# شوظ (ش-و-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dumanı olmayan ateşin ışık demektir

- Harfler: ش - و - ظ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شُوَاظٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B8%D9%8C.md) | فُعَالٌ | Işın | 1 | 1 | [55:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/ayet/55:35.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Alevi olmayan duman demektir
2. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
3. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir
4. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شوظ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (ecvef) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md), [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md), [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dumansız, katıksız, yalın ve son derece keskin ateş alevi |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılış sınırlarını aşmaya kalkışan iradelere çarpan saf enerjik engel |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi örtüsü (dumanı) bulunmayan yalın yok edici ve engelleyici güç |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi alelade bir ateş dumanı veya sıradan bir alev sayarak duman-alev ayrışmasındaki fiziksel ve kavramsal saflığı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شو | Dağılma, kabarma, keskin bir hareketle yayılma ve etki alanını genişletme (karşılaştır: [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md), [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md), [شوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%83.md), [شوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A.md)) | ظ | Çekirdekteki yayılma ve kabarma hareketine sertlik, şiddet ve yoğunlaşma katılmış; dağılan alev yerine keskin, dumanından arınmış, sert ve delici yalın bir alev gövdesi türemiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Yakıcı, kemirici ve parçalayıcı sıcaklığın keskin nüfuz ediciliğini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Isı enerjisinin bir hat boyunca kesintisiz bağlanarak göğe doğru yükselmesini sağlar. |
| ظ | Sepet, kuşatma imgesinin türetilmiş sert biçimi | Yoğunlaşmış baskı, şiddet ve kuşatıcı yakıcılığı temsil eder; alevin dağılmadan sert bir sütun halinde tutulmasını sağlar. |
| شوظ | Parçalayıcı keskinliğin yoğun bir hat üzerinde toplanıp sert bir şiddetle fışkırması | Dumanla perdelemeyen, parçalayıcı şiddeti ve keskinliği bünyesinde toplayıp savrulan yalın alev hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dumanı bulunmayan, körükle üflenerek parlatılmış saf ateş alevi ve güneşin yakıcı sıcaklık dalgası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Umeyye b. Halef, Hassân b. Sâbit'i hicvederken demirci körüğünden çıkan dumansız yalın alevi bu kökle nitelemiştir: أَلَيْسَ أَبوك فينا كان قَيْناً، / لَدَى القَيْناتِ، فَسْلاً في الحِفاظِ؟ / يَمانِيّاً يَظَلُّ يَشُدُّ كِيراً، / ويَنْفُخُ دائباً لَهَبَ الشُّواظِ |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc savaş ateşinin şiddetini tasvir ederken bu kökü kullanmıştır: إِنّ لَهم من وَقْعِنا أَقْياظَا، / ونارَ حَرْبٍ تُسْعِرُ الشَّواظا |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça شوظ kökü, Sami dillerinin genelinde nadir görülen, iç türetim niteliği baskın bir köktür. Kökün ana eksenini oluşturan biliteral شو veya genişlemiş شظ tabanı, yayılma, parça fırlatma ve sıçrama anlam matrisine dayanır. İbrancede benzer kök sesdeşleri parça kopması, kıymık ve fırlama çağrışımı taşırken, Süryanice ve Aramice katmanlarında ateşin dumansız ve arı alevini karşılayan doğrudan bir fonetik eşdeğer bulunmamaktadır. Kök, Güney Sami sahasında ve özellikle klasik Arapçada madencilik, demircilik ve çöl ikliminin yakıcı güneş ışıması gözlemleriyle özelleşmiş; yanmanın dumanlı (nâkıs) evresi ile alevli (hâlis) evresi arasındaki ayrımı niteleyen teknik bir kelimeye dönüşmüştür. Fonetik olarak dişsi-ısıtıcı ش ile peltek-baskılı ظ harflerinin yan yana gelişi, Arap dilindeki nadir sertleşme ve şiddet bildiren kalıplara işaret eder.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Körüklenen ateşin dumanından arınarak parlaması | Kök, yanma eyleminin en şiddetli ve duman üretmeyen saf alev evresine tahsis edilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Parça fırlaması ve sıçrama kökleriyle zayıf akrabalık | Batı ve Kuzey Sami dillerinde doğrudan birebir karşılık sınırlı olup, kök Arapçanın özgün ses birleşimlerinden biridir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan bir akrabalık tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شوظ | Anlamlı | Dumansız saf alev | Ateşin dumanı olmayan yalın alev dili | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شظو | Anlamlı | Parçalanma, sıçrama | [شظي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A.md) ile eş kökenli; kemik veya odun kıymığının fırlaması | Kur'an'da geçmez; parça saçılması yönüyle hedef kökle akrabadır |
| [وشظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D8%B8.md) | Anlamlı | Eklenme, karışma | Kemik üzerine sonradan bitişen yabancı parça; asil olmayan topluluk | Kur'an'da geçmez; zıt yönde katışıklık ifade eder |
| وظش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| ظشو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik sertlik sebebiyle dilde kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez |
| ظوش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شوظ | Merkez | Ateş ve alev | Dumanı bulunmayan, doğrudan yakıcı ve delici saf alev | Hedef kök |
| [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Ateş dili | Dumanla birlikte de bulunabilen, göğe doğru yükselen geniş ateş dili | Kapsamı شوظ kökünden geniştir, duman şartı aramaz |
| [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md) | Komşu | Duman ve zehirli gaz | Alevsiz veya erimiş maden tortusu gibi yoğun, boğucu duman/maden gazı | شوظ alev iken [نحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B3.md) dumandır; ayette birbirini tamamlarlar |
| [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) | Komşu | Tutuşma ve alevlenme | Ateşin şiddetle parlatılması, kışkırtılması ve yakıcı hale getirilmesi | Eylemin hızını ve şiddetini vurgular |
| [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Soğukluk | Isı enerjisinin tamamen çekilmesi, donukluk ve serinlik | Her türlü yanma ve ısı enerjisinin zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شوظ | اللَّهب الذي لا دخان فيه | Dumanı olmayan saf alev dili ve kavurucu sıcaklık | Kesin |
| Latince | Flamma pura / Torrens ignis | Saf alev / Yakıcı ateş akıntısı | Katıksız ısı dalgasını ve yükselen parıltıyı karşılar; duman yokluğu nüansını dolaylı içerir. | Güçlü |
| İngilizce | Smokeless flame / Plasma flare | Dumansız alev / Kor ışıma | Duman üretmeyen plazma halindeki saf termal radyasyonu ve alev dilini ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | Rauchlose Flamme / Glutstrahl | Dumansız alev / Kor ışını | Katışıksız yangın dilini ve duman üretmeyen yüksek enerjili yanmayı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Flamme sans fumée / Jet de feu | Dumansız alev / Ateş fışkırması | Yoğun, opak olmayan ve doğrudan yakan ışık sütununu anlatır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Arabic-English Dictionary, Georges Latin-Deutsches Handwörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شُوَاظٌ | Dumansız saf ateş alevi (fiziksel/metafiziksel engel) | Cinlerin ve insanların göklerin çaplarını aşma teşebbüsüne karşı gönderilen yok edici plazma/alev engeli; Rahmân [55:35](https://lisan.digital/tr/ayet/55:35.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve gayb aleminin sınırları | İnsan ve cin türünün kozmik hudutları aşıp aşamayacağı ve ilahi kudretin sınır muhafızlığı | Kudret iradesine karşı durulamayacak mutlak engelleyici fiziksel-enerjik unsur |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan fıkhi bir hüküm terimi olarak kullanımı bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Rahmân Suresi 35. ayetin tefsiri | Ayette geçen شُوَاظٌ ile نُحَاسٌ kelimelerinin birbirini tamamlayan dumansız alev ve alevsiz duman (veya erimiş bakır) zıtlığı | Yanmanın iki kutbu: Işıyan alev ile boğan duman/maden arasındaki kesin ayrım |
| Hadis | Cehennem ve sema tasvirleri | Semanın korunması ve şeytanların recmedilmesinde kullanılan ateş parçalarının mahiyeti | Nüfuz edici, gölge bırakmayan yakıcı güç |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ontolojik sınırlar | Aşılmaz ilahi engel | Yaratılmışın haddini bildirme | Kulun veya cinlerin tekvinî sınırları ihlal edemeyeceğini gösteren caydırıcı güçtür. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve astrofizik | Yüksek enerjili iyonize plazma / Radyasyon | Engelleme ve sterilizasyon | Maddi tortu üretmeyen saf termal ve elektromanyetik bariyerleri temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve sınır güvenliği | Tavizsiz güvenlik bariyeri | Yetkisiz geçişi engelleme | Egemenlik sahasına izinsiz ve güçsüz sızmaya çalışan unsurları yok eden kesin müdahale sistemidir. | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün iktisadi bir mekanizmaya doğrudan karşılığı tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Plazma ışıması ve foton akısı | Yanma tepkimesinin karbonlaşma ve duman fazını atlayıp saf radyasyon ve yüksek sıcaklıklı iyonize gaza dönüştüğü fazdır; maddesel perde içermeyen doğrudan enerji aktarımıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mutlak hukuki müeyyide | Hiçbir hafifletici veya perdeleyici yoruma (duman) izin vermeyen, suçun işlendiği anda faili doğrudan çarpan çıplak ve net yaptırım mekanizmasıdır. | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca klasik odun ateşinin üstten çıkan sarı alevi sanmak veya onu genel duman kavramıyla karıştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | شوظ bir maddenin kusurlu yanmasından doğan isli alev değil; dumanından arındırılmış, doğrudan yok edici, nüfuz edici saf termal ve radyasyonel enerji dalgasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân Suresi 35. ayetteki شُوَاظٌ (dumansız alev) ile نُحَاسٌ (alevsiz duman / erimiş tortu) arasındaki muazzam fiziksel ikiliği ve dengeli tehdit örgüsünü kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Evrenin fiziksel yasalarının ve ontolojik sınırlarının ilahi egemenlik altında nasıl mutlak ve aşılamaz bir nizamla korunduğunu tek bir somut fiziksel tasvirle gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Rahmân Suresi'nde cin ve insan türüne meydan okunan, semanın melekut ve çaplarının ancak bir sultanla (üstün güçle) aşılabileceğini bildiren ayet grubunda (Rahmân [55:33](https://lisan.digital/tr/ayet/55:33.md)-35) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılmış varlıkların kendi imkânlarıyla evrensel düzenin ve ilahi kudretin tayin ettiği sınırları delip geçebileceği yanılgısını, aşma girişiminin saf alev ve boğucu dumanla karşılanacağını bildirerek düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Körüklenmiş ateşin üzerinde beliren, duman içermeyen, delici ve yakıcı saf alev dili.
- Soyut anlam: Maddi hiçbir tortu ve perdeleme taşımayan, doğrudan hedefe yönelen mutlak ve tavizsiz engelleyici enerji.
- Sistematik karşılık: Varlık sınırlarını izinsiz aşma girişimini anında bertaraf eden ilahi hükümranlık kalkanı.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\delta \to 0} \{ E \setminus \delta \} = \Phi_{\text{max}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E$ toplam yanma enerjisini, $\delta$ yanmaya eşlik eden duman ve tortu faktörünü temsil eder. Duman faktörü sıfıra yaklaştığında ($\delta \to 0$), geriye kalan saf hal ($S$) en yüksek yakıcılık ve nüfuz edicilik potansiyeline ($\Phi_{\text{max}}$) ulaşır; bu da شوظ kökünün dumanından arınmış yalın alev ve saf bariyer niteliğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D8%B8/occurrences?meal=IK

