# شوص (ش-و-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - و - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والصاد و و ا ي ء معهما
ش ص و، ش و ص، ش ي ص مستعملات
شصو:
شصا السَّحابُ يشصو، إذا ارتفع في نشوئه. وشصت القربه، أي: ارتفعت، إذا ملئت ماءً، قال الأخطل:
أناخوا فجروا شاصياتٍ كأنها		رجالٌ من السُّدان لم يتسربلوا
والشّاصي: الذي إذا قطعت قوائمه ارتفعت مفاصله.
وشصت رجله من الورم، إذا ارتفعت.
والشُّصوُّ من العين: مثل الشُّخوص. شصا يشصو: كأنه ينظر إليك وإلى آخر.
شوص:
الشَّوصةُ: ريحٌ تنعقدُ في الأضلاع، وتقول شاصتني شوصةٌ والشَّوائصُ أسماؤها.
والشَّوصُ: السَّوك بالسِّواك، وبالإصبع عرضاً على الأسنان.
والشَّوص في العين. وقد شوص يشوص شوصاً. وشاص يَشاصُ.
شيص:
الشِّيصُ: شيصاءُ التَّمر، وهو الرديء منه. وأشاصتِ النخلة، والواحدة: شيصةٌ وشيصاءةٌ، ممدودة.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الصاد** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ش ص و**، **ش و ص**، **ش ي ص** kullanımdadır.

**شصو**:
**شصا السَّحابُ يشصو**: bulut, oluşumunda yükseldiği zaman. Ve **شصت القربه**: yani yükseldi; su ile doldurulduğu zaman. **الأخطل** dedi ki:
أناخوا فجروا شاصياتٍ كأنها		رجالٌ من السُّدان لم يتسربلوا
Ve **الشّاصي**: bacakları kesildiği zaman eklemleri yükselen kimse.
Ve **شصت رجله من الورم**: şişten dolayı ayağı yükseldiği zaman.
Ve gözden **الشُّصوُّ**: **الشُّخوص** gibidir. **شصا يشصو**: sanki sana ve bir başkasına bakıyor gibidir.

**شوص**:
**الشَّوصةُ**: kaburgalarda düğümlenen bir rüzgâr; ve “Bana bir **شوصةٌ** isabet etti” dersin; **الشَّوائصُ** onun adlarıdır.
Ve **الشَّوصُ**: misvakla ve parmakla dişlerin üzerine enlemesine sürtmek.
Ve gözde **الشَّوص**. Ve **شوص يشوص شوصاً** olmuştur. Ve **شاص يَشاصُ**.

**شيص**:
**الشِّيصُ**: hurmanın **شيصاءُ**’sı; o, onun kötüsüdür. Ve hurma ağacı **أشاصتِ**; tekili: **شيصةٌ** ve **شيصاءةٌ**; uzatılmıştır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَوْصُ: الغسلُ والتنظيفُ. يقال: هو يَشوصُ فاهُ بالسِواكِ. والشَوْصَةُ: ريحٌ تعتقب في الأضلاع. وقال جالينوسُ: هو ورمٌ في حجاب الأضلاع من داخلٍ. قال أبو عمرو: رجل أَشْوَصُ إذا كان يضرب جفنَ عينيه كثيراً.

##### Türkçe

**الشَوْصُ**: yıkama ve temizleme. Denir ki: o, ağzını misvak ile **يَشوصُ**. Ve **الشَوْصَةُ**: kaburgalarda peş peşe gelen bir rüzgâr. Câlînûs dedi ki: o, içeriden kaburgaların perdesinde bir şişliktir. Ebû Amr dedi ki: göz kapaklarını çokça çarpıyorsa (kırpıyorsa) **أَشْوَصُ** adamdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.

(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, vâv ve onları üçleyen(ler) bâbı)

(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء**, kolay/önemsiz işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**, ve o malın döküntüsüdür. Dedi ki:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ

Ve bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; ve o baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar; ve öldürücü yer olmayan her şey. Ve her kolay/önemsiz iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, itbâ‘da derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; ve o döküntüdür. Ve denir: **رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ**, eğer onun **شَواهُ**’unu vurduysan; ve o, onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin bakiyesi; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan parça gibi. Ve denir: maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve şüphe etmediğimiz şudur ki **الشِّواء** bundan türemiştir; çünkü o, pişirilince sanki horlanmış olur. Eğer bir söyleyen derse: O hâlde, tencerede pişirilip kebap yapıldığında([4]) **شِواءٌ** olması gerekir; çünkü horlanmıştır. Ona denildi: Biz, Arapların söylediklerini illetlendiririz; ta ki onu, düzenli ve üzerinde ittifak edilmiş bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: **شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً** ve **اشتويتُهُ**, ben **مشتوٍ**’yüm. Şair dedi ki:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *

Ve denir: **انْشَوَى اللَّحم**. Dedi ki:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا

Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma/geride bırakma yahut onun mânâsında([7]); hatta bazısı der ki: falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **فأَشْوَى**; yani bıraktı. Dedi ki:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])
yani onun bakiyesi yoktur. Asıl, bizim asılladığımıza döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; ve o karıştırmadır. Denir: **شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً**. Dil ehli dedi: bala **شَوباً** adı verildi; çünkü onlarda, diğer içecekler için bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: onda ne **شوبٌ** var ne **رَوب**. Öyleyse **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş süttür.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; ve o sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])

(**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: birincisi bir şeyi ortaya koymak, onu izhar etmek ve arz etmektir; diğeri bir şeyi almaktır.
Birincisi, onların sözü: **شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً**, eğer onu arz ettiysen. Bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: “**إِيَّاكَ والخُطَبَ** * **فإنَّها مِشْوارٌ كثير العِثار**”.
Dil ehlinden bazısı, onların “**شَوّرَ بِهِ**” sözünde—onu utandırdı demektir—dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci. Bundan da onların sözü: Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın. Dedi: Sanki onun “**شَوّر به**” sözüyle muradı, onun **شواره**’unu açığa çıkardı da utandı, demektir. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyasıdır da. Eğer sahih ise, o hâlde, korunandan olduğu içindir; nitekim erkek, yanındakini korur.
Diğer bâb: onların sözü: **شُرْت العسلَ أَشُوره**. Bir topluluk **أَشَرْت العسَل**’i câiz gördü ve şu sözü delil getirdiler:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])
[ve Asma‘î dedi: Ancak o, izâfet üzere “**ماذيِّ مَشارِ**”dır]([13]). Dedi: ve **المَشار**: ondan balın sağılacağı kovandır.
Dil ehlinden bazısı dedi: Bu bâbdandır: **شاورتُ فلاناً في أمري**. Dedi: ve o, **شَوْر العسل**([14])’den türemiştir; sanki danışan, görüşü başkasından alır.
Dediler: ve bundan türetilmiş olanlardandır, devenin hakkında onların sözü: o **مُستشِير**’dir; ve o, gebe olanı gebe olmayandan bilen devedir. Ve şu recezi okudu:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])
Ve denir: bilakis o, semiz olandır.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bir bakışa delâlet eder. Bundan: **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve bir adam **أشوسُ**, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: o, **[الذي ([16])]** gözlerini küçültür ve göz kapaklarını sıkar.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyi sarsma ve ovmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوْص**, ve o misvakla diş fırçalamadır. Hadiste: “Onun, misvakla ağzını **يَشُوص** ettiği” (vardır). İmru’ul-Kays dedi:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])
Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve denir: **شاص الشيء**, eğer onu sarstıysan. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sağlamca durmadan ve hak üzere olmadan geçip gitmeye delâlet eder. Bundan onların sözü: **جَرى شَوطاً**; yani salıverilmişçe. Ve evlere pencereden giren ışığa derler: **شَوط باطلٍ**. Fakihlerden bazısı, “evin etrafında **أشواطاً** tavaf etti” denmesini kerih görürdü; ve derdi ki: **الشَّوط** bâtıldır; ve Beyt’i tavaf, kalıcı salih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**: dumansız ateş alevinin **شُواظ**’ıdır. Yüce Allah dedi: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılma ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**, ve o saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; ve o, görünme ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **تَشَوَّفَت الأوعالُ**, eğer dağların sığınaklarına yükseldilerse. Sonra buna hamledildi ve ondan türetildi: **تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء**, eğer ona hevesle uzandıysa; sonra bir şeyin parlatılmasına **شَوف** denildi. Dersin: **شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً**. Ve **المَشُوف**: parlatılmıştır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Antere bunun hakkında der ki:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
