# شوط (ش-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - و - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء و و ا ي ء معهما
ش ط و، ش و ط، ش ي ط، ط ي ش، ش ط أ، ط ش أ مستعملات
شطو:
الشَّطويّة: ضربٌ من ثياب الكتان، يعمل بأرضٍ يقالُ لها: شطا.
شوط:
الشَّوط: جريُ مرةٍ، إلى الغاية، والجميعُ: الأشواط، ويستعمل في غير هذا، قال الراجز:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
يعني: الرَّيح.
شيط:
الشَّيط: شيطوطة الحم إذا مستّه النّار، يتشيَّطُ منه، فيحترق بعضه، كما يتشيط الشَّعر أو الحبل. وتشيط الدم إذا إلى بصاحبه وشاط دمه وأشاط بدمه.
واستشاط فلانٌ غضباً، إذا استقتل، قال:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
والتَّشيُّط: الغضب. والتَّشييطُ: أن حُرق شعر الرأس أو الكُراع، يقال: شيط الرأس بلهب النار على رأس التّنانير أو غيرها. وكلّ شيء أحرقته رطباً فقد شظَّطته. وقيل: لا يقال للمليل: شيطا، ولكن ما يحرق باللَّهب.
والشائط: الرُّبُّ والدُّهن، إذا طُبخ فوق القِدر فاحترق، فاصفر أو اسود، قال أبو النَّجم:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
يقال: شاط الرُّبُّ وشاطت الأدوية وهي الطَّبخةُ من الزُّبدِ إذا أرادوا أن يتخذوا منه سمناً.
طيش:
الطَّيشُ: جِفةُ العقل. والفعل: طاش يطيشُ، وقومٌ طائةٌ: خفاف العقول: ويقال: طائش السَّهم يطيش، أي: عدل عن الرَّميَّة، قال:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ
شطأ:
الشَّطأ من الشَّجر والنَّبات: ما خرج حول الأصل، والجميع: أشطاء.
وأشطأت الشجرة: خرج أشطاؤها. وشاطئُ الوادي: شفتهُ، اسم من غير فعل.
طشأ:
طشأ الرجل أمره ورأيه: مثل: رهيأ، سواء.. قال: لا أعرف طشأ رأيه، إنما أعرف: طشأ رأيهُ، أي: لينلإ، كما يُطشأُ المريض، وهو أن يرفق به حتى يستد ويقوى.
ومرّ فلانٌ يتطشأُ إذا مر مراً ضعيفاً كمشي المريض.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**
**ش ط و**، **ش و ط**، **ش ي ط**، **ط ي ش**، **ش ط أ**، **ط ش أ** kullanımdadırlar.

**شطو**:
**الشَّطويّة**: keten elbiselerden bir tür; **شطا** denilen bir yerde yapılır.

**شوط**:
**الشَّوط**: bir defalık koşu, hedefe kadar; çoğulu: **الأشواط**. Bunun dışında da kullanılır. **الراجز** dedi ki:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
Yani: rüzgâr.

**شيط**:
**الشَّيط**: etin ateş ona dokunduğunda yanıp kavrulmasıdır; ondan **يتشيَّطُ** olur, böylece onun bir kısmı yanar; tıpkı saçın veya ipin **يتشيط** olması gibi. Ve kan, sahibine (doğru) (taşacak derecede) olduğunda **تشيط** olur; ve onun kanı **شاط** oldu ve onun kanıyla **أشاط** oldu.
Ve falan kimse öfkeyle **استشاط** ettiğinde; yani kendini öldüresiye (öfkelenip) atıldığında; dedi ki:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
Ve **التَّشيُّط**: öfke. Ve **التَّشييطُ**: başın saçının veya **الكُراع**’ın yakılmasıdır; “baş, tandırların başı üzerinde veya başkası üzerinde ateşin aleviyle **شيط** oldu” denir. Ve her şey ki onu yaş iken yaktın; muhakkak onu **شظَّطته** etmişsindir. Ve denildi ki: **المليل** için **شيطا** denmez; ancak alevle yakılan (şey) için (denir).
Ve **الشائط**: **الرُّبُّ** ve yağdır; tencerenin üzerinde pişirildiğinde yanarsa, sararır veya kararır. **أبو النَّجم** dedi ki:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
“**الرُّبُّ** **شاط** oldu” denir; ve ilaçlar **شاطت** oldu; o, ondan sade yağ yapmak istediklerinde tereyağından olan pişirmedir.

**طيش**:
**الطَّيشُ**: aklın hafifliğidir. Fiil: **طاش يطيشُ**. Ve **قومٌ طائةٌ**: akılları hafif (kimseler). Ve “ok **طائش** olur, **يطيش**” denir; yani hedef atışından saptı. Dedi ki:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ

**شطأ**:
Ağaçtan ve bitkiden **الشَّطأ**: kökün çevresinde çıkan şeydir; çoğulu: **أشطاء**.
Ve ağaç **أشطأت**: onun **أشطاؤها**’sı çıktı. Ve vadinin **شاطئُ**’si: onun kenarıdır; fiilsiz bir isimdir.

**طشأ**:
Adam işini ve görüşünü **طشأ** etti: **رهيأ** gibi; eşit (manada).. Dedi ki: “Onun görüşünü **طشأ** etti”yi bilmem; ancak “onun görüşü **طشأ** etti”yi bilirim; yani doldu; tıpkı hastaya **يُطشأُ** edildiği gibi; o da, iyileşip güçleninceye kadar ona yumuşak davranmaktır.
Ve falan kimse **يتطشأُ** olarak geçti; zayıf bir geçişle geçtiğinde; hastanın yürüyüşü gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَدا شَوْطاً، أي طَلَقاً. وطاف بالبيت سبعة أَشْواطٍ من الحجر إلى الحجر شَوْطٌ واحدٌ. ويقال لابن آوى: شَوْطُ بَراحٍ، ولِلْهَباءِ الذي يُرى في ضوء الكَوَّة: شَوْطُ باطلٍ.

