بِلَيْلَةِ شَيْبَآءَ, (S ve A, **شيب** maddesinde; ve K, bu maddede,) ve بِلَيْلَةِ الشَّيْبَآءِ, (K,) “O, o gece, bakire iken bekâreti bozulmuş olarak geceledi,” (S, A, K,) ve “bekâreti bozulmuş bakirenin gecesiyle (geceledi)”: (K, TA:) gelin, kendisine ilk getirildiği gecede güvey tarafından bekâreti bozulduğunda söylenir: (A, K, TA:) bunun zıddı durumda, bekâreti bozulmadığında, şöyle denir: بَاتَتْ بِلَيْلَةِ حُرَّةٍ: (S, TA:) ve ayrıca şöyle de denir: بِلَيْلَةٍ شَيْبَآءَ ve بِلَيْلَةٍ حُرَّةٍ: (TA, **حر** maddesinde:) A’daki Z, ilk ibareyi **شيب** maddesinde zikreder ve onu mecaz yapar; sanki gelin o gece, saçının tutamlarının ağarmasına sebep olacak kadar şiddetli bir olayla musibete uğramış gibi: L’de denir ki **شيباء**’daki **ى**, **و** yerine getirilmiştir; çünkü [ibarenin işareti olan] erkeğin menisinin kadının menisiyle karışmasıdır; fakat **ٰشَوْبَآء**’ın **شيباء** yerine işitilmediği (de söylenir): ISd, M’de onu **شوب** ve **شيب** maddelerinde zikreder; **ى**’nın **و**’nun yerini aldığı söylenerek: J, Z ve başkaları gibi, onu **شيب** maddesinde zikreder [bkz.]. (TA.)

**شِيَابٌ**
**شِيَابٌ** ذ ve **شِيَابَةٌ**: **شَوْبٌ**’a bak.

**شَائِبَةٌ**
**شَائِبَةٌ** ذ, **شَوَائِبُ**’un tekilidir; mânası: gecenin karanlığına karışan beyazlık. (Har s. 58.) ― -b2- لَيْسَ فِيهِ شَائِبَةُ مُلْكٍ sözü, **شَابَهُ** “onu karıştırdı”dan olabilir; mânası: onda, az da olsa yahut ne kadar az olursa olsun, bununla karışmış herhangi bir şey [mülkiyetten yahut tasarruf hakkından] yoktur; tıpkı şöyle denmesi gibi: لَيْسَ فِيهِ عُلْقَةٌ وَلَا شُبْهَةٌ; bu, **فَاعِلَةٌ** vezninin **مَفْعُولَةٌ** vezni mânasında oluşuna bir örnektir; **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**’de olduğu gibi: fakihler bunu böyle kullanır. (Msb.) ― -b3- **شَائِبَةٌ** ayrıca, **شَوَائِبُ**’un tekilidir; mânası: pislikler, murdarlıklar, yahut kirlenmeler; yahut pis, murdar, yahut iğrenç şeyler. (S, Msb, K. *)

**مَشُوبٌ**
**مَشُوبٌ** ذ (S, Msb) ve **مَشِيبٌ**, ikincisi **شِيب**’den [“karıştırıldı”], Karıştırılmış. (S, Msb.) Bir şair der ki (yani Süleyk İbnü’s-Sülake Es-Sa‘dî, TA,)
وَمَآءُ قُدُورٍ فِى القِصَاعِ مَشِيبُ
yani [Ve tencerelerin suyu, tahta kaselerde,] baharat için tohumlarla ve soslarla karıştırılmış. (S.) ― -b2- **الفَتْحَةُ المَشُوبَةُ بِالكَسْرَةِ** demektir: [kesre ile karışmış fetha; ki o] **اـِمَالَة**’nin **ا**’sından önce gelen fethadır; **عَابِدٌ** ve **عَارِفٌ**’te olduğu gibi [“'ébidun” ve “'érifun” diye telaffuz edildiklerinde]; zira **امالة**, fethanın sesini kesreye doğru meylettirmekten ibarettir; bununla, onu izleyen **ا**’nın sesi meylettirilir ve saf bir **ا** olmaz; çünkü fethanın sesi [kesre ile] karıştırıldığı gibi, **ا**’nın sesi de [**ى** ile] karıştırılır. (L, TA.)

**مُشَاوَبٌ**
**مُشَاوَبٌ** ذ, **م**’e damme ile ve **و**’ya fetha ile, [Freytag’ın zannettiği gibi bu iki harekenin ikisi de **و**’ya değil,] Bir kırba yahut şişenin kılıfı (غِلَاف); (K;) çünkü kızıllıkla sarılıkla ve yeşillikle karıştırılmıştır; AHلt, As’tan rivayetle zikretmiştir: (TA:) çoğulu **مَشَاوِبُ**: (AHلt, K:) yahut çoğul, hurma yapraklarından yapılmış **أَسْفَاط** [**سَفَطٌ**’un çoğulu] ve **حُقَق** [**حُقَّةٌ**’nin çoğulu] türlerinden kaplar demektir. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَابَ
شَابَ ( w )  U ( n. ac. شَوْب 1 ,  شِوَاْب 23I ),
a.  Mixed, mingled.

b.  see II (a) .

شَوَّبَ
شَوَّبَ II
a.  [ 'An ], Defended, warded off evil from.

b.  [ coll. ], Perspired.

اِنْشَوَبَ
اِنْشَوَبَ VII ,  اِشْتَوَبَ VIII ,
a.  Was mixed, mingled.

شَوْب
شَوْب [ 1 ],
a.  Mixture.

b.  Honey.

c.  [ coll. ], Heat.

شَوْبَة
شَوْبَة [ 1t ],
a.  Deceit, deception, insincerity.

شَائِبَة
شَائِبَة [ 21t ] , ( pl. شَوَاْوِبُ 41 ),
a.  Spot, stain, filth.

b.  Defect.

c.  Misfortune.

شِيَاب
شِيَاب [ 23I ],
a.  see 1 (a) .

##### Türkçe

**شَابَ**
**شَابَ** ( w ) U ( n. ac. **شَوْب** 1 , **شِوَاْب** 23I ),
a. Karıştı, birbirine karıştı.

b. II (a)’ya bak.

**شَوَّبَ**
**شَوَّبَ** II
a. [ ‘An ], Savundu, (kötülüğü) -den defetti, uzaklaştırdı.

b. [ topl. ], Terledi.

**اِنْشَوَبَ**
**اِنْشَوَبَ** VII , **اِشْتَوَبَ** VIII ,
a. Karıştı, birbirine karıştı.

**شَوْب**
**شَوْب** [ 1 ],
a. Karışım.

b. Bal.

c. [ topl. ], Sıcaklık.

**شَوْبَة**
**شَوْبَة** [ 1t ],
a. Aldatma, aldatmacılık, samimiyetsizlik.

**شَائِبَة**
**شَائِبَة** [ 21t ] , ( pl. **شَوَاْوِبُ** 41 ),
a. Leke, kir, pislik.

b. Kusur.

c. Musibet.

