# شوذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شوذ

المِشْوَذُ: العِمامة؛ أَنشد ابن الأَعرابي للوليد بن عقبة بن أَبي مُعَيْط وكان قد وليَ صدقات تغلب:
إِذا ما شَدَدْتُ الرَّأْسَ مني بِمشْوَذٍ،
فَغَيَّكِ مني تَغْلِبُ ابْنَةَ وائِلِ
يريد غيّاً لك ما أَطوله مني، وقد شَوَّذَه بها. وفي حديث النبيّ، صلى الله عليه وسلم: أَنه بعث سرية فأَمرهم أَن يمسحوا على المَشَاوِذِ والتَّسَاخِين؛ وقال أَبو بكر: المشاوذ العمائم، واحدها مِشْوَذٌ، والميم زائدة. ابن الأَعرابي: يقال للعمامة المشوذ والعِمَادَة، ويقال: فلان حسن الشِّيذَة أَي حسن العمة.
وقال أَبو زيد: تشوّذ الرجل واشتاذ إِذا تعمم تَشَوْذُناً (* قوله
«تشوذناً» كذا بالأصل ولعله تشوذاً.) قال: وشَوَّذْتُه تَشْويذاً إِذا عممته. قال أَبو منصور: أَحسبه أُخذ من قولك شَوَّذَتِ الشمس إِذا مالت للمغيب؛ وذلك أَنها كانت غطيت بهذا الغيم؛ قال الشاعر:
لَذُنْ غُدْوَة حتى إِذا الشمسُ شَوَّذَت
لِذِي سَوْرة مَخْشيَّة وحذار
وتشوَّذَ الرجل واشتاذ أَي تعمم. وجاء في شعر أُمية: شَوَّذَت الشمس؛ قال أَبو حنيفة: أَي عممت بالسحاب؛ وبيت أُمية:
وشَوَّذَتْ شَمْسُهم إِذا طَلَعت
بالخُلْبِ هِفّاً، كأَنه كَتَمُ
الأَزهري: أَراد أَنّ الشمس طلعت في قَتَمَةٍ كأَنها عممت بالغُبرَة التي تضرب إِلى الصُّفْرة، وذلك في سنة الجدب والقحط، أَي صار حولها خُلَّبُ سَحابٍ رقيق لا ماء فيه وفيه صفرة، وكذلك تطلع الشمس في الجدب وقلة المطر. والكَتَمُ: نبات يخلط مع الوَسْمَةِ يُخْتَضَبُ به.

### Türkçe

**المِشْوَذُ**: sarık; İbnü’l-A‘râbî, Velîd b. ‘Ukbe b. Ebî Mu‘ayt için (o, Tağlib’in sadakalarına tayin edilmişti) inşad etti:

Eğer başımı kendimden bir **بِمشْوَذٍ** ile sararsam,
O hâlde senden olan azgınlığın, ey Vâil’in kızı Tağlib, (bana karşı) uzundur.

Şunu kastediyor: “Senden bana karşı olan bir azgınlık; benden ne kadar da uzundur”; ve onu onunla **شَوَّذَه** etti. Nebî’nin hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “Bir seriyye gönderdi de onlara **المَشَاوِذِ** ve **التَّسَاخِين** üzerine mesh etmelerini emretti.” Ebû Bekr dedi: **المشاوذ** sarıklardır; onun teki **مِشْوَذٌ**dur; ve **الميم** ziyadedir. İbnü’l-A‘râbî: Sarığa **المشوذ** ve **العِمَادَة** denir; ve denir ki: “Falan **حسن الشِّيذَة**” yani sarığı güzeldir.

Ebû Zeyd dedi: Adam **تشوّذ** etti ve **اشتاذ** etti; **تَشَوْذُناً** olarak sarık sardığı zaman.
(* Sözü: “تشوذناً” asılda böyle; belki “تشوذاً”dır.) Dedi: Onu sarık sardığım zaman “Onu **شَوَّذْتُه** **تَشْويذاً**.”

Ebû Mansûr dedi: Sanırım, “Güneş **شَوَّذَتِ**” dediğin sözden alınmıştır; batmaya meylettiği zaman; ve bu, onun bu bulutla örtülmüş olması sebebiyledir; şair dedi ki:

Sabahleyin (devam etti) ta ki güneş **شَوَّذَت** olunca,
Korkulan bir şiddet ve sakınma sahibi için.

Ve adam **تشوَّذَ** etti ve **اشتاذ** etti, yani sarık sardı. Ümeyye’nin şiirinde geldi: “Güneş **شَوَّذَت**”; Ebû Hanîfe dedi: yani bulutla sarıklandı; Ümeyye’nin beyti:

Onların güneşi **وشَوَّذَتْ**; doğduğu zaman,
**بالخُلْبِ** hafifçe; sanki o **كَتَمُ**dur.

Ezherî: Şunu murad etti: Güneş bir **قَتَمَةٍ** içinde doğdu; sanki sarılıp sarıklandı; sarılığa vuran, sarılığa çalan tozla; ve bu, kıtlık ve kuraklık senesinde olur; yani onun etrafında, içinde su olmayan ince bir bulut **خُلَّبُ**u oldu ve onda sarılık vardır; ve kıtlıkta ve yağmur azlığında güneş böyle doğar. Ve **الكَتَمُ**: **الوَسْمَةِ** ile karıştırılan bir bitkidir; onunla kına yakılır.