### [Rahman 55:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/ayet/55:35.md) — شُوَاظٌ

يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ

Meal (IK): Üzerinize dumansız bir alev ve ateşsiz bir duman gönderilir de birbirinizi kurtaramaz ve yardımlaşamazsınız.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dumanı olmayan ateşin ışık demektir. “Nuhaz”, alevi olmayan duman demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والظاء و و ا ي ء معهما
ش و ظ، و ش ظ، ش ظ ي مستعملات
شوظ:
الشُّواظُّ: اللَّهب الذي لا دُخان فيه. قال الله جل وعز: "يرسل عليكما شُواظٌ من نارٍ ونُحاس".
وشظ:
الوشيظة: قطعةُ عظم تكون زيادة في العظم الصَّميم. والوشيظة: كل ملحق ليس بصميم.. والوشيظُ من الناس: لفيفٌ ليس أصلهم بواحد، والجميعُ: الوشائظ.
شظي:
الشَّظية: عظيمٌ لازقٌ بالزظيف، وقيل: إنما هو الشظاة.
والشَّظية: فرقةٌ من القوم.. والشَّظية: شقةٌ من خشبةٍ أو عظم أو قصبة. "لما أراد الله أن يخلق لا بليس نسلاً وزوجةً ألقى عليه الغضب فطارت منه شظية، فخلق منها امرأة".. وتنشظى الضِّرسُ: انشق طولاً.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الظاء** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**

**ش و ظ** ve **ش ظ**; **ش ظ ي** kullanımdadır.

**شوظ**:
**الشُّواظُّ**: içinde duman bulunmayan alev. Allah جل وعز dedi ki: "يرسل عليكما **شُواظٌ** من نارٍ ونُحاس".

**وشظ**:
**الوشيظة**: katı (asıl) kemikte fazlalık olarak bulunan bir kemik parçası. Ve **الوشيظة**: asıl olmayan her ek. Ve insanlardan **الوشيظُ**: asılları bir olmayan bir topluluk; çoğulu: **الوشائظ**.

**شظي**:
**الشَّظية**: **الزظيف**e yapışık bir kemik; ve denildi ki: o ancak **الشظاة**dır.
Ve **الشَّظية**: kavimden bir fırka. Ve **الشَّظية**: bir tahta, yahut kemik, yahut kamıştan bir yarık parça. "Allah, **لا بليس** için bir nesil ve bir eş yaratmayı istediğinde, onun üzerine öfkeyi attı da ondan bir **شظية** uçtu; ondan bir kadın yarattı". Ve **تنشظى** **الضِّرسُ**: boyuna yarıldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُواطُ ولاشِواظ: اللهبُ الذي لا دُخانَ له. قال أمية بن خلف يهجو حسان بن ثابت:
أليس أبوك فينا كـان قَـيْنـاًلدى لاقَيْناتِ فَسْلاً في الحِفاظِ
يمـانِـيَّاً يظـلُّ يَشُـدُّ كِـيراً		وَيَنْفُخُ دائِباً لهَبَ الـشُـواظِ

##### Türkçe

**الشُواطُ** ve **لاشِواظ**: dumanı olmayan alevdir. Ümeyye b. Halef, Hassân b. Sâbit’i hicvederek dedi ki:
Babân bizim aramızda bir demirci değil miydi,
câriyeler arasında, korumada aşağılık bir alçak olarak?
Yemenli olarak, körüğü bağlayıp dururdu,
ve **الشُواظ** alevini durmaksızın üflerdi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ظ ( و ا ي ء )
شظا ، وشظ ، شوظ .
شظا : قال الليث : الشظا : عُظَيْمٌ لازِقٌ ، والشَّظيَّة : شِقَّةٌ من خشب أو قَصَبٍ أو فِضَّةٍ أو عَظْ .
وجاء في الحديث : أَنَّ الله تبارك وتعالى لما أراد أن يخلق لإبليس نَسْلاً وزَوْجة ألْقى عليه الغضب ، فصارت منه شَظِيّةٌ من نارٍ ، فخلق منها امرأة .
وقال ابن شميل : شواظي الجبال وشنَاظيها ، هي الكَسِرُ من رؤوس الجبال كأَنَّها شُرَفُ المسجد ، وقال : كأنّها شَظِيَّة أَنشَظَتْ ولم تَنْفَصم ، أي انكسرت ولم تنفرج .
والشَّظِيّة من الجبل : قطعة قُطِعت منه ، مثل الدَّار ، ومثل البيتَ . وجمعها شظايا ، وأصغر منها وأكبر كما تكون .
وقال النَّضْرُ : الشَّظَا : الدَّبْرَةُ على أَثَر الدَّبْرَة في المزرعة حتى تبلغ أقصاها . الواحد شَظاً بِدَبَارها ، والجماعةُ الأشظِية . قال : والشظَا ربما كانت عشْرُ دَبْرَات ، حُكِيَ ذلك عن الشافعي .
ويقال : شظّيْتُ القوم تشظِيَةً ، أي فرَّقتهم ، فتشظّوا أي تَفَرَّقُوا .
وقال اللِّحيانيّ : شظَى السِّقاء يشْظِي شُظِيّاً ، مثل شصا ؛ وذلك إذا مُلِيءَ وارْتفعت قوائمه .
وقال أبو عُبيدة : في رؤوس المِرْفقين إبْرَة ، وهي شَظِيَّة لاصِقَة بالذراع ، ليست منها ، قال : والشَّظَا : عَظْمٌ لاصِقٌ بالرَّكِيَّة ، فإذا شخَصَ قيل : شَظِيَ الفَرس .
قال : وتَحرُّكَ الشظا كانتشار الْعَصَب غير أن الفرسَ لانتشار الْعَصَب أشدُّ احْتمالاً منه ، لتحركِ الشظا ، وقال الأصمعيّ نحواً من قوله .
وبعض الناس يَجْعل الشظا : انْشِقاقُ الْعَصَب ، وأَنشد :
سَليمُ الشَّظَا عَبْلُ الشَّوَى شَنِجُ النَّسا
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
وشظ : قال الليث : الْوَشْظُ من الناس لفيف ليس أصلهم واحداً ، وجمعه الْوَشائِظُ . قال : والْوَشيظة : قطعةُ عظم تكون زيادة في العظم الصميم . قلت : هذا غَلَط . والوَشيظة : قطعةُ خشبةٍ يُشَعَّبُ بها الْقَدَحُ . وقيل للرجل إذا كان دخيلاً في القوم ولم يكن من صميمهم : إنه لَوَشِيظَةٌ فيهم ، تشبيهاً بالْوَشيظَة التي يُرْأَبُ بها القَدح .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : الْوَشِيظُ : الْخَسِيسُ من الناس .
شوظ : وقال الله جلَّ وعزّ : ( تُكَذِّبَانِ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِّن ) ( الرحمن : 35 ) .
قال الفراء : أكثر القراء يقرؤون ( شُوَاظ ) ، وكسر الحَسَنُ الشين ، كما قالوا لجماعة البقر : صِوَارٌ وصُوَارٌ .
وقال الزجاج : الشُّوَاظ : اللّهب الذي لا دُخان معه ونحو ذلك . قال الليث :
ابن شميل : يقال لدُخان النار : شواظ ، ولحرها شواظ ، وحَرُّ الشمس شواظ . أصابني شواظٌ من الشمس .

