# شوق (ش-و-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - و - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والشين و"وايء" معهما
ق ش و، ش ق ء، و ق ش، ش و ق، و ش ق، ش ق و مستعملات قشو: قَشَوْتُ القضيب: خرطته، وأنا أقشُوه قَشْواً فأنا قاش وهو مَقشُوٍّ.
والقاشي: الفلس الرديء، لغة سوادية.
القَشْوُة: قفة يكون فيها طيب المرأة، وأنشد:
لها قَشوَةٌ فيها ملاب وزنبق		إذا عزب أسرى إليها تطيبا
وجمعها: قِشاءٌ وقَشَواتٌ.
شقأ: شَقَأ النابُ يَشقؤه شُقُوءاً وشَقْأ فهو شاقئ أي طلع حده، والمِشقاء: المِدرى. وشَقَأْتُ شعري: فرقته.
وقش: وقَيش وأقيش: اسم رجل.
شقو: يقال: شَقي شقاء وشِقوةً. والشِّقوُ: تأسس أصل الشَّقاء والشِقْوَةِ، كل قد قيل، وإنما صار ياء في شَقِي بالكسرة، وهما يشقيان، وهو في الأصل واو، وتظهر في الشَّقاوة، وتضمر في الشّقاء مدة لاحقة بالألف كذا، لأن الياء والواو إنما يظهران في الأسماء الممدودة. والشاقي من حيود الجبال: الطالع الطويل، ومع طوله أيسر صعوداً وأقدر مقعداً للإنسان، والجميع شاقيات وشَواقي.
شوق: الشِّوقُ: نزاع النفس، وشاقني حبها، وذكرها يشوقني، أي يهيج شَوْقي، فاشتقت.
وشَوَّقْتُ فلاناً: ذكرته الجنة والنار فاشتاقَ.
والشَّيِّقُ: سقع مستو دقيق في لهب الجبل، لا يستطاع ارتقاؤه.
والشَّيقُ: شعر ذنب الدابة، الواحدة شِيقةٌ.
وشق: الوَشيقُ: لحم يقدد حتى يقب وتذهب ندوته، وتقول: وشَقَتهُ أشِقُه شِقةً ووَشْقاً، واتَّشَقْتُه اتِّشاقاً، قال:
إذا عرضت منها كهاة سمينة		فلا تهدمنها واتَّشِقْ وتجبجب
وبه سمي الكلب واشِقاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve onlarla birlikte “**وايء**”
**ق ش و**، **ش ق ء**، **و ق ش**، **ش و ق**، **و ش ق**، **ش ق و** kullanımdadır: **قشو**: **قَشَوْتُ القضيب**: onu yonttum; ben onu **قَشْواً** yontarım; ben **قاش**ım ve o **مَقشُوٍّ**dur.
Ve **القاشي**: kötü **فلس** (para); **لغة سوادية** (Sevâd dili).
**القَشْوُة**: kadının güzel kokusunun içinde bulunduğu bir sepet; ve şu beyit okunmuştur:
لها **قَشوَةٌ** فيها ملاب وزنبق		إذا عزب أسرى إليها تطيبا
Onun çoğulu: **قِشاءٌ** ve **قَشَواتٌ**.

**شقأ**: **شَقَأ النابُ** onu **يَشقؤه** **شُقُوءاً** ve **شَقْأ**; o hâlde o **شاقئ**dir; yani ucu çıkmıştır. Ve **المِشقاء**: **المِدرى**. Ve **شَقَأْتُ شعري**: onu ayırdım.

**وقش**: ve **وقَيش** ve **أقيش**: bir adamın adıdır.

**شقو**: denir ki: **شَقي** **شقاء** ve **شِقوةً**. Ve **الشِّقوُ**: **الشَّقاء** ve **الشِقْوَةِ**nin aslı tesis edilmiştir; hepsi söylenmiştir; ancak **شَقِي**de kesre sebebiyle **ياء** olmuştur; ve “onlar ikisi bedbaht olur” (**وهما يشقيان**); ve o aslında **واو**dur; **الشَّقاوة**da ortaya çıkar; ve **الشّقاء**da, **الألف**e bitişik bir müddet boyunca gizlenir; böylece; çünkü **الياء** ve **الواو** ancak uzatılmış isimlerde ortaya çıkarlar. Ve dağların çıkıntılarından **الشاقي**: uzun çıkan (çıkıntı); ve uzunluğuyla beraber çıkılması daha kolay ve insan için oturak olarak daha elverişlidir; ve hepsi **شاقيات** ve **شَواقي**dir.

**شوق**: **الشِّوقُ**: nefsin çekişmesi. Ve **شاقني حبها**; ve onun anılması beni **يشوقني**; yani **شَوْقي**mi coşturur; böylece **اشتقت**.
Ve **شَوَّقْتُ فلاناً**: ona cennet ve cehennemi hatırlattım da **اشتاقَ**.
Ve **الشَّيِّقُ**: dağın alevinde düz, ince bir kaya çıkıntısı; ona tırmanmak mümkün olmaz.
Ve **الشَّيقُ**: binek hayvanının kuyruğunun kılı; tekili **شِيقةٌ**.