##### Türkçe

**عَدا شَوْطاً**, yani serbestçe. Ve evi (Kâbe’yi) yedi **أَشْواطٍ** (şavt) dolaştı; taştan taşa (Hacer’den Hacer’e) bir tek **شَوْطٌ** (şavt). Ve çakala denir: **شَوْطُ بَراحٍ**; ve pencere deliğinin ışığında görülen toza denir: **شَوْطُ باطلٍ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط ( و ا ي ء )
شوط ، شيط ، شطأ ، طاش ، وطش ، طشأ .
شوط شيط : قال الأصمعي : شاط يشُوطُ شَوْطاً ، إذا عَدَا شوطاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شوَّطَ الرجل إذا طَوَّلَ سَفَرَه .
وقال الليث : الشوْطُ : جَرْيُ مَرَّة إلى الغاية ، والجميع الأَشواط .
وقال رؤبة :
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
يعني الريح . ويقال : الشوطُ بَطِينٌ ، أي بَعيد . وفي الحديث : ( أَنَّ سفينةَ أَشاطَ دَمَ جَزُورٍ بجَذْلٍ فَأَكَلَه ) .
قال الأصمعي : أشاطَ دَمَ جَزْورٍ ، أي سَفَكه ، فشاط يَشيطُ ، وأَشاط فلانٌ فُلاناً إذا أَهْلَكَهُ .
وقال غيره : أَصْلُ الإشاطة الإحْراق ، يقال : أَشاط فلانٌ دم فلان ، إذا عَرَّضَهُ للقَتْل .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا اسْتشاطَ السُّلطان تَسَلَّطَ الشيطان ) .
قوله : اسْتَشاطَ السُّلطان ، أي تَحَرَّق من شدَّةِ الغضب ، وتَلَهَّبَ وصار كأنه نارٌ .
ويقال : شاطَ السَّمْنُ يشيطُ ، إذا نَضِجَ حتى يحترق ، وشيَّطَ الطَّاهي الرأْسَ والكُراع إذا أَشعل فِيهما النَّار حتى يَتَشيَّط ما عليهما من الشَّعرِ والصوف ، ومنهم مَنْ يَقولُ : شَوَّطَ .
وقال الليث : التشيُّط شَيْطُوطَةُ اللّحم إذا مَسَّتْه النار ، يَتشيَّطُ فيحترِقُ أعلاه تشيُّطَ الصُّوف .
قال : وتشيَّط الدّم ، إذا غَلَى بصاحبه ، وشاط دَمُه .
وقال الأصمعيّ : شاطت الجزُور ، إِذَا لم يَبْق منها تصيبٌ إلا قُسِمَ .
وقال ابن شميل : أَشاطَ فلانٌ الجزور ، إذا قَسَمَها ، بعد التَّقْطيع . قال : والتَّقْطيعُ نفسه إشاطَةٌ أَيْضاً .
واسْتَشاطَ فلانٌ ، إذا اسْتَقْتَل ، وأنشد :
أسال دماء المسْتِشيطين كلَّهم
وغُلَّ رُؤُوسُ الْقوم فيهم وسُلْسِلُوا
ورَوَى ابن شميل بإسناد له : أن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) مارُئي ضاحِكاً مُسْتَشيطاً ، قال : معناه : ضاحِكاً ضَحِكاً شديداً .
واسْتشاط الحَمام ، إذا طارَ ، وهو نَشيط .
وقال الأصمعيّ : الْمَشايِيط من الإبل : اللواتي يُسْرِعن السِّمَن . يقال : ناقة مِشْياطٌ .
وقال أبو عمرو : هي الإبل التي تجعل للنَّحر من قولهم : شَاطَ دَمُه . قال : ويقال : شَيَّطَ فلانٌ من الْهِبَّة ، أي نَحِلَ من كَثْرة الجِماع .
وروي عن عمر أنه قال : إنَّ أَخْوفَ ما أَخَافُ عليكم أن يُؤْخَذَ الرَّجل المسلم الْبريءُ ، فيقال : عاصٍ ، وليس بعاصٍ ، فيشاط لحمه كما يُشاطُ الجُزُور .
وقال الكميت :
نطعم لجيئلَ اللَّهِيدَ من الكُوم ولم تَدْعُ من يُشيطُ الجزورا
قلت : وهذا من أَشَطْتُ الجزورَ ، إذا قَسَمْتَ لحمها ، وقد شَاطَ ، إذا لم يبقَ فيه نصيبُ إلا قُسِمَ .
والشَّيّطَانِ : قاعان بالصَّمَّانِ ، فيهما حَوايَا لماءِ السَّمَاء .
ويقال للغُبار السَّاطع في السَّماء : شَيْطِيّ .
وقال القطامي :
تَعادِي الْمَراخِي ضُمَّرا في جُنوحِها
وهُنَّ من الشَّيْطيِّ عارٌ ولاَ لِبسُ
يَصف الخيلَ وإثارَتَها الغُبار بسَنَابِكها .
أبو تراب ، عن الكلابيّ : شَوَّطَ القِدْرَ ، وشيَّطَها ، إذا أَغْلاَها .
وقال ابن شميل فيما قرأت بخطَّ شمر له : الشوْطُ مكانٌ بين شَرَفَيْن من الأرض يأْخُذ فيه الماءُ والنَّاس كأَنَّه طريقٌ طوله مِقدار الدَّعْوة ثم يَنْقَطع ، وجمعه الشِّياط ، ودُخولُه في الأرض : أَنْ يُوَارِي البَعيرَ ورَاكِبَه ، ولا يكون إلاّ في سُهول الأرض يَنْبُتُ نَبْتاً حَسَناً .
شطأ : الأصمعيّ : شَطَأَ الناقةَ يَشطَؤُوها شطْأ ، إذا شدَّها بالرَّحْل .
وقال أبو زيد : شَطَأَ جاريَته ، ورَطَأَها ونَطَأَها ، إذا نَكَحها .
وقال الفراء في قول الله : ( الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ ) ( الفتح : 29 ) ، قال : شَطْأَهُ : السُّنْبل تُنْبِتُ الحبَّة عَشْراً وثمانية وسَبْعاً ، فيقْوَى بعضُه ببعض فذلك قوله : ( فازره ، أي فأعانه .
وقال أبو زيد : أَشطَأت الشجرة بغُصونها ، إذا أَخْرجت غُصونَها .
وقال الزجاج : كَزَرْعٍ أَخْرَجَ ( تَنَسَّمْتُ : أخرج نَباتَه .
وقال ابن الأعرابيّ : شطْأَه : فِراخه ، وجمعُه أَشطاء . وأَشطَأ الزَّرع ، إذا فَرَّخَ .
أبو خيرة : شاطِيءُ الوادي : شَفَتُه ، وجمعه شُطْآن وشواطىء . والشَّطّ : مثلُ الشاطىء .
وقال ابن الأعرابيّ : الشَّطْوُ : الْجَانِب .
وقال الليث : الثِّيَابُ الشَّطَوِيَّةِ : ضربٌ من الكَتَّان ، يُعمل بأرض يقال لها الشَّطَاة .
ورَوى أبو تُراب ، عن الضّبابِي : لَعَنَ الله أُمّاً شطأَتْ به ، وفَطَأَتْ به ، أي طَرَحَتْه .
وقال ابن السكيت : شطَأْتُ بالْحِمْل ، أي قَوِيَتُ عليه ، وأنشد :
كَشَطْئِكَ بالْعِبْءِ ما تَشْطَؤُه
وفي ( النوادر ) : مَا شَطَّيْنَا هذا الطَّعام ، أي ما رَزَأْنَا منه شَيْئاً وقد شَطّيْنا الجزور ، أي سَلَخْناه وفَرَّقْنا لَحْمه .
طشأ : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الطُّشْأَةُ : الزُّكام ، وقد طَشِيءَ ، إذا زُكِمَ ، وأَطْشَأَ ، إذا أَخَذَتْهُ الطُّشْأَة .
وقال الليث : طَشْيَأَ الرجلُ أَمْرَه ورأيَه ، مثل : رَهْيَأَهُ وفي ( نوادر الأعراب ) : رجل طَشَةٌ ، وتصغيره طُشَّيَّةٌ ، إذا كان ضَعيفاً ، قال : ويقال : الطُّشَة : أُمُّ الصِّبيان ، ورجل مَطْشِيٌّ ومَطْشُوّ .
طيش : قال الليث : الطَّيْش : خِفَّةُ العقل ، والفعل طاش يَطِيش ، وقوم طَاشَة : خِفافُ العقول ، ويقال : طاش السَّهم يطيش ، إذا لم يَقْصِدْ للرَّمِيَّة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : طاش الرَّجل بعد رَزَانَتِه .
وقال شِمر : طَيْش الْعقل : ذَهابُه حتى يَجهل صاحبُه ما يُحاول ، وطَيش الحِلْم : خِفَّتُه ، وطَيش السَّهم : جَوْرُه عن سَنَنِه .
( طوش ) : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ :
الطَّوْش : خِفَّةُ العَقل .
( وطش ) : ثعلب ، عنه : يقال : سألته عن شيء فَما وَطَشَ ، وما وَطَّش ، وما ذَرَّع ، أي ما بَيَّنَ لي شَيئاً .
وقال اللحياني : يقال : وَطِّشْ لي شَيْئاً ، وغَطِّشْ لي شيئاً ، معناه : افْتَحْ لي شيئاً .
وقال ابن الأعرابيّ : الْوَطْش : بيان طَرَفٍ من الحديث .
وقال اللَّحيانيّ : يقال : ضَربوه فما وَطَّش إليهم بشيء ، أَي لم يُعْطِهم .
وقال الفراء : وَطَّشَ له ، إذا هَيّأَ له وَجْه الْكلام والْعمل والرَّأي ، وطَوَّش ، إذا مَطَل غَريمَه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : التَّطْويش : الإِعْطاءُ القليل ، وأنشد :
سِوَى أَنَّ أَقْوَاماً من النَّاسِ وَطَّشوا
بأَشْيَاءَ لم يَذْهَبْ ضَلالاً طَريقُها
أي لم يَضِعْ فَعالُهم عِنْدنا .