##### Türkçe

ش ظ ( **و ا ي ء** )
**شظا** , ve **شظ** , **شوظ** .

**شظا** : Leys dedi: **الشظا** : yapışık bir küçük kemiktir; **الشَّظيَّة** : odun veya kamıştan yahut gümüşten veya kemikten bir parçadır.

Hadiste geldi: Allah Tebâreke ve Teâlâ, İblîs için bir nesil ve bir eş yaratmak istediğinde, onun üzerine öfkeyi attı; ondan ateşten bir **شَظِيّةٌ** oldu; ondan bir kadın yarattı.

İbn Şümeyl dedi: Dağların **شواظي**’si ve **شنَاظي**’si; onlar, dağ başlarının kırıklarıdır; sanki mescidin şerefeleri gibidir. Ve dedi: Sanki o, kopmuş ve ayrılmamış bir **شَظِيَّة**’dir; yani kırıldı ve açılmadı.

Dağdan **الشَّظِيّة** : ondan kesilmiş bir parçadır; **الدَّار** gibi ve **البيتَ** gibi. Çoğulu **شظايا**’dır; ondan daha küçük ve daha büyük (olanlar) da, olduğu gibi olur.

En-Nadr dedi: **الشَّظَا** : ekinde, en sonuna varıncaya kadar, **الدَّبْرَة** izinin üzerine olan **الدَّبْرَة**’dir. Tekili, onun **دَبَار**’ıyla **شَظاً**’dır; çoğulu **الأشظِية**’dir. Dedi: **الشظَا** bazen on **دَبْرَات** olur; bu, Şâfiî’den hikâye edildi.

Ve denilir: Kavmi **شظّيْتُ** onları **تشظِيَةً**; yani onları ayırdım; böylece **تشظّوا** yani ayrıldılar.

El-Lihyânî dedi: **شظَى** kırba (**السِّقاء**) **يشْظِي** **شُظِيّاً**; **شصا** gibi; bu, doldurulduğunda ve ayakları yükseldiğinde (olur).

Ebû Ubeyde dedi: Dirseklerin (**المِرْفقين**) başlarında bir iğne vardır; o, kola yapışık bir **شَظِيَّة**’dir; ondan değildir. Dedi: **الشَّظَا** : kuyuya (**الرَّكِيَّة**) yapışık bir kemiktir; o doğrulunca denilir ki: At (**الفَرس**) **شَظِيَ**.

Dedi: **الشظا**’nın hareketi, sinirin (**الْعَصَب**) yayılması gibi yayılmadır; ancak at, sinirin yayılmasına, **الشظا**’nın hareketine (göre) ondan daha şiddetli dayanıklıdır. Asmaî de onun sözüne yakın (bir şey) söyledi.

İnsanların bir kısmı **الشظا**’yı: sinirin (**الْعَصَب**) yarılması yapar; ve inşâd etti:
سَليمُ الشَّظَا عَبْلُ الشَّوَى شَنِجُ النَّسا
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ

**شظ** : Leys dedi: İnsanlardan **الْوَشْظُ** , asılları bir olmayan bir topluluktur; çoğulu **الْوَشائِظُ**’dur. Dedi: **الْوَشيظة** : öz kemikte (**العظم الصميم**) kemikte bir fazlalık olarak bulunan bir kemik parçasıdır. Dedim: Bu bir yanlıştır. **الوَشيظة** : onunla kadeh (**الْقَدَحُ**) çatallandırılan bir tahta parçasıdır. Ve bir adama, kavim içinde dâhil (yabancı) olup onların özünden değilse, denildi ki: O, onların içinde bir **وَشِيظَةٌ**’dir; kadehin onunla onarıldığı (**يُرْأَبُ**) **الْوَشيظَة**’ye benzetme olarak.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الْوَشِيظُ** : insanlardan aşağı (kimse)dir.

**شوظ** : Ve Allah Celle ve Azze dedi: ( تُكَذِّبَانِ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا **شُوَاظٌ** مِّن ) ( الرحمن : 35 ) .

Ferrâ dedi: Kurrânın çoğu (**شُوَاظ**) okur; Hasan, şîn’i kesreledi; nitekim sığır topluluğuna: **صِوَارٌ** ve **صُوَارٌ** dedikleri gibi.

Zeccâc dedi: **الشُّوَاظ** : dumanı olmayan alev ve bunun benzeri. Leys dedi:

İbn Şümeyl: Ateşin dumanına **شواظ** denilir; hararetine **شواظ**; güneşin harareti **شواظ**. Güneşten bir **شواظٌ** bana isabet etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.
(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])
(شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: }شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ{ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, vâv ve onları üçleyen(ler) bâbı)

(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء** hafif/kolay işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsüdür. Dedi ki:
**أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])]** *** **أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ**

Ve bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o, baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar; ve öldürücü yer olmayan her şey. Ve her hafif iş **شَوىً**’dır. Ve tâbi‘de derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntüdür. Ve “Avı attım da onu **أَشْوَيْتُهُ**” denir; **شَواهُ**’unu isabet ettirdiğin zaman; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin artığı; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan parça gibi. Ve denir: maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve şüphe etmediğimiz şudur ki **الشِّواء** bundan türemiştir; çünkü pişirildiği zaman sanki horlanmış olur. Eğer bir söyleyen derse: “Öyleyse, tencerede pişirildiği ve kebap yapıldığı([4]) zaman **شِواءٌ** olmalıdır; çünkü horlanmıştır.” Ona denildi: Biz, Arapların söylediğini illetlendiririz; ta ki onu, üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: eti **شَوَيتُ** **شَيَّاً** (pişirdim) ve onu **اشتويتُهُ**; ben **مشتوٍ**’yüm. Şair dedi:
**فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5])**

Ve denir: et **انْشَوَى**. Dedi ki:
**قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6])** *** **فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا**

Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma/geride bırakma yahut onun mânâsında([7]); öyle ki bazısı der: filân akşam yedi de akşam yemeğinden **أَشْوَى**; yani bıraktı. Dedi ki:
**فإنَّ من القول التي لا شَوى لها** *** **إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])**
yani onun için artık yoktur. Asıl, bizim kökleştirdiğimize döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: şeyi **شُبْتُ**; onu **أشوبُه** **شَوباً** (karıştırırım). Dil ehli dedi: bala **شَوباً** adı verildi; çünkü onlarda, başka içeceklere bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeye isimdir. Ve derler: onda ne **شوبٌ** var ne **رَوبٌ**. Öyleyse **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş süttür.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
**إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ** *** **فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])**

