# شوط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شوط

شوط براح: ابن آوى، نقله الجوهري والزمخشري، وهو في العباب عن ابن دريد وقال: فأما قولهم: آوي فخطأ. وزاد في اللسان: أو دابة غيره. ويقال: فلان شوطه شوط باطل، وهو الهباء الذي يدخل من الكوة إلى البيت في الشمس، أي ليس بشيء، نقله الزمخشري والجوهري. وقال ابن دريد: ليس بثبت، وقالوا: خيط باطل، وهو أصح الوجهين إن شاء الله تعالى. وقال المثبتون لهذه اللغة: هي لغة في السين المهملة. والشوط: الجري مرة إلى غاية، وقد شاط يشوط، إذا عدا شوطا إلى غاية، ويقال: عدا شوطا، أي طلقا، كما في الصحاح، ج: أشواط، قال العجاج:
  والضغن من تتابع الأشواط ويقال: طاف بالبيت سبعة أشواط، من الحجر إلى الحجر شوط واحد، كما في الصحاح، وهو في الأصل مسافة من الأرض يعدوها الفرس، كالميدان ونحوه. وكره جماعة من الفقهاء أن يقال لطوفات الطواف: أشواط. قلت: هو مأخوذ من قول ابن فارس، ونصه: كان بعض الفقهاء يكره أن يقال طاف بالبيت أشواطا، وكان يقول: الشوط باطل، والطواف بالبيت من الباقيات الصالحات. قلت: فهو قد بين وجه الكراهة، فإن أصل وضع الشوط في مضي في غير تثبت ولا في حق، ونقل شيخنا أنه روي ذلك عن الشافعي ومجاهد. والشوط: حائط عند جبل أحد، من بساتين المدينة، وقد جاء ذكره في حديث المرأة الجونية. وفي العباب: ومن ثم انخزل عبد الله بن أبي بن سلول يوم أحد راجعا، قال قيس بن الخطيم الأنصاري:
  وبالشوط من يثرب أعبد                      ستهلك في الخمر أثمانها

  وقال ابن شميل: الشوط: مكان بين شرفين من الأرض يأخذ فيه الماء والناس، كأنه طريق طوله مقدار الدعوة، أي مبلغ صوت داع ثم ينقطع، وضبطه الزمخشري بالسين المهملة، وقد مر ذكره هناك، وج شياط، ككتاب وأصله شواط، قلبت الواو ياء لانكسار ما قبلها، كسوط وسياط. قال: ودخوله في الأرض أنه يواري البعير وراكبه، ولا يكون إلا في سهول الأرض ينبت نبتا حسنا. وقال ابن الأعرابي: شوط الرجل تشويطا، إذا طال سفره. وقال الكلابي: شوط القدر وشيطها، إذ أغلاها. وقال ابن عباد: شوط اللحم وشيطه: أنضجه، هكذا نقله عنه الصاغاني، وسيأتي أن تشييط اللحم وتشويطه، هو: أن يدخنه ولا ينضجه. وشوط الصقيع النبت: أحرقه، وكذلك الدواء تذره على الجرح. وتشوط الفرس، إذا أدام طرده إلى أن أعيا ولغب. وشوط: ع، ببلاد طيئ ظاهره أنه بالفتح، وقال الصاغاني في كتابيه: إنه بالضم، وأنشد لامرئ القيس:
  فهل أنا ماش بين شـوط وحـية                      وهل أنا لاق حي قيس بن شمرا ويروى: بين شحط وحية وقد تقدم. وشوطان، كسكران: ع، قال كثير:
  وفي رسم دار بين شوطان قد خلت                      ومر لها عامان عينـك تـدمـع وقال أبو سهم الهذلي:
  بذلت لهم بذي شوطان شدي                      غداتئذ ولم أبذل قتـالـي ومما يستدرك عليه: وقد يستعمل الشوط في الريح، نقله الليث، وأنشد:
  ونازح معتكر الأشواط يعني الريح. وشوط سفينته، إذا سافر بها، وهو مأخوذ من قول ابن الأعرابي. والتشويطة اسم تلك المسافة، وقد يكنى بها عن الطاعون والأمراض المهلكة، وهو من ذلك. ومن أمثالهم: الشوط بطين ذكره الحريري في المقامة الحضرمية، يضرب في طول الأمد بحيث يمكن أن يستدرك فيه ما فات، وأصله قول سليمان بن صرد، قال لعلي رضي الله عنه حين تأخر عن وقعة الجمل. وشوطى، كسكرى: هضبة، قال ابن مقبل:
  ولو تألف موشـيا أكـارعـه                      من فدر شوطى بأدنى دلها ألفا ومنه: عقيق شوطى. وشاط: حصن بالأندلس، نقله الصاغاني. وشوائط، بالفتح: بلدة باليمن، قرب تعز، منها الإمام شهاب الدين أحمد بن علي بن عمر بن أحمد بن بكر الشوائطي الحميري الكلاعي، ولد بها سنة 781 وحدث عن البرهان بن صديق، والجمال بن ظهيرة، والزين المراغي، ومات بمكة، ترجمه الخيضري في الطبقات.