##### Türkçe

ش ط ( **و ا ي ء** )
**شوط** , **شيط** , **شطأ** , **طاش** , **وطش** , **طشأ** .
**شوط شيط** : الأصمعي dedi ki: **شاط يشُوطُ شَوْطاً** , bir **شوط** koştuğu zaman.
ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **شوَّطَ** etti; yolculuğunu uzattığı zaman.
Leys dedi ki: **الشوْطُ** : bir defa gayeye kadar koşu; çoğulu **الأَشواط** .
Rü’be dedi ki:
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
Yani rüzgâr. Ve denir: **الشوطُ بَطِينٌ** , yani uzak. Ve hadiste: ( Bir geminin, bir kütükle bir deve kurbanının kanını **أَشاطَ** ettiği, sonra onu yediği ) .
Asma‘î dedi ki: **أشاطَ دَمَ جَزْورٍ** , yani onu döktü; böylece **شاط يَشيطُ** ; ve falan, falanı **أَشاط** etti; onu helâk ettiği zaman.
Başkası dedi ki: **الإشاطة**’nın aslı yakmadır; denir: Falan, falanın kanını **أَشاط** etti; onu öldürülmeye maruz bıraktığı zaman.
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( Sultan **اسْتشاطَ** ettiği zaman şeytan musallat olur ) .
Sözü: **اسْتَشاطَ السُّلطان** , yani şiddetli öfkeden yandı, alevlendi ve sanki ateş oldu.
Ve denir: **شاطَ السَّمْنُ يشيطُ** , pişip yanıncaya kadar olgunlaştığı zaman; ve aşçı başı ve paçayı **شيَّطَ** eder; ikisinde ateşi tutuşturup üzerlerindeki kıl ve yünün **يَتَشيَّط** olmasına kadar; onlardan kimi de **شَوَّطَ** der.
Leys dedi ki: **التشيُّط** , etin ateş ona değdiği zaman **شَيْطُوطَةُ**’sıdır; **يَتشيَّطُ** eder de üstü, yünün **تشيُّطَ**u gibi yanar.
Dedi ki: Kan **تشيَّط** etti; sahibinde kaynadığı zaman; ve kanı **شاط** etti.
Asma‘î dedi ki: **شاطت الجزُور** , ondan pay olarak isabet eden bir şey kalmayıp ancak taksim edildiği zaman.
İbn Şümeyl dedi ki: Falan, deve kurbanını **أَشاطَ** etti; parçaladıktan sonra onu taksim ettiği zaman. Dedi ki: Parçalamanın kendisi de **إشاطَةٌ**dır.
Ve falan **اسْتَشاطَ** etti; öldüresiye çarpıştığı zaman; ve şu beyit okundu:
أسال دماء المسْتِشيطين كلَّهم
وغُلَّ رُؤُوسُ الْقوم فيهم وسُلْسِلُوا
İbn Şümeyl, kendisine ait bir isnadla rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) şiddetle güler halde **مُسْتَشيطاً** görülmedi. Dedi ki: Manası: şiddetli bir gülüşle güler halde.
Ve güvercin **اسْتشاط** eder; uçtuğu zaman; ve o, canlıdır.
Asma‘î dedi ki: Develerden **الْمَشايِيط** : semirmeyi çabuklaştıranlar. Denir: **ناقة مِشْياطٌ** .
Ebû Amr dedi ki: O, boğazlama için ayrılan develerdir; onların “kanı **شَاطَ** etti” sözünden. Dedi ki: Ve denir: Falan, bağıştan **شَيَّطَ** etti; yani çok cinsel ilişkiden zayıfladı.
Ömer’den rivayet olundu ki dedi: Sizin üzerinize korktuğum en korkunç şey, suçsuz Müslüman adamın alınmasıdır; sonra “âsi” denilmesidir; hâlbuki âsi değildir; sonra eti, deve kurbanının **يُشاطُ** edildiği gibi **يُشاطُ** edilir.
Kümeyt dedi ki:
نطعم لجيئلَ اللَّهِيدَ من الكُوم ولم تَدْعُ من يُشيطُ الجزورا
Dedim ki: Bu, **أَشَطْتُ الجزورَ**dandır; etini taksim ettiğin zaman; ve **شَاطَ** etmiştir; onda pay olarak bir şey kalmayıp ancak taksim edildiği zaman.
**والشَّيّطَانِ** : **الصَّمَّانِ**’da iki çukur; ikisinde gök suyuna ait havuzcuklar vardır.
Ve gökte parlayan toza: **شَيْطِيّ** denir.
Katamî dedi ki:
تَعادِي الْمَراخِي ضُمَّرا في جُنوحِها
وهُنَّ من الشَّيْطيِّ عارٌ ولاَ لِبسُ
Atları ve onların toynaklarıyla tozu kaldırmalarını vasfeder.
Ebû Turâb, Kelâbî’den: Tencereyi **شَوَّطَ** etti ve onu **شيَّطَ** etti; onu kaynattığı zaman.
İbn Şümeyl dedi ki—Şemr’in hattıyla okuduğumda—: **الشوْطُ** , yerden iki yükselti arasında bir yerdir; orada su ve insanlar, sanki bir yol gibi toplanır; uzunluğu davet miktarı kadardır, sonra kesilir; çoğulu **الشِّياط**tır; onun yere girişi: devenin ve binicisinin gizlenmesidir; ancak düz arazide olur; güzel bir bitki biter.

**شطأ** : Asma‘î: **شَطَأَ الناقةَ يَشطَؤُوها شطْأ** ; onu semerle sıktığı zaman.
Ebû Zeyd dedi ki: Cariyesini **شَطَأَ** etti, ve onu **رَطَأَ** etti ve onu **نَطَأَ** etti; onunla cinsel ilişkiye girdiği zaman.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ** ) (Fetih: 29), dedi ki: **شَطْأَهُ** : başak, taneyi on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla güçlenir; işte O’nun sözü: ( **فازره** ), yani ona yardım etti.
Ebû Zeyd dedi ki: Ağaç, dallarıyla **أَشطَأت** etti; dallarını çıkardığı zaman.
Zeccâc dedi ki: **كَزَرْعٍ أَخْرَجَ** ( **تَنَسَّمْتُ** : bitkisini çıkardı.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **شطْأَه** : yavruları; çoğulu **أَشطاء** . Ve ekin **أَشطَأ** eder; yavruladığı zaman.
Ebû Hayra: **شاطِيءُ الوادي** : onun kenarıdır; çoğulu **شُطْآن** ve **شواطىء** . Ve **الشَّطّ** : **الشاطىء** gibidir.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشَّطْوُ** : yan.
Leys dedi ki: **الثِّيَابُ الشَّطَوِيَّةِ** : ketenden bir tür; **الشَّطَاة** denilen bir yerde yapılır.
Ebû Turâb, Dabbâbî’den rivayet etti: “Allah, onunla **شطأَتْ** eden ve onunla **فَطَأَتْ** eden anaya lanet etsin”; yani onu attı.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: Yükle **شطَأْتُ** ; yani ona karşı güçlendim; ve şu beyit okundu:
كَشَطْئِكَ بالْعِبْءِ ما تَشْطَؤُه
Ve ( **النوادر** )’de: “Bu yemeği **شَطَّيْنَا** etmedik”; yani ondan bir şey eksiltmedik; ve deve kurbanını **شَطّيْنا** ettik; yani onu yüzdük ve etini ayırdık.