(**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: birincisi bir şeyi ortaya koymak, onu izhar etmek ve arz etmektir; ikincisi bir şeyi almaktır.
Birincisi: “**شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً**” sözleridir; onu arz ettiğin zaman. Bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: “**إِيَّاكَ والخُطَبَ** * **فإنَّها مِشْوارٌ كثير العِثار**”.
Dil ehlinden bazısı “Onu **شَوّرَ بِهِ**” sözünde—onu utandırdığı zaman—dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; **الشُّوار**: erkeğin ferci. Bundan da “Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın” sözleridir. Dedi: Sanki “Onu **شَوّر به**” sözüyle, **شُواره**’unu açığa çıkardı da utandı, demek istedi. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyası da. Eğer sahih ise, o hâlde, korunan şeyden olduğu içindir; tıpkı erkeğin yanındakini koruması gibi.
Diğer bâb: “Balı **شُرْت**; onu **أَشُوره**” sözleridir. Bir topluluk “Balı **أَشَرْت**”i câiz gördü ve şu sözü delil getirdiler:
**وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ**  *** **وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])**
[Asma‘î dedi: Bu ancak izâfet üzere “**ماذيِّ مَشارِ**”dır]([13]). Dedi: ve **المَشار**: kendisinden balın sağılacağı kovan.
Dil ehlinden bazısı dedi: Bu bâbdandır: “İşimde filânla **شاورتُ**.” Dedi: O, balın **شَوْر**’undan([14]) türemiştir; sanki danışan, görüşü başkasından alır.
Dediler: Bundan türeyenlerdendir: devede “o **مُستشِير**’dir”; o, gebe olanı gebe olmayandan tanıyan devedir. Ve şu beyit okundu:
**أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ** *** **وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])**
Ve denir: bilakis o, semizdir.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bakmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve **أشوسُ** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: o, [**الذي**([16])] gözlerini küçülten ve göz kapaklarını sıkan kimsedir.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyi sarsmaya ve ovmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوْص**; o, misvakla diş fırçalamaktır. Hadiste: “O, ağzını misvakla **يَشُوص** ederdi.” İmru’ul-Kays dedi:
**بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ**  *** **وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])**
Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve “şey **شاص**” denir; onu sarstığı zaman. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sağlamca durmadan ve hak üzere olmadan geçip gitmeye delâlet eder. Bundan onların “**جَرى شَوطاً**” sözü; yani salıverilmiş olarak. Ve evlere pencereden giren ışığa derler: **شَوط باطلٍ**. Fakihlerden bazısı “Ev(in) etrafında **أشواطاً** tavaf etti” denmesini kerih görürdü; ve derdi: **الشَّوط** bâtıldır; Beyt’i tavaf ise kalıcı salih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**: dumansız ateş alevinin **شُوَاظ**’ıdır. Yüce Allah dedi: **}شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ{** [Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılmaya ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, görünmeye ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **تَشَوَّفَت الأوعالُ**; dağların sığınaklarına yükseldikleri zaman. Sonra buna hamledildi ve ondan türetildi: “Filân şey için **تشوَّفَ**”; ona hevesle uzandığı zaman. Sonra bir şeyin parlatılmasına **شَوف** denildi. Dersin: onu **شُفْتُه**; onu **أشوفُهُ شَوفاً**. Ve **المَشُوف**: parlatılmıştır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Bu hususta Antere der ki:
**رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19])**
Bu, **شَوفاً** diye adlandırıldı; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar. Ve bundan: kadın **تشوَّفَت**; süslendiği zaman. Ve denir ki **الجَمل المَشُوف**: kızgın olandır. Dedi ki:
**مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20])**
Bir topluluk beyitte dedi: Bu ancak **المَسُوف**’tur, **السين** ile; o, develerin onu kokladığı aygırdır; yani onu koklar([21]). Ve “Filân **اشتافَ**” denir; uzanıp baktığı zaman. Ve “Şeye **أشافَ**” denir; ona vâfî olup üstten baktığı zaman. Bundan dolayı öncü birliğe **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına delâlet eder. Denir: kazığı, yani çadır kazığını **شُقتُ**; o ipin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir. Sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin şeye çekilmesidir. Ve “Beni **شاقَنِي**; beni **يَشُوقُني**” denir; bu ancak *sevgi alâkasından dolayı olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan: **الشَّوك**; o, mâlûmdur. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve “Diken beni **شاكَني**” denir. Ve “Filânı **أَشَكْتُ**” denir; ona dikenle eziyet ettiğin zaman. Ve “Yavru kuş **شوَّكَ**” denir; tüy bitirdiği zaman([23]). Bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, savaş şiddetidir. Ve “**بالشَّوك والشَّجر** geldi” denir([24]); yani çoklukta. Ve “**بُرْدةٌ شَوكاء**” denir; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi ki o, dokuması kaba olandır. Ve “Kadının memesi **شَوَّكَ**” denir; dikleşip ucu sivrildiği zaman. Ve “Deve **شوَّك**” denir; köpekdişleri uzadığı zaman.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: terazi **شالَ**; kefelerinden biri yükseldiği zaman. Ve “Şeyi **أَشَلْت**”: onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselip çekilenlerdir; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla kaldıranlardır; tekili **شائل**. Bir topluluk zannetti ki **شَوّالاً** buna, develerin kuyruk kaldırdığı vakte rastladığı için ad verilmiştir. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve “Kavim savaşta silahla **تشاوَلَ** etti” denir; bu, her birinin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince, ona **شَولاً** denir; çünkü o vakit hafifler ve yükselmesi ve gitmesi çabuk olur. Dedi ki:
**وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26])**
Ve hizmette hafif olan hizmetçiye **شَوِلاً** denir; kalktığı işlerde çabuk yükselmesinden dolayı.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: birincisi yaratılış çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.
Birincisi: **الشَّوَه**: yaratılış çirkinliği; “Yüzler **شاهَت**” denir; yani çirkinleşti. “Allah onu **شوَّهه**” (çirkinleştirdi); o, **مشوَّه**’tir. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve dedi: “**شاهت الوُجوه**”. Atın **الشَّوهاء**’sı ise başında uzunluk olanıdır.
Diğer asla gelince: “Görüşü **شائِهُ البصر** bir adam” dediler; keskin görüşlü olduğu zaman. **شاهِي البَصَر** da denir; sanki ters çevrilmişten. Ve **الأشْوَه**: insanlara göz değdiren kimsedir. Ve “Bana karşı **لا تَشَوَّه عَلَيَّ**([27])” derler; “Ne güzelsin” dediği zaman; yani gözünle bana isabet ettirme.
Bâbdan şâz olanlardandır: **الشَّاة**. Dediler: onun yapısının aslı bundandır; “Bir koyunu **تشوَّهْت**” denir; yani onu aldım.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشواظ: اللهب الذي لا دخان فيه. قال تعالى: ﴿شواظ من نار ونحاس﴾ [الرحمن/35].

##### Türkçe

- **الشواظ**: içinde duman olmayan alev. Yüce Allah dedi ki: ﴿**شواظ** من نار ونحاس﴾ [الرحمن/35].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ظ
كأنه شواظ من نار وتقول‏:‏ فلان إذا اغتاظ أرسل عليك الشواظ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جمل به شواظ‏:‏ هباب‏.‏

##### Türkçe

ش و ظ
Sanki ateşten bir **شواظ** gibidir; ve dersin ki: falan, öfkelendiği zaman üzerine **الشواظ** gönderdi.