**شِيَاب**
**شِيَاب** [ 23I ],
a. 1 (a)’ya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شوب
شَابَ - يَشُوبُ - شَوْب
شَابَ - يَشُوْبُ + شيء  + شيئاً آخر: يمتزج ويختلط بالشيء الآخر فيدخل في مكوناته بكمية ونسبة قليلة، ولا يغلب على مكوناته الأصلية
شَوْب: اسم فعل " شَابَ - يَشُوبُ ": خلط ومزج شيء بشيء آخر، بحيث لا يغلب على مكوناته: كالتلوث أو الشوائب: وهو كذلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشُوبُ ": الشيء الذي شابه شيء آخر
ومنها: شائبة، شوائب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التلوث والاتساخ بالقذر والنجس والسخام وما شابه"، وهي:
فََرَث - يَفْرُثُ، صَدَّ - يَصِدُّ، رَجُسَ - يَرْجُسُ (رَجِسَ - يَرْجَسُ)، نَجِسَ - يَنْجَسُ (نَجُسَ - يَنْجُسُ)، دَسَى - يَدْسَى (دَسَا - يَدْسُو)، شَابَ - يَشُوْبُ

شوب
 	﴿ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ(67)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [شوب] ش و ب: الشَّوْبُ الخلط وبابه قال و الشَّائِبَةُ واحدة الشَّوائِب وهي الأقذار والأدناس
معجم الفرائد القرآنية:
ش و ب
"شَوْباً" في قوله تعالـى :" ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْباً مِنْ حَمِيـمٍ " (67) الصافات .
الشَّوبُ:الخلط، وأصله مصدر شاب الشيء بالشيء إذا خلطه به.
الراغب
شوب
- الشوب: الخلط. قال الله تعالى: }لشوبا من حميم{ [الصافات/67]، وسمي العسل شوبا؛ إما لكونه مزاجا للأشربة؛ وإما لما يختلط به من الشمع. وقيل: ما عنده شوب ولا روب (هذا مثل يضرب لمن لا خير عنده، انظر: المستقصى 2/327؛ والمجمل 2/515؛ واللسان (شوب) )، أي: عسل ولبن.
ملخص اللسان
1.     الشَّوْبُ: الخَلْطُ.شابَ الشيءَ شَوْباً: خَلَطَه.وشُبْتُه أَشُوبُه: خَلَطْتُه،فهو مَشُوبٌ.
2.     والـمُشاوَبُ، بضم الميم وفتحِ الواوِ: غِلافُ القارورة لأَنَّ فيه أَلواناً مختلفةً.
3.     والشِّيابُ: اسمُ ما يُمْزَجُ.
4.     وسَقاه الذَّوْبَ بالشَّوْبِ؛ الذَّوْبُ: العَسَلُ؛ والشَّوْبُ: ما شُبْتَه به من ماءٍ أَو لَبنٍ.
5.     شابَ إِذا خانَ،
6.     والتَّشْوِيبُ أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غيرَ مُبالَغٍ فيه،
7.     رأَيْتُ فُلاناً اليومَ يَشُوبُ عن أَصحابه إِذا دافَعَ عنهم شيئاً من دِفاعٍ.
8.     شابَ إِذا كَذَب،
9.     وشابَ: خَدَع في بَيْعٍ أَو شِراءٍ. ابن الأَعرابي: شابَ يَشُوب شَوْباً إِذا غَشَّ؛
10.                        والشَّوْبُ: القِطْعَة من العَجِـينِ.
11.                        والشَّائِـبَة: واحِدةُ الشَّوائِبِ،وهيَ الأَقْذَارُ والأَدْناسُ.
لسان العرب
● - شوب: الشَّوْبُ: الخَلْطُ.  شابَ الشيءَ شَوْباً: خَلَطَه. وشُبْتُه أَشُوبُه: خَلَطْتُه، فهو مَشُوبٌ.  \<ص:511>  واشْتابَ، هو، وانْشابَ: اخْتَلَط؛ قال أَبو زبيد الطائي:  جادَتْ، مَنَاصِـبَه، شَفَّانُ غادِيةٍ، *  بسُكَّرٍ، ورَحِـيقٍ شيبَ، فاشْتابا  ويروى: فانْشابا، وهو أَذْهَبُ في بابِ الـمُطاوَعَة. والشَّوْبُ  والشِّيابُ: الخَلْطُ؛ قال أَبو ذُؤَيْب:  وأَطْيِبْ براحِ الشامِ، جاءَتْ سَبيئَـةً، *  مُعَتَّقَةً، صِرْفاً، وتِلكَ شِـيابُها  والرواية المعروفة:  فأَطْيِبْ بِراحِ الشامِ صِرْفاً، وهذه  *  مُعَتَّقَةٌ، صَهْباءُ، وهْيَ شِـيابُها (1)  (1 قوله «وهذه معتقة إلخ» هكذا في الأصل وفي بعض نسخ المحكم: وهاده معتقة إلخ بالنصب مفعولاً لهاده.)  قال: هكذا أَنشده أَبو حنيفة، وقد خلَّط في الرواية. وقوله تعالى: ثم إِنَّ لهم عليها لَشَوْباً من حَمِـيمٍ؛ أَي لَخَلْطاً ومِزاجاً؛ يقال  للـمُخَلِّطِ في القولِ أَو العَمَلِ: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ.  أَبو حاتم: سأَلت الأَصمعي عن الـمَشاوِبِ، وهي الغُلُفُ، فقال: يقال لِغِلافِ القارورة مُشاوَبٌ، على مُفاعَل، لأَنه مَشُوبٌ بحُمْرَةٍ،  وصُفْرةٍ، وخُضْرَةٍ؛ قال أَبو حاتم: يجوزُ أَنْ يُجْمَع الـمُشاوَبُ على مَشاوِبَ. والـمُشاوَبُ، بضم الميم وفتحِ الواوِ: غِلافُ القارورة لأَنَّ فيه أَلواناً مختلفةً. والشِّيابُ: اسمُ ما يُمْزَجُ.  وسَقاه الذَّوْبَ بالشَّوْبِ؛ الذَّوْبُ: العَسَلُ؛ والشَّوْبُ: ما شُبْتَه به من ماءٍ أَو لَبنٍ. وحكى ابنُ الأَعرابي: ما عندي شَوْبٌ ولا رَوْبٌ؛ فالشَّوْبُ العَسَل، والرَّوْبُ اللَّبنُ الرَّائِبُ؛ وقيل: الشَّوْبُ العَسَلُ، والرَّوْبُ اللَّبَنُ، من غيرِ أَن يُحَدَّا؛ وقيل: لا مَرَقٌ ولا لَبَنٌ. ويقال: سَقَاه الشَّوْبَ بالذَّوْب، فالشَّوْبُ اللبنُ، والذَّوْبُ العَسَل، قاله ابن دريد. الفراء: شابَ إِذا خانَ، وباشَ إِذا خَلَطَ. الأَصمعي، في باب إِصابةِ الرجلِ في مَنْطِقِه مَرَّة، وإِخطائِه أُخْرى: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ.  أَبو سعيد: يقال للرجل إِذا نَضَحَ عن الرجل: قد شابَ عنه ورابَ، إِذا كَسِلَ.  قال: والتَّشْوِيبُ أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غيرَ مُبالَغٍ فيه، فمعنى  قولهم: هو يشُوبُ ويَرُوبُ أَي يُدَافِعُ مُدافَعَة غيرَ مُبالَغٍ فيها،  ومَرَّة يَكْسَلُ فلا يُدافِـعُ البَتَّة. قال غيرُه: يَشُوبُ من شَوْبِ  اللَّبنِ، وهو خَلْطُه بالماءِ ومَذْقُه؛ ويَرُوبُ أَرادَ أَن يقول يُرَوِّب  أَي يَجْعلُه رائِـباً خاثِراً، لا شَوْبَ فيه، فأَتْبَع يَرُوبُ يَشُوبُ لازْدواجِ الكلام، كما قالوا: هو يَـأْتيه الغَدايا والعَشايا، والغَدايا ليس بِجمْعٍ للغَداة، فجاءَ بها على وَزْنِ العَشايا. أَبو سعيد: العرب تقول: رأَيْتُ فُلاناً اليومَ يَشُوبُ عن أَصحابه إِذا دافَعَ عنهم شيئاً من دِفاعٍ. قال: وليس قولُهم هو يَشُوبُ ويَرُوبُ من اللَّبنِ، ولكن معناه رجلٌ يَرُوبُ أَحياناً، فلا يتَحَرَّك ولا يَنْبَعِث، وأَحياناً  يَنْبَعِثُ فيَشُوبُ عن نفسِه، غيرَ مُبالغٍ فيه. ابن الأَعرابي: شابَ إِذا كَذَب، وشابَ: خَدَع في بَيْعٍ أَو شِراءٍ. ابن الأَعرابي: شابَ يَشُوب شَوْباً إِذا غَشَّ؛ ومنه الخَبرُ: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَي لا غِشَّ ولا تَخْلِـيطَ في بَيعٍ أَو شِراءٍ. وأَصلُ الشَّوْبِ الخَلْطُ، والرَّوْبُ من اللَّبنِ الرائِبِ، لخَلْطِه بالماءِ. ويقال للـمُخَلِّط في كلامه: هو يَشُوبُ ويرُوبُ. وقيل: معنى لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَنـَّكَ  \<ص:512>  برِيءٌ من هذه السِّلْعَة. ورُوِي عنه (1)  (1 قوله «وروي عنه» أي عن ابن الأَعرابي في عبارة التهذيب.) أَنه قال: معنى قولهم: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ في البَيْعِ  والشِّراءِ في السِّلْعَةِ تَبِـيعُها أَي إِنـَّكَ بَريءٌ من عَيْبِها.  