**وشق**: **الوَشيقُ**: et; kurutulur, ta ki sertleşsin ve ıslaklığı gitsin. Ve dersin ki: **وشَقَتهُ** onu **أشِقُه** **شِقةً** ve **وَشْقاً**; ve onu **اتَّشَقْتُه** **اتِّشاقاً**; dedi ki:
إذا عرضت منها كهاة سمينة		فلا تهدمنها واتَّشِقْ وتجبجب
Ve bununla köpek **واشِقاً** diye adlandırılmıştır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَوْقُ والاشْتِياقُ: نِزاع النفس إلى الشيء. يقال: شاقَني الشيء يَشوقُني، فهو شائِقٌ وأنا مَشوقٌ. وشَوَّقَني فَتَشَوَّقْتُ، إذا هَيَّجَ شَوْقَكَ.

##### Türkçe

**الشَوْقُ** ve **الاشْتِياقُ**: nefsin bir şeye çekişmesi. Denir ki: **شاقَني** şey **يَشوقُني**, o hâlde o **شائِقٌ**dur ve ben **مَشوقٌ**um. Ve **شَوَّقَني** de (denir), böylece **فَتَشَوَّقْتُ**; şayet senin **شَوْقَكَ**ını coşturduysa.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ش ( وايء )
قشا ، وقش ، وشق ، شقا ، شقأ ، شوق ، شيق .
قشا : قال الليث : قَشوْت القضيبَ ، أي : خَرطْته وأنا أَقْشُوه قَشْواً فأنا قاشٍ والمفعول مَقْشُوّ .
قال : والقاشر في كلام أهل السواد : الفَلْسُ الرَّديء .
أبو عبيد عن الأصمعيّ يقال : درهم قَشِيّ ، مِثل رجلٍ دَعِيّ .
قال الأصمعي : كأنَّه إعراب قاشي .
وقال الليث : القَشْوة : قُفّة يكون فيها طِيب المرأة .
وأنشد :
لها قَشْوةٌ فيها مَلابٌ وزَنْبَقٌ
إذا عَزَبٌ أَسرَى إليها تَطيَّبا
قلتُ : والقَشوة : شبه العَتِيدة المغشَّاة بجِلد ، وجمعُها قِشاء وقَشَوات .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَقشَى الرجُل : إذا افتقَر بعد غِنًى . وقال رجل دخل على معاويةَ فرأى في يَدِه لِياءً مُقَشًّى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : اللِّيا بالياء ،
واحدتُه لِياءة ، وهو اللّوبِياء واللُّوبياج .
قال : ويقال للصبيَّة المليحة : كأنَّها لِياءةٌ مَقْشُوّة .
وقال أبو عبيد : قال الفراء : المُقَشَّى هو المُقَشَّر ؛ يقال منه : قَشَوْتُ العَوْدَ وغيرَه : إذا قَشَرْتَه ، فهو مَقْشُوٌّ ، وقشَّيْتُه فهو مُقَشَّى .
وقال في اللِّياء نحو ما قال ابن الأعرابيّ .
ورَوَى أبو تراب عن أبي سعيدٍ الضّرير أنه قال : إنَّما هو اللِّباء الذي يُجعل في قِداد الجَدْي . وجعله تصحيفاً من المحدِّث .
وقال أبو سعيد : اللبأ : يُحلب في قداد ، وهي جلود صغار المعزى ثم يملّ في الملّة حتى يَيْبَس ويجمد ثم يخرج ويباع كأنه الجُبْن ، فإذا أراد الآكل أكله قَشَا عنه الإهابَ الذي طُبِخ فيه ، وهو جلدُ السَّخلة الذي جُعِل فيه .
قال أبو تراب : وقال غيره : هو اللِّياء بالياء ، وهو مِن نَبات اليَمَن ، وربَّما نَبَتَ بالحجاز في الخِصْب ، وهو في خِلْقَة البَصَلة وقَدْر الحِمَّصة ، وعليه قُشورٌ رِقاقٌ ، إلى السواد ما هو ، يُقْلَى ثم يُدْلَك بشيء خَشِنٍ كالمِسْح ونحوه فيخرج مِن قِشره فيؤكل بَحْتاً ، وربّما أكِل بالعَسَل وهو أبيض ، ومنهم من لا يَقْليه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَشَا : البُزَاق .
قال : والقَشْوة : حُقّةُ النُّفَساء .
وقال أبو عمرو : القَشْوانة : الدَّقيقة الضعيفة من النساء .
وقش : أخبرني المنذري عن أبي العباس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( دخلتُ الجنّة فسمِعتُ وَقْشاً خَلْفي ، فإذَا بِلال ) .
وقال مالك بن نويرة :
وكنت متى ألْقَ الجُهينيّ لم يزل
له وقَشٌ في داخل القلب واغرُ
يريد : حركة الحقد . وقد توقَّشَ زمعٌ في فؤادي : إذا تحرَّك .
وقال ذو الرمة :
فدع عنك الصّبا وعليك همّا
توقَّشَ في فؤادك واحتيالا
وقال :
تسمعُ للرِّيح بها أوقاشا
أي : أصواتاً .
قال ابن الأعرابيّ : يقال : سمَعت وَقْش فلان ، أي : حَركْتَه .
وأنشد :
لأخفافها بالليل وَقْشٌ كأنه