Mecazdan: Üzerinde **شواظ** bulunan deve: is. (yani) **هباب**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّواظُ والشُّواظُ: اللَّهَب الذي لا دُخانَ فيه؛ قال أُمية بن خلف يهجو حسان بن ثابت، رضي اللّه عنه:
أَلَيْسَ أَبوك فينا كان قَيْناً،
لَدَى القَيْناتِ، فَسْلاً في الحِفاظِ؟
يَمانِيّاً يَظَلُّ يَشُدُّ كِيراً،
ويَنْفُخُ دائباً لَهَبَ الشُّواظِ
وقال رؤبة:
إِنّ لَهم من وَقْعِنا أَقْياظَا،
ونارَ حَرْبٍ تُسْعِرُ الشَّواظا
وفي التنزيل العزيز: يُرْسَل عليكما شُواظ من نار ونحاس؛ وقيل: الشُّواظ قِطْعة من نار ليس فيها نُحاس، وقيل: الشواظ لهب النار ولا يكون إِلا من نار وشيءٍ آخر يَخْلِطُه؛ قال الفراء: أَكثر القراء قرؤوا شُواظ، وكسر الحسن الشين، كما قالوا لجماعة البقرِ صُوارٌ وصِوار. ابن شميل: يقال لدُخان النار شُواظ وشِواظ ولحرّها شُواظ وشِواظ، وحرّ الشمس شُواظ، وأَصابني شواظ من الشمس، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّواظُ** ve **الشُّواظُ**: içinde duman olmayan alev; Ümeyye b. H̱alef, Hasan b. Sâbit’i (Allah ondan razı olsun) hicvederek dedi:

Babın bizim aramızda bir demirci değil miydi,
demirci kadınların yanında, korumada gevşek?
Yemenli olarak durur, bir körüğü bağlayıp durur,
ve durmaksızın **لَهَبَ الشُّواظِ**’ı üfler.

Rü’be dedi:

Şüphesiz onlar için bizim vuruşumuzdan **أَقْياظَا** vardır,
ve bir savaş ateşi ki **الشَّواظا**’ı tutuşturur.

Aziz tenzilde: “Üzerinize ateşten **شُواظ** ve **نحاس** gönderilir”; denildi ki: **الشُّواظ** içinde **نُحاس** bulunmayan ateşten bir parçadır; ve denildi ki: **الشواظ** ateşin alevi olup ancak ateşten ve onu karıştıran başka bir şeyden olur; Ferrâ dedi: Kurrânın çoğu **شُواظ** diye okudu; Hasan ise şîni kesreledi; tıpkı sığır topluluğu için **صُوارٌ** ve **صِوار** dedikleri gibi. İbn Şümeyl: Ateşin dumanına **شُواظ** ve **شِواظ**, hararetine de **شُواظ** ve **شِواظ** denir; güneşin harareti **شُواظ**’dır; güneşten bana **شواظ** isabet etti; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ظ * * الشُّواظ * بضم الشين وكسرها اللهب الذي لا دخان له

##### Türkçe

* ش و ظ * * **الشُّواظ** * şîn’in dammesiyle ve kesresiyle: dumanı olmayan alev.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشواظ، كغراب، وكتاب: لهب لا دخان فيه. وفي الصحاح: لا دخان له، وأنشد لأمية بن خلف يهجو حسان بن ثابت رضي الله عنه:
  أليس أبوك فينا كـان قـينـا                      لدى القينات فسلا في الحفاظ
  يمـانـيا يظـل يشـد كـيرا                      وينفخ دائبا لهب الـشـواظ وسيأتي جواب حسان له في ع ك ظ. وقرأ ابن كثير:  يرسل عليكما شواظ  بكسر الشين. قال الفراء: وهو مثل صوار، وصوار، لجماعة البقر. أو الشواظ: دخان النار وحرها عن ابن شميل. قال: وحر الشمس شواظ أيضا. يقال: أصابني شواظ من الشمس.
 وقال ابن عباد: الشواظ: الصياح، وهو مجاز.
 قال: و الشواظ: شدة الغلة، وهو مجاز أيضا. وفي الأساس: جمل به شواظ، أي هيمان والشواظ: المشاتمة. ويقال: تشاوظا، إذا تسابا، كتشايظا.
 ومما يستدرك عليه: شاظ به الغضب، كشاط. وشاظ به يشوظ شوظا، إذا سابه وقذعه.
 وشاظت به شوظة من مرض، أي وخزة، كما في العباب.

##### Türkçe

**الشواظ**; **غراب** ve **كتاب** vezninde: içinde duman olmayan alev. **الصحاح**’ta: onun dumanı yoktur; ve Ümeyye b. Halef’ten, Hasan b. Sâbit’i (Allah ondan razı olsun) hicvederek şu beyit rivayet edilmiştir:
  Babasının bizim aramızda bir demirci değil miydi                      şarkıcı kadınların yanında; korumada gevşeklik etti
  Yemenli; sürekli körüğü bağlar                      ve durmadan **الشواظ** alevini üfler
Hasan’ın ona cevabı **ع ك ظ**’da gelecektir. İbn Kesîr okudu: **يرسل عليكما شواظ**; **الشين**’i kesre ile. Ferrâ dedi: Bu, sığır topluluğu için **صوار** ve **صوار** gibidir. Yahut **الشواظ**: İbn Şümeyl’den, ateşin dumanı ve harareti. Dedi: Güneşin harareti de **شواظ**’tır. Denir: Güneşten bana **شواظ** isabet etti.
Ve İbn Abbâd dedi: **الشواظ**: bağırma; bu mecazdır.
Dedi: ve **الشواظ**: şiddetli açlık; bu da mecazdır. **الأساس**’ta: onda bir **شواظ** bulunan deve; yani şaşkın-çılgın. Ve **الشواظ**: sövüşme. Denir: **تشاوظا**, birbirlerine sövdükleri zaman; **تشايظا** gibi.
Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: Öfke onu sardı; **شاط** gibi. Ve **شاظ** onunla, **يشوظ** **شوظا**; ona sövdüğü ve ağır söz söylediği zaman.
Ve onda bir **شوظة** hastalıktan oldu; yani bir sızı, **العباب**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شُوَاظٌ
شُوَاظٌ ذ and شِوَاظٌ, (S, K, &c., [but in one copy of the S, I find only the former, which is the more common,]) occurring in the Kur [lv. 35], where Ibn-Ketheer read شِوَاظٌ, (TA,) Flame (S, Bd, Jel, K) without smoke: (S, Jel, K:) or smoke of fire: and heat of fire: (ISh, K:) and heat of the sun: (K, TA:) or a piece of fire in which is no smoke: or flame of fire: or only of fire and something mixed therewith. (L.) ― -b2- [And hence,] (tropical:) Vehemence of thirst: (K, TA:) or simply, thirst. (A, TA.) You say, جَمَلٌ بِهِ شواظٌ (tropical:) A thirsting camel. (A, TA.) ― -b3- And (tropical:) Clamour. (K, TA.)