وفي الحديث: يَشْهَدُ بَيْعَكُم الـحَلْفُ واللَّغْوُ، فشَوِّبوه بالصَّدَقَةِ؛ أَمَرَهم بالصَّدَقَةِ لـمَا يَجْرِي بَينهُم من الكَذِب والرِّبا، والزِّيادَةِ والنُّقْصانِ في القولِ، لتكُونَ كَفَّارةً لذلك؛ وقولُ سُلَيْكِ بنِ السُّلَكَة السَّعْدِي:  سَيَكْفِـيكَ، صَرْبَ القَوْمِ، لَـحْمٌ مُعَرَّصٌ، *  وماءُ قُدُورٍ، في القِصاعِ، مَشِـيبُ  إِنما بناهُ على شِـيب الذي لم يُسَمَّ فاعِلُه أَي مَخْلُوطر بالتَّوابِلِ والصِّباغِ. والصَّرْبُ: اللبنُ الحامِضُ. ومُعَرَّصٌ: مُلْقًى في العَرْصَةِ ليَجِفَّ، ويروى مُغَرَّضٌ أَي طَرِيٌّ؛ ويروى مُعَرَّضٌ أَي لم يَنْضَجْ بعدُ، وهو الـمُلَهْوَجُ.  وفي المثل: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ، يُضْرب مَثَلاً لـمَنْ يَخْلِطُ في  القولِ والعَمَلِ.  وفي فلان شَوْبَة أَي خَدِيعةٌ، وفي فلان ذَوْبَة أَي حَمْقَةٌ ظاهِرةٌ.  واسْتَعْمَل بعضُ النَّحْوِيِّـينَ الشَّوْبَ في الحركاتِ، فقال:  أَمـَّا الفَتْحَة الـمَشُوبَة بالكسرةِ، فالفَتْحة التي قبل الإِمالةِ، نحو  فَتْحة عَين عَابِدٍ وعَارِفٍ؛ قال: وذلك أَنَّ الإِمالة إِنما هي أَن تَنْحُوَ بالفَتْحَةِ نحوَ الكَسرة، فتُمِـيلَ الأَلِفَ نحوَ الياء، لِضَرْبٍ من تَجانُسِ الصَّوْتِ، فكما أَنَّ الحركَةَ ليست بفَتْحَةٍ مَحْضَةٍ، كذلك الأَلِفُ التي بعدَها ليست أَلِفاً مَحْضَةً، وهذا هو القياسُ، لأَنَّ الأَلفَ تَابِعَةٌ للفَتحَة، فكَما أَنَّ الفَتْحة مَشُوبَة، فكذلك الأَلِفُ اللاَّحقة لَـها.  والشَّوْبُ: القِطْعَة من العَجِـينِ. وباتَتِ الـمَرْأَةُ بلَيْلَةِ شَيْباءَ؛ قيل: إِنَّ الياءَ فيها مُعاقِـبَة، وإِنما هو من الواوِ،لأَنَّ ماءَ الرجُلِ خالَط ماءَ المرأَةِ.  والشَّائِـبَة: واحِدةُ الشَّوائِبِ، وهيَ الأَقْذَارُ والأَدْناسُ.  وشَيْبانُ: قَبيلَة؛ قيل ياؤُه بدَلٌ من الوَاوِ، لقَولِهِم الشَّوابِنَة.  وشَابَةُ: مَوْضِعٌ بنَجْدٍ، وسنذكره في الياءِ، لأَنَّ هذه الأَلف تكون  منقَلِـبة عن ياءٍ وعن واوٍ، لأَنّ في الكلامِ ش و ب، وفيه ش ي ب، ولو جُهِل انْقِلابُ هذه الأَلِف لَـحُمِلَتْ على الواوِ، لأَنَّ الأَلِف ههنا عَين، وانْقلابُ الأَلِفِ إِذا كانت عَيْناً عن الواوِ أَكثر من  انقلابِها عن الياءِ؛ قال:  وضَرْب الجماجِمِ ضَرْب الأَصَمِّ، *  حَنْظَل شَابَةَ، يَجْني هَبِـيدا
مقاييس اللغة:
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.
القاموس المحيط:
الشَّوْبُ الخَلْطُ، كالشِّيابِ. و " مالَهُ شَوْبٌ ولا رَوْبٌ " مَرَقٌ ولا لَبَنٌ، و القِطْعةُ من العَجينِ، وماشُبْتَه مِن ماءٍ أو لَبَنٍ، والعَسَلُ. واشْتابَ وانْشابَ اخْتَلَطَ. والمُشاوَبُ، بالضم وفتح الواوِ غِلافُ القارورَةِ، وبكسرِها وفتح الميمِ جَمْعُهُ. والشَّوْبَةُ الخَديعةُ. وشابَ عنه، وشَوَّبَ دافَعَ، ونَضَحَ عنه فلم يُبالِغْ. وشابَةُ جَبَلٌ بمكةَ أو بنَجْدٍ. وشَيْبانُ قَبيلَةٌ. و " باتَتْ بِلَيْلَةِ شيْباءَ " بالإِضافةِ، وبِلَيْلَةِ الشَّيْباءِ إذا غُلِبَتْ على نَفْسِها لَيْلَةَ هِدائِها. والشَّوائِبُ الْأَقْذارُ والْأَدْناسُ.
تاج العروس:
شوب
الشَّوْب : الخَلْطُ . شَابَ الشيءَ شَوْباً : خَلَطَه . وشُبْتُه أَشُوبُه : خَلَطْتُه فَهُوَ مَشُوبٌ كالشِّيَابِ بالكَسْرِ . قال أَبُو ذُؤَيْب :
وأَطِيبْ بِرَاحِ الشام جَاءَتْ سَبِيئَةً ... مُعْتَّقَةً صِرْفاً وتِلْكَ شيَابُها هكذا أَنْشَدَه أبُو حَنِيفَة . وقال تَعَالَى : ثم إِنَّ لَهُم عَلَيْها لَشَوْباً مِن حَمِيم أَي لَخَلْطاً ومِزَاجاً . يقال للمُخَلِّط في القَوْلِ أَو العَمَل : هو يَشُوبُ ويَرُوبُ . والشِّيَابُ أَيْضاً : اسْمُ ما يُمْزَجُ . وقِيلَ : يَشُوبُ وَيَرُوبُ أَي يُدَافِعُ مُدَافَعَةً غَيْرَ مُبَالَغٍ فيها . وقال شَيْخُنَا : وَقَع في الحَدِيث الأَشْوَابُ . قال أَهْلُ الغَرِيب : هُم الأَخْلاَطُ مِنْ أَنْوَاعٍ شَتَّى قَالُوا : والأَوْبَاشُ : الأَخْلاط من السِّفلة فهو أَخص . قَوْلُهُم : مَالَه شَوْبٌ ولا رَوْبٌ أَي لا مَرَقٌ ولا لَبَنٌ . وقَالَ ابن الأَعْرَابِيّ : وفي الخَبَر : لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَي لا غِشَّ ولا تَخْلِيطَ في شِرَاء أَو بَيْعٍ وقيل : مَعْنَاه أَنَّكَ بَرِيءٌ مِنْ هذِه السِّلْعَةِ . ورُوِي عَنْه أَنَّه قَالَ : إِنَّك بَرِيءٌ مِنْ عِيْبِها . الشَّوْبُ : القطْعَةُ من العَجِين ويُقَالُ : هي الفَرَزْدَقَةُ ؛ وَهِي الخُبْزَةُ الغَلِيظَةُ . وسَقَاهُ الذَّوْبَ بالشَّوْبِ . الذَّوْبُ : العَسَل الشَّوْبُ : مَا شُبْتَه مِنْ مَاءٍ أَو لَبَنٍ فَهَو مَشُوبٌ ومَشِيبٌ . حكى ابن الأَعْرَابِيّ : مَا عِنْدِي شَوْبٌ ولا رَوْبٌ . فالشَّوْبُ : العَسَلُ المَشُوبُ . والرَّوْبُ : اللَّبَنُ الرَّائِبُ . وقِيلَ : الشَّوْبُ : العَسَلُ . والرَّوْب : اللَّبَنُ من غَيْرِ أَن يُحَدَّا . ويقال : سَقَاهُ الشَّوْبَ بالذَّوْبِ . فالشَّوبُ : اللَّبَنُ والذَّوْبُ : العَسَل . قَالَه ابْنُ دُرَيْد . واشْتَابَ هُوَ وانْشَابَ : اخْتَلَط . قال أَبُو زُبَيْدٍ الطَّائِيّ :
جَادَتْ مَنَاصِبَه شَفَّانُ غَادِيَةٍ ... بسُكَّرٍ ورَحِيقٍ شِيبَ فَاشْتَابَا