Bu, ancak **شَوفاً** diye adlandırıldı; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar. Ve denir: bundan: **تشوَّفَت المرأةُ**, eğer süslendiyse. Ve denir: **الجَمل المَشُوف**: kızgın (deve)dir. Dedi:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
Bir topluluk beyitte dedi ki: Ancak o, **المَسُوف** sîn iledir; ve o, develerin onu kokladığı erkek devedir; yani onu koklar([21]). Ve denir: **اشتافَ فلانٌ**, eğer uzandı ve baktıysa. Ve **أشافَ على الشيء**, eğer onun üzerine vâfî oldu ve yüksekten baktıysa. Bundan, öncü birliğe **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف**, bir şeyin bir şeye asılmasına delâlet eder. Denir: **شُقتُ الطُّنُب**, yani kazığı; ve o ipin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir; sonra bundan **الشَّوق** türetildi; ve o, nefsin bir şeye çekişidir. Ve denir: **شاقَنِي يَشُوقُني**; ve bu, ancak *sevgi alâkasından dolayı olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; bir şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan: **الشَّوك**, ve o mâlûmdur. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve denir: **شاكَني الشّوكُ**. Ve **أَشَكْتُ فلاناً**, eğer onu dikenle incittiysen. Ve **شوَّكَ الفرخ**, eğer bitirdi/çıkardıysa([23]). Ve bundan **الشَّوْكة** türetilir; ve o, savaş şiddetidir. Ve denir: **جاء بالشَّوك والشَّجر**([24]); yani çokluk sayıda. Ve denir: **بُرْدةٌ شَوكاء**; ve o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi ki: kaba dokumadır. Ve denir: **شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ**, eğer dikleşti ve ucu sivrildiyse. Ve denir: **شوَّك البعير**, eğer köpekdişleri uzadıysa.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: **شالَ المِيزان**, eğer kefelerinden biri yükseldiyse. Ve **أَشَلْت الشّيءَ**: onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselmiş (çekilmiş) olanlardır; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**. Bir topluluk zannetti ki **شَوّالاً** buna, develerin **تشولَ** ettiği vakte rastladığı için ad verilmiştir. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; ve o, akrebin **شَوْلة**’sidir; ve o, onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve denir: **تشاوَلَ القَومُ بالسِّلاح** savaşta; ve bu, herkesin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince, ona **شَولاً** denir; çünkü o vakit hafiflemiş ve yükselmesi ve gitmesi hızlanmıştır. Dedi:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
Ve hizmette hafif (çevik) hizmetçiye **شَوِلاً** denir; kalktığı işte yükselmesinin süratinden dolayı.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: biri yaratılış çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.
Birincisi: **الشَّوَه**: yaratılış çirkinliği; denir: **شاهَت الوجوه**; yani çirkinleşti. Allah onu **شوَّهه**; o da **مشوَّه**’tir. Hadiste: Peygamber sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem müşriklere toprak attı ve dedi: “**شاهت الوُجوه**”. Ve **الفرس الشَّوهاء** ise, başında uzunluk olan attır.
Diğer asla gelince: dediler: **رجل شائِهُ البصر**, eğer keskin bakışlı ise. Ve **شاهِي البَصَر** da denir; ve sanki ters çevrilmiş (mukallab) olandır. Ve **الأشْوَه** denir: insanlara gözle isabet ettiren. Ve derler: **لا تَشَوَّه عَلَيَّ**([27]); eğer “ne güzelsin” dediğinde; yani gözünle bana isabet ettirme.
Bâbdan şâz olanlardandır: **الشَّاة**. Dediler: onun yapısının aslı bundandır; denir: **تشوَّهْت شاةً**, yani onu aldım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ص
شاص أسنانه ومالك لا تشوص أسنانك وهو سوكها عرضاً‏.‏
وبفلان شوصة وهي ريح تتعقد في الأضلاع‏.‏
وأعوذ بالله من الشوص واللوص‏.