##### Türkçe

شُوَاظٌ
**شُوَاظٌ** ذ ve **شِوَاظٌ**, (S, K, vb., [fakat S’nin bir nüshasında yalnız birincisini buluyorum; o daha yaygındır,]) Kur’ân’da [lv. 35] vârid olmuştur; orada İbn-Kesîr **شِوَاظٌ** okumuştur, (TA,) alev; (S, Bd, Jel, K) dumansız: (S, Jel, K:) yahut ateşin dumanı: ve ateşin harareti: (ISh, K:) ve güneşin harareti: (K, TA:) yahut içinde duman bulunmayan bir ateş parçası: yahut ateşin alevi: yahut yalnız ateş ve onunla karışmış bir şey. (L.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] (mecaz:) susuzluğun şiddeti: (K, TA:) yahut sadece, susuzluk. (A, TA.) Dersin ki, **جَمَلٌ بِهِ شواظٌ** (mecaz:) susuz bir deve. (A, TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) gürültü. (K, TA.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شوظ
شَاظَ - يَشُوْظُ - شُوَاظ
شَاظَ - يَشُوْظُ + الكائن: يتوهج: يشع حرارة ولهيباً من غير دخان أو مواد محترقة
شُوَاظ: على وزن " فـُعال": اسم فعل مبالغة من " شَاظَ - يَشُوْظُ " اسم آلة: الشيء الذي يولد التوهج واللهب من غير دخان ولا مواد محترقة
﴿يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس فلا تنتصران﴾: شواظ من نار: لهب وحرارة النار: الطاقة الحرارية الصافية للنار. ونحاسٌ: ريح باردة جداً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "درجة اشتعال النار وما يكون منه مرتبة بحسب شدة النار وصفاء لهيبها"، وهي:
شَاظَ - يَشُوْظُ، لَهِبَ - يَلْهَبُ، سَجَرَ- يَسْجُرُ، شَهِبَ - يَشْهَبُ (شَهُبَ - يَشْهُبُ)، وَرِيَ - يَرِي (وَرَى - يَرِي)، دَخَنَ - يَدْخَنُ (دَخِنَ - يَدْخَنُ)
شواظ
 	﴿يا معشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان (33) فبأي آلاء ربكما تكذبان (34) يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس فلا تنتصران (35)﴾  الرحمن
مختارالصحاح
● [شوظ] ش و ظ: الشُّواظ بضم الشين وكسرها اللهب الذي لا دخان له
● [نحس] ن ح س: النَّحْسُ ضد السَّعد وقُرئ قوله تعالى ﴿في يوم نَحْسٍ﴾ على الصفة والإضافة أكثر وأجود وقد نَحِسَ الشيء من باب فهِم فهو نَحِسٌ بكسر الحاء ومنه قيل أَيام نَحِساتٌ و النُّحاسُ معروف و النُّحاسُ أيضا دُخان لا لهب فيه
معجم الفرائد القرآنية
ش و ظ
"شُوَاظٌ" في قوله تعالى :" يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلا تَنْتَصِرَانِ "(35) الرحمن .
الشُّواظ : اللهب بلا دخان .
الراغب
شوظ
الشواظ: اللهب الذي لا دخان فيه. قال تعالى: }شواظ من نار ونحاس{ [الرحمن/35].
ملخص اللسان
● - نحس
والنَّحْسُ: الغُبار. يقال: هاج النَّحْسُ أَي  الغبار؛ وقال الشاعر:  إِذا هاجَ نَحْسٌ ذو عَثانِينَ، والتَقَتْ  سَباريتُ أَغْفالٍ بها الآلُ يمضح  وقيل: النَّحْسُ الرِّيح ذات الغُبار، وقيل: الرِّيح أَيّاً كانت ، والنَّحْسُ: شدة البَرْد
والنِّحاسُ: ضَرْبٌ من الصُّفْر والآنية شديدُ الحمرة. والنُّحاس، بضم  النون: الدُّخانُ الذي لا لهب فيه.
النُّحاس  الدُّخان الذي يعلو وتَضْعُف حرارته ويخلص من اللهب. ابن بُزُرج: يقولون  النُّحاس، بالضم، الصُّفْر نفسه، والنِّحاس، مكسور، دخانه. وغيره يقول للدُّخان  نُحاسٌ.
ملخص اللسان
● - شوظ
1.     والشُّواظُ: اللَّهَب الذي لا دُخانَ فيه
2.     الشُّواظ  قِطْعة من نار ليس فيها نُحاس، وقيل: الشواظ لهب النار ولا يكون إِلا من  نار وشيءٍ آخر يَخْلِطُه؛
3.     يقال  لدُخان النار شُواظ وشِواظ ولحرّها شُواظ وشِواظ، وحرّ الشمس شُواظ، وأَصابني  شواظ من الشمس
لسان العرب
● - شوظ: الشَّواظُ والشُّواظُ: اللَّهَب الذي لا دُخانَ فيه؛ قال أُمية بن  خلف يهجو حسان بن ثابت، رضي اللّه عنه:  أَلَيْسَ أَبوك فينا كان قَيْناً،  لَدَى القَيْناتِ، فَسْلاً في الحِفاظِ؟  يَمانِيّاً يَظَلُّ يَشُدُّ كِيراً،  ويَنْفُخُ دائباً لَهَبَ الشُّواظِ  وقال رؤبة:  إِنّ لَهم من وَقْعِنا أَقْياظَا،  ونارَ حَرْبٍ تُسْعِرُ الشَّواظا  وفي التنزيل العزيز: يُرْسَل عليكما شُواظ من نار ونحاس؛ وقيل: الشُّواظ  قِطْعة من نار ليس فيها نُحاس، وقيل: الشواظ لهب النار ولا يكون إِلا من  نار وشيءٍ آخر يَخْلِطُه؛ قال الفراء: أَكثر القراء قرؤوا شُواظ، وكسر  الحسن الشين، كما قالوا لجماعة البقرِ صُوارٌ وصِوار. ابن شميل: يقال  لدُخان النار شُواظ وشِواظ ولحرّها شُواظ وشِواظ، وحرّ الشمس شُواظ، وأَصابني  شواظ من الشمس، واللّه أَعلم.
● - نحس: النَّحْسُ: الجهد والضُّر. والنَّحْسُ: خلاف السَّعْدِ من النجوم  وغيرها، والجمع أَنْحُسٌ ونُحوسٌ. ويوم ناحِسٌ ونَحْسٌ ونَحِسٌ ونَحِيسٌ  من أَيام نَواحِس ونَحْساتٍ ونَحِساتٍ، من جعله نعتاً ثقّله، ومن أَضاف  اليوم إِلى النَّحْسِ فبالتخفيف لا غير. ويوم نَحْسٌ وأَيام نَحْسٌ. وقرأَ  أَبو عمرو: فأَرسلنا عليهم ريحاً صرصراً في أَيام نَحْساتٍ؛ قال  الأَزهري: هي جمع أَيام نَحْسَة ثم نَحْسات جمع الجمع، وقرئت: في أَيام نَحِساتٍ،  وهي المشؤومات عليهم في الوجهين، والعرب تسمي الريح الباردة إِذا  دَبِرَتْ نَحْساً، وقرئ قوله تعالى: في يومٍ نَحْسٍ، على الصفة والإضافةُ  أَكثرُ وأَجودُ. وقد نَحِسَ الشيءُ، فهو نَحِسٌ أَيضاً؛ قال الشاعر:  أَبْلِغْ جُذاماً ولَخْماً أَنَّ إِخْوَتَهُمْ  طَيّاً وبَهْراءَ قَوْمٌ، نَصْرُهُمْ نَحِسُ  ومنه قيل: أَيام نَحِسات. والنَّحْسُ: الغُبار. يقال: هاج النَّحْسُ أَي  الغبار؛ وقال الشاعر:  إِذا هاجَ نَحْسٌ ذو عَثانِينَ، والتَقَتْ  سَباريتُ أَغْفالٍ بها الآلُ يمضح  وقيل: النَّحْسُ الرِّيح ذات الغُبار، وقيل: الرِّيح أَيّاً كانت؛  وأَنشد ابن الأَعرابي:  وفي شَمُولٍ عُرِّضتْ للنَّحْسِ  والنَّحْسُ: شدة البَرْد؛ حكاه الفارسي؛ وأَنشد لابن أَحمر:  كأَنَّ مُدامَةً عُرِضَتْ لِنَحْسٍ،  يُحِيلُ شَفِيفُها الماءَ الزُّلالا  وفسره الأَصمعي فقال: لِنَحْسٍ أَي وُضِعت في ريح فَبَرَدَت.  وشَفِيفُها: بَرْدها. ومعنى يُحِيل: يَصُب؛ يقول: بردها يصب الماء في الحلق ولولا  بردها لم يشرب الماء. والنِّحاسُ والنُّحاس: الطَّبيعة والأَصل  والخَلِيقَة. ونِحاسُ الرجل ونُحاسه: سَجِيَّته وطَبيعته. يقال: فلان كريم النِّحاس  والنُّحاس أَيضاً، بالضم، أَي كريم النِّجار؛ قال لبيد:  يا أُيُّها السَّائلُ عن نِحاسِي  قال النّحاس  (* هكذا بالأصل.):  وكَمْ فِينا، إِذا ما المَحْلُ أَبْدى  نِحاسَ القَوْمِ، من سَمْحٍ هَضُومِ  والنِّحاسُ: ضَرْبٌ من الصُّفْر والآنية شديدُ الحمرة. والنُّحاس، بضم  النون: الدُّخانُ الذي لا لهب فيه. وفي التنزيل: يُرْسَل عليكما شُواظٌ من  نار ونُحاس؛ قال الفراء: وقرئ ونِحاسٍ، قال: النُّحاسُ الدُّخان؛ قال  الجعدي:  يُضِيءُ كَضَوْء سِراجٍ السَّلِيـ  ـطِ لَمْ يَجْعَل اللَّهُ فيه نُحاسا  قال الأَزهري: وهو قول جميع المفسرين. وقال أَبو حنيفة: النُّحاس  الدُّخان الذي يعلو وتَضْعُف حرارته ويخلص من اللهب. ابن بُزُرج: يقولون  النُّحاس، بالضم، الصُّفْر نفسه، والنِّحاس، مكسور، دخانه. وغيره يقول للدُّخان  نُحاسٌ.  ونَحَّسَ الأَخْبار وتَنَحَّسَها واسْتَنْحَسَها: تَنَدَّسَها  وتَجَسَّسَها، واسْتَنْحَسَ عنها: طلبها وتَتَبَّعَها بالاستخبار، يكون ذلك سرّاً  وعلانية. وفي حديث بدر: فجعل يَتَنَحَّس الأَخبار أَي يَتَتَبَّع.  وتَنَحَّس النصارى: تركوا أَكل الحيوان؛ قال ابن دريد: هو عربي صحيح ولا أَدري  ما أَصله.
مقاييس اللغة:
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: }شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ{ [الرحمن 35].
القاموس المحيط:
الشُِّواظُ، كغُرابٍ وكِتابٍ لَهَبٌ لادُخانَ فيه، أو دُخانُ النارِ وحَرُّها، وحَرُّ الشمسِ، والصِّياحُ، وشِدَّةُ الغُلَّةِ، والمُشاتَمَةُ. وتَشاوظَا تَسابَّا.
تاج العروس:
ش و ظ
الشَّوَاظُ كغُرابٍ وكِتَابٍ : لَهَبٌ لا دُخانَ فِيهِ . وفي الصّحاح : لا دُخانَ لَهُ وأَنْشَدَ لأُمَيَّةَ بنِ خَلَفٍ يَهْجُو حَسّانَ بنَ ثابِتٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ :
أَلَيْسَ أَبُوكَ فِينَا كان قَيْناً ... لَدَى القَيْنَاتِ فِسْلاً في الحِفَاظِ
يَمَانِيَّاً يَظلُّ يَشُدُّ كِيراً ... ويَنْفخُ دَائِباً لَهَبَ الشُّواظِ وسيأْتي جَوَابُ حَسّانَ له في ع ك ظ . وقَرَأَ ابنُ كَثِيرٍ : " يُرْسِلُ عَلَيْكُمَا شِوَاظٌ " بكسر الشّين . قال الفَرَّاءُ : وهو مِثْل صُوَارٍ وصِوَارٍ لجَمَاعَةِ البَقَرِ . أَو الشّوَاظُ : دُخَانُ النّارِ وحَرُّها عن ابنِ شُمَيْل . قال : وحَرُّ الشَّمْسِ شُوَاظٌ أَيْضَاً . يُقَالُ : أَصَابَنِي شُوَاظٌ مِنَ الشَّمْسِ
وقالَ ابنُ عَبّادٍ : الشَّواظُ : الصِّيَاحُ وهو مَجَازٌ
قالَ : و الشَّوَاظُ : شِدَّةُ الغُلَّةِ وهُوَ مَجَازٌ أَيْضاً . وفي الأَسَاسِ : جَمَلٌ بِهِ شُوَاظٌ أَي هَيَمْانُ والشِّوَاظُ : المُشَاتَمَةُ . ويُقَالُ : تَشَاوَظَا إِذا تَسَابَّا كتَشَايَظَا
وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : شَاظَ به الغَضَبُ كشَاطَ . وشَاظَ به يَشُوظُ شَوْظاً إِذا سابًَّهُ وقَذَعهُ
وشَاظَتْ به شوْظَةٌ من مَرَضٍ أَي وَخْزَةٌ كما في العُبَاب