ويروى فانْشَابَا وهو أَذْهَبُ في بَابِ المُطَاوَعَة . والمُشاوَبُ بالضَّمِّ وفَتْحِ الوَاوِ : غِلاَفُ القَارُورَةِ لأَنَّه مَشُوبٌ بحُمْرَة وصُفْرَةٍ وخُضْرَة رَوَاهُ أَبو حَاتِمٍ عن الأَصْمَعِيّ وبِكَسْرِها أَي الوَاو وفَتْحِ المِيمِ جَمْعُه أَي جَمْع المُشَاوَب . نُقِلَ ذلك عن أَبِي حَاتِمٍ أَيْضاً . في فلان شَوْبَةٌ . الشَّوْبَةُ : الخَدِيعَةُ كما يُقَالُ : في فُلاَنٍ ذَوْبَةٌ أَي حَمْقَةٌ ظَاهِرَةٌ . واستَعْمَلَ بعضُ النَّحوِيِّين الشَّوبَ في الحَرَكَاتِ فَقَالَ : أَمَّا الفَتْحَة المَشُوبَةُ بالكَسْرة فالفَتْحة الَّتِي قَبْلَ الإِمَالَة نَحْوُ فَتْحَة عَيْن عَابد وعَارِف . قَالَ : وذلِكَ أَنَّ الإِمَالَة إِنَّمَا هِيَ أَنْ تَنْحُوَ بالفَتْحَةِ نَحْو الكَسْرَة فتُميلَ الأَلِفَ نحو اليَاءِ لِضَرْب من تَجانُس الصوت فكما أَن الحركة ليست بفَتحة مَحْضة كَذلك الأَلِفُ التي بَعْدَهَا ليست أَلفاً مَحْضةً وهذا هو القياس ؛ لأَن الأَلِفَ تَابِعَةٌ للفَتْحَة فكمَا أَنّ الفَتْحَةَ مَشوبَةٌ فكَذَلِك الأَلِفُ اللاَّحِقَةُ لهَا كَذَا في لِسَانِ العَرَبِ . وعن الفَرَّاءِ : شَابَ إِذَا خَانَ وبَاشَ إِذَا خَلط . وعن الأَصْمَعِيّ في باب إِصَابَةِ الرَّجُلِ في مَنْطِقِه مَرَّةً وإِخْطَائِه أُخْرَى : هُو يَشُوبُ ويَرُوبُ . عن أَبي سَعِيد يُقَالُ لِلرَّجُل إِذَا نَضَحَ عَنِ الرَّجُل قَدْ شَابَ عَنْه وَرابَ إِذَ كَسِلَ . وشَوَّبَ إِذا دَافَع مُدَافَعَةً ونَضَح عَنْه فَلَمْ يُبَالِغْ فِيهِما أَي يُدَافِعُ مَرَّة وَيَكْسَلُ مَرَّة فلا يُدَافع الْبَتَّةَ . وقال أَبُو سَعِيد : التَّشْوِيب : أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غَيْرَ مُبَالَغٍ فيه . وقال أَيْضاً : العَرَب تَقُولُ : لَقِيتُ فُلاَناً اليومَ يَشُوبُ عَنْ أَصْحَابِه إِذَا دَافَع عَنْهم شَيئاً من دِفَاعٍ قال : ولَيْسَ قَوْلُهم : هُوَ يَشُوبُ وَيُرُوبُ من الَّلَبن ولكنه مَعْنَاه رَجُلٌ يرُوبُ أَحْيَاناً فلا يَتَحَرَّكُ ولا يَنْبَعِثُ وأَحْيَاناً يَنْبَعِث فيَشُوبُ عن نَفْسَه غَيْرَ مُبَالغٍ فِيهِ . وعن ابن الأَعْرَابِيّ : شَابَ إِذَا كَذَب وشَابَ إِذَا خَدَع في بَيْعٍ أَو شِرَاءٍ . وشَاب إشَوْباً إِذَا غَشَّ . وفي الحديث : يَشْهَدُ بَيْعَكُم الحَلْفَ واللَّغْوُ فَشَوِّبُوه بالصَّدَقَة وقَوْلُ السُّلَيْكِ بْنِ السُّلَكَة السَّعْدِيّ :
سَيَكْفِيكَ صَرْبَ القَوْمِ لَحْمٌ مُعُرَّصٌ ... وماءُ قُدُورٍ في القِصَاعِ مَشِيبُ إِنما بَنَاهُ عَلَى شِيبَ الَّذي لم يُسَمَّ فَاعِلُه أَي مَخْلُوطٌ بالتَّوَابِل والصِّبَاغ . والصَّرْبُ : اللَّبَن الحَامِضُ ومُعَرَّصٌ : مُلْقىً في العَرْصَةِ ليَجِفَّ . ويروى مُغَرَّضٌ أَي طَرِيٌّ ويروى مُعَرَّضٌ أَي لم يَنْضَجْ بَعْدُ وهُو الْمُلَهْوَجُ . وشَابَةُ : قَرْيَةٌ بالفَيُّوم . وجَبَلٌ بمَكَّة أَو بِنَجْدٍ وقِيلَ : موضع بنجد كما في المحكم لابْنِ سِيدَه وسيذكر في ش ي ب لأَنَّ الأَلِفَ تَكُونُ مُنْقَلِبةً عن وَاوٍ وعَنْ يَاء لأَنَّ في الكَلاَم ش وب وفيه ش ي ب ولو جُهِلَ انْقِلاَبُ هذِه الأَلِف لحُمِلَت عَلَى الوَاوِ أَكْثَرُ من انْقِلاَبِها عَنِ اليَاءِ قَالَ :
وضَرْب الجَمَاجِمِ ضَرْبَ الأَصَمّ ... حَنْظَلَ شَابَةَ يَجْنِي هَبِيدَا
كذا في لِسَانِ العَرَب . ومِثْلُه في المُحْكَم ومِنْهُم مَنْ قَالَ : إِنَّه شَامَة بالمِيمِ والصَّوَابُ أَنَّهُمَا مَوْضِعَان أَو جَبَلاَن . وقال البَكْرِيّ : إِن شَابَة جَبَلٌ في الحِجَاز في دِيَار غَطَفَان وقِيلَ بنَجد وعَلَيْهِ اقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ وابنُ مَنْظُور . وبه صَدَّرَ في المَرَاصِدِ والمُعْجَمِ . وسَيَأْتِي قَولُ أَبِي ذُؤَيْبٍ الهُذَلِيِّ الَّذِي اسْتَدلَّ بِهِ الجَوْهَرِيّ في ش ي ب بَنُو شَيْبَان : قَبِيلَةٌ مِن الْعَرَب قِيلَ يَاؤُه بَدَلٌ من الوَاوِ لقَوْلِهم الشَّوابِنَة وسيأْتي في ش ي ب والمُؤَلِّفُ تَبِع ابْنَ سَيِدَه حَيْثُ أَوْرَدَهَا في المَوْضِعَين . واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ وابن مَنْظُور عَلَى إِيرَادِهَا في اليَاءِ التَّحْتِيَّة . واخْتَار ابْنُ جِنّي أَنَّهَا وَاوِيَّةُ العَيْنِ وأَنّ أَصْلَه شَيْوَبَان على فَيْعَلاَنَ فأَدْغَم وخَفَّفَ كما قِيلَ في رَيْحَان وإِلاَّ لَقِيل شَوْبَان كَخَوْلاَن ونَقَل الوَجْهَيْن العَلاَّمَةُ أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ المَالِكِيُّ في اقْتِطَافِ الأَزَاهِر والْتِقَاطِ الْجَوَاهِر وقال : طَرِيقَةُ ابْنِ جِنِّي تَدْرِيجٌ حَسَنٌ قَالَه شَيْخُنَا . قَوْلُهُم : بَاتَت أَي البِكْرُ بَلْبَلَةِ شَيْبَاءَ بالإِضَافَة . قال عُرْوَةُ ابْنُ الوَرْدِ :
كَلَيْلَةِ شَيْبَاءَ التي لَسْتُ نَاسِياً ... ولَيْلَتِنَا إِذْ مَنَّ ما مَنَّ قَرْمَلُ أَو بِلَيْلَةِ الشَّيْبَاءِ مُعَرَّفاً . قال عُرْوَةُ أَيْضاً :
فكُنتَ كَلِيْلَةِ الشَّيْبَاءِ هَمَّت ... بمَنْع الشَّكْرِ أَتْأَمَهَا القَبِيلُ إِذا غُلِبت بالبِنَاءِ لِلْمَجْهُولِ عَلَى نَفْسِهَا أَي غَلَبها زَوْجُها فافْتَضَّها وأَزَالَ بَكَارَتها لَيْلَةَ هِدَائِهَا بالكسر من إِهْدَاءِ المَاشِطَة العَرُوسَ لِزَوْجِهَا لَيْلَةَ الزَّفَافِ فإِذا دخل بها ولم يَفْتَرِعْهَا قيل : باتت بلَيْلَةِ حُرَّةٍ . ونقل شَيْخُنَا عَنْ ابْنِ أَبِي الحَدِيد في شَرْحِ نَهْجِ البَلاَغَةِ أَنَّ الشَّيْبَاءَ المرْأَةُ البِكْرُ لَيْلَةَ افْتِضَاضِها لاَ تَنْسَى قَاتِلَ بِكْرِها أَبَداً وهو أَوَّلُ وَلَدِهَا انتهى . ذكره الزَّمِخْشَرِيُّ في الأَسَاس في ش ي ب وجَعَلَه مِن الْمَجَازِ وقَالَ : كَأَنَّهَا دُهِيَت بأَمْرٍ شَدِيدٍ تَشِيبُ منه الذَّوَائِبُ . ومِثْلُه في لِسَانِ العَرَبِ غَيْرَ أَنَّه قَالَ : وقِيلَ يَاء شَيْبَاءَ بَدَلٌ مِنْ وَاوٍ لأَنَّ مَاءَ الرَّجُلِ شَابَ المَرْأَةَ غَيْرَ أَنَّا لَم نَسْمَعْهُم قَالُوا بِلَيْلَة شَوْبَاءَ جَعَلُوا هَذَا بَدَلاً لاَزِماً كعِيدٍ وأَعْيَاد . وأَورَدَه ابْنُ سِيدَه في المُحْكَمِ في الوَاوِ واليَاءِ وقَالَ : بَاتَتِ المرأَةُ بلَيْلَةِ شَيْبَاءَ . قيل : إِنَّ اليَاءَ فيها مُعَاقِبَة وإِنَّمَا هُوَ مِنَ الْوَاوِ . واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ على ذِكْرِهَا في التَّحْتِيَّة كالزَّمَخْشَرِيِّ وابْنِ مَنْظُور وغَيْرِهم . الشَّائِبَة : وَاحِدَة الشَّوَائِبِ وَهِيَ الأَقْذَارُ والأَدْنَاسُ جَمْعُ قَذَر ودَنَس

