# شوب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شوب

الشوب: الخلط. شاب الشيء شوبا: خلطه. وشبته أشوبه: خلطته فهو مشوب كالشياب بالكسر. قال أبو ذؤيب:
  وأطيب براح الشام جاءت سبيئة                      معتقة صرفا وتلك شيابـهـا هكذا أنشده أبو حنيفة. وقال تعالى: ثم إن لهم عليها لشوبا من حميم أي لخلطا ومزاجا. يقال للمخلط في القول أو العمل: هو يشوب ويروب. والشياب أيضا: اسم ما يمزج. وقيل: يشوب ويروب أي يدافع مدافعة غير مبالغ فيها. وقال شيخنا: وقع في الحديث الأشواب. قال أهل الغريب: هم الأخلاط من أنواع شتى قالوا: والأوباش: الأخلاط من السفلة فهو أخص. قولهم: ماله شوب ولا روب أي لا مرق ولا لبن. وقال ابن الأعرابي: وفي الخبر: لا شوب ولا روب أي لا غش ولا تخليط في شراء أو بيع، وقيل: معناه أنك بريء من هذه السلعة. وروي عنه أنه قال: إنك بريء من عيبها. الشوب: القطعة من العجين ويقال: هي الفرزدقة؛ وهي الخبزة الغليظة. وسقاه الذوب بالشوب. الذوب: العسل الشوب: ما شبته من ماء أو لبن فهو مشوب ومشيب. حكى ابن الأعرابي: ما عندي شوب ولا روب. فالشوب: العسل المشوب. والروب: اللبن الرائب. وقيل: الشوب: العسل. والروب: اللبن، من غير أن يحدا. ويقال: سقاه الشوب بالذوب. فالشوب: اللبن، والذوب: العسل. قاله ابن دريد. واشتاب هو وانشاب: اختلط. قال أبو زبيد الطائي:
  جادت مناصبه شفان غادية                      بسكر ورحيق شيب فاشتابا

  ويروى فانشابا، وهو أذهب في باب المطاوعة. والمشاوب بالضم وفتح الواو: غلاف القارورة لأنه مشوب بحمرة وصفرة وخضرة، رواه أبو حاتم عن الأصمعي وبكسرها أي الواو وفتح الميم جمعه أي جمع المشاوب. نقل ذلك عن أبي حاتم أيضا. في فلان شوبة. الشوبة: الخديعة كما يقال: في فلان ذوبة أي حمقة ظاهرة. واستعمل بعض النحويين الشوب في الحركات فقال: أما الفتحة المشوبة بالكسرة، فالفتحة التي قبل الإمالة نحو فتحة عين عابد وعارف. قال: وذلك أن الإمالة إنما هي أن تنحو بالفتحة نحو الكسرة فتميل الألف نحو الياء لضرب من تجانس الصوت، فكما أن الحركة ليست بفتحة محضة كذلك الألف التي بعدها ليست ألفا محضة، وهذا هو القياس؛ لأن الألف تابعة للفتحة، فكما أن الفتحة مشوبة فكذلك الألف اللاحقة لها، كذا في لسان العرب. وعن الفراء: شاب إذا خان، وباش إذا خلط. وعن الأصمعي في باب إصابة الرجل في منطقه مرة وإخطائه أخرى: هو يشوب ويروب. عن أبي سعيد، يقال للرجل إذا نضح عن الرجل قد شاب عنه، وراب إذ كسل. وشوب إذا دافع مدافعة ونضح عنه فلم يبالغ فيهما أي يدافع مرة ويكسل مرة فلا يدافع البتة. وقال أبو سعيد: التشويب: أن ينضح نضحا غير مبالغ فيه. وقال أيضا: العرب تقول: لقيت فلانا اليوم يشوب عن أصحابه، إذا دافع عنهم شيئا من دفاع، قال: وليس قولهم: هو يشوب ويروب من اللبن، ولكنه معناه رجل يروب أحيانا فلا يتحرك ولا ينبعث، وأحيانا ينبعث فيشوب عن نفسه غير مبالغ فيه. وعن ابن الأعرابي: شاب إذا كذب وشاب إذا خدع في بيع أو شراء. وشاب إشوبا إذا غش. وفي الحديث: يشهد بيعكم الحلف واللغو فشوبوه بالصدقة وقول السليك بن السلكة السعدي:
  سيكفيك صرب القوم لحم معرص                      وماء قدور في القصاع مشـيب إنما بناه على شيب الذي لم يسم فاعله أي مخلوط بالتوابل والصباغ. والصرب: اللبن الحامض، ومعرص: ملقى في العرصة ليجف. ويروى مغرض أي طري، ويروى معرض أي لم ينضج بعد وهو الملهوج. وشابة: قرية بالفيوم. وجبل بمكة أو بنجد، وقيل: موضع بنجد كما في المحكم لابن سيده، وسيذكر في ش ي ب لأن الألف تكون منقلبة عن واو وعن ياء، لأن في الكلام ش وب وفيه ش ي ب، ولو جهل انقلاب هذه الألف لحملت على الواو أكثر من انقلابها عن الياء قال:
  وضرب الجماجم ضرب الأصم                      حنظل شابة يجنـي هـبـيدا