**طشأ** : ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطُّشْأَةُ** : nezle; ve **طَشِيءَ** ; nezle olduğu zaman; ve **أَطْشَأَ** ; **الطُّشْأَة** onu aldığı zaman.
Leys dedi ki: Adam işini ve görüşünü **طَشْيَأَ** etti; **رَهْيَأَهُ** gibi. Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: **رجل طَشَةٌ** , küçültmesi **طُشَّيَّةٌ** ; zayıf olduğu zaman. Dedi ki: Ve denir: **الطُّشَة** : çocukların anası; ve **رجل مَطْشِيٌّ** ve **مَطْشُوّ** .

**طيش** : Leys dedi ki: **الطَّيْش** : aklın hafifliği; fiil **طاش يَطِيش** ; ve **قوم طَاشَة** : akılları hafif olanlar; ve denir: Ok **طاش يطيش** ; hedefe yönelmediği zaman.
ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam, ağırbaşlılığından sonra **طاش** etti.
Şimr dedi ki: Aklın **طَيْش**i: onun gitmesidir; ta ki sahibi, neye giriştiğini bilmez; ve hilm’in **طَيش**i: onun hafifliğidir; ve okun **طَيش**i: onun yolundan sapmasıdır.

( **طوش** ) : ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den:
**الطَّوْش** : aklın hafifliği.

( **وطش** ) : ثعلب, ondan: Denir: Ona bir şey sordum da **فَما وَطَشَ** , ve **وما وَطَّش** , ve **وما ذَرَّع** ; yani bana hiçbir şey açıklamadı.
Lihyânî dedi ki: Denir: Bana bir şey **وَطِّشْ** et, ve bana bir şey **غَطِّشْ** et; manası: Bana bir şey aç.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْوَطْش** : sözün bir tarafını açıklamaktır.
Lihyânî dedi ki: Denir: Onu dövdüler de onlara bir şey **فما وَطَّش** etti; yani onlara vermedi.
Ferrâ dedi ki: Ona **وَطَّشَ** etti; sözün, işin ve görüşün yüzünü ona hazırladığı zaman; ve **طَوَّش** ; alacaklısını oyaladığı zaman.
ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi ki: **التَّطْويش** : az vermektir; ve şu beyit okundu:
سِوَى أَنَّ أَقْوَاماً من النَّاسِ وَطَّشوا
بأَشْيَاءَ لم يَذْهَبْ ضَلالاً طَريقُها
Yani onların fiilleri, yanımızda zayi olmadı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.

(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء** hafif/kolay işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsüdür. Dedi ki:
أَكَلْنا **الشَّوَى** حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ

Bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o, baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar; ve öldürücü yer olmayan her şey. Ve her hafif iş **شَوىً**’dır. Ve tâbi‘ (itbâ‘)da derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntüdür. Ve denir: **رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ**; şayet onun **شَواهُ**’unu vurduysan; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin bakiyesi; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan parça gibi. Ve denir: maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve şüphe etmediğimiz şey: **الشِّواء** bunundan türemiştir; çünkü o, şayet **شُوِيَ** edilirse sanki horlanmış olur. Şayet bir söyleyen derse: öyleyse şayet tencerede pişirildi ve kebap yapıldı([4]) ise **شِواءٌ** olmalıdır; çünkü horlanmıştır. Ona denildi: Biz, Arapların söylediğini illetlendiririz; ta ki onu, üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: **شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً** ve **اشتويتُهُ**; ben **مشتوٍ**’yüm. Şair dedi:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *

Ve denir: **انْشَوَى اللَّحم**. Dedi:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا

Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma (ibkā) yahut onun mânâsında([7]); öyle ki bazısı der: falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى** etti; yani bıraktı. Dedi:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])yani ona bakiye yoktur. Asıl, bizim temellendirdiğimize döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: **شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً**. Dil ehli dedi: bala **شَوباً** adı verildi; çünkü o, onlarda diğer içecekler için bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: onda **شوبٌ** da yok **رَوب** da. Öyleyse **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş süttür.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: birincisi bir şeyi ortaya koymak, onu izhar etmek ve arz etmektir; diğeri bir şeyi almaktır.
Birincisi: onların sözü: **شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً**; onu arz ettiğinde. Ve bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
Dil ehlinden bazısı onların **شَوّرَ بِهِ** sözünde, onu utandırdı demek olduğunda, dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci. Bundan onların sözü: Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın. Dedi: Sanki onun **شَوّر به** sözüyle muradı: onun **شواره**’unu açığa çıkardı; ta ki utandı. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyası da. Şayet sahih ise, o hâlde o, korunan şeydendir; nitekim erkek, yanındakini korur.
Diğer bâb: onların sözü: **شُرْت العسلَ أَشُوره**. Bir topluluk **أَشَرْت العسَل**’i câiz gördü ve şu sözü delil getirdiler:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[Ve Asma‘î dedi: ancak o, izâfet üzere "ماذيِّ مَشارِ"dır]([13]). Dedi: ve **المَشار**: kendisinden balın sağılacağı kovandır.
Dil ehlinden bazısı dedi: bu bâbdandır: **شاورتُ فلاناً في أمري**. Dedi: O, **شَوْر العسل**([14])’dan türemiştir; sanki istişare eden, görüşü başkasından alır.
Dediler: ve bundan türeyenlerdendir: devede onların sözü: o, **مُستشِير**’dir; o, gebe olanı gebe olmayandan bilen devedir. Ve şu recezi okudu:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])Ve denir: bilakis o, semizdir.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bir bakışa delâlet eder. Bundan **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve **أشوس** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: o, [**الذي**([16])] gözlerini küçültür ve göz kapaklarını birbirine yaklaştırır.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyin sarsılması ve ovulmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **الشَّوْص**; o, misvakla diş fırçalamaktır. Hadiste: "Onun misvakla ağzını **يَشُوص** ettiği" (vardır). İmru’ul-Kays dedi:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve denir: **شاص** şey; onu sarstığında. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sebat olmaksızın ve hak üzere olmaksızın yürümeye delâlet eder. Bundan onların sözü: **جَرى شَوطاً**; yani salıverilmişçe. Ve evlere delikten giren ışığa derler: **شَوط باطلٍ**. Fakihlerden bazısı, "evin etrafında **أشواطاً** tavaf etti" denmesini kerih görürdü; ve derdi: **الشَّوط** bâtıldır; ve Beyt’i tavaf, kalıcı salih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir; **الشوَاظ**: dumansız ateş alevinin **شُوَاظُ**’ıdır. Yüce Allah dedi: **شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ** [er-Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılma ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, görünme ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **تَشَوَّفَت الأوعالُ**; dağların sığınaklarına yükseldiklerinde. Sonra buna hamledildi ve ondan türetildi: **تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء**; ona hevesle uzandığında. Sonra bir şeyin cilasına **شَوف** denildi. Dersin: **شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً**. Ve **المَشُوف**: cilalanmış olandır. Ve **الدِّينار المَشُوف** bundandır. Antere onda şöyle der:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
Bu, ancak **شَوفاً** diye adlandırıldı; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar. Ve bundan denir: **تشوَّفَت المرأةُ**; süslendiğinde. Ve denir: **الجَمل المَشُوف**: kızgın (deve)dir. Dedi:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
Bir topluluk beyitte dedi: ancak o, **المَسُوف**’tur, **السين** ile; o, develerin onu **تَسوفُه** ettiği, yani onu kokladığı aygırdır([21]). Ve denir: **اشتافَ فلانٌ**; uzayıp baktığında. Ve **أشافَ على الشيء**; ona vâfî olup üstten baktığında. Bundan **الطَّليعة**’ya **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına delâlet eder. Denir: **شُقتُ الطُّنُب**; yani kazığı; ve o ipin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir. Sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin bir şeye çekilmesidir. Ve denir: **شاقَنِي يَشُوقُني**; bu ancak *sevgi alâkası sebebiyle olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, şeyde kabalığa ve uç keskinliğine delâlet eder. Bundan **الشَّوك**; o, mâlûmdur. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve denir: **شاكَني الشّوكُ**. Ve **أَشَكْتُ فلاناً**; onu dikenle incittiğinde. Ve **شوَّكَ الفرخ**; tüy bitirdiğinde([23]). Ve bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, savaş şiddetidir. Ve denir: **جاء بالشَّوك والشَّجر**([24]); yani çoklukta. Ve denir: **بُرْدةٌ شَوكاء**; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi: o, dokuması kaba olandır. Ve denir: **شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ**; dikilip ucu sivrildiğinde. Ve denir: **شوَّك البعير**; köpekdişleri uzadığında.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: **شالَ المِيزان**; kefelerinden biri yükseldiğinde. Ve **أَشَلْت الشّيءَ**: onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselip çekilenlerdir; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**. Bir topluluk, **شَوّالاً**’ın bununla adlandırıldığını iddia etti; çünkü o, develerin **تشول** ettiği vakte rastladı. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve denir: **تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح** savaşta; bu, her birinin silahı sahibine kaldırmasıdır. Az suya gelince: **شَولاً** diye adlandırılır; çünkü o vakit hafifler ve yükselmesi ve gitmesi çabuk olur. Dedi:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
Ve hizmette hafif hizmetçiye **شَوِلاً** denir; kalktığı işte yükselmesinin sürati sebebiyle.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: biri yaratılış çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.
Birincisi **الشَّوَه**: yaratılış çirkinliği; denir: **شاهَت الوجوه**; yani çirkinleşti. Ve Allah onu **شوَّهه**; o da **مشوَّه**’tir. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve dedi: "**شاهت الوُجوه**". **الفرس الشَّوهاء** ise başında uzunluk olan attır.
Diğer asla gelince: dediler: **رجل شائِهُ البصر**; keskin görüşlü olduğunda. Ve **شاهِي البَصَر** da denir; sanki ters çevrilmiş (maklûb)tan. Ve **الأشْوَه** denir: insanlara göz (değmesi) ile isabet eden. Ve derler: "**لا تَشَوَّه عَلَيَّ**"([27]); "ne güzelsin" dediğinde; yani gözünle bana isabet etme.
Bâbdan şâz olanlardandır: **الشَّاة**. Dediler: onun yapısının aslı bundandır; denir: **تشوَّهْت شاةً**; yani onu aldım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ط
جرى شوطاً وأشواطاً‏.‏
وفلان شوطه شوط باطل وهو الهباء أي ليس بشيء‏.‏