##### Türkçe

شوب
**شَابَ - يَشُوبُ - شَوْب**
**شَابَ - يَشُوْبُ** + شيء + شيئاً آخر: başka şeyle karışır ve başka şeyle iç içe girer; onun bileşenlerine az bir miktar ve oranla girer ve onun aslî bileşenlerine galip gelmez.
**شَوْب**: “**شَابَ - يَشُوبُ**” fiilinin fiil adı: bir şeyi başka bir şeyle karıştırmak ve harmanlamak; öyle ki onun bileşenlerine galip gelmez: kirlilik veya yabancı maddeler gibi; yine o, “**شَابَ - يَشُوبُ**” fiiliyle olan şeydir: başka bir şeyin kendisine karıştığı şey.
Bunlardandır: **شائبة**، **شوائب**
Ve lafız, “kirlilik ve pislikle, murdar ve necisle, is ve benzeriyle kirlenme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فََرَث - يَفْرُثُ**، **صَدَّ - يَصِدُّ**، **رَجُسَ - يَرْجُسُ** (**رَجِسَ - يَرْجَسُ**)، **نَجِسَ - يَنْجَسُ** (**نَجُسَ - يَنْجُسُ**)، **دَسَى - يَدْسَى** (**دَسَا - يَدْسُو**)، **شَابَ - يَشُوْبُ**

شوب
 ﴿ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ(67)﴾ الصافات
Muhtâr es-Sıhâh
● [شوب] ش و ب: **الشَّوْبُ** karıştırmadır; babı **قال**’dır. **الشَّائِبَةُ** ise **الشَّوائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir.

