# شوب — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%A8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: شوب

شوب
شَابَ - يَشُوبُ - شَوْب
شَابَ - يَشُوْبُ + شيء  + شيئاً آخر: يمتزج ويختلط بالشيء الآخر فيدخل في مكوناته بكمية ونسبة قليلة، ولا يغلب على مكوناته الأصلية
شَوْب: اسم فعل " شَابَ - يَشُوبُ ": خلط ومزج شيء بشيء آخر، بحيث لا يغلب على مكوناته: كالتلوث أو الشوائب: وهو كذلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشُوبُ ": الشيء الذي شابه شيء آخر
ومنها: شائبة، شوائب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التلوث والاتساخ بالقذر والنجس والسخام وما شابه"، وهي:
فََرَث - يَفْرُثُ، صَدَّ - يَصِدُّ، رَجُسَ - يَرْجُسُ (رَجِسَ - يَرْجَسُ)، نَجِسَ - يَنْجَسُ (نَجُسَ - يَنْجُسُ)، دَسَى - يَدْسَى (دَسَا - يَدْسُو)، شَابَ - يَشُوْبُ

شوب
 	﴿ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ(67)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [شوب] ش و ب: الشَّوْبُ الخلط وبابه قال و الشَّائِبَةُ واحدة الشَّوائِب وهي الأقذار والأدناس
معجم الفرائد القرآنية:
ش و ب
"شَوْباً" في قوله تعالـى :" ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْباً مِنْ حَمِيـمٍ " (67) الصافات .
الشَّوبُ:الخلط، وأصله مصدر شاب الشيء بالشيء إذا خلطه به.
الراغب
شوب
- الشوب: الخلط. قال الله تعالى: }لشوبا من حميم{ [الصافات/67]، وسمي العسل شوبا؛ إما لكونه مزاجا للأشربة؛ وإما لما يختلط به من الشمع. وقيل: ما عنده شوب ولا روب (هذا مثل يضرب لمن لا خير عنده، انظر: المستقصى 2/327؛ والمجمل 2/515؛ واللسان (شوب) )، أي: عسل ولبن.
ملخص اللسان
1.     الشَّوْبُ: الخَلْطُ.شابَ الشيءَ شَوْباً: خَلَطَه.وشُبْتُه أَشُوبُه: خَلَطْتُه،فهو مَشُوبٌ.
2.     والـمُشاوَبُ، بضم الميم وفتحِ الواوِ: غِلافُ القارورة لأَنَّ فيه أَلواناً مختلفةً.
3.     والشِّيابُ: اسمُ ما يُمْزَجُ.
4.     وسَقاه الذَّوْبَ بالشَّوْبِ؛ الذَّوْبُ: العَسَلُ؛ والشَّوْبُ: ما شُبْتَه به من ماءٍ أَو لَبنٍ.
5.     شابَ إِذا خانَ،
6.     والتَّشْوِيبُ أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غيرَ مُبالَغٍ فيه،
7.     رأَيْتُ فُلاناً اليومَ يَشُوبُ عن أَصحابه إِذا دافَعَ عنهم شيئاً من دِفاعٍ.
8.     شابَ إِذا كَذَب،
9.     وشابَ: خَدَع في بَيْعٍ أَو شِراءٍ. ابن الأَعرابي: شابَ يَشُوب شَوْباً إِذا غَشَّ؛
10.                        والشَّوْبُ: القِطْعَة من العَجِـينِ.
11.                        والشَّائِـبَة: واحِدةُ الشَّوائِبِ،وهيَ الأَقْذَارُ والأَدْناسُ.
لسان العرب
● - شوب: الشَّوْبُ: الخَلْطُ.  شابَ الشيءَ شَوْباً: خَلَطَه. وشُبْتُه أَشُوبُه: خَلَطْتُه، فهو مَشُوبٌ.  \<ص:511>  واشْتابَ، هو، وانْشابَ: اخْتَلَط؛ قال أَبو زبيد الطائي:  جادَتْ، مَنَاصِـبَه، شَفَّانُ غادِيةٍ، *  بسُكَّرٍ، ورَحِـيقٍ شيبَ، فاشْتابا  ويروى: فانْشابا، وهو أَذْهَبُ في بابِ الـمُطاوَعَة. والشَّوْبُ  والشِّيابُ: الخَلْطُ؛ قال أَبو ذُؤَيْب:  وأَطْيِبْ براحِ الشامِ، جاءَتْ سَبيئَـةً، *  مُعَتَّقَةً، صِرْفاً، وتِلكَ شِـيابُها  والرواية المعروفة:  فأَطْيِبْ بِراحِ الشامِ صِرْفاً، وهذه  *  مُعَتَّقَةٌ، صَهْباءُ، وهْيَ شِـيابُها (1)  (1 قوله «وهذه معتقة إلخ» هكذا في الأصل وفي بعض نسخ المحكم: وهاده معتقة إلخ بالنصب مفعولاً لهاده.)  قال: هكذا أَنشده أَبو حنيفة، وقد خلَّط في الرواية. وقوله تعالى: ثم إِنَّ لهم عليها لَشَوْباً من حَمِـيمٍ؛ أَي لَخَلْطاً ومِزاجاً؛ يقال  للـمُخَلِّطِ في القولِ أَو العَمَلِ: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ.  أَبو حاتم: سأَلت الأَصمعي عن الـمَشاوِبِ، وهي الغُلُفُ، فقال: يقال لِغِلافِ القارورة مُشاوَبٌ، على مُفاعَل، لأَنه مَشُوبٌ بحُمْرَةٍ،  وصُفْرةٍ، وخُضْرَةٍ؛ قال أَبو حاتم: يجوزُ أَنْ يُجْمَع الـمُشاوَبُ على مَشاوِبَ. والـمُشاوَبُ، بضم الميم وفتحِ الواوِ: غِلافُ القارورة لأَنَّ فيه أَلواناً مختلفةً. والشِّيابُ: اسمُ ما يُمْزَجُ.  وسَقاه الذَّوْبَ بالشَّوْبِ؛ الذَّوْبُ: العَسَلُ؛ والشَّوْبُ: ما شُبْتَه به من ماءٍ أَو لَبنٍ. وحكى ابنُ الأَعرابي: ما عندي شَوْبٌ ولا رَوْبٌ؛ فالشَّوْبُ العَسَل، والرَّوْبُ اللَّبنُ الرَّائِبُ؛ وقيل: الشَّوْبُ العَسَلُ، والرَّوْبُ اللَّبَنُ، من غيرِ أَن يُحَدَّا؛ وقيل: لا مَرَقٌ ولا لَبَنٌ. ويقال: سَقَاه الشَّوْبَ بالذَّوْب، فالشَّوْبُ اللبنُ، والذَّوْبُ العَسَل، قاله ابن دريد. الفراء: شابَ إِذا خانَ، وباشَ إِذا خَلَطَ. الأَصمعي، في باب إِصابةِ الرجلِ في مَنْطِقِه مَرَّة، وإِخطائِه أُخْرى: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ.  