  كذا في لسان العرب. ومثله في المحكم، ومنهم من قال: إنه شامة بالميم، والصواب أنهما موضعان أو جبلان. وقال البكري: إن شابة جبل في الحجاز في ديار غطفان، وقيل بنجد، وعليه اقتصر الجوهري وابن منظور. وبه صدر في المراصد والمعجم. وسيأتي قول أبي ذؤيب الهذلي الذي استدل به الجوهري في ش ي ب بنو شيبان: قبيلة من العرب، قيل ياؤه بدل من الواو لقولهم الشوابنة، وسيأتي في ش ي ب والمؤلف تبع ابن سيده حيث أوردها في الموضعين. واقتصر الجوهري وابن منظور على إيرادها في الياء التحتية. واختار ابن جني أنها واوية العين، وأن أصله شيوبان على فيعلان فأدغم وخفف كما قيل في ريحان وإلا لقيل شوبان كخولان، ونقل الوجهين العلامة أحمد بن يوسف المالكي في اقتطاف الأزاهر والتقاط الجواهر، وقال: طريقة ابن جني تدريج حسن، قاله شيخنا. قولهم: باتت أي البكر بلبلة شيباء بالإضافة. قال عروة ابن الورد:
  كليلة شيباء التي لست ناسيا                      وليلتنا إذ من ما من قرمل أو بليلة الشيباء معرفا. قال عروة أيضا:
  فكنت كليلة الشيباء همت                      بمنع الشكر أتأمها القبيل إذا غلبت بالبناء للمجهول على نفسها أي غلبها زوجها فافتضها وأزال بكارتها ليلة هدائها بالكسر من إهداء الماشطة العروس لزوجها ليلة الزفاف، فإذا دخل بها ولم يفترعها قيل: باتت بليلة حرة. ونقل شيخنا عن ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة أن الشيباء المرأة البكر ليلة افتضاضها لا تنسى قاتل بكرها أبدا، وهو أول ولدها، انتهى. ذكره الزمخشري في الأساس في ش ي ب وجعله من المجاز، وقال: كأنها دهيت بأمر شديد تشيب منه الذوائب. ومثله في لسان العرب غير أنه قال: وقيل ياء شيباء بدل من واو، لأن ماء الرجل شاب المرأة غير أنا لم نسمعهم قالوا بليلة شوباء، جعلوا هذا بدلا لازما كعيد وأعياد. وأورده ابن سيده في المحكم في الواو والياء، وقال: باتت المرأة بليلة شيباء. قيل: إن الياء فيها معاقبة، وإنما هو من الواو. واقتصر الجوهري على ذكرها في التحتية كالزمخشري وابن منظور وغيرهم. الشائبة: واحدة الشوائب وهي الأقذار والأدناس جمع قذر ودنس

### Türkçe

**الشوب**: karıştırma. **شاب الشيء شوبا**: onu karıştırdı. Ve **شبته أشوبه**: onu karıştırdım; o hâlde o, kesre ile **كالشياب** gibi **مشوب**tur. Ebû Züeyb dedi:
  Ve Şâm’ın en hoş **براح**’ı bir **سبيئة** olarak geldi                      saf, yıllandırılmış; işte o, onun **شيابـهـا**’sıdır
Ebû Hanîfe onu böyle inşâd etti. Yüce Allah dedi ki: **ثم إن لهم عليها لشوبا من حميم** yani bir karıştırma ve bir karışım. Sözde veya işte karıştıran kimse için denir: o **يشوب** ve **يروب**. Ve **الشياب** ayrıca: karıştırılan şeyin adı. Ve denildi: **يشوب ويروب** yani aşırıya varmayan bir savunma ile savunur. Şeyhimiz dedi: hadiste **الأشواب** vâki oldu. Garîb ehli dedi: onlar, türlü türlerden karışıklardır. Dediler ki: **الأوباش**: aşağı tabakadan karışıklardır; o hâlde daha özeldir. Onların sözü: **ماله شوب ولا روب** yani ne et suyu ne süt. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve haberde: **لا شوب ولا روب** yani alış veya satışta ne hile ne karıştırma; ve denildi: manası, sen bu maldan berîsin. Ve ondan rivayet olundu ki dedi: sen onun ayıbından berîsin. **الشوب**: hamurdan parça; ve denir: o **الفرزدقة**’dır; o, kalın ekmektir. Ve ona **الذوب**’u **بالشوب** ile içirdi. **الذوب**: bal. **الشوب**: su veya süt ile karıştırdığın şey; o hâlde o **مشوب** ve **مشيب**tir. İbnü’l-A‘râbî nakletti: **ما عندي شوب ولا روب**. O hâlde **الشوب**: karıştırılmış bal. Ve **الروب**: ekşimiş süt. Ve denildi: **الشوب**: bal; **الروب**: süt; ikisi de sınırlandırılmaksızın. Ve denilir: **سقاه الشوب بالذوب**. O hâlde **الشوب**: süt, **الذوب**: bal. Bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **اشتاب** o ve **انشاب**: karıştı. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi:
  Bir sabahleyin **شفان** onun menzillerine cömertçe verdi                      şeker ve karıştırılmış nektar; derken karıştı