Muʿcemü’l-ferâid el-Kur’âniyye:
ش و ب
“**شَوْباً**” Yüce’nin şu sözü içinde: “ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْباً مِنْ حَمِيـمٍ ” (67) الصافات .
**الشَّوبُ**: karıştırma; aslı, “şeyi şeyle **شاب** etti” yani onu onunla karıştırdı, denildiğinde, bir masdardır.

er-Râgıb
شوب
- **الشوب**: karıştırma. Allah Teâlâ dedi ki: }لشوبا من حميم{ [الصافات/67]؛ ve bal **شوبا** diye adlandırıldı; ya içeceklerin karışımı olması sebebiyle; yahut ona karışan balmumu sebebiyle. Ve denildi: “ما عنده شوب ولا روب” (bu, kendisinde hayır olmayan kimse için vurulan bir meseldir; bkz.: المستقصى 2/327؛ والمجمل 2/515؛ واللسان (**شوب**) ) yani: bal ve süt.

Lisân’ın özeti
1. **الشَّوْبُ**: karıştırma. **شابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o da **مَشُوبٌ**’dur.
2. Ve **الـمُشاوَبُ** (mîm’in dammesi ve vâv’ın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; çünkü onda farklı renkler vardır.
3. Ve **الشِّيابُ**: karıştırılan şeyin adıdır.
4. Ve ona **الذَّوْبَ**’u **بالشَّوْبِ** içirdi; **الذَّوْبُ**: baldır; **الشَّوْبُ**: onu kendisiyle karıştırdığın sudan veya sütten olan şeydir.
5. **شابَ**: ihanet ettiğinde.
6. Ve **التَّشْوِيبُ**: aşırıya kaçılmayan bir serpiştirme ile serpiştirmektir.
7. “Bugün falanı, arkadaşlarından yana **يَشُوبُ** ederken gördüm” denir; onlardan bir şeyi bir savunma ile savunduğunda.
8. **شابَ**: yalan söylediğinde.
9. Ve **شابَ**: bir satışta veya alışta aldattı. İbnü’l-Aʿrâbî: **شابَ يَشُوب شَوْباً**: aldattığında.
10. Ve **الشَّوْبُ**: hamurdan bir parçadır.
11. Ve **الشَّائِـبَة**: **الشَّوائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - شوب: **الشَّوْبُ**: karıştırma. **شابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o da **مَشُوبٌ**’dur. \<ص:511> Ve **اشْتابَ** (o) ve **انْشابَ**: karıştı; Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:
جادَتْ، مَنَاصِـبَه، شَفَّانُ غادِيةٍ، * بسُكَّرٍ، ورَحِـيقٍ شيبَ، فاشْتابا
Ve “فانْشابا” diye de rivayet edilir; bu, mutâvaʿat babında daha ileri gidendir. Ve **الشَّوْبُ** ve **الشِّيابُ**: karıştırmadır; Ebû Züeyb dedi ki:
وأَطْيِبْ براحِ الشامِ، جاءَتْ سَبيئَـةً، * مُعَتَّقَةً، صِرْفاً، وتِلكَ شِـيابُها
Meşhur rivayet:
فأَطْيِبْ بِراحِ الشامِ صِرْفاً، وهذه * مُعَتَّقَةٌ، صَهْباءُ، وهْيَ شِـيابُها (1)
(1 “وهذه معتقة إلخ” sözü: asılda ve muhkem’in bazı nüshalarında böyle; “وهاده معتقة إلخ” şeklinde, “هاده”ye mef‘ûl olarak nasb ile.)
Dedi ki: Ebû Hanîfe onu böyle inşâd etti; rivayette karıştırdı. Ve Yüce’nin sözü: **ثم إِنَّ لهم عليها لَشَوْباً من حَمِـيمٍ**; yani karışım ve mizac. Sözde veya amelde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ebû Hâtim: el-Asmaʿî’ye **الـمَشاوِب** hakkında sordum; onlar kılıflardır; dedi ki: şişenin kılıfına **مُشاوَبٌ** denir, **مُفاعَل** üzere; çünkü o, kızıllıkla, sarılıkla ve yeşillikle **مَشُوبٌ**dur. Ebû Hâtim dedi ki: **الـمُشاوَب**’ın **مَشاوِبَ** üzerine cem‘i caizdir. Ve **الـمُشاوَبُ** (mîm’in dammesi ve vâv’ın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; çünkü onda farklı renkler vardır. Ve **الشِّيابُ**: karıştırılan şeyin adıdır. Ve ona **الذَّوْبَ**’u **بالشَّوْبِ** içirdi; **الذَّوْبُ**: baldır; **الشَّوْبُ**: onu kendisiyle karıştırdığın sudan veya sütten olan şeydir. İbnü’l-Aʿrâbî’den nakletti: “ما عندي **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**”; **الشَّوْبُ** baldır, **الرَّوْبُ** ise ekşimiş süttür; denildi: **الشَّوْبُ** baldır, **الرَّوْبُ** ise süttür; ikisi belirlenmeksizin; denildi: ne et suyu ne süt. Ve denir: ona **الشَّوْبَ**’u **بالذَّوْبِ** içirdi; burada **الشَّوْبُ** süt, **الذَّوْبُ** baldır; bunu İbn Düreyd söyledi. el-Ferrâ: **شابَ** ihanet ettiğinde; **باشَ** karıştırdığında. el-Asmaʿî, kişinin sözünde bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi babında: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ebû Saʿîd: bir adam, adamdan yana serpiştirdiğinde denir: ondan yana **شابَ** etti ve **رابَ** etti; tembellik ettiğinde. Dedi ki: **التَّشْوِيبُ** aşırıya kaçılmayan bir serpiştirme ile serpiştirmektir; onların “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder” sözünün manası: aşırıya kaçılmayan bir savunma ile savunur; bir defa da tembellik eder, hiç savunmaz. Başkası dedi ki: **يَشُوبُ** sütü **شَوْب** etmekten; o, onu suyla karıştırmak ve sulandırmaktır; **يَرُوبُ** ile, “**يُرَوِّب**” demek istedi; yani onu, içinde **شَوْب** olmayan, ekşimiş, koyu yapar; sözün ikizlenmesi için **يَرُوبُ**’u **يَشُوبُ**’a tâbi kıldı; tıpkı “هو يَـأْتيه الغَدايا والعَشايا” dedikleri gibi; **الغَدايا** “الغَداة”nin cem‘i değildir; onu **العَشايا** vezninde getirdi. Ebû Saʿîd: Araplar der ki: “Bugün falanı, arkadaşlarından yana **يَشُوبُ** ederken gördüm”; onlardan yana bir savunma ile bir şeyi savunduğunda. Dedi ki: onların “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder” sözü sütten değildir; fakat manası: bir adam bazen **يَرُوبُ** eder; hareket etmez ve atılmaz; bazen de atılır, kendi nefsinden yana **يَشُوبُ** eder; aşırıya kaçmaksızın. İbnü’l-Aʿrâbî: **شابَ** yalan söylediğinde; ve **شابَ**: bir satışta veya alışta aldattı. İbnü’l-Aʿrâbî: **شابَ يَشُوب شَوْباً**: aldattığında; bundan da haber: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**” yani bir satışta veya alışta aldatma ve karıştırma yok. **الشَّوْب**’un aslı karıştırmadır; **الرَّوْب** ise ekşimiş sütten; onu suyla karıştırmaktan. Sözünde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ve denildi: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**”un manası: sen bu maldan berîsin. Ve ondan rivayet edildi (1)
(1 “وروي عنه” sözü: تهذيب ibaresinde İbnü’l-Aʿrâbî’den.)
ki dedi: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**” sözünün, satıp aldığın malda, manası: sen onun ayıbından berîsin. Hadiste: “يَشْهَدُ بَيْعَكُم الـحَلْفُ واللَّغْوُ، فشَوِّبوه بالصَّدَقَةِ”; onlara sadakayı emretti; aralarında cereyan eden yalan, ribâ, sözde artma ve eksilme sebebiyle; buna kefaret olsun diye. Ve Süleyk b. es-Sülake es-Saʿdî’nin sözü:
سَيَكْفِـيكَ، صَرْبَ القَوْمِ، لَـحْمٌ مُعَرَّصٌ، * وماءُ قُدُورٍ، في القِصاعِ، مَشِـيبُ
Bunu, faili adlandırılmayan **شِـيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. **الصَّرْبُ**: ekşi süttür. **مُعَرَّصٌ**: kurusun diye avluya atılmış; “**مُغَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir, yani taze; “**مُعَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir, yani henüz pişmemiş; o da **الـمُلَهْوَجُ**dur. Meselde: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder; sözde ve amelde karıştıran kimse için mesel olarak vurulur. Ve falanda **شَوْبَة** vardır; yani bir aldatma. Ve falanda **ذَوْبَة** vardır; yani açık bir ahmaklık. Bazı nahivciler, harekelerde **الشَّوْب**’u kullandı; dedi ki: kesre ile **مَشُوبَة** olan fetha ise, imâleden önceki fethadır; mesela **عَابِدٍ** ve **عَارِفٍ**’in ayn’ının fethası. Dedi ki: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olması sebebiyledir; böylece elif’i yâ’ya doğru eğersin; sesin bir tür uyuşması için. Nasıl ki hareke sırf bir fetha değilse, öyle de ondan sonraki elif sırf bir elif değildir; bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; fetha **مَشُوبَة** olduğu gibi, ona bitişen elif de öyledir. Ve **الشَّوْبُ**: hamurdan bir parçadır. Kadın **بلَيْلَةِ شَيْباءَ** gecesinde geceledi; denildi: içindeki yâ, birbirinin yerine geçmedir; aslında vâvdandır; çünkü erkeğin suyu kadının suyuna karıştı. Ve **الشَّائِـبَة**: **الشَّوائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir. Ve **شَيْبانُ**: bir kabiledir; denildi: yâ’sı vâvın bedelidir; onların **الشَّوابِنَة** demeleri sebebiyle. Ve **شَابَةُ**: Necd’de bir yerdir; onu yâ’da zikredeceğiz; çünkü bu elif, yâ’dan da vâvdan da dönüşmüş olur; zira sözde **ش و ب** vardır, onda **ش ي ب** de vardır; bu elifin dönüşümü bilinmese, vâva hamledilirdi; çünkü buradaki elif ayn’dır; elifin ayn olduğunda vâvdan dönüşmesi, yâ’dan dönüşmesinden daha çoktur; dedi ki:
وضَرْب الجماجِمِ ضَرْب الأَصَمِّ، * حَنْظَل شَابَةَ، يَجْني هَبِـيدا

