# شوذ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B0/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B0/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B0.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شوذ

ش ذ ( و ا ي ء )
شذا ، شوذ ، شاذ .
شذا : أبو عُبيد : الشَّذَاةُ : ذُبَابٌ ، وجمعها شَذًى ، مقصور .
وقال الكسائي : هي ذُبَابةٌ نقضُّ الإبل ، ومنه قيل للرجل : آذَيْتَ وأَشْذَيْتَ .
وقال شمر : الشَّذَى : ذُباب الكلْب ، وكلُّ شيء يُؤْذِي فهو شَذًى ، وأنشد :
حكَّ الجِمالِ جُنوبَهُنّ من الشَّذَى
ويقال : إنِّي لأخْشى شذَاةَ فُلان ، أي شَرَّه .
وقال الليث : شذَاةُ الرجل : شدَّتُه وجُرْأَتَه ، ويقال للجائع إذا اشْتَدَّ جوعه : قَدْ ضَرِمَ شَذَاه .
أبو عُبَيد ، عن الفراء : الشَّذَى : شِدَّة ذَكاءِ الرِّيح ، وأنشدنا :
إذا ما مَشتْ نادَى بما في ثِيابِها
ذَكِيُّ الشَّذَى والْمنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
وقال الليث : الشَّذَى : كَسْرُ العودِ الصِّغارِ منه .
قلت : والقول قول الفراء في تَفْسير الشذى .
وقال الليث : الشَّذَى أيضاً : ضَرْبٌ من السُّفن ، والواحدة شَذَاة .
قلت : هذا معروف ولكنه ليس بعَرَبيّ . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : شذَى إِذَا آذَى ، وشذَى ، إذا تَطَيِّبَ بالشَّذْو ، وهو المِسْك ، ويقال : هو رائحة الْمِسْك . وأنشد الأصمعي :
إنَّ لكَ الْفَضْلَ على صُحْبَتي
والْمِسْكُ قد يَسْتَصْحِبُ الرَّامِكا
حتَّى يصيرَ الشَّذْوُ من لَوْنِه
أَسْودَ مَظّنُوناً به حَالِكاً
شوذ : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث سَرِيَّةَ فأمرهم أن يَمْسَحوا على الْمشاوِذ والتَّسَاخِين .
قال أبو عُبيد : المُشَاوِذُ : الْعَمائِم ، واحدها مِشْوَذ .
قال الوليد بن عقبة :
إذا ما شَدَدْتُ الرّأسَ مِنِّي بمِشْوَذٍ
فَغَيَّكِ منِّي تَغْلِبَ ابنة وَائِلِ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ . يقال : للعمامة : المِشوَذُ والعمامة .
وقال أمية :
وشُوِّذَتْ شَمْسُهم إذَا طَلَعَتْ
معنى شُوِّذَتْ ، أي عُمِّمَتْ ، أي صار حولها حلب سحابٍ رقيق لا ماءَ فيه ، وفيه صُفْرة ، وكذلك تَطْلُع الشمس في الجدْب وقلّة المطر ، والْكتَم نَباتٌ يُخْلط مع الوسْمةِ فيصير خضاباً .
ويقال : فلانٌ حَسَنُ الشِّيذة ، أي حسن العِمَّة .

### Türkçe

ش ذ ( و ا ي ء )
**شذا** , **شوذ** , **شاذ** .
**شذا** : Ebû Ubeyd: **الشَّذَاةُ**: bir sinektir; çoğulu **شَذًى**’dır; maksûrdur.
Kisâî dedi: o, develeri ısıran bir sinektir; bundan dolayı adama “**آذَيْتَ** ve **أَشْذَيْتَ**” denilmiştir.
Şemmer dedi: **الشَّذَى**: köpek sineğidir; eziyet eden her şey **شَذًى**’dır; ve inşâd etti:
Hakk etti develerin yanlarını **الشَّذَى**’dan
Ve denilir: “Ben falanın **شذَاةَ**’sinden korkarım”, yani şerrinden.
Leys dedi: adamın **شذَاةُ**’si: şiddeti ve cüreti; ve aç olana, açlığı şiddetlendiğinde: “Onun **شَذَاه**’ı tutuştu” denilir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **الشَّذَى**: rüzgârın zekâsının şiddetidir; ve bize inşâd etti:
Ne zaman yürüdü, elbiselerinde olanla seslendi:
**ذَكِيُّ الشَّذَى** ve uçurulmuş **الْمِندَلِيُّ**
Leys dedi: **الشَّذَى**: çubuğun, ondan küçük parçalarının kırılmasıdır.
Dedim: **الشذى**’nın tefsirinde söz, Ferrâ’nın sözüdür.
Leys dedi: **الشَّذَى** ayrıca: gemilerden bir türdür; teki **شَذَاة**.
Dedim: bu bilinir; fakat Arapça değildir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شذَى**: eziyet ettiğinde; ve **شذَى**: **الشَّذْو** ile kokulandığında; o, misktir; ve denilir: o, miskin kokusudur. Asma‘î inşâd etti:
Şüphesiz senin, arkadaşlığım üzerine fazlın vardır
Ve misk, **الرَّامِكا**’yı arkadaş edinir
Ta ki **الشَّذْو** onun renginden oluncaya dek
Kapkara, onunla zannedilen, koyu
**شوذ** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: bir seriyye gönderdi; onlara **الْمَشَاوِذ** ve **التَّسَاخِين** üzerine mesh etmelerini emretti.
Ebû Ubeyd dedi: **المُشَاوِذُ**: sarıklardır; teki **مِشْوَذ**’dur.
Velîd b. Ukbe dedi:
Ne zaman başı benden **بِمِشْوَذٍ** ile bağlasam
Benden sana, Vâil’in kızı Tağlib’e, galip gelmen yeter
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den. Denilir: sarığa: **المِشوَذُ** ve sarık.
Ümeyye dedi:
Ve onların güneşi, doğduğunda **شُوِّذَتْ**
**شُوِّذَتْ**’in manası: yani sarıklandı; yani etrafında, içinde su olmayan ince bir bulut sağımı oldu; onda sarılık vardır; güneş de kuraklıkta ve yağmurun azlığında böyle doğar; **الْكتَم** ise, **الوسْمةِ** ile karıştırılan bir bitkidir; böylece bir boya olur.
Ve denilir: falan **حَسَنُ الشِّيذة**’dir; yani sarığı güzeldir.