على الأرض تَرسَاف الظِباء السّوانِح
أبو عبيد عن أبي زيد : الوَقْشة والوقْش : الحركة .
أبو تُراب سمعتُ مبتكِراً يقول : الوَقَش .
والوَقَصُ : صغار الحطب الذي يُشَيّع به النار .
وشق : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه أُتِيَ بوشيقة يابسة من لحمِ صَيْد فقال : ( إني حَرامٌ ) .
قال أبو عبيد : الوَشيقة : اللّحمُ يؤخذ فيُغْلى إغلاءةً ويحمل في الأسفار ولا يُنضَج فيتهرّا . وزعم بعضهم أنه بمنزلة القَديد لا تَمَسُّه النار . يقال منه : قد وشَقْتُ اللحمَ أَشِقُه وَشْقاً ، واتّشَقَتْ اتِّشاقاً .
وأنشد :
إذا عَرَضتْ منها كَهاةٌ سَمِينَةٌ
فلا تُهْدِمنها واتَّشِقْ وتَجَبْجَبِ
عمرو عن أبيه : الوَشيق : القَدِيد وكذلك المُشنَّق .
وقال الليث : الوَشِيق : لحمٌ يُقَدَّد حتّى يَقِبَّ وتَذهب نُدُوّتُه ، ولذلك سُمِّي الكابي واشقاً ، اسمٌ له خاصّة .
وفي حديث حذيفة : أنَّ المسلمين أخطأوا بأبيه اليَمَانِ فتَواشَقُوه بأسيافهم ، أي : قطَّعوه كما يقطَّع اللحمُ إذا قُدّد .
شقا : قال الليث : يقال : شَقِيَ شَقاءً وشقاوة وشِقْوة .
وقال غيره : شاقَيْتُ فلاناً مُشاقاة : إذا عاشرتَه وعاشَرَك .
والشَّقاء : الشدّة والعُسْر ، وشاقيتُهُ ، أي : صابَرْتُه .
وقال الراجز :
إذا يُشاقِي الصّابراتِ لَم يَرِثّ
يَكادُ مِن ضَعْف القُوَى لا يَنْبعِثْ
يعني جَمَلاً يُصابِر الجَمالِ مَشْياً .
ويقال : شاقيتُ ذلك الأمرَ بمعنى عانَيتُه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالُواْ رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا ) ( المؤمنون : 106 ) ، وهي قراءة عاصم وأهلِ المدينة .
قال الفراء : وهي كثيرةٌ في الكلام . وقرأ ابن مسعود : ( شَقَاوَتَنا ) .
قال : وأنشدني أبو ثرْوان :
كلِّف مِن عَنائه وشِقْوتِهْ
بنتَ ثماني عَشْرةٍ من حجَّته
عمرو عن أبيه قال : المُشاقاة : المعالَجة في الحَرْب وغيرها .
شقأ : أبو زيد : شَقأَ النابُ تَشْقَأ شَقْأَ وشُقُوءاً : إذا طلعتْ ويقال : شَقأ رأسَه بالمُشْط شَقْئاً وشُقوءاً : إذا فَرّقه . قال : والمَشقأ : المَفرِق . والمِشقاء : المُشْط .
وقال الليث نحوه : قال : والمِشْقأة : المِدراة .
وقال ابن الأعرابيّ : المِشْقأ ، والمِشْقاء ،
والمِشْقَى مقصور غير مهموز : المُشْط .
أبو ترَاب عن الأصمعي : إبِلٌ شُوَيقِئة وشُويكئة حين يطلع نابُها ، مِن شقأ نابُهُ وشَكَأ وشاكَ أيضاً .
وأنشد :
شُوَيْقِيّة النابَيْنِ تَعدِلُ دَفَّها
بأفْتَلَ من سَعَدانة الزَّورِ بائنِ
وقال آخر :
على مستظَلاّت العُيون سَواهِمٍ
شُوَيْكِئةٍ يكْسُو بُراها لُغامُها
شوق : قال الليث : الشَّوْقُ يقال منه : شاقَني حُبُّها وذِكرُها يَشُوقُني ، أي : يَهيجُ شوقي . وقد اشتاق اشتياقاً .
أبو الهيثم فيما قرأت بخطّه لابن بُزُرج : شُقْتُ القِرْبَة أشُوقُها : نَصَبْتُها إلى الحائط ، فهي مَشوقةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الشَّوْق : حركة الهوى ، والشُّوَّق : العُشّاق .
يقال : شُقْ شُقْ : إذا أمرتَه أن يشوِّق إنساناً إلى الآخرة .
وقال الليث : الأُشَّق هو الأُشَّجُ ، وهو دواء كالصَّمغ ، دخيل في العربية .
شيق : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الشِّيق : الشّقّ في الجبل .
والشِّيقُ : ما حَدَث . والشِّيقُ : ما لم يَزَلْ . والشِّيق : رأس الأُدَاف . والشِّيق : شَعَر ذَنَب الفَرَس .
والشِّيق : ضَرْبٌ من السَّمَك .
وقال الليث : الشِّيق : شَعَر ذَنَب الدابة ، الواحدة شِيقَة .
والشِّيق : سُقْعٌ مستوٍ دقيق في لهِبْ الجبَل ، لا يستطاع ارتقاؤه .
وأنشد :
إحْلِيلُها شَقٌّ كشَقّ الشِّيقِ

##### Türkçe

ق ش ( **وايء** )
**قشا** , ve **وقش** , ve **وشق** , **شقا** , **شقأ** , **شوق** , **شيق** .