Maqâyîsü’l-luğa:
(**شوب**) şîn, vâv ve bâ bir tek asıldır; o da karıştırmadır. Denir: **شُبْتُ** şeyi **أشوبُه شَوباً**. Dil ehli dedi ki: bal **شَوباً** diye adlandırıldı; çünkü onların yanında, içeceklerin başkası için bir mizacı idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: “ما عنده **شوبٌ** ولا **رَوب**”. **الشَّوب**: baldır. **الرّوب**: ekşimiş süttür.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الشَّوْبُ** karıştırmadır; **الشِّياب** gibi. Ve “مالَهُ **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**”: ne et suyu ne süt; ve hamurdan parça; ve sudan veya sütten, kendisiyle karıştırdığın şey; ve bal. Ve **اشْتابَ** ve **انْشابَ**: karıştı. Ve **المُشاوَبُ** (damme ile ve vâvın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; vâvın kesresi ve mîm’in fethasıyla ise onun cem‘idir. Ve **الشَّوْبَةُ**: aldatmadır. Ve ondan yana **شابَ** etti; ve **شَوَّبَ**: savundu; ve ondan yana serpiştirdi de aşırıya kaçmadı. Ve **شَابَةُ**: Mekke’de veya Necd’de bir dağdır. Ve **شَيْبانُ**: bir kabiledir. Ve “باتَتْ بِلَيْلَةِ **شيْباءَ**” izafetle; ve “بِلَيْلَةِ **الشَّيْباءِ**” (kendisine galip gelindiğinde, gelin götürüldüğü gecede). Ve **الشَّوائِبُ**: pislikler ve kirlerdir.

