# شوذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شوذ

المشوذ، كمنبر: العمامة، كالمشواذ، ج المشاوذ والمشاويذ، أنشد ابن الأعرابي للوليد بن عقبة ابن أبي معيط، وكان قد ولي صدقات تغلب:
  إذا ما شددت الرأس مني بمشوذ                      فغيك مني تغلـب ابـنة وائل يريد: غيالك ما أطوله مني. في الحديث  أنه بعث سرية، فأمرهم أن يمسحوا على المشاوذ والتساخين  قال أبو بكر: المشاوذ: العمائم واحدها مشوذ، والميم زائدة، وشاهد المشواذ قول عمرو بن حميل.

  كأن أوب ضبعه الـمـلاذ                      ذرع اليمانين سدى المشواذ المشوذ: الملك المتوج، المشوذ: السيد المطاع. قال ابن الأعرابي: يقال: فلان حسن الشيذة، بالكسر، أي العمة. يقال: هو خير الأشاوذ، أي خير الخلق، نقله الصاغاني. وأشوذ بن سام بن نوح عليه السلام، وهو أخو أرفخشذ وإرم ولاوذ.وغيلم وماش والموصل، وولد أشوذ يبرس، وهو أبو الفرس وبهم سميت فارس، وكان منهم الأكاسرة، هذا قول بعض العلماء، والأجماع عند النسابين أن الفرس من نسل كيومرث بن تفيس بن اسحاق بن إبراهيم، عليهما السلام، وعليه العمل، كذا في المقدمة الفاضلية لابن الجواني النسابة. قال أبو زيد: شوذته فتشوذ واشتاذ، أي عممته فتعمم واعتم. قال أبو منصور: أحسبه أخذ من قولك شوذت الشمس إذا مالت للمغيب، وذلك أنها كانت غطيت بهذا الغيم، قال الشاعر:
  لدن غدوة حتى إذا الشمس شوذت                      لدى سورة مخـشـية وحـذار هكذا أنشده شمر جاء في شعر أمية:
  وشوذت شمسهم إذا طلعت                      بالجلب هفا كأنه كـتـم

  يقال شوذ السحاب الشمس إذا عمها قال أبو حنفية، أي عممت بالسحاب. قال الأزهري: أراد أن الشمس طلعت في قتمة كأنها عممت بالغبرة التي تضب إلى الصفرة وذلك في سنة الجدب والقحط، أي صار حولها خلب سحاب رقيق لا ماء فيه وفيه صفرة، وكذلك تطلع الشمس في الجدب وقلة المطر، والكتم: نبات يختضب به

### Türkçe

**المشوذ**، **كمنبر**: sarık; **كالمشواذ**; çoğulu **المشاوذ** ve **المشاويذ**. İbnü’l-A‘râbî, el-Velîd b. ‘Ukbe b. Ebî Mu‘ayt için inşâd etti; o, Tağlib’in sadakalarına tayin edilmişti:

  “Ne zaman başımı benden bir **بمشوذ** ile sıksam,
                      Tağlib, Vâil’in kızı, benden senin hayalin (uzun) olur.”

Şunu ister: “Senin hayalin, benden ne kadar uzundur.” Hadiste: “Bir seriyye gönderdi; onlara **المشاوذ** ve **التساخين** üzerine mesh etmelerini emretti.” Ebû Bekr dedi: **المشاوذ**: sarıklar; onun teki **مشوذ**’dur; **الميم** ziyadedir. **المشواذ**’a şahit, ‘Amr b. Humeyl’in sözü(dür).

  “Sanki onun koltuk altının dönüşü, sığınak,
                      Yemenlilerin arşını, **سدى المشواذ**.”

**المشوذ**: taç giydirilmiş hükümdar. **المشوذ**: itaat olunan efendi. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Denir: Falanın **الشيذة**’si güzeldir; kesre ile; yani sarık.” Denir: “O, **الأشاوذ**’un hayırlısıdır”; yani yaratılmışların hayırlısıdır; es-Sâğânî onu nakletti. Ve Nûh عليه السلام’ın oğlu Sâm’ın oğlu **أشوذ**; o, **أرفخشذ** ve **إرم** ve **لاوذ**’un kardeşidir. Ve **غيلم** ve **ماش** ve **الموصل**. Ve **أشوذ**’un çocuğu **يبرس**; o, Fars’ın babasıdır; ve onunla Fâris isimlendirildi; ve onlardan **الأكاسرة** vardı; bu, bazı âlimlerin sözüdür. Nesep âlimleri katında icmâ ise: Fars, İbrâhîm عليهما السلام’ın oğlu İshâk’ın oğlu Tefîs’in oğlu Keyûmert’in neslindendir; ve amel bunun üzerinedir; İbnü’l-Cevânî en-nessâbe’nin **المقدمة الفاضلية**’sinde böyle(ce)dir. Ebû Zeyd dedi: “Onu **شوذته** ettim; o da **فتشوذ** ve **واشتاذ** oldu”; yani “Onu sarıklandırdım; o da sarıklandı ve sarık sardı.” Ebû Mansûr dedi: “Onu, senin ‘Güneş **شوذت** oldu’ sözünden almış olmasını sanıyorum; batmaya meylettiği zaman; çünkü o, bu bulut ile örtülmüş idi.” Şair dedi:

  “Bir sabah vaktinden, ta ki güneş **شوذت** olunca,
                      **سورة** yanında, örtülü ve sakınılır (bir hâlde).”

Şemmer böyle inşâd etti. Ümeyye’nin şiirinde geldi:

  “Güneşleri doğduğu zaman **شوذت** oldu,
                      **بالجلب**; esen, sanki o **كتم**.”

Denir: Bulut, güneşi **شوذ** eder; yani onu kaplar. Ebû Hanîfe dedi: yani bulut ile sarıklandırıldı. el-Ezherî dedi: Güneşin, sanki sarıklandırılmış gibi, sarılığa çalan tozun karartısında doğmasını murad etti; bu, kıtlık ve kuraklık senesinde(dir); yani onun çevresinde, içinde su olmayan ince bir bulut yığını oldu ve onda sarılık vardır. Ve kıtlık ve yağmur azlığında güneş böyle doğar. Ve **الكتم**: onunla boyanılan bir bitkidir.