**قشا** : Leys dedi: “**قَشوْتُ القضيبَ**”, yani: onu yonttum; ben onu **قَشْواً** yontarım; ben **قاشٍ**’im, mef‘ûl ise **مَقْشُوّ**’dur.
Dedi: ve **القاشر** Irak sevâdı ehlinin sözünde: kötü **فَلْس**’tur.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: “**درهم قَشِيّ**” denir; “**رجلٍ دَعِيّ**” gibi.
Asma‘î dedi: sanki o, **قاشي**’nin i‘râbıdır.
Leys dedi: **القَشْوة**: kadının güzel kokusunun içinde bulunduğu bir sepet.
Ve inşâd etti:
لها **قَشْوةٌ** فيها مَلابٌ وزَنْبَقٌ
إذا عَزَبٌ أَسرَى إليها تَطيَّبا
Dedim: ve **القَشوة**: deriyle kaplanmış **العَتِيدة** benzeri; çoğulu **قِشاء** ve **قَشَوات**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَقشَى** adam: zenginlikten sonra fakirleştiği zaman. Ve bir adam Muâviye’nin yanına girdi de elinde **لِياءً مُقَشًّى** gördü.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللِّيا** **بالياء**,
tekili **لِياءة**’dir; o, **اللّوبِياء** ve **اللُّوبياج**’dır.
Dedi: ve güzel kıza: “sanki o **لِياءةٌ مَقْشُوّة**” denir.
Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ dedi: **المُقَشَّى** o, **المُقَشَّر**’dir; ondan: “**قَشَوْتُ العَوْدَ** ve başkasını” denir: onu soyduğum zaman; o hâlde o **مَقْشُوٌّ**’dur; ve “**قشَّيْتُه**” (derim), o hâlde o **مُقَشَّى**’dır.
Ve **اللِّياء** hakkında, İbnü’l-A‘râbî’nin dediğine benzerini söyledi.
Ebû Turâb, Ebû Sa‘îd ed-Darîr’den rivayet etti ki o dedi: ancak o, oğlağın **قِداد**’ında yapılan **اللِّباء**’dır. Ve onu muhaddisten bir tashîf kıldı.
Ebû Sa‘îd dedi: **اللبأ**: **قداد** içinde sağılır; o da küçük keçi derileridir; sonra **الملّة** içinde tuzlanır, ta ki kuruyup donar; sonra çıkarılır ve sanki peynir gibi satılır; yiyen onu yemek istediğinde, içinde pişirildiği **الإهاب**’ı ondan **قَشَا** eder (soyar); o, içine konulduğu oğlak derisidir.
Ebû Turâb dedi: ve başkası dedi: o, **اللِّياء** **بالياء**’dır; o, Yemen bitkisindendir; bazen bollukta Hicaz’da biter; yaratılışta soğan gibidir ve nohut kadardır; üzerinde ince kabuklar vardır, siyaha çalan bir şeydir; kavrulur, sonra **المِسْح** ve benzeri gibi kaba bir şeyle ovulur da kabuğundan çıkar, böylece katıksız yenir; bazen bal ile yenir; o beyazdır; onlardan kimi onu kavurmaz.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَشَا**: tükürük.
Dedi: ve **القَشْوة**: lohusanın kutusu.
Ebû Amr dedi: **القَشْوانة**: kadınlardan ince, zayıf olan.

**وقش** : Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o dedi: “( Cennete girdim de arkamda bir **وَقْشاً** işittim; bir de ne göreyim, Bilâl )”.
Mâlik b. Nuveyra dedi:
وكنت متى ألْقَ الجُهينيّ لم يزل
له **وقَشٌ** في داخل القلب واغرُ
Yani: kin hareketi. Ve “**توقَّشَ** bir şey kalbimde”: hareket ettiği zaman.
Zü’r-Rumme dedi:
فدع عنك الصّبا وعليك همّا
**توقَّشَ** في فؤادك واحتيالا
Ve dedi:
تسمعُ للرِّيح بها **أوقاشا**
Yani: sesler.
İbnü’l-A‘râbî dedi: “**سمَعت وَقْش فلان**” denir; yani: onun hareketini.
Ve inşâd etti:
لأخفافها بالليل **وَقْشٌ** كأنه
على الأرض تَرسَاف الظِباء السّوانِح
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَقْشة** ve **الوقْش**: hareket.
Ebû Turâb: erken kalkmış birinin “**الوَقَش**” dediğini işittim.
Ve **الوَقَصُ**: ateşin onunla tutuşturulduğu küçük odun parçaları.

**وشق** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki ona av etinden kuru bir **وشيقة** getirildi de dedi: “( Ben haramım )”.
Ebû Ubeyd dedi: **الوَشيقة**: et; alınır da bir kaynatılış kaynatılır, yolculuklarda taşınır; pişirilmez de lif lif olur. Bazıları onun, ateşin dokunmadığı **القَديد** menzilesinde olduğunu ileri sürdü. Ondan: “**وشَقْتُ اللحمَ** **أَشِقُه** **وَشْقاً**” denir; ve “**اتّشَقَتْ** **اتِّشاقاً**”.
Ve inşâd etti:
إذا عَرَضتْ منها كَهاةٌ سَمِينَةٌ
فلا تُهْدِمنها **واتَّشِقْ** وتَجَبْجَبِ
Amr, babasından: **الوَشيق**: **القَدِيد**; ve كذلك **المُشنَّق**.
Leys dedi: **الوَشِيق**: et; kurutulur, ta ki büzüşsün ve ıslaklığı gitsin; bundan dolayı **الكابي**’ye **واشقاً** denildi; ona mahsus bir isimdir.
Huzeyfe hadîsinde: Müslümanlar babası **اليَمَانِ** hakkında yanıldılar da onu kılıçlarıyla **تَواشَقُوه**; yani: onu, et kurutulduğunda parçalandığı gibi parçaladılar.

