# شوص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شوص

الشوص: نصب الشيء بيدك وزعزعته عن مكانه  ، نقله ابن دريد. يقال: الشوص:  الدلك باليد  مثل الموص سواء. وقال ابن الأعرابي: شصته: دلكته. قال أبو زيد: الشوص:  مضغ السواك، والاستنان به  ، وقد شاص سواكه يشوصه فهو شائص.  أو  الشوص:  الاستياك  ، عن أبي عمرو. وقيل: هو إمرار السواك على أسنانه عرضا. وقيل: هو أن يفتح فاه ويمره على أسنانه  من سفل إلى علو  . وقيل: هو أن يطعن به فيها،  كالإشاصة  ، عن الفراء، يقال: شاص فاه، وأشاصة  ، زاد غيره:  التشويص  . يقال: شاص فاه، وأشاصه، وشوصه. الشوص:  وجع الضرس والبطن  ، من ريح تنعقد تحت الأضلاع، وبهما فسر الحديث:  من سبق العاطس بالحمد أمن الشوص، واللوص، والعلوص  . واللوص: وجع في النحر. والعلوص: اللوى، وهو التخمة، ويذكران في محلهما.قال الهوازني. الشوص:  ارتكاض الولد في بطن أمه  . قال كراع: الشوص:  الغسل، والتنقية  ، والتنظيف. يقال: شاص الشيء شوصا، إذا غسله، وكذا شاص فاه بالسواك. وقال أبو عبيدة: شصت الشيء، إذا نقيته. وقال ابن الأعرابي: الشوص: دلك الأسنان والشدق وإنقاؤها. وقال أبو عبيد: وكل شيء غسلته فقد شصته، ومصته، ورحضته،  يشاص، ويشوص، في الكل  ، الأولى لغة في الثانية، نقلهما الصاغاني في العباب. الشوص،  بالتحريك  ، في العين: مثل  الشوس  ، والسين أكثر من الصاد، قاله الأزهري. وهو أشوص، إذا كان يضرب جفني عينيه كثيرا.  والشوصة  ، بالفتح والضم، والأول أعلى: وجع في البطن  من ريح، أو ريح تعتقب في الأضلاع  ، يجد صاحبها كالوخز فيها، وقد شاصته الريح بين أضلاعه شوصا، وشوصانا، وشؤوصة. وقيل ريح تأخذ الإنسان في لحمه، تجول مرة هنا ومرة هنا، ومرة في الجنب، ومرة في الظهر، ومرة في الحواقن. تقول: شاصتني شوصة، والشوائص أسماؤها،  أو ورم في حجابها من داخل  ، نقله الجوهري عن جالينوس مقلدا خاله أبا نصر الفارابي في ديوان الأدب. وقلدهما الصاغاني. وقيل: الشوصة:  اختلاج العرق  واضطرابه من ريح، وقد شاص به العرق شوصا، وشوصا. وقال ابن شميل: الشوصة: الركزة.  والشوصاء: العين التي كأنها تنظر من فوقها  ، عن ابن عباد، وقد شوصت شوصا، وذلك إذا عظمت فلم يلتق عليها الجفنان.  والشياص  ، بالكسر:  شراسة الخلق، أصله شواص  ، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها، ذكره ابن عباد في هذا التركيب، وسيعاد في الذي يليه. ومما يستدرك عليه: شوص السواك: غسالته، وقيل: ما يبقى منه عند التسوك. وبهما فسر الحديث  استغنوا عن الناس ولو بشوص السواك  . وشاص به المرض شوصا وشوصا: هاج. والشوصة: ريح ترفع القلب عن موضعه، كأنها تزعزعه. وقال ابن عباد: شاص فلان بفلان شوصا: شغب، وشيص به، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها.