أَبو سعيد: يقال للرجل إِذا نَضَحَ عن الرجل: قد شابَ عنه ورابَ، إِذا كَسِلَ.  قال: والتَّشْوِيبُ أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غيرَ مُبالَغٍ فيه، فمعنى  قولهم: هو يشُوبُ ويَرُوبُ أَي يُدَافِعُ مُدافَعَة غيرَ مُبالَغٍ فيها،  ومَرَّة يَكْسَلُ فلا يُدافِـعُ البَتَّة. قال غيرُه: يَشُوبُ من شَوْبِ  اللَّبنِ، وهو خَلْطُه بالماءِ ومَذْقُه؛ ويَرُوبُ أَرادَ أَن يقول يُرَوِّب  أَي يَجْعلُه رائِـباً خاثِراً، لا شَوْبَ فيه، فأَتْبَع يَرُوبُ يَشُوبُ لازْدواجِ الكلام، كما قالوا: هو يَـأْتيه الغَدايا والعَشايا، والغَدايا ليس بِجمْعٍ للغَداة، فجاءَ بها على وَزْنِ العَشايا. أَبو سعيد: العرب تقول: رأَيْتُ فُلاناً اليومَ يَشُوبُ عن أَصحابه إِذا دافَعَ عنهم شيئاً من دِفاعٍ. قال: وليس قولُهم هو يَشُوبُ ويَرُوبُ من اللَّبنِ، ولكن معناه رجلٌ يَرُوبُ أَحياناً، فلا يتَحَرَّك ولا يَنْبَعِث، وأَحياناً  يَنْبَعِثُ فيَشُوبُ عن نفسِه، غيرَ مُبالغٍ فيه. ابن الأَعرابي: شابَ إِذا كَذَب، وشابَ: خَدَع في بَيْعٍ أَو شِراءٍ. ابن الأَعرابي: شابَ يَشُوب شَوْباً إِذا غَشَّ؛ ومنه الخَبرُ: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَي لا غِشَّ ولا تَخْلِـيطَ في بَيعٍ أَو شِراءٍ. وأَصلُ الشَّوْبِ الخَلْطُ، والرَّوْبُ من اللَّبنِ الرائِبِ، لخَلْطِه بالماءِ. ويقال للـمُخَلِّط في كلامه: هو يَشُوبُ ويرُوبُ. وقيل: معنى لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَنـَّكَ  \<ص:512>  برِيءٌ من هذه السِّلْعَة. ورُوِي عنه (1)  (1 قوله «وروي عنه» أي عن ابن الأَعرابي في عبارة التهذيب.) أَنه قال: معنى قولهم: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ في البَيْعِ  والشِّراءِ في السِّلْعَةِ تَبِـيعُها أَي إِنـَّكَ بَريءٌ من عَيْبِها.  وفي الحديث: يَشْهَدُ بَيْعَكُم الـحَلْفُ واللَّغْوُ، فشَوِّبوه بالصَّدَقَةِ؛ أَمَرَهم بالصَّدَقَةِ لـمَا يَجْرِي بَينهُم من الكَذِب والرِّبا، والزِّيادَةِ والنُّقْصانِ في القولِ، لتكُونَ كَفَّارةً لذلك؛ وقولُ سُلَيْكِ بنِ السُّلَكَة السَّعْدِي:  سَيَكْفِـيكَ، صَرْبَ القَوْمِ، لَـحْمٌ مُعَرَّصٌ، *  وماءُ قُدُورٍ، في القِصاعِ، مَشِـيبُ  إِنما بناهُ على شِـيب الذي لم يُسَمَّ فاعِلُه أَي مَخْلُوطر بالتَّوابِلِ والصِّباغِ. والصَّرْبُ: اللبنُ الحامِضُ. ومُعَرَّصٌ: مُلْقًى في العَرْصَةِ ليَجِفَّ، ويروى مُغَرَّضٌ أَي طَرِيٌّ؛ ويروى مُعَرَّضٌ أَي لم يَنْضَجْ بعدُ، وهو الـمُلَهْوَجُ.  وفي المثل: هو يَشُوبُ ويَرُوبُ، يُضْرب مَثَلاً لـمَنْ يَخْلِطُ في  القولِ والعَمَلِ.  وفي فلان شَوْبَة أَي خَدِيعةٌ، وفي فلان ذَوْبَة أَي حَمْقَةٌ ظاهِرةٌ.  واسْتَعْمَل بعضُ النَّحْوِيِّـينَ الشَّوْبَ في الحركاتِ، فقال:  أَمـَّا الفَتْحَة الـمَشُوبَة بالكسرةِ، فالفَتْحة التي قبل الإِمالةِ، نحو  فَتْحة عَين عَابِدٍ وعَارِفٍ؛ قال: وذلك أَنَّ الإِمالة إِنما هي أَن تَنْحُوَ بالفَتْحَةِ نحوَ الكَسرة، فتُمِـيلَ الأَلِفَ نحوَ الياء، لِضَرْبٍ من تَجانُسِ الصَّوْتِ، فكما أَنَّ الحركَةَ ليست بفَتْحَةٍ مَحْضَةٍ، كذلك الأَلِفُ التي بعدَها ليست أَلِفاً مَحْضَةً، وهذا هو القياسُ، لأَنَّ الأَلفَ تَابِعَةٌ للفَتحَة، فكَما أَنَّ الفَتْحة مَشُوبَة، فكذلك الأَلِفُ اللاَّحقة لَـها.  والشَّوْبُ: القِطْعَة من العَجِـينِ. وباتَتِ الـمَرْأَةُ بلَيْلَةِ شَيْباءَ؛ قيل: إِنَّ الياءَ فيها مُعاقِـبَة، وإِنما هو من الواوِ،لأَنَّ ماءَ الرجُلِ خالَط ماءَ المرأَةِ.  والشَّائِـبَة: واحِدةُ الشَّوائِبِ، وهيَ الأَقْذَارُ والأَدْناسُ.  وشَيْبانُ: قَبيلَة؛ قيل ياؤُه بدَلٌ من الوَاوِ، لقَولِهِم الشَّوابِنَة.  وشَابَةُ: مَوْضِعٌ بنَجْدٍ، وسنذكره في الياءِ، لأَنَّ هذه الأَلف تكون  منقَلِـبة عن ياءٍ وعن واوٍ، لأَنّ في الكلامِ ش و ب، وفيه ش ي ب، ولو جُهِل انْقِلابُ هذه الأَلِف لَـحُمِلَتْ على الواوِ، لأَنَّ الأَلِف ههنا عَين، وانْقلابُ الأَلِفِ إِذا كانت عَيْناً عن الواوِ أَكثر من  انقلابِها عن الياءِ؛ قال:  وضَرْب الجماجِمِ ضَرْب الأَصَمِّ، *  حَنْظَل شَابَةَ، يَجْني هَبِـيدا
مقاييس اللغة:
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.