**شقا** : Leys dedi: “**شَقِيَ** **شَقاءً** ve **شقاوة** ve **شِقْوة**” denir.
Başkası dedi: “**شاقَيْتُ** falancayı **مُشاقاة**” (derim): onunla düşüp kalktığın ve o da seninle düşüp kalktığı zaman.
Ve **الشَّقاء**: şiddet ve zorluk; ve “**شاقيتُهُ**”, yani: ona sabrettim.
Recez söyleyen dedi:
إذا يُشاقِي الصّابراتِ لَم يَرِثّ
يَكادُ مِن ضَعْف القُوَى لا يَنْبعِثْ
Yani: yürüyüşte develere sabreden bir deve.
Ve “**شاقيتُ** o işi” denir, “ona katlandım” mânasında.
Allah azze ve celle dedi: ( **قَالُواْ رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا** ) (Mü’minûn: 106); bu, Âsım’ın ve Medine ehlinin kıraatidir.
Ferrâ dedi: o, الكلام’da çoktur. İbn Mes‘ûd okudu: ( **شَقَاوَتَنا** ).
Dedi: ve Ebû Sırvân bana inşâd etti:
كلِّف مِن عَنائه **وشِقْوتِهْ**
بنتَ ثماني عَشْرةٍ من حجَّته
Amr, babasından dedi: **المُشاقاة**: savaşta ve başkasında uğraşma.

**شقأ** : Ebû Zeyd: **شَقأَ** azı dişi **تَشْقَأ** **شَقْأَ** ve **شُقُوءاً**: çıktığı zaman. Ve “başını tarakla **شَقأ** etti” denir, **شَقْئاً** ve **شُقوءاً**: onu ayırdığı zaman. Dedi: ve **المَشقأ**: ayırma yeri. Ve **المِشقاء**: tarak.
Leys de onun benzerini söyledi: dedi: ve **المِشْقأة**: **المِدراة**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِشْقأ** ve **المِشْقاء**,
ve hemzesiz, maksûr **المِشْقَى**: tarak.
Ebû Turâb, Asma‘î’den: azı dişi çıktığı vakit **إبِلٌ شُوَيقِئة** ve **شُويكئة**; “azı dişi çıktı”dan: **شقأ نابُهُ** ve **شَكَأ** ve ayrıca **شاكَ**.
Ve inşâd etti:
شُوَيْقِيّة النابَيْنِ تَعدِلُ دَفَّها
بأفْتَلَ من سَعَدانة الزَّورِ بائنِ
Bir başkası dedi:
على مستظَلاّت العُيون سَواهِمٍ
شُوَيْكِئةٍ يكْسُو بُراها لُغامُها

**شوق** : Leys dedi: **الشَّوْقُ**; ondan: “onun sevgisi ve anılması beni **شاقَني**; beni **يَشُوقُني**” denir; yani: şevkimi coşturur. Ve **اشتاق** etti, **اشتياقاً**.
Ebû’l-Heysem, İbn Büzürc’ün hattıyla okuduklarımda: “**شُقْتُ القِرْبَة** **أشُوقُها**”: onu duvara doğru diktim; o hâlde o **مَشوقةٌ**’dur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّوْق**: hevanın hareketi; ve **الشُّوَّق**: âşıklar.
“**شُقْ شُقْ**” denir: birine, bir insanı âhirete karşı şevklendirmesini emrettiğin zaman.
Leys dedi: **الأُشَّق** o, **الأُشَّجُ**’dir; o, zamk gibi bir ilaçtır; Arapçaya dâhildir.

**شيق** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشِّيق**: dağdaki yarık.
Ve **الشِّيقُ**: olan şey. Ve **الشِّيقُ**: hiç kesilmemiş olan şey. Ve **الشِّيق**: **الأُدَاف**’ın başı. Ve **الشِّيق**: at kuyruğunun kılı.
Ve **الشِّيق**: balıktan bir tür.
Leys dedi: **الشِّيق**: binek hayvanının kuyruğunun kılı; teki **شِيقَة**.
Ve **الشِّيق**: dağın alevinde düz, ince bir yarıntı; ona tırmanmak mümkün olmaz.
Ve inşâd etti:
إحْلِيلُها شَقٌّ كشَقّ **الشِّيقِ**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.