### Türkçe

**الشوص**: şeyi elinle dikmek ve onu yerinden sarsmak; onu İbn Düreyd nakletti. Denilir: **الشوص**: el ile ovma; **الموص** gibi, eşittir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **شصته**: onu ovdum. Ebû Zeyd dedi: **الشوص**: misvakı çiğnemek ve onunla dişleri temizlemek; ve misvakını **شاص** eder, onu **يشوصه**; o hâlde o **شائص**tir. Yahut **الشوص**: misvak kullanmak; Ebû ‘Amr’dan. Ve denildi: o, misvakı dişlerinin üzerine enlemesine geçirmektir. Ve denildi: ağzını açması ve onu dişlerinin üzerinden aşağıdan yukarıya geçirmesidir. Ve denildi: onunla onların içine saplamasıdır; **كالإشاصة** gibi; Ferrâ’dan. Denilir: **شاص** ağzını, ve **أشاصة**; başkası artırdı: **التشويص**. Denilir: **شاص** ağzını, ve **أشاصه**, ve **شوصه**. **الشوص**: rüzgârdan, kaburgaların altında düğümlenen bir rüzgârdan, azı dişi ve karın ağrısıdır; ve onunla hadisi açıkladılar: “Hapşıranın hamdinden önce davranan, **الشوص**’tan, **اللوص**’tan ve **العلوص**’tan emin olur.” Ve **اللوص**: boğazda bir ağrıdır. Ve **العلوص**: **اللوى**’dır; o da tıka basa doymadır; ve ikisi kendi yerlerinde zikredilecektir. El-Hevâzenî dedi. **الشوص**: çocuğun annesinin karnında tekmelemesidir. Kurâ‘ dedi: **الشوص**: yıkama, arıtma ve temizlemedir. Denilir: **شاص** şeyi **شوصا**, onu yıkadığı zaman; ve yine misvakla ağzını **شاص** etti. Ebû ‘Ubeyde dedi: **شصت** şeyi, onu arıttığım zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشوص**: dişleri ve yanağı ovmak ve onları arıtmaktır. Ebû ‘Ubeyd dedi: yıkadığın her şeyde onu **شصته** etmişsindir, ve **مصته**, ve **رحضته**; hepsinde **يشاص** ve **يشوص**; birincisi ikincide bir dildir; ikisini Sâgânî **العباب**’da nakletti. **الشوص**, harekeli olarak, gözde: **الشوس** gibi; ve **السين** **الصاد**’dan daha çoktur; Ezherî bunu söyledi. Ve o **أشوص**tur; gözlerinin iki kapağını çokça çarptığı zaman. Ve **الشوصة**, fetha ve damme ile; birincisi daha üstündür: karında rüzgârdan bir ağrı; yahut kaburgalarda art arda gelen bir rüzgâr; sahibi onda iğnelenme gibi bir şey bulur; ve rüzgâr onu kaburgaları arasında **شوصا**, ve **شوصانا**, ve **شؤوصة** olarak **شاصته** etmiştir. Ve denildi: insanı etinde tutan bir rüzgâr; bir kere burada, bir kere burada, bir kere yanda, bir kere sırtta, bir kere de **الحواقن**’da dolaşır. Dersin: beni bir **شوصة** **شاصت** etti; ve **الشوائص** onun adlarıdır; yahut iç taraftan onun perdesinde bir şişliktir; Cevherî bunu Câlînûs’tan, Dayı’sı Ebû Nasr el-Fârâbî’yi **ديوان الأدب**’de taklit ederek nakletti. Sâgânî de ikisini taklit etti. Ve denildi: **الشوصة**: rüzgârdan damarın seğirmesi ve çalkalanmasıdır; ve damar onda **شوصا** ve **شوصا** olarak **شاص** etti. İbn Şümeyl dedi: **الشوصة**: **الركزة**’dir. Ve **الشوصاء**: sanki üstünden bakıyormuş gibi olan gözdür; İbn ‘Abbâd’dan; ve **شوصت** **شوصا**; ve bu, büyüdüğü zaman ve iki kapak onun üzerinde birleşmediği zamandır. Ve **الشياص**, kesre ile: yaradılışın sertliğidir; aslı **شواص**tır; öncesinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء** oldu; bunu İbn ‘Abbâd bu terkibde zikretti; ve onu izleyende iade edilecektir. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **شوص السواك**: onun yıkantısıdır; ve denildi: misvak kullanırken ondan kalan şeydir. Ve onunla hadisi açıkladılar: “İnsanlardan, misvakın **شوص**’u ile bile olsa, müstağni olun.” Ve hastalık onda **شوصا** ve **شوصا** olarak **شاص** etti: alevlendi. Ve **الشوصة**: kalbi yerinden kaldıran bir rüzgârdır; sanki onu sarsıyormuş gibi. İbn ‘Abbâd dedi: falan, falan ile **شوصا** olarak **شاص** etti: fesat çıkardı; ve onda **شيص** etti; öncesinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء** oldu.