##### Türkçe

ش و ص
**شاص**: dişlerini sivriltti; “Senin neyin var da dişlerini **تشوص** etmiyorsun?”; o, onları enlemesine **سوكها** eder.
Falan kimsede **شوصة** vardır; o, kaburgalarda düğümlenen bir rüzgârdır.
Ve Allah’a **الشوص** ve **اللوص**’tan sığınırım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّوْصُ: الغَسْلُ والتَّنْظِيفُ. شاصَ الشيءَ شَوْصاً: غَسَلَه. وشاصَ فاه بالسِّواكِ يَشُوصُه شَوْصاً: غَسَلَه؛ عن كراع، وقيل: أَمَرَّه على أَسْنانهِ عَرْضاً، وقيل: هو أَن يَفْتَح فاه ويُمِرَّه على أَسْنانِه من سُفْلٍ إِلى عُلْوٍ، وقيل: هو أَن يَطْعَن به فيها. وقال أَبو عمرو: وهو يَشُوصُ أَي يَسْتاكُ. أَبو عبيدة: شُصْتُ الشيءَ نقَّيْتُه، وقال ابن الأَعرابي: شَوْصُه دلْكهُ أَسْنانَه وشِدْقَه وإِنْقاؤه. وفي الحديث: اسْتَغْنُوا عن الناس ولو بَشَوْصِ السِّواكِ أَي بغُسَالَته، وقيل: بما يَتَفَتَّتُ منه عند التَّسَوُّكِ. وفي الحديث: أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، كان يَشُوصُ فاه بالسِّواك. قال أَبو عبيد: الشَّوْصُ الغَسْل. وكلُّ شيء غَسَلْته، فقد شُصْتَه تَشُوصُه شَوْصاً، وهو المَوْصُ. يقال: ماصَه وشاصَه إِذا غسَله. الفراء: شاسَ فَمَه بالسِّواك وشاصَه، وقالت امرأَة: الشَّوْصُ بِوَجَعٍ والشَّوْسُ أَلْيَنُ منه. وشاصَ الشيءَ شَوْصاً: دَلَكه. أَبو زيد: شاصَ الرجلُ سواكَه يَشُوصُه إِذا مَضَغَه واسْتَنَّ به فهو شائصٌ. ابن الأَعرابي: الشَّوْص الدَّلْك، والمَوْصُ الغَسْل.
والشَّوْصةُ والشُّوصَةُ، والأَول أَعلى: ريحٌ تَنْعَقِدُ في الضلوع يجد صاحبُها كالوَخْزِ فيها، مشتق من ذلك. وقد شاصَتْه الرِّيحُ بين أَضْلاعه شَوْصاً وشَوَصَاناً وشُؤوصة. والشَّوْصةُ: رِيحٌ تأْخذ الإِنسان في لَحْمِه تَجُول مرَّة ههنا ومرة ههنا ومرة في الجنب ومرة في الظهر ومرة في الحَوَاقِن. تقول: شاصَتْنِي شَوْصَةٌ، والشَّوائِص أَسْماؤها؛ وقال جالينوس: هو وَرَمٌ في حِجاب الأَضلاع من داخل. وفي الحديث: من سَبَقَ العاطِسَ بالحمْدِ أَمِنَ الشَّوْصَ واللَّوْصَ والعِلَّوْصَ؛ الشَّوْص: وجعُ البطن من ريح تنعقد تحت الأَضلاع. ورجل به شَوْصةٌ؛ والشَّوْصةُ: الرَّكْزَةُ؛ به رَكْزَةٌ أَي شَوْصةٌ.
ورجل أَشْوَصُ إِذا كان يَضْرِبُ جَفْنُ عينِه إِلى السواد. وشَوِصَت العَيْنُ شَوْصاً، وهي شَوْصاءُ: عَظُمَت فلم يَلْتَقِ عليها الجَفْنانِ، والشَّوَصُ في العَين، وقد شَوِصَ شَوْصاً وشاصَ يَشَاصُ. قال أَبو منصور: الشَّوَسُ، بالسين في العين، أَكْثرُ من الشَّوَصِ.
وشاصَ به المرضُ شَوْصاً وشَوَصاً: هاجَ. وشاصَ به العِرْق شَوْصاً وشَوَصاً: اضطرب. وشاص الشيءَ شَوْصاً: زَعْزَعَه. وقال الهَوازني: شاصَ الولَدُ في بطن أُمِّه إِذا ارتكض، يَشُوصُ شَوْصةً.

##### Türkçe

**الشَّوْصُ**: yıkama ve temizleme. **شاصَ الشيءَ شَوْصاً**: onu yıkadı.

Ve **شاصَ فاه بالسِّواكِ يَشُوصُه شَوْصاً**: onu yıkadı; Kıra‘’dan; ve denildi ki: onu dişlerinin üzerine enlemesine geçirdi; ve denildi ki: o, ağzını açması ve onu dişlerinin üzerine aşağıdan yukarıya geçirmesidir; ve denildi ki: o, onunla onların içine saplamasıdır. Ebû Amr dedi: ve o, **يَشُوصُ** yani misvaklanır. Ebû Ubeyde: **شُصْتُ الشيءَ** onu arıttım/temizledim; ve İbnü’l-A‘râbî dedi: onun **شَوْصُه**’u, onun dişlerini ve yanağını ovması ve onu arıtmasıdır. Ve hadiste: İnsanlardan müstağni olun, misvakın **بَشَوْصِ السِّواكِ**’ı ile bile; yani onun yıkantısı ile; ve denildi ki: misvaklanma esnasında ondan ufalanıp dökülen şey ile. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, misvak ile ağzını **يَشُوصُ** ederdi. Ebû Ubeyd dedi: **الشَّوْصُ** yıkamadır. Ve her şeyi yıkadıysan, onu **شُصْتَه تَشُوصُه شَوْصاً** etmişsindir; ve o, **المَوْصُ**’tur. Denilir: **ماصَه وشاصَه** onu yıkadıysa. Ferrâ: **شاسَ فَمَه بالسِّواك** ve **شاصَه**; ve bir kadın dedi: **الشَّوْصُ** ağrı iledir, **الشَّوْسُ** ise ondan daha yumuşaktır. Ve **شاصَ الشيءَ شَوْصاً**: onu ovdu. Ebû Zeyd: adam **شاصَ الرجلُ سواكَه يَشُوصُه**; onu çiğnediği ve onunla dişlerini temizlediği zaman; o hâlde o **شائصٌ**’tır. İbnü’l-A‘râbî: **الشَّوْص** ovmadır, **المَوْصُ** yıkamadır.