### Türkçe

**شوط براح**: çakal; bunu el-Cevherî ve ez-Zemahşerî nakletti; o, el-ʿUbâb’da İbn Düreyd’den (naklen)dir ve dedi ki: “Ama onların ‘**آوي**’ sözüne gelince, o hatadır.” Lisân’da şunu da ekledi: “yahut ondan başka bir hayvan.” Ve denilir: “Falanın **شوطه شوط باطل**’dır”; o, güneşte pencereden eve giren tozdur; yani o, bir şey değildir; bunu ez-Zemahşerî ve el-Cevherî nakletti. İbn Düreyd dedi ki: “Sabit değildir.” Ve dediler ki: “**خيط باطل**”; o, iki vecih(in) daha sahih olanıdır, inşallah Teâlâ. Bu lugatı sabit görenler dedi ki: O, **السين** **المهملة**’de bir lugattır. Ve **الشوط**: bir defa koşu, bir gayeye kadar; ve **شاط يشوط** (denilir), bir gayeye kadar bir **شوط** koştuğu zaman; ve denilir: “**عدا شوطا**”, yani “serbestçe”, es-Sıhâh’ta olduğu gibi; çoğulu: **أشواط**. el-ʿAccâc dedi ki:
  Ve kin, **الأشواط**’ın peş peşe gelmesindendir.

Ve denilir: “Ev(in) etrafında yedi **أشواط** tavaf etti”; taştan taşa bir **شوط** (tur)dur; es-Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve o, aslında, atın koştuğu yerden bir mesafedir; meydan ve benzeri gibi. Fakihlerden bir cemaat, tavafın dönüşlerine “**أشواط**” denilmesini kerih gördü. Dedim: O, İbn Fâris’in sözünden alınmıştır; onun nassı şudur: “Fakihlerden bazısı, ‘Ev(in) etrafında **أشواط** tavaf etti’ denilmesini kerih görürdü; ve derdi ki: **الشوط باطل**’dır; ev(in) etrafında tavaf ise **الباقيات الصالحات**’tandır.” Dedim: Böylece kerih görmenin vechini açıklamıştır; çünkü **الشوط**’un vaz‘ının aslı, sağlamca durmadan ve ne hakta (olmadan) bir geçiştedir. Şeyhimiz, bunun eş-Şâfiʿî ve Mücâhid’den rivayet edildiğini nakletti. Ve **الشوط**: Uhud dağı yanında bir duvar; Medine’nin bahçelerindendir; ve onun zikri, Cevniyye kadının hadîsinde gelmiştir. Ve el-ʿUbâb’da: “Bundan dolayı Abdullah b. Übey b. Selûl, Uhud günü geri dönerek geri çekildi.” Kays b. el-Hatîm el-Ensârî dedi ki:
  Ve Yesrib’in **الشوط**’unda bir köle(ler)                      şarapta bedelleri helâk olacak.