القاموس المحيط:
الشَّوْبُ الخَلْطُ، كالشِّيابِ. و " مالَهُ شَوْبٌ ولا رَوْبٌ " مَرَقٌ ولا لَبَنٌ، و القِطْعةُ من العَجينِ، وماشُبْتَه مِن ماءٍ أو لَبَنٍ، والعَسَلُ. واشْتابَ وانْشابَ اخْتَلَطَ. والمُشاوَبُ، بالضم وفتح الواوِ غِلافُ القارورَةِ، وبكسرِها وفتح الميمِ جَمْعُهُ. والشَّوْبَةُ الخَديعةُ. وشابَ عنه، وشَوَّبَ دافَعَ، ونَضَحَ عنه فلم يُبالِغْ. وشابَةُ جَبَلٌ بمكةَ أو بنَجْدٍ. وشَيْبانُ قَبيلَةٌ. و " باتَتْ بِلَيْلَةِ شيْباءَ " بالإِضافةِ، وبِلَيْلَةِ الشَّيْباءِ إذا غُلِبَتْ على نَفْسِها لَيْلَةَ هِدائِها. والشَّوائِبُ الْأَقْذارُ والْأَدْناسُ.
تاج العروس:
شوب
الشَّوْب : الخَلْطُ . شَابَ الشيءَ شَوْباً : خَلَطَه . وشُبْتُه أَشُوبُه : خَلَطْتُه فَهُوَ مَشُوبٌ كالشِّيَابِ بالكَسْرِ . قال أَبُو ذُؤَيْب :
وأَطِيبْ بِرَاحِ الشام جَاءَتْ سَبِيئَةً ... مُعْتَّقَةً صِرْفاً وتِلْكَ شيَابُها هكذا أَنْشَدَه أبُو حَنِيفَة . وقال تَعَالَى : ثم إِنَّ لَهُم عَلَيْها لَشَوْباً مِن حَمِيم أَي لَخَلْطاً ومِزَاجاً . يقال للمُخَلِّط في القَوْلِ أَو العَمَل : هو يَشُوبُ ويَرُوبُ . والشِّيَابُ أَيْضاً : اسْمُ ما يُمْزَجُ . وقِيلَ : يَشُوبُ وَيَرُوبُ أَي يُدَافِعُ مُدَافَعَةً غَيْرَ مُبَالَغٍ فيها . وقال شَيْخُنَا : وَقَع في الحَدِيث الأَشْوَابُ . قال أَهْلُ الغَرِيب : هُم الأَخْلاَطُ مِنْ أَنْوَاعٍ شَتَّى قَالُوا : والأَوْبَاشُ : الأَخْلاط من السِّفلة فهو أَخص . قَوْلُهُم : مَالَه شَوْبٌ ولا رَوْبٌ أَي لا مَرَقٌ ولا لَبَنٌ . وقَالَ ابن الأَعْرَابِيّ : وفي الخَبَر : لا شَوْبَ ولا رَوْبَ أَي لا غِشَّ ولا تَخْلِيطَ في شِرَاء أَو بَيْعٍ وقيل : مَعْنَاه أَنَّكَ بَرِيءٌ مِنْ هذِه السِّلْعَةِ . ورُوِي عَنْه أَنَّه قَالَ : إِنَّك بَرِيءٌ مِنْ عِيْبِها . الشَّوْبُ : القطْعَةُ من العَجِين ويُقَالُ : هي الفَرَزْدَقَةُ ؛ وَهِي الخُبْزَةُ الغَلِيظَةُ . وسَقَاهُ الذَّوْبَ بالشَّوْبِ . الذَّوْبُ : العَسَل الشَّوْبُ : مَا شُبْتَه مِنْ مَاءٍ أَو لَبَنٍ فَهَو مَشُوبٌ ومَشِيبٌ . حكى ابن الأَعْرَابِيّ : مَا عِنْدِي شَوْبٌ ولا رَوْبٌ . فالشَّوْبُ : العَسَلُ المَشُوبُ . والرَّوْبُ : اللَّبَنُ الرَّائِبُ . وقِيلَ : الشَّوْبُ : العَسَلُ . والرَّوْب : اللَّبَنُ من غَيْرِ أَن يُحَدَّا . ويقال : سَقَاهُ الشَّوْبَ بالذَّوْبِ . فالشَّوبُ : اللَّبَنُ والذَّوْبُ : العَسَل . قَالَه ابْنُ دُرَيْد . واشْتَابَ هُوَ وانْشَابَ : اخْتَلَط . قال أَبُو زُبَيْدٍ الطَّائِيّ :
جَادَتْ مَنَاصِبَه شَفَّانُ غَادِيَةٍ ... بسُكَّرٍ ورَحِيقٍ شِيبَ فَاشْتَابَا
ويروى فانْشَابَا وهو أَذْهَبُ في بَابِ المُطَاوَعَة . والمُشاوَبُ بالضَّمِّ وفَتْحِ الوَاوِ : غِلاَفُ القَارُورَةِ لأَنَّه مَشُوبٌ بحُمْرَة وصُفْرَةٍ وخُضْرَة رَوَاهُ أَبو حَاتِمٍ عن الأَصْمَعِيّ وبِكَسْرِها أَي الوَاو وفَتْحِ المِيمِ جَمْعُه أَي جَمْع المُشَاوَب . نُقِلَ ذلك عن أَبِي حَاتِمٍ أَيْضاً . في فلان شَوْبَةٌ . الشَّوْبَةُ : الخَدِيعَةُ كما يُقَالُ : في فُلاَنٍ ذَوْبَةٌ أَي حَمْقَةٌ ظَاهِرَةٌ . واستَعْمَلَ بعضُ النَّحوِيِّين الشَّوبَ في الحَرَكَاتِ فَقَالَ : أَمَّا الفَتْحَة المَشُوبَةُ بالكَسْرة فالفَتْحة الَّتِي قَبْلَ الإِمَالَة نَحْوُ فَتْحَة عَيْن عَابد وعَارِف . قَالَ : وذلِكَ أَنَّ الإِمَالَة إِنَّمَا هِيَ أَنْ تَنْحُوَ بالفَتْحَةِ نَحْو الكَسْرَة فتُميلَ الأَلِفَ نحو اليَاءِ لِضَرْب من تَجانُس الصوت فكما أَن الحركة ليست بفَتحة مَحْضة كَذلك الأَلِفُ التي بَعْدَهَا ليست أَلفاً مَحْضةً وهذا هو القياس ؛ لأَن الأَلِفَ تَابِعَةٌ للفَتْحَة فكمَا أَنّ الفَتْحَةَ مَشوبَةٌ فكَذَلِك الأَلِفُ اللاَّحِقَةُ لهَا كَذَا في لِسَانِ العَرَبِ . وعن الفَرَّاءِ : شَابَ إِذَا خَانَ وبَاشَ إِذَا خَلط . وعن الأَصْمَعِيّ في باب إِصَابَةِ الرَّجُلِ في مَنْطِقِه مَرَّةً وإِخْطَائِه أُخْرَى : هُو يَشُوبُ ويَرُوبُ . عن أَبي سَعِيد يُقَالُ لِلرَّجُل إِذَا نَضَحَ عَنِ الرَّجُل قَدْ شَابَ عَنْه وَرابَ إِذَ كَسِلَ . وشَوَّبَ إِذا دَافَع مُدَافَعَةً ونَضَح عَنْه فَلَمْ يُبَالِغْ فِيهِما أَي يُدَافِعُ مَرَّة وَيَكْسَلُ مَرَّة فلا يُدَافع الْبَتَّةَ . وقال أَبُو سَعِيد : التَّشْوِيب : أَن يَنْضَحَ نَضْحاً غَيْرَ مُبَالَغٍ فيه . وقال أَيْضاً : العَرَب تَقُولُ : لَقِيتُ فُلاَناً اليومَ يَشُوبُ عَنْ أَصْحَابِه إِذَا دَافَع عَنْهم شَيئاً من دِفَاعٍ قال : ولَيْسَ قَوْلُهم : هُوَ يَشُوبُ وَيُرُوبُ من الَّلَبن ولكنه مَعْنَاه رَجُلٌ يرُوبُ أَحْيَاناً فلا يَتَحَرَّكُ ولا يَنْبَعِثُ وأَحْيَاناً يَنْبَعِث فيَشُوبُ عن نَفْسَه غَيْرَ مُبَالغٍ فِيهِ . وعن ابن الأَعْرَابِيّ : شَابَ إِذَا كَذَب وشَابَ إِذَا خَدَع في بَيْعٍ أَو شِرَاءٍ . وشَاب إشَوْباً إِذَا غَشَّ . وفي الحديث : يَشْهَدُ بَيْعَكُم الحَلْفَ واللَّغْوُ فَشَوِّبُوه بالصَّدَقَة وقَوْلُ السُّلَيْكِ بْنِ السُّلَكَة السَّعْدِيّ :