Ve **الشَّوْصةُ** ve **الشُّوصَةُ**, birincisi daha yüksek: kaburgalarda düğümlenen bir rüzgâr; sahibi onda batma gibi bir şey bulur; bundan türemiştir. Ve rüzgâr onun kaburgaları arasında onu **شاصَتْه الرِّيحُ** **شَوْصاً** ve **شَوَصَاناً** ve **شُؤوصة** (ile) yaptı. Ve **الشَّوْصةُ**: insanı etinde tutan bir rüzgâr; bir defa burada, bir defa orada, bir defa yanda, bir defa sırtta, bir defa da **الحَوَاقِن**’de dolaşır. Dersin ki: **شاصَتْنِي شَوْصَةٌ**; ve **الشَّوائِص** onun adlarıdır. Ve Câlînûs dedi: o, içeriden kaburgaların perdesinde bir şişliktir. Ve hadiste: Hapşıranın **الحمْدِ**’ini önceleyen, **الشَّوْصَ** ve **اللَّوْصَ** ve **العِلَّوْصَ**’tan emin olur; **الشَّوْص**: kaburgaların altında düğümlenen bir rüzgârdan karın ağrısıdır. Ve bir adamda **شَوْصةٌ** vardır; ve **الشَّوْصةُ**: **الرَّكْزَةُ**’dir; onda **رَكْزَةٌ** vardır, yani **شَوْصةٌ**.

Ve bir adam **أَشْوَصُ**’tur; gözünün kapağı siyahlığa doğru vurur/çarpar olduğu zaman. Ve göz **شَوِصَت العَيْنُ شَوْصاً**; ve o **شَوْصاءُ**’dır: büyüdü de iki kapak onun üzerine kapanmadı; ve gözdeki **الشَّوَصُ** budur. Ve gerçekten **شَوِصَ شَوْصاً** ve **شاصَ يَشَاصُ**. Ebû Mansûr dedi: gözde **الشَّوَسُ**, **السين** ile, **الشَّوَصِ**’tan daha çoktur.

Ve hastalık onda **شاصَ به المرضُ شَوْصاً وشَوَصاً**: coştu/azdı. Ve damar onda **شاصَ به العِرْق شَوْصاً وشَوَصاً**: çalkalandı. Ve **شاص الشيءَ شَوْصاً**: onu sarstı. Ve Hevâzenî dedi: çocuk annesinin karnında tekmelediği zaman **شاصَ الولَدُ في بطن أُمِّه**; **يَشُوصُ شَوْصةً**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ص * * الشَّوْصُ * الغسل والتنظيف وبابه قال يقال هو يشوص فاه بالسواك