Ve **فانشابا** diye de rivayet olunur; o, mutâvaat bâbında daha giderdir. Ve damme ile ve **الواو**’nun fethiyle **المشاوب**: şişenin kılıfıdır; çünkü o, kızıllık, sarılık ve yeşillik ile karıştırılmıştır; Ebû Hâtim onu Asmaî’den rivayet etti. Ve onun (yani **الواو**’nun) kesresi ve **الميم**’in fethi ile; onun çoğulu, yani **المشاوب**’un çoğulu. Bunu da Ebû Hâtim’den nakletti. **في فلان شوبة**. **الشوبة**: aldatma; denildiği gibi: **في فلان ذوبة** yani açık bir ahmaklık. Bazı nahivciler harekelerde **الشوب**’u kullandı da dedi: **أما الفتحة المشوبة بالكسرة**; imâleden önce olan fetha; **عابد** ve **عارف**’in **عين**’inin fethası gibi. Dedi: bu, imâlenin ancak fethayı kesreye doğru meyletmen olması sebebiyledir; böylece bir ses uyuşması türünden dolayı elif **الياء**’a doğru meyleder; nasıl ki hareke sırf fetha değilse, onun ardından gelen elif de sırf elif değildir; ve bu kıyastır; çünkü elif fethaya tâbidir; fetha karışık olduğu gibi ona bitişen elif de öyledir; **لسان العرب**’da böyledir. Ferrâ’dan: **شاب**: hıyanet ettiğinde; ve **باش**: karıştırdığında. Asmaî’den, kişinin konuşmasında bir defa isabet edip başka bir defa hata etmesi bâbında: o **يشوب ويروب**. Ebû Saîd’den: bir adam, bir adamdan serpiştirdiğinde denir: ondan **قد شاب عنه**; ve **راب**: tembellik ettiğinde. Ve **شوب**: bir savunma ile savundu ve ondan serpiştirdi de ikisinde de aşırıya varmadı; yani bir defa savunur ve bir defa tembellik eder; artık hiç savunmaz. Ebû Saîd dedi: **التشويب**: aşırıya varmayan bir serpiştirmeyle serpiştirmektir. Yine dedi: Araplar der: bugün falanla karşılaştım, o, arkadaşlarından **يشوب**; eğer onlar adına bir savunmadan bir şey savunursa. Dedi: onların sözü **هو يشوب ويروب** sütten değildir; fakat manası: bazen **يروب** olan bir adamdır; artık hareket etmez ve atılmaz; bazen de atılır da kendinden **يشوب**; onda aşırıya varmaksızın. İbnü’l-A‘râbî’den: **شاب**: yalan söylediğinde; ve **شاب**: alış veya satışta aldattığında. Ve **شاب إشوبا**: hile yaptı. Hadiste: **يشهد بيعكم الحلف واللغو فشوبوه بالصدقة**. Ve es-Süleyk b. es-Selke es-Sa‘dî’nin sözü:
  Kavmin **صرب**’ı sana yetecek: **معرص** et ve bir et                      ve **قصاع** içinde **مشـيب** olan tencereler suyu
Onu, faili adlandırılmayan **شيب** üzerine bina etti; yani baharatlar ve boya ile karıştırılmış. Ve **الصرب**: ekşi süt; ve **معرص**: kurusun diye avluya atılmış. Ve **مغرض** diye rivayet olunur, yani taze; ve **معرض** diye rivayet olunur, yani henüz pişmemiş; o, **الملهوج**’dur. Ve **شابة**: Feyyûm’da bir köy. Ve Mekke’de veya Necd’de bir dağ; ve denildi: Necd’de bir yer; İbn Sîde’nin **المحكم**’inde olduğu gibi. Ve **ش ي ب**’de zikredilecektir; çünkü elif, **واو**’dan ve **ياء**’dan dönmüş olur; çünkü sözde **ش وب** vardır ve onda **ش ي ب** vardır; bu elfin dönüşümü bilinmese, onu **ياء**’dan dönüşümünden daha çok **واو** üzerine taşınırdı. Dedi:
  Kafataslarına sağırın vuruşu gibi vurma                      **شابة**’nin acı kabağı; **هـبـيدا** toplar