(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(**باب الشين والواو وما يثلثهما**)

(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء** hafif/kolay işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsüdür. Dedi ki:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ

Ve bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın çoğuludur; o, baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar/uzuvların uç kısımlarıdır; ve öldürücü yer olmayan her şeydir. Ve her hafif iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, tâbi‘ (itbâ‘)da derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntüdür. Ve denir: Avı attım da onu **أَشْوَيْتُهُ**, yani onun **شَواهُ**’unu isabet ettirdiğin zaman; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin artığıdır; tekili **شَوِيَّة**’dir; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan bir parça gibi. Ve denir: Maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve bizim şüphe etmediğimiz: **الشِّواء** bunundan türemiştir; çünkü pişirildiği zaman sanki horlanmış olur. Eğer bir söyleyen derse: O hâlde, tencerede pişirildiği ve kebap yapıldığı([4]) zaman **شِواءٌ** olması gerekir; çünkü horlanmıştır. Ona denildi: Biz, Arapların söylediğini illetlendiririz; ta ki onu, üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: Eti **شَوَيتُ**; **شَيَّاً** (pişirme) ile; ve onu **اشتويتُهُ**; ben **مشتوٍ**’yüm. Şair dedi:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *

Ve denir: Et **انْشَوَى**. Dedi ki:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا

Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma/geride bırakma yahut onun mânâsındadır([7]); öyle ki bazısı der: Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى**, yani bıraktı. Dedi ki:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])
yani onun artığı yoktur. Asıl, bizim temellendirdiğimize döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: Şeyi **شُبْتُ**; onu **أشوبُه**; **شَوباً** (karıştırma). Dil ehli dedi: Bal **شَوباً** diye adlandırıldı; çünkü onların yanında, diğer içecekler için bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: Onun yanında ne **شوبٌ** var ne **رَوب**. İşte **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş süttür.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])

(**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: birincisi bir şeyi ortaya koymak, onu izhar etmek ve arz etmektir; ikincisi bir şeyi almaktır.
Birincisi: onların sözü: **شُرت** [**الدَّابّة**([10])] **شَوْراً**, onu arz ettiğin zaman. Ve bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: “إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير العِثار”.
Dil ehlinden bazısı, onların “**شَوّرَ بِهِ**” (onu utandırdı) sözünde dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci/avret yeridir. Ve bundan onların sözü: Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın. Dedi: Sanki onun “**شَوّر به**” sözüyle muradı: onun **شواره**’unu açığa çıkardı da utandı. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyasıdır da. Eğer sahih ise, o hâlde, korunandan olduğu içindir; nitekim erkek, yanındakini koruduğu gibi onu korur.
Diğer bâb: onların sözü: Balı **شُرْت**; onu **أَشُوره**. Bir topluluk **أَشَرْت** (balı) câiz gördü; ve şu sözü delil getirdiler:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])
[Ve Asma‘î dedi: Ancak o, izâfet üzere “ماذيِّ مَشارِ”dır]([13]). Dedi: ve **المَشار**: ondan balın sağılacağı kovan/arı yuvasıdır.
Dil ehlinden bazısı dedi: Bu bâbdandır: İşimde falanla **شاورتُ**. Dedi: O, balı **شَوْر**’dan türemiştir([14]); sanki danışan, görüşü başkasından alır.
Dediler: Ve bundan türeyenlerdendir: deve hakkında onların sözü: O **مُستشِير**’dir; o, gebe olanı gebe olmayandan bilen devedir. Ve şu recezi okudu:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])
Ve denir: Bilakis o, semizdir.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bakmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve **أشوسُ** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: O [**الذي**([16])] gözlerini küçültür ve göz kapaklarını birbirine yaklaştırır.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyi sarsmaya ve ovmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوْص**; o, misvakla diş fırçalamaktır. Hadiste: “Onun, misvakla ağzını **يَشُوص** ettiği” (vardır). İmru’ul-Kays dedi:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])
Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve denir: Şey’i **شاص**, onu sarstığı zaman. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir hak üzere olmaksızın ve sağlam basmaksızın yürüyüp gitmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan onların sözü: **جَرى شَوطاً**; yani salıverilmişçe/serbestçe. Ve onlar, pencereden eve giren ışığa: **شَوط باطلٍ** derler. Fakihlerden bazısı, “Ev’i (Kâbe’yi) **أشواطاً** tavaf etti” denmesini kerih görürdü; ve derdi: **الشَّوط** bâtıldır; Ev’i tavaf ise kalıcı salih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**; dumansız, ateşten alevin **شُواظ**’ıdır. Yüce Allah dedi: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [er-Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılmaya ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, görünmeye ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: Dağ keçileri **تَشَوَّفَت**, dağların sığınaklarına yükseldikleri zaman. Sonra buna hamledildi ve ondan türetildi: Falan, şeye **تشوَّفَ**, ona meylettiği/ona uzandığı zaman; sonra bir şeyi cilalamaya **شَوف** denildi. Dersin: Onu **شُفْتُه**; onu **أشوفُهُ**; **شَوفاً**. Ve **المَشُوف**: cilalanmış olandır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Antere onun hakkında der:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
Ancak ona **شَوفاً** denildi; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar/ayrılır. Ve bundan denir: Kadın **تشوَّفَت**, süslendiği zaman. Ve denir: **الجَمل المَشُوف**: kızgın (deve)dir. Dedi:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
Bir topluluk beyitte dedi ki: Ancak o, **المَسُوف** (س ile)dir; o, develerin onu **تَسوفُه** ettiği, yani onu kokladığı aygırdır([21]). Ve denir: Falan **اشتافَ**, uzanıp baktığı zaman. Ve şeye **أشافَ**, ona vefâ edip (tamamlayıp) üzerine yükseldiği zaman. Bundan öncü birliğe **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına/tutunmasına delâlet eder. Denir: Kazığı, yani **الوتِد**’i **شُقتُ الطُّنُب**; ve o ipin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir. Sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin şeye çekişidir. Ve denir: O beni **شاقَنِي**; beni **يَشُوقُني**; bu da ancak *sevgi alâkasından dolayı olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan: **الشَّوك**; o, bilinen (dikendir). Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve denir: Diken beni **شاكَني**. Ve falanı **أَشَكْتُ**, ona dikenle eziyet ettiğin zaman. Ve yavru kuş **شوَّكَ**, tüy bitirdiği zaman([23]). Ve bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, savaş şiddetidir. Ve denir: **جاء بالشَّوك والشَّجر**([24]); yani çokluk sayısıyla. Ve denir: **بُرْدةٌ شَوكاء**; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi ki: kaba dokumalı olandır. Ve denir: Kadının memesi **شَوَّكَ**, dikilip ucunun sivrildiği zaman. Ve denir: Deve **شوَّك**, köpekdişleri uzadığı zaman.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: Terazi **شالَ**, kefelerinden biri yükseldiği zaman. Ve şeyi **أَشَلْت**: onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselip çekilenlerdir; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**. Bir topluluk, **شَوّالاً**’ın bununla adlandırıldığını; çünkü develerin kuyruk kaldırdığı vakte rastladığını iddia etti. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve denir: Kavim, savaşta silahla **تشاوَلَ** etti; bu, her birinin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince, ona **شَولاً** denir; çünkü o vakit hafifler ve yükselmesi ve gitmesi çabuk olur. Dedi:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
Ve hizmette hafif (çabuk) olana, hizmetçi olarak **شَوِلاً** denir; kalkıp giriştiği işte çabuk yükselmesi sebebiyle.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: birisi yaratılış çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.
Birincisi **الشَّوَه**: yaratılış çirkinliğidir; denir: **شاهَت الوجوه**; yani çirkinleşti. Allah onu **شوَّهه**; o da **مشوَّه**’tir. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve dedi: “**شاهت الوُجوه**”. **الفرس الشَّوهاء** ise, başında uzunluk olan attır.
Diğer asla gelince: Dediler: **رجل شائِهُ البصر**, görmesi keskin olduğu zaman. Ve **شاهِي البَصَر** da denir; sanki kalb (harflerin yer değiştirmesi)dendir. Ve **الأشْوَه** denir: insanlara göz (nazar) ile isabet eden. Ve derler: “**لا تَشَوَّه عَلَيَّ**”([27]); “ne güzelsin” dediği zaman; yani gözünle bana isabet etme.
Bâbdan şâz olanlardan: **الشَّاة**. Dediler: Onun yapısının aslı bundandır; denir: Bir koyunu **تشوَّهْت**; yani onu aldım.