##### Türkçe

* ش و ص * * **الشَّوْصُ** * yıkama ve temizlemedir; babı: dedi: “**هو يشوص فاه بالسواك**” denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشوص: نصب الشيء بيدك وزعزعته عن مكانه  ، نقله ابن دريد. يقال: الشوص:  الدلك باليد  مثل الموص سواء. وقال ابن الأعرابي: شصته: دلكته. قال أبو زيد: الشوص:  مضغ السواك، والاستنان به  ، وقد شاص سواكه يشوصه فهو شائص.  أو  الشوص:  الاستياك  ، عن أبي عمرو. وقيل: هو إمرار السواك على أسنانه عرضا. وقيل: هو أن يفتح فاه ويمره على أسنانه  من سفل إلى علو  . وقيل: هو أن يطعن به فيها،  كالإشاصة  ، عن الفراء، يقال: شاص فاه، وأشاصة  ، زاد غيره:  التشويص  . يقال: شاص فاه، وأشاصه، وشوصه. الشوص:  وجع الضرس والبطن  ، من ريح تنعقد تحت الأضلاع، وبهما فسر الحديث:  من سبق العاطس بالحمد أمن الشوص، واللوص، والعلوص  . واللوص: وجع في النحر. والعلوص: اللوى، وهو التخمة، ويذكران في محلهما.قال الهوازني. الشوص:  ارتكاض الولد في بطن أمه  . قال كراع: الشوص:  الغسل، والتنقية  ، والتنظيف. يقال: شاص الشيء شوصا، إذا غسله، وكذا شاص فاه بالسواك. وقال أبو عبيدة: شصت الشيء، إذا نقيته. وقال ابن الأعرابي: الشوص: دلك الأسنان والشدق وإنقاؤها. وقال أبو عبيد: وكل شيء غسلته فقد شصته، ومصته، ورحضته،  يشاص، ويشوص، في الكل  ، الأولى لغة في الثانية، نقلهما الصاغاني في العباب. الشوص،  بالتحريك  ، في العين: مثل  الشوس  ، والسين أكثر من الصاد، قاله الأزهري. وهو أشوص، إذا كان يضرب جفني عينيه كثيرا.  والشوصة  ، بالفتح والضم، والأول أعلى: وجع في البطن  من ريح، أو ريح تعتقب في الأضلاع  ، يجد صاحبها كالوخز فيها، وقد شاصته الريح بين أضلاعه شوصا، وشوصانا، وشؤوصة. وقيل ريح تأخذ الإنسان في لحمه، تجول مرة هنا ومرة هنا، ومرة في الجنب، ومرة في الظهر، ومرة في الحواقن. تقول: شاصتني شوصة، والشوائص أسماؤها،  أو ورم في حجابها من داخل  ، نقله الجوهري عن جالينوس مقلدا خاله أبا نصر الفارابي في ديوان الأدب. وقلدهما الصاغاني. وقيل: الشوصة:  اختلاج العرق  واضطرابه من ريح، وقد شاص به العرق شوصا، وشوصا. وقال ابن شميل: الشوصة: الركزة.  والشوصاء: العين التي كأنها تنظر من فوقها  ، عن ابن عباد، وقد شوصت شوصا، وذلك إذا عظمت فلم يلتق عليها الجفنان.  والشياص  ، بالكسر:  شراسة الخلق، أصله شواص  ، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها، ذكره ابن عباد في هذا التركيب، وسيعاد في الذي يليه. ومما يستدرك عليه: شوص السواك: غسالته، وقيل: ما يبقى منه عند التسوك. وبهما فسر الحديث  استغنوا عن الناس ولو بشوص السواك  . وشاص به المرض شوصا وشوصا: هاج. والشوصة: ريح ترفع القلب عن موضعه، كأنها تزعزعه. وقال ابن عباد: شاص فلان بفلان شوصا: شغب، وشيص به، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها.