##### Türkçe

ش و ط
**شوطاً** ve **أشواطاً** olarak **شوطاً** koştu.
Ve falan, onun **شوطه**’u bâtıl bir **شوط**tur; o da **الهباء**dır; yani bir şey değildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَوَّطَ الشيءَ: لغة في شَيَّطه.
والشَّوْطُ: الجَرْيُ مرة إِلى غاية، والجمع أَشْواطٌ؛ قال: وبارحٍ مُعْتَكِرِ الأَشْواطِ
يعني الريح. الأَصمعي: شاطَ يَشُوطُ شَوْطاً إِذا عَدا شَوْطاً إِلى غاية، وقد عَدا شَوْطاً أَي طَلَقاً. ابن الأَعرابي: شَوَّطَ الرجلُ إِذا طال سفره.
وفي حديث سُلَيْمَان بن صُرَدٍ قال لعلي: يا أَمير المؤمنين، إِن الشَّوْطَ بَطِينٌ وقد بَقِيَ من الأُمورِ ما تَعْرِفُ صَدِيقَك من عدُوِّكَ؛ البَطِينُ البَعِيدُ، أَي إِن الزمان طويل يُمكِنُ أَن أَسْتَدْرِكَ فيه ما فرَّطْتُ. وطافَ بالبيتِ سبعةَ أَشْواط من الحجَر إِلى الحجَر شَوْطٌ واحد. وفي حديث الطوافِ: رملَ ثلاثةَ أَشْواطٍ؛ هي جمع شَوْطٍ، والمراد به المرّة الواحدةُ من الطَّوافِ حوْلَ البيتِ، وهو في الأَصل مَسافة من الأَرض يَعْدُوها الفَرس كالمَيْدان ونحوه. وشَوْطُ باطِلٍ: الضَّوْء الذي يدخل من الكُوَّة. وشَوْطُ بَراحٍ: ابن آوى أَو دابَّةٌ غيره. والشَّوْطُ: مكان بين شَرَفَيْنِ من الأَرض يأْخذ فيه الماء والناسُ كأَنه طريق طولُه مِقْدارُ الدَّعْوةِ ثم يَنْقطِعُ، وجمعه الشِّياطُ، ودخولُه في الأَرض أَنه يواري البعير وراكبه ولا يكون إِلا في سُهولِ الأَرض يُنْبِتُ نَبْتاً حسَناً. وفي حديث ابن الأَكوع: أَخَذْت عليه شَوْطاً أَو شَوْطَيْنِ. وفي حديث المرأَة الجَوْنِيَّةِ ذِكْرُ الشوْطِ، هو اسمُ حائطٍ من بساتِينِ المدينةِ.

##### Türkçe

**شَوَّطَ** şeyi: **شَيَّطه**’da bir lugattır.

**الشَّوْطُ**: bir defa bir gayeye kadar koşmadır; cem‘i **أَشْواطٌ**’dur; dedi ki:

وبارحٍ مُعْتَكِرِ **الأَشْواطِ**

Yani rüzgâr. **الأَصمعي**: **شاطَ يَشُوطُ شَوْطاً**; bir gayeye kadar bir **شَوْط** koştuğu zaman (böyledir); ve **قد عَدا شَوْطاً**: yani bir **طَلَقاً** (koşuş) koştu. **ابن الأَعرابي**: adam **شَوَّطَ** ettiği zaman, seferi uzamıştır.

**سُلَيْمَان بن صُرَدٍ** hadîsinde, Ali’ye dedi: ey müminlerin emîri, muhakkak **الشَّوْطَ** **بَطِينٌ**’dir ve işlerden, dostunu düşmanından tanıyacağın şey kalmıştır; **البَطِينُ** uzak olandır; yani zaman uzundur; onda, gevşeklik ettiğimi telâfi etmem mümkündür. Ve Beyt’i, taştan taşa yedi **أَشْواط** tavaf etti; taştan taşa bir **شَوْطٌ** (tur)dur, bir tanedir. Tavaf hadîsinde: üç **أَشْواطٍ** remel yaptı; o, **شَوْطٍ**’un cem‘idir; bununla murad, Beyt’in etrafında tavaftan bir defa olandır; ve o, aslında, atın koştuğu yerden bir mesafedir; meydan ve benzeri gibi. Ve **شَوْطُ باطِلٍ**: pencereden giren ışıktır. Ve **شَوْطُ بَراحٍ**: çakal yahut ondan başka bir dabbedir.