سَيَكْفِيكَ صَرْبَ القَوْمِ لَحْمٌ مُعُرَّصٌ ... وماءُ قُدُورٍ في القِصَاعِ مَشِيبُ إِنما بَنَاهُ عَلَى شِيبَ الَّذي لم يُسَمَّ فَاعِلُه أَي مَخْلُوطٌ بالتَّوَابِل والصِّبَاغ . والصَّرْبُ : اللَّبَن الحَامِضُ ومُعَرَّصٌ : مُلْقىً في العَرْصَةِ ليَجِفَّ . ويروى مُغَرَّضٌ أَي طَرِيٌّ ويروى مُعَرَّضٌ أَي لم يَنْضَجْ بَعْدُ وهُو الْمُلَهْوَجُ . وشَابَةُ : قَرْيَةٌ بالفَيُّوم . وجَبَلٌ بمَكَّة أَو بِنَجْدٍ وقِيلَ : موضع بنجد كما في المحكم لابْنِ سِيدَه وسيذكر في ش ي ب لأَنَّ الأَلِفَ تَكُونُ مُنْقَلِبةً عن وَاوٍ وعَنْ يَاء لأَنَّ في الكَلاَم ش وب وفيه ش ي ب ولو جُهِلَ انْقِلاَبُ هذِه الأَلِف لحُمِلَت عَلَى الوَاوِ أَكْثَرُ من انْقِلاَبِها عَنِ اليَاءِ قَالَ :
وضَرْب الجَمَاجِمِ ضَرْبَ الأَصَمّ ... حَنْظَلَ شَابَةَ يَجْنِي هَبِيدَا
كذا في لِسَانِ العَرَب . ومِثْلُه في المُحْكَم ومِنْهُم مَنْ قَالَ : إِنَّه شَامَة بالمِيمِ والصَّوَابُ أَنَّهُمَا مَوْضِعَان أَو جَبَلاَن . وقال البَكْرِيّ : إِن شَابَة جَبَلٌ في الحِجَاز في دِيَار غَطَفَان وقِيلَ بنَجد وعَلَيْهِ اقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ وابنُ مَنْظُور . وبه صَدَّرَ في المَرَاصِدِ والمُعْجَمِ . وسَيَأْتِي قَولُ أَبِي ذُؤَيْبٍ الهُذَلِيِّ الَّذِي اسْتَدلَّ بِهِ الجَوْهَرِيّ في ش ي ب بَنُو شَيْبَان : قَبِيلَةٌ مِن الْعَرَب قِيلَ يَاؤُه بَدَلٌ من الوَاوِ لقَوْلِهم الشَّوابِنَة وسيأْتي في ش ي ب والمُؤَلِّفُ تَبِع ابْنَ سَيِدَه حَيْثُ أَوْرَدَهَا في المَوْضِعَين . واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ وابن مَنْظُور عَلَى إِيرَادِهَا في اليَاءِ التَّحْتِيَّة . واخْتَار ابْنُ جِنّي أَنَّهَا وَاوِيَّةُ العَيْنِ وأَنّ أَصْلَه شَيْوَبَان على فَيْعَلاَنَ فأَدْغَم وخَفَّفَ كما قِيلَ في رَيْحَان وإِلاَّ لَقِيل شَوْبَان كَخَوْلاَن ونَقَل الوَجْهَيْن العَلاَّمَةُ أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ المَالِكِيُّ في اقْتِطَافِ الأَزَاهِر والْتِقَاطِ الْجَوَاهِر وقال : طَرِيقَةُ ابْنِ جِنِّي تَدْرِيجٌ حَسَنٌ قَالَه شَيْخُنَا . قَوْلُهُم : بَاتَت أَي البِكْرُ بَلْبَلَةِ شَيْبَاءَ بالإِضَافَة . قال عُرْوَةُ ابْنُ الوَرْدِ :
كَلَيْلَةِ شَيْبَاءَ التي لَسْتُ نَاسِياً ... ولَيْلَتِنَا إِذْ مَنَّ ما مَنَّ قَرْمَلُ أَو بِلَيْلَةِ الشَّيْبَاءِ مُعَرَّفاً . قال عُرْوَةُ أَيْضاً :
فكُنتَ كَلِيْلَةِ الشَّيْبَاءِ هَمَّت ... بمَنْع الشَّكْرِ أَتْأَمَهَا القَبِيلُ إِذا غُلِبت بالبِنَاءِ لِلْمَجْهُولِ عَلَى نَفْسِهَا أَي غَلَبها زَوْجُها فافْتَضَّها وأَزَالَ بَكَارَتها لَيْلَةَ هِدَائِهَا بالكسر من إِهْدَاءِ المَاشِطَة العَرُوسَ لِزَوْجِهَا لَيْلَةَ الزَّفَافِ فإِذا دخل بها ولم يَفْتَرِعْهَا قيل : باتت بلَيْلَةِ حُرَّةٍ . ونقل شَيْخُنَا عَنْ ابْنِ أَبِي الحَدِيد في شَرْحِ نَهْجِ البَلاَغَةِ أَنَّ الشَّيْبَاءَ المرْأَةُ البِكْرُ لَيْلَةَ افْتِضَاضِها لاَ تَنْسَى قَاتِلَ بِكْرِها أَبَداً وهو أَوَّلُ وَلَدِهَا انتهى . ذكره الزَّمِخْشَرِيُّ في الأَسَاس في ش ي ب وجَعَلَه مِن الْمَجَازِ وقَالَ : كَأَنَّهَا دُهِيَت بأَمْرٍ شَدِيدٍ تَشِيبُ منه الذَّوَائِبُ . ومِثْلُه في لِسَانِ العَرَبِ غَيْرَ أَنَّه قَالَ : وقِيلَ يَاء شَيْبَاءَ بَدَلٌ مِنْ وَاوٍ لأَنَّ مَاءَ الرَّجُلِ شَابَ المَرْأَةَ غَيْرَ أَنَّا لَم نَسْمَعْهُم قَالُوا بِلَيْلَة شَوْبَاءَ جَعَلُوا هَذَا بَدَلاً لاَزِماً كعِيدٍ وأَعْيَاد . وأَورَدَه ابْنُ سِيدَه في المُحْكَمِ في الوَاوِ واليَاءِ وقَالَ : بَاتَتِ المرأَةُ بلَيْلَةِ شَيْبَاءَ . قيل : إِنَّ اليَاءَ فيها مُعَاقِبَة وإِنَّمَا هُوَ مِنَ الْوَاوِ . واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ على ذِكْرِهَا في التَّحْتِيَّة كالزَّمَخْشَرِيِّ وابْنِ مَنْظُور وغَيْرِهم . الشَّائِبَة : وَاحِدَة الشَّوَائِبِ وَهِيَ الأَقْذَارُ والأَدْنَاسُ جَمْعُ قَذَر ودَنَس