وقال ابن شميل: **الشوط**: yerin iki yüksekliği arasında bir mekân; onda su ve insanlar toplanır; sanki bir yol; uzunluğu bir çağrı miktarıdır; yani bir çağıranın sesinin ulaştığı miktar, sonra kesilir. Ez-Zemahşerî onu **السين** **المهملة** ile ضبط etti; onun zikri orada geçti. Çoğulu: **شياط**; “kitap” gibi; aslı **شواط** idi; kendinden öncekinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياء**’ya çevrildi; **سوط** ve **سياط** gibi. Dedi ki: Onun yere giriş(i), deve ve binicisini örtecek kadar olmasıdır; ve ancak yerin düzlüklerinde olur; güzel bir bitki bitirir. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: “Adam **شوط** etti, **تشويطا**”; yolculuğu uzadığı zaman. el-Kilâbî dedi ki: “Tencereyi **شوط** etti ve **شيط** etti”; onu kaynattığı zaman. İbn ʿAbbâd dedi ki: “Eti **شوط** etti ve **شيط** etti”: onu pişirdi; es-Sâgânî bunu ondan böyle nakletti; ve ileride gelecek ki etin **تشييط**’i ve **تشويط**’u: onu tütsülemesi ve pişirmemesidir. **شوط الصقيع النبت**: onu yaktı; aynı şekilde ilacı, yaraya serpersin. Ve at **تشوط** etti; onu, yorulup soluyuncaya kadar kovalamayı sürdürdüğü zaman. **شوط**: bir yer adı; Tayy ülkesinde; zahiri, onun fetha ile olduğudur; es-Sâgânî iki kitabında dedi ki: onun damme iledir. İmru’ül-Kays’tan şu beyit okundu:
  Acaba ben **شوط** ile **حية** arasında yürüyen miyim                      ve acaba ben Kays b. Şemrâ’nın mahallesine rastlayan mıyım?

Ve “**بين شحط وحية**” diye de rivayet edilir; ve daha önce geçti. **شوطان**: “**سكران**” gibi; bir yer adı. Kesîr dedi ki:
  Ve **شوطان** arasında bir yurdun izinde ki boşalmış                      ve onun üzerinden iki yıl geçti; gözün yaş döküyor.

Ebû Sehm el-Hüzelî dedi ki:
  Onlara **ذي شوطان**’da bir sertlik verdim                      o gün; ve savaşımı vermedim.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الشوط** rüzgârda da kullanılabilir; el-Leys onu nakletti; ve şu beyiti okudu:
  Ve uzak, **الأشواط**’ı karışık (olan) — yani rüzgâr.

“Gemisini **شوط** etti”; onunla yolculuk yaptığı zaman; o, İbnü’l-Aʿrâbî’nin sözünden alınmıştır. Ve **التشويطة** o mesafenin adıdır; ve onunla taun ve helâk edici hastalıklar kinaye edilebilir; o, bundandır. Ve onların mesellerindendir: “**الشوط بطين**”; el-Harîrî onu el-Makâme el-Hadramiyye’de zikretti; uzun müddet hakkında darb-ı meseldir; öyle ki onda kaçan şey telafi edilebilir. Onun aslı, Süleyman b. Surad’ın sözüdür; Cemel vak‘asından geri kaldığı vakit Ali’ye (radıyallahu anh) söyledi. **شوطى**: “**سكرى**” gibi; bir tepe. İbn Mukbil dedi ki:
  Ve eğer onun ayaklarını nakışlı bir (şey)le birleştirseydi                      **شوطى**’nın **فدر**’inden, onun en yakın delhasında bin(ler)ce.

Ve ondandır: **عقيق شوطى**. **شاط**: Endülüs’te bir kale; es-Sâgânî onu nakletti. **شوائط**, fetha ile: Yemen’de bir belde; Taiz yakınında; ondan, imam Şihâbüddîn Ahmed b. Ali b. Ömer b. Ahmed b. Bekr **الشوائطي** el-Himyerî el-Kilâʿî’dir; orada 781 yılında doğdu; el-Burhân b. Sıddîk’ten, el-Cemâl b. Zuhayra’dan, ez-Zeyn el-Merâğî’den hadis rivayet etti; Mekke’de öldü; el-Haydârî onu et-Tabakât’ta tercüme etti.