Ve **الشَّوْطُ**: yerden iki **شَرَف** arasında bir mekândır; onda su ve insanlar, sanki bir yol gibi (toplanır); uzunluğu **مِقْدارُ الدَّعْوةِ** miktarıdır; sonra kesilir; cem‘i **الشِّياطُ**’tır; ve onun yere girişi, deve ile binicisini örtecek olmasıdır; ve ancak yerin düzlüklerinde olur; güzel bir bitki bitirir. **ابن الأَكوع** hadîsinde: onun üzerine bir **شَوْطاً** yahut iki **شَوْطَيْنِ** aldım. **المرأَة الجَوْنِيَّةِ** hadîsinde **الشوْطِ** zikri vardır; o, Medine bostanlarından bir duvarın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ط * عدا * شَوْطاً * أي طلقا وطاف بالبيت سبعة * أشْواطٍ * من الحجر إلى الحجر شوْط

##### Türkçe

* ش و ط * koştu: **شَوْطاً**; yani serbestçe; ve Beyt’i yedi **أشْواطٍ** (şavt) tavaf etti; Hacer’den Hacer’e (olan) şavt.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شوط براح: ابن آوى، نقله الجوهري والزمخشري، وهو في العباب عن ابن دريد وقال: فأما قولهم: آوي فخطأ. وزاد في اللسان: أو دابة غيره. ويقال: فلان شوطه شوط باطل، وهو الهباء الذي يدخل من الكوة إلى البيت في الشمس، أي ليس بشيء، نقله الزمخشري والجوهري. وقال ابن دريد: ليس بثبت، وقالوا: خيط باطل، وهو أصح الوجهين إن شاء الله تعالى. وقال المثبتون لهذه اللغة: هي لغة في السين المهملة. والشوط: الجري مرة إلى غاية، وقد شاط يشوط، إذا عدا شوطا إلى غاية، ويقال: عدا شوطا، أي طلقا، كما في الصحاح، ج: أشواط، قال العجاج:
  والضغن من تتابع الأشواط ويقال: طاف بالبيت سبعة أشواط، من الحجر إلى الحجر شوط واحد، كما في الصحاح، وهو في الأصل مسافة من الأرض يعدوها الفرس، كالميدان ونحوه. وكره جماعة من الفقهاء أن يقال لطوفات الطواف: أشواط. قلت: هو مأخوذ من قول ابن فارس، ونصه: كان بعض الفقهاء يكره أن يقال طاف بالبيت أشواطا، وكان يقول: الشوط باطل، والطواف بالبيت من الباقيات الصالحات. قلت: فهو قد بين وجه الكراهة، فإن أصل وضع الشوط في مضي في غير تثبت ولا في حق، ونقل شيخنا أنه روي ذلك عن الشافعي ومجاهد. والشوط: حائط عند جبل أحد، من بساتين المدينة، وقد جاء ذكره في حديث المرأة الجونية. وفي العباب: ومن ثم انخزل عبد الله بن أبي بن سلول يوم أحد راجعا، قال قيس بن الخطيم الأنصاري:
  وبالشوط من يثرب أعبد                      ستهلك في الخمر أثمانها

  وقال ابن شميل: الشوط: مكان بين شرفين من الأرض يأخذ فيه الماء والناس، كأنه طريق طوله مقدار الدعوة، أي مبلغ صوت داع ثم ينقطع، وضبطه الزمخشري بالسين المهملة، وقد مر ذكره هناك، وج شياط، ككتاب وأصله شواط، قلبت الواو ياء لانكسار ما قبلها، كسوط وسياط. قال: ودخوله في الأرض أنه يواري البعير وراكبه، ولا يكون إلا في سهول الأرض ينبت نبتا حسنا. وقال ابن الأعرابي: شوط الرجل تشويطا، إذا طال سفره. وقال الكلابي: شوط القدر وشيطها، إذ أغلاها. وقال ابن عباد: شوط اللحم وشيطه: أنضجه، هكذا نقله عنه الصاغاني، وسيأتي أن تشييط اللحم وتشويطه، هو: أن يدخنه ولا ينضجه. وشوط الصقيع النبت: أحرقه، وكذلك الدواء تذره على الجرح. وتشوط الفرس، إذا أدام طرده إلى أن أعيا ولغب. وشوط: ع، ببلاد طيئ ظاهره أنه بالفتح، وقال الصاغاني في كتابيه: إنه بالضم، وأنشد لامرئ القيس:
  فهل أنا ماش بين شـوط وحـية                      وهل أنا لاق حي قيس بن شمرا ويروى: بين شحط وحية وقد تقدم. وشوطان، كسكران: ع، قال كثير:
  وفي رسم دار بين شوطان قد خلت                      ومر لها عامان عينـك تـدمـع وقال أبو سهم الهذلي:
  بذلت لهم بذي شوطان شدي                      غداتئذ ولم أبذل قتـالـي ومما يستدرك عليه: وقد يستعمل الشوط في الريح، نقله الليث، وأنشد:
  ونازح معتكر الأشواط يعني الريح. وشوط سفينته، إذا سافر بها، وهو مأخوذ من قول ابن الأعرابي. والتشويطة اسم تلك المسافة، وقد يكنى بها عن الطاعون والأمراض المهلكة، وهو من ذلك. ومن أمثالهم: الشوط بطين ذكره الحريري في المقامة الحضرمية، يضرب في طول الأمد بحيث يمكن أن يستدرك فيه ما فات، وأصله قول سليمان بن صرد، قال لعلي رضي الله عنه حين تأخر عن وقعة الجمل. وشوطى، كسكرى: هضبة، قال ابن مقبل:
  ولو تألف موشـيا أكـارعـه                      من فدر شوطى بأدنى دلها ألفا ومنه: عقيق شوطى. وشاط: حصن بالأندلس، نقله الصاغاني. وشوائط، بالفتح: بلدة باليمن، قرب تعز، منها الإمام شهاب الدين أحمد بن علي بن عمر بن أحمد بن بكر الشوائطي الحميري الكلاعي، ولد بها سنة 781 وحدث عن البرهان بن صديق، والجمال بن ظهيرة، والزين المراغي، ومات بمكة، ترجمه الخيضري في الطبقات.

##### Türkçe

**شوط براح**: çakal; bunu el-Cevherî ve ez-Zemahşerî nakletti; o, el-ʿUbâb’da İbn Düreyd’den (naklen)dir ve dedi ki: “Ama onların ‘**آوي**’ sözüne gelince, o hatadır.” Lisân’da şunu da ekledi: “yahut ondan başka bir hayvan.” Ve denilir: “Falanın **شوطه شوط باطل**’dır”; o, güneşte pencereden eve giren tozdur; yani o, bir şey değildir; bunu ez-Zemahşerî ve el-Cevherî nakletti. İbn Düreyd dedi ki: “Sabit değildir.” Ve dediler ki: “**خيط باطل**”; o, iki vecih(in) daha sahih olanıdır, inşallah Teâlâ. Bu lugatı sabit görenler dedi ki: O, **السين** **المهملة**’de bir lugattır. Ve **الشوط**: bir defa koşu, bir gayeye kadar; ve **شاط يشوط** (denilir), bir gayeye kadar bir **شوط** koştuğu zaman; ve denilir: “**عدا شوطا**”, yani “serbestçe”, es-Sıhâh’ta olduğu gibi; çoğulu: **أشواط**. el-ʿAccâc dedi ki:
  Ve kin, **الأشواط**’ın peş peşe gelmesindendir.

Ve denilir: “Ev(in) etrafında yedi **أشواط** tavaf etti”; taştan taşa bir **شوط** (tur)dur; es-Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve o, aslında, atın koştuğu yerden bir mesafedir; meydan ve benzeri gibi. Fakihlerden bir cemaat, tavafın dönüşlerine “**أشواط**” denilmesini kerih gördü. Dedim: O, İbn Fâris’in sözünden alınmıştır; onun nassı şudur: “Fakihlerden bazısı, ‘Ev(in) etrafında **أشواط** tavaf etti’ denilmesini kerih görürdü; ve derdi ki: **الشوط باطل**’dır; ev(in) etrafında tavaf ise **الباقيات الصالحات**’tandır.” Dedim: Böylece kerih görmenin vechini açıklamıştır; çünkü **الشوط**’un vaz‘ının aslı, sağlamca durmadan ve ne hakta (olmadan) bir geçiştedir. Şeyhimiz, bunun eş-Şâfiʿî ve Mücâhid’den rivayet edildiğini nakletti. Ve **الشوط**: Uhud dağı yanında bir duvar; Medine’nin bahçelerindendir; ve onun zikri, Cevniyye kadının hadîsinde gelmiştir. Ve el-ʿUbâb’da: “Bundan dolayı Abdullah b. Übey b. Selûl, Uhud günü geri dönerek geri çekildi.” Kays b. el-Hatîm el-Ensârî dedi ki:
  Ve Yesrib’in **الشوط**’unda bir köle(ler)                      şarapta bedelleri helâk olacak.