---------------------
([1]) Lisân (شوا) ve el-Muḫaṣṣaṣ (14: 29/ 15: 166) ve el-Beyân (3: 342)’dan tekmiledir.
([2]) el-Cemhere (3: 430).
([3]) **الشواية**; **الشين**’in harekelerinin üçlenmesiyle.
([4]) **قدر**: tencerede pişirdi. **كبب**: kebap yaptı; o, kızartılmış etten bir türdür; **الطباهجة** diye bilinir. Asılda: “كتب”; tahriftir.
([5]) Beyit Lebîd’indir; Dîvân’ında 12 (1881 baskı) ve Lisân (شرا). Sadrı: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) Asılda: “فلما انشوى”; doğrusu el-Mucmel ve Lisân’dandır.
([7]) el-Mucmel’de: “وفي معناها”.
([8]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; Dîvân’ında 163; Lisân (شوا)’da nisbesiz okuttu. Asılda: “الذي لا شوى”; doğrusu el-Mucmel ve Lisân ve Dîvân’dandır.
([9]) Lisân (شوذ)’da okuttu; dedi: “Ve o, Tağlib’in sadakalarına tayin edilmişti.” Ve onu şu sözüyle takip etti: “Maksadı: benden sana ne kadar uzun bir **غَيّ** (sapıklık)!” Asılda: “غيك عني”.
([10]) Tekmile el-Mucmel’dendir.
([11]) Bu **الشوار**, **الشين**’in üç harekesiyle.
([12]) Adî b. Zeyd’indir; Lisân (شور، أذن)’de “في سماع” rivayetiyle.
([13]) Tekmile el-Mucmel’dendir. Benzeri Lisân’dadır.
([14]) Asılda: “شوار العسل”; tahriftir.
([15]) Lisân (شور)’da recezdir.
([16]) Tekmile el-Mucmel’dendir.
([17]) Şeyi **ماص**; onu **يموصه**: onu yıkadı.
([18]) el-Mucmel’de: “**الشوع**: **شجر البان**”. Lisân’da: “**الشوع** (ضم ile): **شجر البان**; o da dağlıktır.”
([19]) Antere’nin Muallaka’sındandır; sadrı: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *.
([20]) Beyit Lebîd’indir; Dîvân’ında 88 (1880 baskı) ve Lisân (شوف). Sadrı: * بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) Asılda: “تسوقه الإبل أي تشبه”; tahriftir.
([22]) Ve **وشاكة** da.
([23]) Böylece el-Mucmel’dedir; Lisân’da: “**وشوك الفرخ تشويكا**: tüylerinin uçları çıktı.”
([24]) Bu ibare aynen el-Mucmel’dedir; Lisân ve Kâmûs’ta zikredilmedi. Zemahşerî onu Esâsü’l-Belâğa’da zikretti.
([25]) Lisân’da: “**وشولة وشوالة**: akrep; ona özel isimdir.”
([26]) A‘şâ’nındır; Dîvân’ında 26 ve Lisân (شول). Tamamı:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
([27]) **تشوه** yani **تتشوه**; iki **تاء**’dan birinin hazfiyle; asılda ve el-Mucmel’de böyle ضبط edildi. Ve ayrıca **لا تشوه** de denir; **التشويه**’dendir; Lisân’da olduğu gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ق
شقتني إليك وشوقتني واشتقت إليك واشتقتك وبرح بي الشوق وبلغت مني الأشواق وما أشوقني إليك‏.‏
وقلب شيق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ شقت الطنب إلى الوتد‏:‏ نطته به‏.‏