### Türkçe

شوب
**شَابَ - يَشُوبُ - شَوْب**
**شَابَ - يَشُوْبُ** + شيء + شيئاً آخر: başka şeyle karışır ve başka şeyle iç içe girer; onun bileşenlerine az bir miktar ve oranla girer ve onun aslî bileşenlerine galip gelmez.
**شَوْب**: “**شَابَ - يَشُوبُ**” fiilinin fiil adı: bir şeyi başka bir şeyle karıştırmak ve harmanlamak; öyle ki onun bileşenlerine galip gelmez: kirlilik veya yabancı maddeler gibi; yine o, “**شَابَ - يَشُوبُ**” fiiliyle olan şeydir: başka bir şeyin kendisine karıştığı şey.
Bunlardandır: **شائبة**، **شوائب**
Ve lafız, “kirlilik ve pislikle, murdar ve necisle, is ve benzeriyle kirlenme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فََرَث - يَفْرُثُ**، **صَدَّ - يَصِدُّ**، **رَجُسَ - يَرْجُسُ** (**رَجِسَ - يَرْجَسُ**)، **نَجِسَ - يَنْجَسُ** (**نَجُسَ - يَنْجُسُ**)، **دَسَى - يَدْسَى** (**دَسَا - يَدْسُو**)، **شَابَ - يَشُوْبُ**

شوب
 ﴿ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ(67)﴾ الصافات
Muhtâr es-Sıhâh
● [شوب] ش و ب: **الشَّوْبُ** karıştırmadır; babı **قال**’dır. **الشَّائِبَةُ** ise **الشَّوائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir.

Muʿcemü’l-ferâid el-Kur’âniyye:
ش و ب
“**شَوْباً**” Yüce’nin şu sözü içinde: “ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْباً مِنْ حَمِيـمٍ ” (67) الصافات .
**الشَّوبُ**: karıştırma; aslı, “şeyi şeyle **شاب** etti” yani onu onunla karıştırdı, denildiğinde, bir masdardır.

er-Râgıb
شوب
- **الشوب**: karıştırma. Allah Teâlâ dedi ki: }لشوبا من حميم{ [الصافات/67]؛ ve bal **شوبا** diye adlandırıldı; ya içeceklerin karışımı olması sebebiyle; yahut ona karışan balmumu sebebiyle. Ve denildi: “ما عنده شوب ولا روب” (bu, kendisinde hayır olmayan kimse için vurulan bir meseldir; bkz.: المستقصى 2/327؛ والمجمل 2/515؛ واللسان (**شوب**) ) yani: bal ve süt.

Lisân’ın özeti
1. **الشَّوْبُ**: karıştırma. **شابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o da **مَشُوبٌ**’dur.
2. Ve **الـمُشاوَبُ** (mîm’in dammesi ve vâv’ın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; çünkü onda farklı renkler vardır.
3. Ve **الشِّيابُ**: karıştırılan şeyin adıdır.
4. Ve ona **الذَّوْبَ**’u **بالشَّوْبِ** içirdi; **الذَّوْبُ**: baldır; **الشَّوْبُ**: onu kendisiyle karıştırdığın sudan veya sütten olan şeydir.
5. **شابَ**: ihanet ettiğinde.
6. Ve **التَّشْوِيبُ**: aşırıya kaçılmayan bir serpiştirme ile serpiştirmektir.
7. “Bugün falanı, arkadaşlarından yana **يَشُوبُ** ederken gördüm” denir; onlardan bir şeyi bir savunma ile savunduğunda.
8. **شابَ**: yalan söylediğinde.
9. Ve **شابَ**: bir satışta veya alışta aldattı. İbnü’l-Aʿrâbî: **شابَ يَشُوب شَوْباً**: aldattığında.
10. Ve **الشَّوْبُ**: hamurdan bir parçadır.
11. Ve **الشَّائِـبَة**: **الشَّوائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - شوب: **الشَّوْبُ**: karıştırma. **شابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o da **مَشُوبٌ**’dur. \<ص:511> Ve **اشْتابَ** (o) ve **انْشابَ**: karıştı; Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:
جادَتْ، مَنَاصِـبَه، شَفَّانُ غادِيةٍ، * بسُكَّرٍ، ورَحِـيقٍ شيبَ، فاشْتابا
Ve “فانْشابا” diye de rivayet edilir; bu, mutâvaʿat babında daha ileri gidendir. Ve **الشَّوْبُ** ve **الشِّيابُ**: karıştırmadır; Ebû Züeyb dedi ki:
وأَطْيِبْ براحِ الشامِ، جاءَتْ سَبيئَـةً، * مُعَتَّقَةً، صِرْفاً، وتِلكَ شِـيابُها
Meşhur rivayet:
فأَطْيِبْ بِراحِ الشامِ صِرْفاً، وهذه * مُعَتَّقَةٌ، صَهْباءُ، وهْيَ شِـيابُها (1)
(1 “وهذه معتقة إلخ” sözü: asılda ve muhkem’in bazı nüshalarında böyle; “وهاده معتقة إلخ” şeklinde, “هاده”ye mef‘ûl olarak nasb ile.)