##### Türkçe

**شوظ**
**شَاظَ - يَشُوْظُ - شُوَاظ**
Cuma, 11 Şubat/Februari 2011 05:54 yazar: Administrator
**شَاظَ - يَشُوْظُ** + varlık: alevlenir: dumansız veya yanmış maddeler olmaksızın ısı ve alev saçar.
**شُوَاظ**: “**فـُعال**” vezni üzere: “**شَاظَ - يَشُوْظُ**”dan mübalağa ism-i fiili; âlet ismi: dumansız ve yanmış maddeler olmaksızın parıltıyı ve alevi doğuran şey.
﴿Size ateşten ve **نحاس**tan **شواظ** gönderilir de, yardım göremezsiniz﴾: ateşten **شواظ**: ateşin alevi ve harareti: ateşin saf ısıl enerjisi. Ve **نحاسٌ**: çok soğuk bir rüzgâr.
Ve lafız, “ateşin tutuşma derecesi ve ondan olan şeyin, ateşin şiddetine ve alevinin saflığına göre mertebe” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**شَاظَ - يَشُوْظُ**، **لَهِبَ - يَلْهَبُ**، **سَجَرَ- يَسْجُرُ**، **شَهِبَ - يَشْهَبُ** (**شَهُبَ - يَشْهُبُ**)، **وَرِيَ - يَرِي** (**وَرَى - يَرِي**)، **دَخَنَ - يَدْخَنُ** (**دَخِنَ - يَدْخَنُ**)

**شواظ**
﴿Ey cin ve insan topluluğu! Göklerin ve yerin uçlarından geçip gitmeye gücünüz yeterse geçip gidin; bir sultan olmaksızın geçip gidemezsiniz (33) O hâlde Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlarsınız? (34) Size ateşten **شواظ** ve **نحاس** gönderilir de, yardım göremezsiniz (35)﴾  **الرحمن**

مختارالصحاح
● [**شوظ**] ش و ظ: **الشُّواظ** şînin dammesi ve kesresiyle, dumanı olmayan alevdir.
● [**نحس**] ن ح س: **النَّحْسُ** **السَّعد**’ın zıddıdır; ve yüce sözü ﴿**في يوم نَحْسٍ**﴾ sıfat ve izafet üzere okunmuştur; daha çok ve daha iyidir. Ve şey, **فهِم** bâbından **نَحِسَ** olur; o hâlde o, hâ’nın kesresiyle **نَحِسٌ**dur; bundan dolayı **أَيام نَحِساتٌ** denilmiştir. Ve **النُّحاسُ** mâlumdur; ve **النُّحاسُ** ayrıca, içinde alev olmayan dumandır.

معجم الفرائد القرآنية
ش و ظ
Yüce sözü: “﴿**يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلا تَنْتَصِرَانِ**﴾”(35) **الرحمن**’da “**شُوَاظٌ**”.
**الشُّواظ**: dumansız alev.

الراغب
**شوظ**
**الشواظ**: içinde duman olmayan alev. Yüce Allah dedi ki: ﴿**شواظ من نار ونحاس**﴾ [**الرحمن**/35].

ملخص اللسان
● - **نحس**
Ve **النَّحْسُ**: tozdur. Denir ki: **هاج النَّحْسُ** yani toz kabardı; şair dedi ki:
إِذا هاجَ نَحْسٌ ذو عَثانِينَ، والتَقَتْ  سَباريتُ أَغْفالٍ بها الآلُ يمضح
Ve denildi: **النَّحْسُ** tozlu rüzgârdır; ve denildi: rüzgâr her ne olursa olsun; ve **النَّحْسُ**: soğuğun şiddetidir.
Ve **النِّحاسُ**: **الصُّفْر**dan bir tür ve kap-kacak; şiddetli kızıllıktadır. Ve **النُّحاس** (nûn’un dammesiyle): içinde alev olmayan dumandır.
**النُّحاس**: yükselen, harareti zayıflayan ve alevden arınıp ayrılan dumandır. İbn Buzurc: derler ki **النُّحاس** (damme ile) bizzat **الصُّفْر**ın kendisidir; **النِّحاس** (kesreli) onun dumanıdır. Başkası dumana **نُحاسٌ** der.

ملخص اللسان
● - **شوظ**
1. Ve **الشُّواظُ**: içinde duman olmayan alevdir.
2. **الشُّواظ**: içinde **نُحاس** bulunmayan ateşten bir parçadır; ve denildi: **الشواظ** ateşin alevdir ve ancak ateşten ve onu karıştıran başka bir şeyden olur.
3. Denir: ateşin dumanına **شُواظ** ve **شِواظ**; hararetine **شُواظ** ve **شِواظ**; güneşin harareti **شُواظ**tır; ve bana güneşten **شواظ** isabet etti.