**لسان العرب**’da böyledir. Onun benzeri **المحكم**’dedir. Ve onlardan kim dedi: o, **شامة**’dir **الميم** ile; ve doğru olan: ikisi iki yer yahut iki dağdır. Bekrî dedi: **شابة** Hicaz’da, Gatafân diyarında bir dağdır; ve denildi: Necd’dedir; Cevherî ve İbn Manzûr bununla yetindi. Ve **المراصد** ve **المعجم**’da bununla başlandı. Cevherî’nin **ش ي ب**’de delil getirdiği Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin sözü gelecektir. **بنو شيبان**: Araplardan bir kabile; denildi: onun **ياء**’sı **واو**’nun bedelidir; onların **الشوابنة** demeleri sebebiyle; ve **ش ي ب**’de gelecektir. Müellif, onu iki yerde zikretmesi hususunda İbn Sîde’ye tâbi oldu. Cevherî ve İbn Manzûr onu yalnız **الياء التحتية**’de zikretmekle yetindi. İbn Cinnî, onun **واوية العين** olduğunu seçti; ve aslının **شيوبان** olduğunu **فيعلان** vezninde; sonra idğam edildi ve hafifletildi; **ريحان** hakkında denildiği gibi; yoksa **خولان** gibi **شوبان** denilirdi. İki vechi de, Allâme Ahmed b. Yûsuf el-Mâlikî **اقتطاف الأزاهر والتقاط الجواهر**’de nakletti ve dedi: İbn Cinnî’nin yolu güzel bir tedrîctir; bunu şeyhimiz söyledi. Onların sözü: **باتت** yani bakire, izafetle **بليلة شيباء**. Urve b. el-Verd dedi:
  Unutmadığım **شيباء** gecesi gibi                      ve bizim gecemiz; **قرمل**’den olan kimden, yahut
Veya **بليلة الشيباء** marife olarak. Urve yine dedi:
  Ben, **ليلة الشيباء** gibi oldum; gönül verdi                      şükrü engellemeye; onu kabileden önce getiririm
**غلبت** meçhul bina ile, kendi üzerine; yani kocası onu yendi de onun bekâretini bozdu ve onu giderdi; **هدائها** gecesi; kesre ile; **إهداء**’dan: saççının gelini kocasına götürmesi; düğün gecesi. Eğer onunla zifafa girer de onu bozmazsa denir: **باتت بليلة حرة**. Şeyhimiz, İbn Ebî’l-Hadîd’den **شرح نهج البلاغة**’de nakletti: **الشيباء** kadın, bekâretinin bozulduğu gece bakire olan kadındır; onun bekâretini öldüreni asla unutmaz; ve o, onun ilk çocuğudur; bitti. Zemahşerî bunu **الأساس**’ta **ش ي ب**’de zikretti ve onu mecazdan kıldı; ve dedi: sanki o, saç tutamlarının ondan ağaracağı şiddetli bir işle musibete uğratıldı. Onun benzeri **لسان العرب**’dadır; ancak o dedi: ve denildi: **شيباء**’nın **ياء**’sı **واو**’nun bedelidir; çünkü erkeğin suyu kadını **شاب** etti; ancak biz onların **بليلة شوباء** dediklerini işitmedik; bunu, **عيد** ve **أعياد** gibi, lâzım bir bedel kıldılar. İbn Sîde onu **المحكم**’de **واو** ve **ياء**’da zikretti ve dedi: kadın **بليلة شيباء** ile geceledi. Denildi: ondaki **ياء** muâkabe iledir; ancak o, **واو**’dandır. Cevherî, Zemahşerî, İbn Manzûr ve başkaları gibi onu yalnız **التحتية**’de zikretmekle yetindi. **الشائبة**: **الشوائب**’in bir tanesi; ve onlar, pislikler ve kirlerdir; **قذر** ve **دنس**’in çoğulu.