Dedi ki: Ebû Hanîfe onu böyle inşâd etti; rivayette karıştırdı. Ve Yüce’nin sözü: **ثم إِنَّ لهم عليها لَشَوْباً من حَمِـيمٍ**; yani karışım ve mizac. Sözde veya amelde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ebû Hâtim: el-Asmaʿî’ye **الـمَشاوِب** hakkında sordum; onlar kılıflardır; dedi ki: şişenin kılıfına **مُشاوَبٌ** denir, **مُفاعَل** üzere; çünkü o, kızıllıkla, sarılıkla ve yeşillikle **مَشُوبٌ**dur. Ebû Hâtim dedi ki: **الـمُشاوَب**’ın **مَشاوِبَ** üzerine cem‘i caizdir. Ve **الـمُشاوَبُ** (mîm’in dammesi ve vâv’ın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; çünkü onda farklı renkler vardır. Ve **الشِّيابُ**: karıştırılan şeyin adıdır. Ve ona **الذَّوْبَ**’u **بالشَّوْبِ** içirdi; **الذَّوْبُ**: baldır; **الشَّوْبُ**: onu kendisiyle karıştırdığın sudan veya sütten olan şeydir. İbnü’l-Aʿrâbî’den nakletti: “ما عندي **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**”; **الشَّوْبُ** baldır, **الرَّوْبُ** ise ekşimiş süttür; denildi: **الشَّوْبُ** baldır, **الرَّوْبُ** ise süttür; ikisi belirlenmeksizin; denildi: ne et suyu ne süt. Ve denir: ona **الشَّوْبَ**’u **بالذَّوْبِ** içirdi; burada **الشَّوْبُ** süt, **الذَّوْبُ** baldır; bunu İbn Düreyd söyledi. el-Ferrâ: **شابَ** ihanet ettiğinde; **باشَ** karıştırdığında. el-Asmaʿî, kişinin sözünde bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi babında: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ebû Saʿîd: bir adam, adamdan yana serpiştirdiğinde denir: ondan yana **شابَ** etti ve **رابَ** etti; tembellik ettiğinde. Dedi ki: **التَّشْوِيبُ** aşırıya kaçılmayan bir serpiştirme ile serpiştirmektir; onların “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder” sözünün manası: aşırıya kaçılmayan bir savunma ile savunur; bir defa da tembellik eder, hiç savunmaz. Başkası dedi ki: **يَشُوبُ** sütü **شَوْب** etmekten; o, onu suyla karıştırmak ve sulandırmaktır; **يَرُوبُ** ile, “**يُرَوِّب**” demek istedi; yani onu, içinde **شَوْب** olmayan, ekşimiş, koyu yapar; sözün ikizlenmesi için **يَرُوبُ**’u **يَشُوبُ**’a tâbi kıldı; tıpkı “هو يَـأْتيه الغَدايا والعَشايا” dedikleri gibi; **الغَدايا** “الغَداة”nin cem‘i değildir; onu **العَشايا** vezninde getirdi. Ebû Saʿîd: Araplar der ki: “Bugün falanı, arkadaşlarından yana **يَشُوبُ** ederken gördüm”; onlardan yana bir savunma ile bir şeyi savunduğunda. Dedi ki: onların “o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder” sözü sütten değildir; fakat manası: bir adam bazen **يَرُوبُ** eder; hareket etmez ve atılmaz; bazen de atılır, kendi nefsinden yana **يَشُوبُ** eder; aşırıya kaçmaksızın. İbnü’l-Aʿrâbî: **شابَ** yalan söylediğinde; ve **شابَ**: bir satışta veya alışta aldattı. İbnü’l-Aʿrâbî: **شابَ يَشُوب شَوْباً**: aldattığında; bundan da haber: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**” yani bir satışta veya alışta aldatma ve karıştırma yok. **الشَّوْب**’un aslı karıştırmadır; **الرَّوْب** ise ekşimiş sütten; onu suyla karıştırmaktan. Sözünde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ve denildi: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**”un manası: sen bu maldan berîsin. Ve ondan rivayet edildi (1)
(1 “وروي عنه” sözü: تهذيب ibaresinde İbnü’l-Aʿrâbî’den.)
ki dedi: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**” sözünün, satıp aldığın malda, manası: sen onun ayıbından berîsin. Hadiste: “يَشْهَدُ بَيْعَكُم الـحَلْفُ واللَّغْوُ، فشَوِّبوه بالصَّدَقَةِ”; onlara sadakayı emretti; aralarında cereyan eden yalan, ribâ, sözde artma ve eksilme sebebiyle; buna kefaret olsun diye. Ve Süleyk b. es-Sülake es-Saʿdî’nin sözü:
سَيَكْفِـيكَ، صَرْبَ القَوْمِ، لَـحْمٌ مُعَرَّصٌ، * وماءُ قُدُورٍ، في القِصاعِ، مَشِـيبُ
Bunu, faili adlandırılmayan **شِـيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. **الصَّرْبُ**: ekşi süttür. **مُعَرَّصٌ**: kurusun diye avluya atılmış; “**مُغَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir, yani taze; “**مُعَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir, yani henüz pişmemiş; o da **الـمُلَهْوَجُ**dur. Meselde: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder; sözde ve amelde karıştıran kimse için mesel olarak vurulur. Ve falanda **شَوْبَة** vardır; yani bir aldatma. Ve falanda **ذَوْبَة** vardır; yani açık bir ahmaklık. Bazı nahivciler, harekelerde **الشَّوْب**’u kullandı; dedi ki: kesre ile **مَشُوبَة** olan fetha ise, imâleden önceki fethadır; mesela **عَابِدٍ** ve **عَارِفٍ**’in ayn’ının fethası. Dedi ki: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olması sebebiyledir; böylece elif’i yâ’ya doğru eğersin; sesin bir tür uyuşması için. Nasıl ki hareke sırf bir fetha değilse, öyle de ondan sonraki elif sırf bir elif değildir; bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; fetha **مَشُوبَة** olduğu gibi, ona bitişen elif de öyledir. Ve **الشَّوْبُ**: hamurdan bir parçadır. Kadın **بلَيْلَةِ شَيْباءَ** gecesinde geceledi; denildi: içindeki yâ, birbirinin yerine geçmedir; aslında vâvdandır; çünkü erkeğin suyu kadının suyuna karıştı. Ve **الشَّائِـبَة**: **الشَّوائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir. Ve **شَيْبانُ**: bir kabiledir; denildi: yâ’sı vâvın bedelidir; onların **الشَّوابِنَة** demeleri sebebiyle. Ve **شَابَةُ**: Necd’de bir yerdir; onu yâ’da zikredeceğiz; çünkü bu elif, yâ’dan da vâvdan da dönüşmüş olur; zira sözde **ش و ب** vardır, onda **ش ي ب** de vardır; bu elifin dönüşümü bilinmese, vâva hamledilirdi; çünkü buradaki elif ayn’dır; elifin ayn olduğunda vâvdan dönüşmesi, yâ’dan dönüşmesinden daha çoktur; dedi ki:
وضَرْب الجماجِمِ ضَرْب الأَصَمِّ، * حَنْظَل شَابَةَ، يَجْني هَبِـيدا

Maqâyîsü’l-luğa:
(**شوب**) şîn, vâv ve bâ bir tek asıldır; o da karıştırmadır. Denir: **شُبْتُ** şeyi **أشوبُه شَوباً**. Dil ehli dedi ki: bal **شَوباً** diye adlandırıldı; çünkü onların yanında, içeceklerin başkası için bir mizacı idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: “ما عنده **شوبٌ** ولا **رَوب**”. **الشَّوب**: baldır. **الرّوب**: ekşimiş süttür.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الشَّوْبُ** karıştırmadır; **الشِّياب** gibi. Ve “مالَهُ **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**”: ne et suyu ne süt; ve hamurdan parça; ve sudan veya sütten, kendisiyle karıştırdığın şey; ve bal. Ve **اشْتابَ** ve **انْشابَ**: karıştı. Ve **المُشاوَبُ** (damme ile ve vâvın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; vâvın kesresi ve mîm’in fethasıyla ise onun cem‘idir. Ve **الشَّوْبَةُ**: aldatmadır. Ve ondan yana **شابَ** etti; ve **شَوَّبَ**: savundu; ve ondan yana serpiştirdi de aşırıya kaçmadı. Ve **شَابَةُ**: Mekke’de veya Necd’de bir dağdır. Ve **شَيْبانُ**: bir kabiledir. Ve “باتَتْ بِلَيْلَةِ **شيْباءَ**” izafetle; ve “بِلَيْلَةِ **الشَّيْباءِ**” (kendisine galip gelindiğinde, gelin götürüldüğü gecede). Ve **الشَّوائِبُ**: pislikler ve kirlerdir.