لسان العرب
● - **شوظ**: **الشَّواظُ** ve **الشُّواظُ**: içinde duman olmayan alevdir; Ümeyye b. Halef, Allah ondan razı olsun, Hassân b. Sâbit’i hicvederek dedi ki:
أَلَيْسَ أَبوك فينا كان قَيْناً،  لَدَى القَيْناتِ، فَسْلاً في الحِفاظِ؟
يَمانِيّاً يَظَلُّ يَشُدُّ كِيراً،  ويَنْفُخُ دائباً لَهَبَ الشُّواظِ
Ve Rü’be dedi ki:
إِنّ لَهم من وَقْعِنا أَقْياظَا،  ونارَ حَرْبٍ تُسْعِرُ الشَّواظا
Ve aziz tenzilde: **يُرْسَل** size ikinize ateşten **شُواظ** ve **نحاس**; ve denildi: **الشُّواظ** içinde **نُحاس** bulunmayan ateşten bir parçadır; ve denildi: **الشواظ** ateşin alevdir ve ancak ateşten ve onu karıştıran başka bir şeyden olur. Ferrâ dedi ki: kurrânın çoğu **شُواظ** okudu; Hasan şîni kesreledi; tıpkı sığır topluluğu için **صُوارٌ** ve **صِوار** dedikleri gibi. İbn Şümeyl: denir ki ateşin dumanına **شُواظ** ve **شِواظ**, hararetine **شُواظ** ve **شِواظ**; güneşin harareti **شُواظ**tır; ve bana güneşten **شواظ** isabet etti; Allah daha iyi bilir.
● - **نحس**: **النَّحْسُ**: meşakkat ve zarar. Ve **النَّحْسُ**: yıldızlardan ve başkalarından **السَّعْدِ**’ın hilâfıdır; cem‘i **أَنْحُسٌ** ve **نُحوسٌ**dur. Ve **يوم** **ناحِسٌ** ve **نَحْسٌ** ve **نَحِسٌ** ve **نَحِيسٌ**, **أَيام** **نَواحِس** ve **نَحْساتٍ** ve **نَحِساتٍ**tandır; onu sıfat yapan ağırlaştırır; günü **النَّحْسِ**’a izafe ederse hafifletme dışında olmaz. Ve **يوم نَحْسٌ** ve **أَيام نَحْسٌ**. Ve Ebû Amr okudu: **فأَرسلنا عليهم ريحاً صرصراً في أَيام نَحْساتٍ**; Ezherî dedi ki: o, **أَيام نَحْسَة**’nin cem‘idir; sonra **نَحْسات** cem‘in cem‘idir; ve **في أَيام نَحِساتٍ** diye de okunmuştur; iki vecihte de onlar üzerine uğursuz olanlardır. Araplar, soğuk rüzgâr arkasından estiğinde ona **نَحْساً** adını verir; ve yüce sözü: **في يومٍ نَحْسٍ** sıfat üzere okunmuştur; izafet daha çok ve daha iyidir. Ve şey **نَحِسَ** olur; o da **نَحِسٌ**dur; şair dedi ki:
أَبْلِغْ جُذاماً ولَخْماً أَنَّ إِخْوَتَهُمْ  طَيّاً وبَهْراءَ قَوْمٌ، نَصْرُهُمْ نَحِسُ
Bundan dolayı **أَيام نَحِسات** denilmiştir. Ve **النَّحْسُ**: tozdur. Denir ki: **هاج النَّحْسُ** yani toz; şair dedi ki:
إِذا هاجَ نَحْسٌ ذو عَثانِينَ، والتَقَتْ  سَباريتُ أَغْفالٍ بها الآلُ يمضح
Ve denildi: **النَّحْسُ** tozlu rüzgârdır; ve denildi: rüzgâr her ne olursa olsun; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:
وفي شَمُولٍ عُرِّضتْ للنَّحْسِ
Ve **النَّحْسُ**: soğuğun şiddetidir; Fârisî bunu nakletti; ve İbn Ahmer’den şu beyit okundu:
كأَنَّ مُدامَةً عُرِضَتْ لِنَحْسٍ،  يُحِيلُ شَفِيفُها الماءَ الزُّلالا
Asma‘î onu şöyle açıkladı: **لِنَحْسٍ** yani bir rüzgâra konuldu da soğudu. Ve **شَفِيفُها**: onun soğuğudur. Ve **يُحِيل**’in manası: döker; der ki: onun soğuğu suyu boğaza döker; soğuğu olmasaydı su içilmezdi. Ve **النِّحاسُ** ve **النُّحاس**: tabiat, asıl ve yaratılıştır. Erkeğin **نِحاسُه** ve **نُحاسه**: seciyesi ve tabiatıdır. Denir: falan **كريم النِّحاس** ve **النُّحاس** da (damme ile) yani **كريم النِّجار**dır; Lebîd dedi ki:
يا أُيُّها السَّائلُ عن نِحاسِي
قال النّحاس  (* asılda böyle.):
وكَمْ فِينا، إِذا ما المَحْلُ أَبْدى  نِحاسَ القَوْمِ، من سَمْحٍ هَضُومِ
Ve **النِّحاسُ**: **الصُّفْر**dan bir tür ve kap-kacak; şiddetli kızıllıktadır. Ve **النُّحاس** (nûn’un dammesiyle): içinde alev olmayan dumandır. Ve tenzilde: **يُرْسَل** size ikinize ateşten **شُواظٌ** ve **نُحاس**; Ferrâ dedi ki: **ونِحاسٍ** diye de okunmuştur; dedi ki: **النُّحاسُ** dumandır; Ca‘dî dedi ki:
يُضِيءُ كَضَوْء سِراجٍ السَّلِيـ  ـطِ لَمْ يَجْعَل اللَّهُ فيه نُحاسا
Ezherî dedi ki: bu, bütün müfessirlerin sözüdür. Ebû Hanîfe dedi ki: **النُّحاس** yükselen, harareti zayıflayan ve alevden arınıp ayrılan dumandır. İbn Buzurc: derler ki **النُّحاس** (damme ile) bizzat **الصُّفْر**ın kendisidir; **النِّحاس** (kesreli) onun dumanıdır. Başkası dumana **نُحاسٌ** der. Ve **نَحَّسَ الأَخْبار** ve **تَنَحَّسَها** ve **اسْتَنْحَسَها**: onları yokladı ve araştırdı; ve **اسْتَنْحَسَ عنها**: onları istedi ve haber alma ile izini sürdü; bu gizlice ve açıktan olur. Bedir hadîsinde: **فجعل يَتَنَحَّس الأَخبار** yani iz sürüp takip eder oldu. Ve **تَنَحَّس النصارى**: hayvan yemeyi terk ettiler; İbn Düreyd dedi ki: o sahih Arapçadır; aslını bilmiyorum.

مقاييس اللغة:
(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir; **فالشوَاظ**: ateşten alevin **شُوَاظ**ıdır; onunla birlikte duman yoktur. Yüce Allah dedi ki: ﴿**شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ**﴾ [**الرحمن** 35].

القاموس المحيط:
**الشُِّواظُ**, **غُرابٍ** ve **كِتابٍ** gibi: içinde duman olmayan alev; yahut ateşin dumanı ve harareti; ve güneşin harareti; ve bağırış; ve şiddetli susuzluk; ve sövüşme. Ve **تَشاوظَا**: birbirlerine sövdüler.

تاج العروس:
ش و ظ
**الشَّوَاظُ** **غُرابٍ** ve **كِتَابٍ** gibi: içinde duman olmayan alevdir. Ve **الصّحاح**’ta: onun dumanı yoktur; ve Ümeyye b. Halef’ten, Allah ondan razı olsun, Hassân b. Sâbit’i hicvederek şu beyit nakledildi:
أَلَيْسَ أَبُوكَ فِينَا كان قَيْناً ... لَدَى القَيْنَاتِ فِسْلاً في الحِفَاظِ
يَمَانِيَّاً يَظلُّ يَشُدُّ كِيراً ... ويَنْفخُ دَائِباً لَهَبَ الشُّواظِ
Ve Hassân’ın ona cevabı **ع ك ظ**’da gelecektir. Ve İbn Kesîr okudu: “**يُرْسِلُ عَلَيْكُمَا شِوَاظٌ**” şînin kesresiyle. Ferrâ dedi ki: o, sığır topluluğu için **صُوَارٍ** ve **صِوَارٍ** gibidir. Yahut **الشّوَاظُ**: İbn Şümeyl’den, ateşin dumanı ve hararetidir. Dedi ki: güneşin harareti de **شُوَاظٌ**tur. Denilir: **أَصَابَنِي شُوَاظٌ مِنَ الشَّمْسِ**.
İbn Abbâd dedi ki: **الشَّواظُ**: bağırıştır; bu mecazdır.
Dedi ki: ve **الشَّوَاظُ**: şiddetli susuzluktur; bu da mecazdır. Ve **الأَسَاس**’ta: **جَمَلٌ بِهِ شُوَاظٌ** yani azgınlık. Ve **الشِّوَاظُ**: sövüşmedir. Denilir: **تَشَاوَظَا**; birbirlerine sövdüklerinde, **تَشَايَظَا** gibi.
Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: **شَاظَ** ona öfke, **شَاطَ** gibi. Ve **شَاظَ** ona **يَشُوظُ** **شَوْظاً**; ona sövdüğünde ve çirkin söz söylediğinde.
Ve **شَاظَتْ** ona hastalıktan bir **شوْظَةٌ** yani bir sızı, **العُبَاب**’da olduğu üzere.