وقال ابن شميل: **الشوط**: yerin iki yüksekliği arasında bir mekân; onda su ve insanlar toplanır; sanki bir yol; uzunluğu bir çağrı miktarıdır; yani bir çağıranın sesinin ulaştığı miktar, sonra kesilir. Ez-Zemahşerî onu **السين** **المهملة** ile ضبط etti; onun zikri orada geçti. Çoğulu: **شياط**; “kitap” gibi; aslı **شواط** idi; kendinden öncekinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء**’ya çevrildi; **سوط** ve **سياط** gibi. Dedi ki: Onun yere giriş(i), deve ve binicisini örtecek kadar olmasıdır; ve ancak yerin düzlüklerinde olur; güzel bir bitki bitirir. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: “Adam **شوط** etti, **تشويطا**”; yolculuğu uzadığı zaman. el-Kilâbî dedi ki: “Tencereyi **شوط** etti ve **شيط** etti”; onu kaynattığı zaman. İbn ʿAbbâd dedi ki: “Eti **شوط** etti ve **شيط** etti”: onu pişirdi; es-Sâgânî bunu ondan böyle nakletti; ve ileride gelecek ki etin **تشييط**’i ve **تشويط**’u: onu tütsülemesi ve pişirmemesidir. **شوط الصقيع النبت**: onu yaktı; aynı şekilde ilacı, yaraya serpersin. Ve at **تشوط** etti; onu, yorulup soluyuncaya kadar kovalamayı sürdürdüğü zaman. **شوط**: bir yer adı; Tayy ülkesinde; zahiri, onun fetha ile olduğudur; es-Sâgânî iki kitabında dedi ki: onun damme iledir. İmru’ül-Kays’tan şu beyit okundu:
  Acaba ben **شوط** ile **حية** arasında yürüyen miyim                      ve acaba ben Kays b. Şemrâ’nın mahallesine rastlayan mıyım?

Ve “**بين شحط وحية**” diye de rivayet edilir; ve daha önce geçti. **شوطان**: “**سكران**” gibi; bir yer adı. Kesîr dedi ki:
  Ve **شوطان** arasında bir yurdun izinde ki boşalmış                      ve onun üzerinden iki yıl geçti; gözün yaş döküyor.

Ebû Sehm el-Hüzelî dedi ki:
  Onlara **ذي شوطان**’da bir sertlik verdim                      o gün; ve savaşımı vermedim.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الشوط** rüzgârda da kullanılabilir; el-Leys onu nakletti; ve şu beyiti okudu:
  Ve uzak, **الأشواط**’ı karışık (olan) — yani rüzgâr.

“Gemisini **شوط** etti”; onunla yolculuk yaptığı zaman; o, İbnü’l-Aʿrâbî’nin sözünden alınmıştır. Ve **التشويطة** o mesafenin adıdır; ve onunla taun ve helâk edici hastalıklar kinaye edilebilir; o, bundandır. Ve onların mesellerindendir: “**الشوط بطين**”; el-Harîrî onu el-Makâme el-Hadramiyye’de zikretti; uzun müddet hakkında darb-ı meseldir; öyle ki onda kaçan şey telafi edilebilir. Onun aslı, Süleyman b. Surad’ın sözüdür; Cemel vak‘asından geri kaldığı vakit Ali’ye (radıyallahu anh) söyledi. **شوطى**: “**سكرى**” gibi; bir tepe. İbn Mukbil dedi ki:
  Ve eğer onun ayaklarını nakışlı bir (şey)le birleştirseydi                      **شوطى**’nın **فدر**’inden, onun en yakın delhasında bin(ler)ce.

Ve ondandır: **عقيق شوطى**. **شاط**: Endülüs’te bir kale; es-Sâgânî onu nakletti. **شوائط**, fetha ile: Yemen’de bir belde; Taiz yakınında; ondan, imam Şihâbüddîn Ahmed b. Ali b. Ömer b. Ahmed b. Bekr **الشوائطي** el-Himyerî el-Kilâʿî’dir; orada 781 yılında doğdu; el-Burhân b. Sıddîk’ten, el-Cemâl b. Zuhayra’dan, ez-Zeyn el-Merâğî’den hadis rivayet etti; Mekke’de öldü; el-Haydârî onu et-Tabakât’ta tercüme etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَاطَ
1 شَاطَ ذ , aor. يَشُوطُ, inf. n. شَوْطٌ, He ran a heat, or single run, or a run at once, to a goal, or limit. (TA.)

شوّط
2 شوّط ذ , inf. n. تَشْوِيطٌ, He (a man, IAar) made a long journey; his journey was, or became, long. (IAar, K.) -A2- شوّط الفَرَسَ: see 5. ― -b2- شوّط سَفِينَتَهُ He voyaged with his ship. (TA.) -A3- Also شوّط He made a cooking-pot to boil. (El-Kilلbee.) ― -b2- He cooked thoroughly flesh-meat; (Ibn- 'Abbلd, Sgh, K;) as also شيّط: (Ibn-'Abbلd, Sgh:) or both signify he smoked it, or made it smoky, and did not thoroughly cook it. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) It (hoar-frost, or rime,) burned (أَحْرَقَ, q. v.) a plant, or herbage: (K:) and in like manner one says of medicine which is sprinkled upon a wound. (TA.) See also 4 in art. شيط, in two places.

تشوّط الفَرَسَ
5 تشوّط الفَرَسَ ذ , [in the CK, ↓ شَوَّطَ, but as this, in the manner in which it is there mentioned, is a needless repetition, being implied, if correct, it is doubtless a mistranscription,] He continued to drive, or urge on, the horse, until he was tired, or fatigued. (K, * TA.)

شَوْطٌ
شَوْطٌ ذ A heat; a single run, or a run at once, to a goal, or limit; (Mgh, Msb, K;) syn. طَلَقٌ: (S, Msb:) pl. أَشْوَاطٌ. (S, Mgh, Msb, K.) You say, عَدَا شَوْطًا He ran a heat. (S.) And طَافَ بَالبَيْتِ سَبْعَةَ أَشْوَاطٍ He performed seven circuits round the House [of God, i. e. the Kaabeh]: (S, TA:) from the [Black] Stone to the [Black] Stone [again] is one شَوْط: (S, Msb, TA:) but some of the lawyers disapprove of this application of the term اشواط. (IF, K, TA.) ― -b2- [It is also, app., an inf. n. used as an epithet: for one says, جَآءَ شَوْطٌ مِنَ الخَيْلِ: see سَنَنٌ, in the latter part of the paragraph.] It is sometimes used in relation to the wind: so says Lth: and he cites the following as an instance in which the wind is meant:
وَنَازِحٍ مُعْتَكِرِ الأَشْوَاطِ
[app. meaning And a wind, or many a wind, exhausting, or drying up, the waters, the blasts thereof bringing dust]. (TA.) ― -b3- And it is also [used as meaning A bout] of shooting arrows. (T and M in art. رشق.) ― -b4- Also The space of ground over which a horse runs; such as a مَيْدَان, and the like; which is [said by some to be] the primary signification; [but the primary signification is said by others to be the first given above; (see Har p. 574;)] and so ↓ تَشْوِيطَةٌ. (TA.) ― -b5- Also (assumed tropical:) A scope; an object to be reached, or accomplished; syn. غَايَةٌ: whence the saying, الشَّوْطُ بَطِينٌ (assumed tropical:) The scope is remote: (Har p. 574:) a prov., relating to the long extent of hope. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) A place between two elevated tracts of ground, through which water and men pass, as though it were a road, extending as far as the voice of a caller can be heard, then ending, (ISh, O, K,) of such depth that it will conceal the camel and his rider, found only in plain, or soft, ground, and producing good herbage: (ISh, O:) pl. شِيَاطٌ; (ISh, O, K;) originally شِوَاطٌ. (ISh, O.) Z writes it with س. (TA. See سَوْطٌ.) -A2- شَوْطُ بَرَاحٍ i. q. اِبْنُ آوَى [The jackal]: (IDrd, S, Z, O, L, K:) or some other beast. (L.) -A3- شَوْطُ بَاطِلٍ: see سَوْطُ بَاطِلٍ, in art. سوط: accord. to IDrd, it is not of established authority. (O.)