Tâcü’l-ʿarûs:
شوب
**الشَّوْب**: karıştırmadır. **شَابَ** şeyi **شَوْباً**: onu karıştırdı. Ve **شُبْتُه أَشُوبُه**: onu karıştırdım; o da **مَشُوبٌ**dur; kesre ile **الشِّيَاب** gibi. Ebû Züeyb dedi ki:
وأَطِيبْ بِرَاحِ الشام جَاءَتْ سَبِيئَةً ... مُعْتَّقَةً صِرْفاً وتِلْكَ شيَابُها
Ebû Hanîfe onu böyle inşâd etti. Ve Yüce dedi ki: **ثم إِنَّ لَهُم عَلَيْها لَشَوْباً مِن حَمِيم** yani karışım ve mizac. Sözde veya amelde karıştıran kimseye denir: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ve **الشِّيَاب** ayrıca: karıştırılan şeyin adıdır. Ve denildi: **يَشُوبُ وَيَرُوبُ** yani aşırıya kaçılmayan bir savunma ile savunur. Şeyhimiz dedi ki: hadiste **الأَشْوَاب** vaki oldu. Garîb ehli dedi ki: onlar, türlü türlerden karışımlardır; dediler: **الأَوْبَاشُ** ise aşağı tabakadan karışımlardır; o daha özeldir. Onların “مالَه **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**” sözü: ne et suyu ne süt. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: haberde: “لا **شَوْبَ** ولا **رَوْبَ**” yani bir alış veya satışta aldatma ve karıştırma yok; ve denildi: manası, sen bu maldan berîsin. Ve ondan rivayet edildi ki dedi: sen onun ayıbından berîsin. **الشَّوْب**: hamurdan parçadır; ve denir: o **الفَرَزْدَقَة**’dır; o da kalın ekmektir. Ve ona **الذَّوْبَ**’u **بالشَّوْبِ** içirdi. **الذَّوْبُ**: baldır. **الشَّوْب**: sudan veya sütten, kendisiyle karıştırdığın şeydir; o da **مَشُوبٌ** ve **مَشِيبٌ**dir. İbnü’l-Aʿrâbî nakletti: “ما عِنْدِي **شَوْبٌ** ولا **رَوْبٌ**”; **الشَّوْب**: karıştırılmış baldır. **الرَّوْب**: ekşimiş süttür. Ve denildi: **الشَّوْب**: baldır. **الرَّوْب**: süttür; ikisi belirlenmeksizin. Ve denir: ona **الشَّوْبَ**’u **بالذَّوْبِ** içirdi; **الشَّوب** süt, **الذَّوْب** baldır; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **اشْتَابَ** (o) ve **انْشَابَ**: karıştı. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:
جَادَتْ مَنَاصِبَه شَفَّانُ غَادِيَةٍ ... بسُكَّرٍ ورَحِيقٍ شِيبَ فَاشْتَابَا
Ve “فانْشَابَا” diye de rivayet edilir; bu, mutâvaʿat babında daha ileri gidendir. Ve **المُشاوَبُ** (damme ile ve vâvın fethasıyla): şişenin kılıfıdır; çünkü o, kızıllıkla, sarılıkla ve yeşillikle karıştırılmıştır; bunu Ebû Hâtim, el-Asmaʿî’den rivayet etti. Vâvın kesresi ve mîm’in fethasıyla ise onun cem‘idir; yani **المُشَاوَب**’ın cem‘i. Bu da Ebû Hâtim’den nakledildi. Falanda **شَوْبَةٌ** vardır: **الشَّوْبَةُ** aldatmadır; tıpkı “falanda **ذَوْبَةٌ** vardır” denildiği gibi; yani açık bir ahmaklık. Bazı nahivciler, harekelerde **الشَّوب**’u kullandı; dedi ki: kesre ile **المَشُوبَةُ** olan fetha, imâleden önceki fethadır; mesela **عَابد** ve **عَارف**’in ayn’ının fethası. Dedi ki: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olması sebebiyledir; böylece elif’i yâ’ya doğru eğersin; sesin bir tür uyuşması için. Nasıl ki hareke sırf bir fetha değilse, öyle de ondan sonraki elif sırf bir elif değildir; bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; fetha **مَشوبَة** olduğu gibi, ona bitişen elif de öyledir; Lisânü’l-ʿArab’da böyledir. el-Ferrâ’dan: **شَابَ** ihanet ettiğinde; **بَاشَ** karıştırdığında. el-Asmaʿî’den, kişinin sözünde bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi babında: o **يَشُوبُ** ve **يَرُوبُ** eder. Ebû Saʿîd’den: bir adam, adamdan yana serpiştirdiğinde denir: ondan yana **شَابَ** etti ve **رابَ** etti; tembellik ettiğinde. Ve **شَوَّبَ**: bir savunma ile savundu ve ondan yana serpiştirdi; ikisinde de aşırıya kaçmadı; yani bir defa savunur, bir defa tembellik eder; hiç savunmaz. Ebû Saʿîd dedi ki: **التَّشْوِيب**: aşırıya kaçılmayan bir serpiştirme ile serpiştirmektir. Yine dedi ki: Araplar der: “Bugün falanı, arkadaşlarından yana **يَشُوبُ** ederken gördüm”; onlardan yana bir savunma ile bir şeyi savunduğunda. Dedi ki: onların “o **يَشُوبُ** ve **يُرُوبُ** eder” sözü sütten değildir; fakat manası: bir adam bazen **يرُوبُ** eder; hareket etmez ve atılmaz; bazen de atılır, kendi nefsinden yana **يَشُوبُ** eder; aşırıya kaçmaksızın. İbnü’l-Aʿrâbî’den: **شَابَ** yalan söylediğinde; ve **شَابَ** bir satışta veya alışta aldattığında. Ve **شَاب إشَوْباً**: aldattığında. Hadiste: “يَشْهَدُ بَيْعَكُم الحَلْفَ واللَّغْوُ فَشَوِّبُوه بالصَّدَقَة” ve Süleyk b. es-Sülake es-Saʿdî’nin sözü:
سَيَكْفِيكَ صَرْبَ القَوْمِ لَحْمٌ مُعُرَّصٌ ... وماءُ قُدُورٍ في القِصَاعِ مَشِيبُ
Bunu, faili adlandırılmayan **شِيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. **الصَّرْبُ**: ekşi süttür. **مُعَرَّصٌ**: kurusun diye avluya atılmış. “**مُغَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir; yani taze. “**مُعَرَّضٌ**” diye de rivayet edilir; yani henüz pişmemiş; o da **الْمُلَهْوَجُ**dur. Ve **شَابَةُ**: el-Feyyûm’da bir köydür. Ve Mekke’de veya Necd’de bir dağdır. Ve denildi: Necd’de bir yer; İbn Sîde’nin muhkeminde olduğu gibi; ve **ش ي ب**’de zikredilecektir; çünkü elif, vâvdan ve yâ’dan dönüşmüş olur; zira sözde **ش وب** vardır, onda **ش ي ب** de vardır; bu elifin dönüşümü bilinmese, yâ’dan dönüşmesinden daha çok olarak vâva hamledilirdi; dedi ki:
وضَرْب الجَمَاجِمِ ضَرْبَ الأَصَمّ ... حَنْظَلَ شَابَةَ يَجْنِي هَبِيدَا
Lisânü’l-ʿArab’da böyledir. Muhkem’de de bunun gibidir. Ve onlardan, onun mîm ile **شَامَة** olduğunu söyleyen vardır; doğru olan, ikisinin iki yer veya iki dağ olmasıdır. el-Bekrî dedi ki: **شَابَة** Hicaz’da, Gatafân diyarında bir dağdır; ve denildi: Necd’dedir; Cevherî ve İbn Manzûr bununla yetindi; ve onunla **المَرَاصِد** ve **المُعْجَم**’da başlattı. Ve Cevherî’nin **ش ي ب**’de delil getirdiği Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin sözü gelecektir. **بَنُو شَيْبَان**: Araplardan bir kabiledir; denildi: yâ’sı vâvın bedelidir; onların **الشَّوابِنَة** demeleri sebebiyle; **ش ي ب**’de gelecektir. Müellif, onu iki yerde zikretmesi bakımından İbn Sîde’ye tâbi oldu. Cevherî ve İbn Manzûr ise onu yalnız “alt yâ”da zikretmekle yetindi. İbn Cinnî, onun ayn’ı vâvî olduğunu ve aslının **شَيْوَبَان** olduğunu, **فَيْعَلاَن** üzere, sonra idğam ve tahfif edildiğini seçti; tıpkı **رَيْحَان** hakkında denildiği gibi; yoksa **خَوْلاَن** gibi **شَوْبَان** denilirdi. İki vechi, allâme Ahmed b. Yûsuf el-Mâlikî, **اقْتِطَافِ الأَزَاهِر والْتِقَاطِ الْجَوَاهِر**’de nakletti ve dedi ki: İbn Cinnî’nin yolu güzel bir tedrîctir; bunu şeyhimiz söyledi. Onların “بَاتَت” sözü: yani bakire, izafetle **بَلْبَلَةِ شَيْبَاءَ** (gecesinde). ʿUrve b. el-Verd dedi ki:
كَلَيْلَةِ شَيْبَاءَ التي لَسْتُ نَاسِياً ... ولَيْلَتِنَا إِذْ مَنَّ ما مَنَّ قَرْمَلُ
Veya marife olarak “بِلَيْلَةِ **الشَّيْبَاءِ**”. ʿUrve yine dedi ki:
فكُنتَ كَلِيْلَةِ الشَّيْبَاءِ هَمَّت ... بمَنْع الشَّكْرِ أَتْأَمَهَا القَبِيلُ
Meçhule bina ile, kendisine galip gelindiğinde; yani kocası ona galip geldi, onun bekâretini bozdu ve gelin götürüldüğü gecede bekâretini giderdi; “هِدائِها” (kesre ile) **إِهْدَاءِ**’dan: saç tarayıcının gelini düğün gecesi kocasına götürmesi. Ona girip de bekâretini bozmazsa “باتت بلَيْلَةِ حُرَّةٍ” denir. Şeyhimiz, İbn Ebî’l-Hadîd’den, **شَرْحِ نَهْجِ البَلاَغَة**’de nakletti: **الشَّيْبَاء** bakire kadındır; bekâretinin bozulduğu gece, bekâretinin katilini asla unutmaz; o, onun ilk çocuğudur; bitti. Bunu Zemahşerî, **الأَسَاس**’ta **ش ي ب**’de zikretti; onu mecazdan kıldı ve dedi ki: sanki, ondan saç örgülerinin ağardığı şiddetli bir işle vurulmuştur. Bunun benzeri Lisânü’l-ʿArab’dadır; ancak o dedi ki: ve denildi: **شَيْبَاء**’ın yâ’sı vâvın bedelidir; çünkü erkeğin suyu kadını **شَابَ** etti; fakat biz onların “بِلَيْلَة **شَوْبَاء**” dediklerini işitmedik; bunu, **عِيد** ve **أَعْيَاد** gibi, lâzım bir bedel kıldılar. İbn Sîde onu muhkemde vâv ve yâ’da zikretti ve dedi ki: kadın **بلَيْلَةِ شَيْبَاءَ** gecesinde geceledi; denildi: içindeki yâ, birbirinin yerine geçmedir; aslında vâvdandır. Cevherî, Zemahşerî, İbn Manzûr ve başkaları gibi, onu yalnız “alt yâ”da zikretmekle yetindi. **الشَّائِبَة**: **الشَّوَائِب**’in bir tanesidir; o da pislikler ve kirlerdir; **قَذَر** ve **دَنَس**’in cem‘idir.