Tâcü’l-ʿarûs:
شوب
**الشَّوْب**: karıştırmadır. **شَابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o da **مَشُوبٌ**dur; kesre ile **الشِّيَاب** gibi. Ebû Züeyb dedi ki:
وأَطِيبْ بِرَاحِ الشام جَاءَتْ سَبِيئَةً ... مُعْتَّقَةً صِرْفاً وتِلْكَ شيَابُها
Ebû Hanîfe onu böyle inşâd etti. Ve Yüce dedi ki: **ثم إِنَّ لَهُم عَلَيْها لَشَوْباً مِن حَمِيم** yani karışım ve mizac. Sözde veya amelde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ve **الشِّيَاب** ayrıca: karıştırılan şeyin adıdır. Ve denildi: **يَشُوبُ وَيَرُوبُ** yani aşırıya kaçılmayan bir savunma ile savunur. Şeyhimiz dedi ki: hadiste **الأَشْوَاب** vaki oldu. Garîb ehli dedi ki: onlar, türlü türlerden karışımlardır; dediler: **الأَوْبَاشُ** ise aşağı tabakadan karışımlardır; o daha özeldir. Onların “مالَه **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**” sözü: ne et suyu ne süt. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: haberde: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**” yani bir alış veya satışta aldatma ve karıştırma yok; ve denildi: manası, sen bu maldan berîsin. Ve ondan rivayet edildi ki dedi: sen onun ayıbından berîsin. **الشَّوْب**: hamurdan parçadır; ve denir: o **الفَرَزْدَقَة**’dır; o da kalın ekmektir. Ve ona **الذَّوْبَ**’u **بالشَّوْبِ** içirdi. **الذَّوْبُ**: baldır. **الشَّوْب**: sudan veya sütten, kendisiyle karıştırdığın şeydir; o da **مَشُوبٌ** ve **مَشِيبٌ**dir. İbnü’l-Aʿrâbî nakletti: “ما عِنْدِي **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**”; **الشَّوْب**: karıştırılmış baldır. **الرَّوْب**: ekşimiş süttür. Ve denildi: **الشَّوْب**: baldır. **الرَّوْب**: süttür; ikisi belirlenmeksizin. Ve denir: ona **الشَّوْبَ**’u **بالذَّوْبِ** içirdi; **الشَّوب** süt, **الذَّوْب** baldır; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **اشْتَابَ** (o) ve **انْشَابَ**: karıştı. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:
جَادَتْ مَنَاصِبَه شَفَّانُ غَادِيَةٍ ... بسُكَّرٍ ورَحِيقٍ شِيبَ فَاشْتَابَا
Ve “فانْشَابَا” diye de rivayet edilir; bu, mutâvaʿat babında daha ileri gidendir. Ve **المُشاوَبُ** (damme ile ve vâvın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; çünkü o, kızıllıkla, sarılıkla ve yeşillikle karıştırılmıştır; bunu Ebû Hâtim, el-Asmaʿî’den rivayet etti. Vâvın kesresi ve mîm’in fethasıyla ise onun cem‘idir; yani **المُشَاوَب**’ın cem‘i. Bu da Ebû Hâtim’den nakledildi. Falanda **شَوْبَةٌ** vardır: **الشَّوْبَةُ** aldatmadır; tıpkı “falanda **ذَوْبَةٌ** vardır” denildiği gibi; yani açık bir ahmaklık. Bazı nahivciler, harekelerde **الشَّوب**’u kullandı; dedi ki: kesre ile **المَشُوبَةُ** olan fetha, imâleden önceki fethadır; mesela **عَابد** ve **عَارف**’in ayn’ının fethası. Dedi ki: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olması sebebiyledir; böylece elif’i yâ’ya doğru eğersin; sesin bir tür uyuşması için. Nasıl ki hareke sırf bir fetha değilse, öyle de ondan sonraki elif sırf bir elif değildir; bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; fetha **مَشوبَة** olduğu gibi, ona bitişen elif de öyledir; Lisânü’l-ʿArab’da böyledir. el-Ferrâ’dan: **شَابَ** ihanet ettiğinde; **بَاشَ** karıştırdığında. el-Asmaʿî’den, kişinin sözünde bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi babında: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ebû Saʿîd’den: bir adam, adamdan yana serpiştirdiğinde denir: ondan yana **شَابَ** etti ve **رابَ** etti; tembellik ettiğinde. Ve **شَوَّبَ**: bir savunma ile savundu ve ondan yana serpiştirdi; ikisinde de aşırıya kaçmadı; yani bir defa savunur, bir defa tembellik eder; hiç savunmaz. Ebû Saʿîd dedi ki: **التَّشْوِيب**: aşırıya kaçılmayan bir serpiştirme ile serpiştirmektir. Yine dedi ki: Araplar der: “Bugün falanı, arkadaşlarından yana **يَشُوبُ** ederken gördüm”; onlardan yana bir savunma ile bir şeyi savunduğunda. Dedi ki: onların “o **يَشُوبُ** ve **يُرُوبُ** eder” sözü sütten değildir; fakat manası: bir adam bazen **يرُوبُ** eder; hareket etmez ve atılmaz; bazen de atılır, kendi nefsinden yana **يَشُوبُ** eder; aşırıya kaçmaksızın. İbnü’l-Aʿrâbî’den: **شَابَ** yalan söylediğinde; ve **شَابَ** bir satışta veya alışta aldattığında. Ve **شَاب إشَوْباً**: aldattığında. Hadiste: “يَشْهَدُ بَيْعَكُم الحَلْفَ واللَّغْوُ فَشَوِّبُوه بالصَّدَقَة” ve Süleyk b. es-Sülake es-Saʿdî’nin sözü:
سَيَكْفِيكَ صَرْبَ القَوْمِ لَحْمٌ مُعُرَّصٌ ... وماءُ قُدُورٍ في القِصَاعِ مَشِيبُ
Bunu, faili adlandırılmayan **شِيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. **الصَّرْبُ**: ekşi süttür. **مُعَرَّصٌ**: kurusun diye avluya atılmış. “**مُغَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir; yani taze. “**مُعَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir; yani henüz pişmemiş; o da **الْمُلَهْوَجُ**dur. Ve **شَابَةُ**: el-Feyyûm’da bir köydür. Ve Mekke’de veya Necd’de bir dağdır. Ve denildi: Necd’de bir yer; İbn Sîde’nin muhkeminde olduğu gibi; ve **ش ي ب**’de zikredilecektir; çünkü elif, vâvdan ve yâ’dan dönüşmüş olur; zira sözde **ش وب** vardır, onda **ش ي ب** de vardır; bu elifin dönüşümü bilinmese, yâ’dan dönüşmesinden daha çok olarak vâva hamledilirdi; dedi ki:
وضَرْب الجَمَاجِمِ ضَرْبَ الأَصَمّ ... حَنْظَلَ شَابَةَ يَجْنِي هَبِيدَا
Lisânü’l-ʿArab’da böyledir. Muhkem’de de bunun gibidir. Ve onlardan, onun mîm ile **شَامَة** olduğunu söyleyen vardır; doğru olan, ikisinin iki yer veya iki dağ olmasıdır. el-Bekrî dedi ki: **شَابَة** Hicaz’da, Gatafân diyarında bir dağdır; ve denildi: Necd’dedir; Cevherî ve İbn Manzûr bununla yetindi; ve onunla **المَرَاصِد** ve **المُعْجَم**’da başlattı. Ve Cevherî’nin **ش ي ب**’de delil getirdiği Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin sözü gelecektir. **بَنُو شَيْبَان**: Araplardan bir kabiledir; denildi: yâ’sı vâvın bedelidir; onların **الشَّوابِنَة** demeleri sebebiyle; **ش ي ب**’de gelecektir. Müellif, onu iki yerde zikretmesi bakımından İbn Sîde’ye tâbi oldu. Cevherî ve İbn Manzûr ise onu yalnız “alt yâ”da zikretmekle yetindi. İbn Cinnî, onun ayn’ı vâvî olduğunu ve aslının **شَيْوَبَان** olduğunu, **فَيْعَلاَن** üzere, sonra idğam ve tahfif edildiğini seçti; tıpkı **رَيْحَان** hakkında denildiği gibi; yoksa **خَوْلاَن** gibi **شَوْبَان** denilirdi. İki vechi, allâme Ahmed b. Yûsuf el-Mâlikî, **اقْتِطَافِ الأَزَاهِر والْتِقَاطِ الْجَوَاهِر**’de nakletti ve dedi ki: İbn Cinnî’nin yolu güzel bir tedrîctir; bunu şeyhimiz söyledi. Onların “بَاتَت” sözü: yani bakire, izafetle **بَلْبَلَةِ شَيْبَاءَ** (gecesinde). ʿUrve b. el-Verd dedi ki:
كَلَيْلَةِ شَيْبَاءَ التي لَسْتُ نَاسِياً ... ولَيْلَتِنَا إِذْ مَنَّ ما مَنَّ قَرْمَلُ
Veya marife olarak “بِلَيْلَةِ **الشَّيْبَاءِ**”. ʿUrve yine dedi ki:
فكُنتَ كَلِيْلَةِ الشَّيْبَاءِ هَمَّت ... بمَنْع الشَّكْرِ أَتْأَمَهَا القَبِيلُ
Meçhule bina ile, kendisine galip gelindiğinde; yani kocası ona galip geldi, onun bekâretini bozdu ve gelin götürüldüğü gecede bekâretini giderdi; “هِدائِها” (kesre ile) **إِهْدَاءِ**’dan: saç tarayıcının gelini düğün gecesi kocasına götürmesi. Ona girip de bekâretini bozmazsa “باتت بلَيْلَةِ حُرَّةٍ” denir. Şeyhimiz, İbn Ebî’l-Hadîd’den, **شَرْحِ نَهْجِ البَلاَغَة**’de nakletti: **الشَّيْبَاء** bakire kadındır; bekâretinin bozulduğu gece, bekâretinin katilini asla unutmaz; o, onun ilk çocuğudur; bitti. Bunu Zemahşerî, **الأَسَاس**’ta **ش ي ب**’de zikretti; onu mecazdan kıldı ve dedi ki: sanki, ondan saç örgülerinin ağardığı şiddetli bir işle vurulmuştur. Bunun benzeri Lisânü’l-ʿArab’dadır; ancak o dedi ki: ve denildi: **شَيْبَاء**’ın yâ’sı vâvın bedelidir; çünkü erkeğin suyu kadını **شَابَ** etti; fakat biz onların “بِلَيْلَة **شَوْبَاء**” dediklerini işitmedik; bunu, **عِيد** ve **أَعْيَاد** gibi, lâzım bir bedel kıldılar. İbn Sîde onu muhkemde vâv ve yâ’da zikretti ve dedi ki: kadın **بلَيْلَةِ شَيْبَاءَ** gecesinde geceledi; denildi: içindeki yâ, birbirinin yerine geçmedir; aslında vâvdandır. Cevherî, Zemahşerî, İbn Manzûr ve başkaları gibi, onu yalnız “alt yâ”da zikretmekle yetindi. **الشَّائِبَة**: **الشَّوَائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir; **قَذَر** ve **دَنَس**’in cem‘idir.