##### Türkçe

**الشوص**: şeyi elinle dikmek ve onu yerinden sarsmak; onu İbn Düreyd nakletti. Denilir: **الشوص**: el ile ovma; **الموص** gibi, eşittir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **شصته**: onu ovdum. Ebû Zeyd dedi: **الشوص**: misvakı çiğnemek ve onunla dişleri temizlemek; ve misvakını **شاص** eder, onu **يشوصه**; o hâlde o **شائص**tir. Yahut **الشوص**: misvak kullanmak; Ebû ‘Amr’dan. Ve denildi: o, misvakı dişlerinin üzerine enlemesine geçirmektir. Ve denildi: ağzını açması ve onu dişlerinin üzerinden aşağıdan yukarıya geçirmesidir. Ve denildi: onunla onların içine saplamasıdır; **كالإشاصة** gibi; Ferrâ’dan. Denilir: **شاص** ağzını, ve **أشاصة**; başkası artırdı: **التشويص**. Denilir: **شاص** ağzını, ve **أشاصه**, ve **شوصه**. **الشوص**: rüzgârdan, kaburgaların altında düğümlenen bir rüzgârdan, azı dişi ve karın ağrısıdır; ve onunla hadisi açıkladılar: “Hapşıranın hamdinden önce davranan, **الشوص**’tan, **اللوص**’tan ve **العلوص**’tan emin olur.” Ve **اللوص**: boğazda bir ağrıdır. Ve **العلوص**: **اللوى**’dır; o da tıka basa doymadır; ve ikisi kendi yerlerinde zikredilecektir. El-Hevâzenî dedi. **الشوص**: çocuğun annesinin karnında tekmelemesidir. Kurâ‘ dedi: **الشوص**: yıkama, arıtma ve temizlemedir. Denilir: **شاص** şeyi **شوصا**, onu yıkadığı zaman; ve yine misvakla ağzını **شاص** etti. Ebû ‘Ubeyde dedi: **شصت** şeyi, onu arıttığım zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشوص**: dişleri ve yanağı ovmak ve onları arıtmaktır. Ebû ‘Ubeyd dedi: yıkadığın her şeyde onu **شصته** etmişsindir, ve **مصته**, ve **رحضته**; hepsinde **يشاص** ve **يشوص**; birincisi ikincide bir dildir; ikisini Sâgânî **العباب**’da nakletti. **الشوص**, harekeli olarak, gözde: **الشوس** gibi; ve **السين** **الصاد**’dan daha çoktur; Ezherî bunu söyledi. Ve o **أشوص**tur; gözlerinin iki kapağını çokça çarptığı zaman. Ve **الشوصة**, fetha ve damme ile; birincisi daha üstündür: karında rüzgârdan bir ağrı; yahut kaburgalarda art arda gelen bir rüzgâr; sahibi onda iğnelenme gibi bir şey bulur; ve rüzgâr onu kaburgaları arasında **شوصا**, ve **شوصانا**, ve **شؤوصة** olarak **شاصته** etmiştir. Ve denildi: insanı etinde tutan bir rüzgâr; bir kere burada, bir kere burada, bir kere yanda, bir kere sırtta, bir kere de **الحواقن**’da dolaşır. Dersin: beni bir **شوصة** **شاصت** etti; ve **الشوائص** onun adlarıdır; yahut iç taraftan onun perdesinde bir şişliktir; Cevherî bunu Câlînûs’tan, Dayı’sı Ebû Nasr el-Fârâbî’yi **ديوان الأدب**’de taklit ederek nakletti. Sâgânî de ikisini taklit etti. Ve denildi: **الشوصة**: rüzgârdan damarın seğirmesi ve çalkalanmasıdır; ve damar onda **شوصا** ve **شوصا** olarak **شاص** etti. İbn Şümeyl dedi: **الشوصة**: **الركزة**’dir. Ve **الشوصاء**: sanki üstünden bakıyormuş gibi olan gözdür; İbn ‘Abbâd’dan; ve **شوصت** **شوصا**; ve bu, büyüdüğü zaman ve iki kapak onun üzerinde birleşmediği zamandır. Ve **الشياص**, kesre ile: yaradılışın sertliğidir; aslı **شواص**tır; öncesinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء** oldu; bunu İbn ‘Abbâd bu terkibde zikretti; ve onu izleyende iade edilecektir. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **شوص السواك**: onun yıkantısıdır; ve denildi: misvak kullanırken ondan kalan şeydir. Ve onunla hadisi açıkladılar: “İnsanlardan, misvakın **شوص**’u ile bile olsa, müstağni olun.” Ve hastalık onda **شوصا** ve **شوصا** olarak **شاص** etti: alevlendi. Ve **الشوصة**: kalbi yerinden kaldıran bir rüzgârdır; sanki onu sarsıyormuş gibi. İbn ‘Abbâd dedi: falan, falan ile **شوصا** olarak **شاص** etti: fesat çıkardı; ve onda **شيص** etti; öncesinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء** oldu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَاصَ
1 شَاصَ ذ , aor. يَشُوصُ (S, A, Mgh, Msb, K) and يَشَاصُ, in all its senses, (O, K,) inf. n. شَوْصٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He set up a thing with his hand: (Msb, K:) or he put it into a state of commotion: (Msb:) or it signifies also he moved it violently from its place. (IDrd, K.) ― -b2- He rubbed a thing with his hand. (IAar, K.) ― -b3- He washed (A'Obeyd, S, Mgh, Msb, K) a thing, (Msb,) or anything: (A'Obeyd:) he cleansed (AO, S, K) a thing: (AO:) as, for instance, his mouth, with the سِوَاك [or toot-stick]: (S:) he rubbed and cleansed the teeth and the side of the mouth. (IAar.) You say شَاصَ فَاهُ He cleansed and washed his teeth, (Mgh,) بِالسِّوَاكِ [with the tooth-stick]. (Msb.) And شَاصَ أَسْنَانَهُ, (A,) or فَاهُ, (TA,) [or app., شَاصَ alone, accord. to the K,] He cleansed his teeth with the سِوَاك: (AA, K, TA:) or he did so by passing it across his teeth: (A, TA:) or from below upwards: (K, TA:) or by thrusting it into them, or between them: (TA:) and in like manner you say, فَاهُ ↓ اشاص, (TA,) inf. n. اـِشَاصَةٌ; (Fr, K, TA;) and فاه ↓ شوّص, (TA,) inf. n. تَشْوِيصٌ. (K, TA.) ― -b4- Also He chewed a سِوَاك [app. to separate the fibres at the end and so make it like a brush, to prepare it for cleaning his teeth with it]. (K, * TA.)

2 شَوَّصَ see 1, near the end of the paragraph.

4 أَشْوَصَ see 1, near the end of the paragraph.