تَشْوِيطَةٌ
تَشْوِيطَةٌ ذ : see شَوْطٌ. ― -b2- It is also, metonymically, applied to (tropical:) The plague, or pestilence; and other destructive diseases. (TA.)

##### Türkçe

شَاطَ
1 **شَاطَ** ذ , muzâri‘ **يَشُوطُ**, mastar ismi **شَوْطٌ**, O, bir hedefe yahut sınıra doğru bir koşu, yahut tek bir koşu, yahut bir defada bir koşu koştu. (TA.)

شوّط
2 **شوّط** ذ , mastar ismi **تَشْوِيطٌ**, O (bir adam, IAar) uzun bir yolculuk yaptı; yolculuğu uzun oldu yahut uzunlaştı. (IAar, K.) -A2- **شوّط الفَرَسَ**: bkz. 5. ― -b2- **شوّط سَفِينَتَهُ** O, gemisiyle sefer yaptı. (TA.) -A3- Ayrıca **شوّط** O, kaynatmak için bir tencere yaptı. (El-Kilلbee.) ― -b2- O, et (et yemeği)ni iyice pişirdi; (Ibn- 'Abbلd, Sgh, K;) bunun gibi **شيّط** da: (Ibn-'Abbلd, Sgh:) yahut ikisi de, onu tütsüledi yahut dumanlı yaptı ve onu iyice pişirmedi, mânâsına gelir. (TA.) ― -b3- (mecazî farz edilerek:) O (kırağı yahut ayaz,) bir bitkiyi yahut otu yaktı (**أَحْرَقَ**, bkz.): (K:) ve aynı şekilde, yaraya serpilen ilaç hakkında da söylenir. (TA.) Ayrıca **شيط** maddesinde 4’e, iki yerde, bkz.

تشوّط الفَرَسَ
5 **تشوّط الفَرَسَ** ذ , [CK’de, ↓ **شَوَّطَ**, fakat bu, orada zikredildiği tarz üzere, gereksiz bir tekrardır; zira doğru ise, zımnen anlaşılmıştır; bu sebeple şüphesiz bir yanlış yazımdır,] O, atı yoruluncaya yahut bitkin düşünceye kadar sürmeye yahut koşturmaya devam etti. (K, * TA.)

شَوْطٌ
**شَوْطٌ** ذ Bir koşu; bir hedefe yahut sınıra doğru tek bir koşu, yahut bir defada bir koşu; (Mgh, Msb, K;) müradifi **طَلَقٌ**: (S, Msb:) cemi **أَشْوَاطٌ**. (S, Mgh, Msb, K.) Sen dersin ki, **عَدَا شَوْطًا** O, bir koşu koştu. (S.) Ve **طَافَ بَالبَيْتِ سَبْعَةَ أَشْوَاطٍ** O, Ev’in [Allah’ın Evi, yani Kâbe’nin] etrafında yedi tavaf yaptı: (S, TA:) [Kara] Taş’tan [Kara] Taş’a [yeniden] bir **شَوْط**tur: (S, Msb, TA:) fakat fakihlerin bazısı, terimin **اشواط** bu kullanımını uygun görmez. (IF, K, TA.) ― -b2- [O, ayrıca, görünüşe göre, bir sıfat olarak kullanılan bir mastar ismidir: zira denir ki, **جَآءَ شَوْطٌ مِنَ الخَيْلِ**: bkz. **سَنَنٌ**, paragrafın son kısmında.] Bazen rüzgâr ile ilgili olarak kullanılır: Lth böyle der: ve rüzgârın kastedildiği bir örnek olarak aşağıdakini getirir:
وَنَازِحٍ مُعْتَكِرِ الأَشْوَاطِ
[görünüşe göre mânâsı: Ve bir rüzgâr, yahut nice rüzgâr, suları tüketen yahut kurutan, esintileri toz getiren]. (TA.) ― -b3- Ve o, ayrıca [Ok atmanın bir devresi mânâsında] da kullanılır. (T ve M, **رشق** maddesinde.) ― -b4- Ayrıca Atın koştuğu yer parçası; bir **مَيْدَان** ve benzeri gibi; ki bu, [bazılarınca] aslî mânâdır denilendir; [fakat aslî mânânın, yukarıda verilen ilk mânâ olduğu da başkalarınca söylenir; (bkz. Har s. 574;)] ve böylece ↓ **تَشْوِيطَةٌ**. (TA.) ― -b5- Ayrıca (mecazî farz edilerek:) Bir kapsam; erişilecek yahut gerçekleştirilecek bir şey; müradifi **غَايَةٌ**: buradan şu söz: **الشَّوْطُ بَطِينٌ** (mecazî farz edilerek:) Kapsam uzaktır: (Har s. 574:) ümidin uzun uzanışıyla ilgili bir darb-ı meseldir. (TA.) ― -b6- Ve (mecazî farz edilerek:) İki yüksek arazi parçası arasında bir yer; içinden su ve insanlar geçer, sanki bir yolmuş gibi, bir çağırıcının sesinin işitilebileceği kadar uzanır, sonra biter, (ISh, O, K,) öyle bir derinliktedir ki deveyi ve binicisini gizler, yalnız düz yahut yumuşak yerde bulunur ve iyi ot bitirir: (ISh, O:) cemi **شِيَاطٌ**; (ISh, O, K;) aslında **شِوَاطٌ**. (ISh, O.) Z onu **س** ile yazar. (TA. Bkz. **سَوْطٌ**.) -A2- **شَوْطُ بَرَاحٍ** i. q. **اِبْنُ آوَى** [çakal]: (IDrd, S, Z, O, L, K:) yahut başka bir hayvan. (L.) -A3- **شَوْطُ بَاطِلٍ**: bkz. **سَوْطُ بَاطِلٍ**, **سوط** maddesinde: IDrd’ye göre, yerleşik bir otoriteye sahip değildir. (O.)

تَشْوِيطَةٌ
**تَشْوِيطَةٌ** ذ : bkz. **شَوْطٌ**. ― -b2- O, ayrıca, kinaye yoluyla, (mecazî:) veba yahut taun; ve diğer yıkıcı hastalıklara uygulanır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَاطَ
شَاطَ ( w )
a.  II, Went on a long journey.

b.  Made to boil ( pot ); cooked ( meat ).

تَشَوَّطَ
تَشَوَّطَ V ,
a.  Overdrove ( horse ).

شَوْط
شَوْط 1 , ( pl. أَشْوَاْط 38 ),
a.  Horse-race, heat.

شَُوَاظ
شَُوَاظ
a.  Flame; heat.

##### Türkçe

**شَاطَ**
**شَاطَ** ( w )
a. II, uzun bir yolculuğa gitti.

b. Kaynattı (tencereyi); pişirdi (eti).

**تَشَوَّطَ**
**تَشَوَّطَ** V ,
a. (atı) aşırı sürdü.

**شَوْط**
**شَوْط** 1 , ( çoğ. **أَشْوَاْط** 38 ),
a. At yarışı, koşu.

**شَُوَاظ**
**شَُوَاظ**
a. Alev; sıcaklık.