شَوْصُ السِّوَاكِ
شَوْصُ السِّوَاكِ ذ The washings (غُسَالَة) of the toothstick: or what remains from the tooth-stick when one cleans his teeth with it: each of these meanings is assigned to it in explanations of a trad.: اِسْتَغْنُوا عَنِ النَّاسِ وَلَوْ بِشَوْصِ السِّوَاكِ [Be ye independent of other men, if it be only by means of possessing the washings, &c., of the tooth-stick: i. e., as long ye possess anything]. (TA.)

##### Türkçe

شَاصَ
1 **شَاصَ** ذ , muzâri‘ **يَشُوصُ** (S, A, Mgh, Msb, K) ve **يَشَاصُ**, bütün mânalarında, (O, K,) mastar **شَوْصٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) O, bir şeyi eliyle dikti: (Msb, K:) yahut onu çalkantı hâline koydu: (Msb:) yahut ayrıca şu mânaya da gelir: onu yerinden şiddetle hareket ettirdi. (IDrd, K.) ― -b2- O, bir şeyi eliyle ovdu. (IAar, K.) ― -b3- O, (A'Obeyd, S, Mgh, Msb, K) bir şeyi yıkadı, (Msb,) yahut herhangi bir şeyi: (A'Obeyd:) o, (AO, S, K) bir şeyi temizledi: (AO:) meselâ, **سِوَاك** ile ağzını: (S:) dişleri ve ağzın yanını ovdu ve temizledi. (IAar.) Sen dersin: **شَاصَ فَاهُ** O, dişlerini temizledi ve yıkadı, (Mgh,) **بِالسِّوَاكِ** [diş çubuğu ile]. (Msb.) Ve **شَاصَ أَسْنَانَهُ**, (A,) yahut **فَاهُ**, (TA,) [yahut zâhiren, K’ye göre, yalnız **شَاصَ**,] O, **سِوَاك** ile dişlerini temizledi: (AA, K, TA:) yahut bunu onu dişlerinin üzerinden geçirerek yaptı: (A, TA:) yahut aşağıdan yukarıya: (K, TA:) yahut onu dişlerine, yahut aralarına sokarak: (TA:) ve bunun benzeri şekilde sen dersin, **فَاهُ** ↓ **اشاص**, (TA,) mastar **اـِشَاصَةٌ**; (Fr, K, TA;) ve **فاه** ↓ **شوّص**, (TA,) mastar **تَشْوِيصٌ**. (K, TA.) ― -b4- Ayrıca: O, bir **سِوَاك** çiğnedi [zâhiren, ucundaki lifleri ayırmak ve böylece onu fırça gibi yapmak için, onunla dişlerini temizlemeye hazırlamak üzere]. (K, * TA.)

2 **شَوَّصَ** bkz. 1, paragrafın sonuna yakın.

4 **أَشْوَصَ** bkz. 1, paragrafın sonuna yakın.

**شَوْصُ السِّوَاكِ**
**شَوْصُ السِّوَاكِ** ذ Diş çubuğunun yıkantıları (**غُسَالَة**): yahut kişi onunla dişlerini temizlediğinde diş çubuğundan kalan şey: bu iki mânanın her biri, bir hadîsin açıklamalarında ona tahsis edilmiştir: **اِسْتَغْنُوا عَنِ النَّاسِ وَلَوْ بِشَوْصِ السِّوَاكِ** [İnsanlardan müstağnî olun, diş çubuğunun yıkantıları vb. ile bile olsa: yani, herhangi bir şeye sahip olduğunuz müddetçe]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَاصَ
شَاصَ ( w ) ,  U ( n. ac. شَوْص 1 ),
a.  Rubbed.

b.  Cleaned the teeth.

c.   Cleaned, cleansed.

d.  A ,  U ( n. ac. شَوْص 1 ), Was in pain. II, IV,  see I (b) .

شَوْصَة
شَوْصَة [ 1t ],
a.  Stomach.

b.  Pulsation, throbbing.

أَشْوَص
أَشْوَص [ 14 ] , ( pl. شُوْص 3 ),
a.  Squinting, cross-eyed.

شِيَاص
شِيَاص [ 23I ],
a.  Bad character, evil disposition, maliciousness.

##### Türkçe

شَاصَ
**شَاصَ** ( w ), U (n. ac. **شَوْص** 1),
a. Ovuşturdu.

b. Dişleri temizledi.

c. Temizledi, arındırdı.

d. A, U (n. ac. **شَوْص** 1), Acı içinde idi. II, IV, I (b)’ye bak.

شَوْصَة
**شَوْصَة** [ 1t ],
a. Mide.

b. Nabız atışı, zonklama.

أَشْوَص
**أَشْوَص** [ 14 ], (pl. **شُوْص** 3),
a. Şaşı, çapraz gözlü.

شِيَاص
**شِيَاص** [ 23I ],
a. Kötü huy, kötü tabiat, kötülükçülük.