##### Türkçe

ش و ق
**شقتني** sana doğru ve **شوقتني** beni özletti ve **اشتقت إليك** sana özledim ve **اشتقتك** seni özledim ve **برح بي الشوق** özlem beni şiddetle etkiledi ve **بلغت مني الأشواق** özlemler benden (bana) ulaştı ve **ما أشوقني إليك** sana karşı beni ne kadar özlemli kılıyor!
Ve **قلب شيق**: özlemli bir kalp.
Mecazdan: **شقت الطنب إلى الوتد**: onu onunla (kazıkla) bağladı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّوْقُ والاشْتياقُ: نِزاعُ النفس إلى الشيء، والجمع أَشْواقٌ، شاقَ إليه شَوْقاً وتَشَوَّق واشتاقَ اشْتياقاً. والشَّوْقُ: حركة الهوى. والشُّوق: العُشّاق. ويقال: شُقْ شُقْ إذا أَمرته أَن يُشَوِّقَ إنساناً إلى الآخرة. ويقال: شاقَني الشيءُ يَشُوقُني، فهو شائِقٌ وأنا مَشوقٌ؛ وقوله:
يا دارَ سَلمى بِدَكادِيك البُرَقْ،
صَبْراً فقد هَيَّجْتِ شَوقَ المُشْتَئِقْ
إنما أَراد المشتاق فأَبدل الألف همزة، قال سيبويه: همز ما ليس بمهموز ضرورة، وقال ابن جني: القول عندي أَنه اضطر إلى حركة الألف التي قبل القاف من المُشتاق لأنها تقابل لام مستفعلن، فلما حركها انقلبت همزة إلا أَنه اختار لها الكسر لأنه أَراد الكسرة التي كانت في الواو التي انقلبت الألف عنها، وذلك أنه مُفْتَعِلن من الشَّوْق، وأصله مُشْتَوِق ثم قلبت الواو ألفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها، فلما احتاج إلى حركة الألف حركها بمثل الكسرة التي كانت في الواو هي أصل الألف. وشاقَني شَوْقاً وشَوَّقَنى: هاجني فَتَشوَّقْت إذا هَيَّجَ شَوقَك، ويقال منه: شاقَني حُسْنُها وذِكْرُها يَشُوقني أي هيّج شَوْقي؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: إلى ظُعُنٍ للمالكيّة غُدْوةً،
فيا لَكَ مِنْ مَرْأَى أَشاقَ وأَبعدا
فسره فقال: معناه وجدناه شائقاً بعيداً. وشاقَ الطُّنُبَ إلى الوتد شَوْقاً: مدَّه إليه فأَوثقه به. ابن بزرج: شُقْتُ القربة أَشُوقُها نَصَبْتُها مُسْنَدة إلى الحائط، فهي مَشُوقة.
والشِّيقُ والشِّيَاقُ: كالنِّياط انقلبت الواو فيها ياء للكسرة. ورجل أَشْوَقُ: طويل.

##### Türkçe

**الشَّوْقُ** ve **الاشْتياقُ**: nefsin şeye doğru çekişmesi; çoğulu **أَشْواقٌ**’dur. **شاقَ** ona **شَوْقاً**; ve **تَشَوَّق** ve **اشتاقَ** **اشْتياقاً**. Ve **الشَّوْقُ**: hevânın hareketi. Ve **الشُّوق**: âşıklar. Ve denilir: **شُقْ شُقْ**; ona, bir insanı âhirete doğru şevklendirmesini emrettiğin zaman. Ve denilir: **شاقَني** şey **يَشُوقُني**; o hâlde o **شائِقٌ**’tir ve ben **مَشوقٌ**’um;

ve onun sözü:
يا دارَ سَلمى بِدَكادِيك البُرَقْ،
صَبْراً فقد هَيَّجْتِ شَوقَ المُشْتَئِقْ

Ancak **المشتاق**’ı kastetti; sonra elifi hemzeye çevirdi. Sîbeveyh dedi: hemzeli olmayanı hemzelemek zarurettir. İbn Cinnî dedi: söz bence şudur ki, **المُشتاق**’tan olan kâftan önceki elifin harekesine muztar kaldı; çünkü o, **مستفعلن**’in lâmına karşılık gelir. Onu harekelediği vakit hemzeye dönüştü; ancak ona kesreyi seçti; çünkü elife dönüşmüş olan vâvda bulunan kesreyi kastetti; zira o, **الشَّوْق**’tan **مُفْتَعِلن**’dir; aslı **مُشْتَوِق** idi; sonra vâv, hareketli olması ve öncesinin fethalı olması sebebiyle elife çevrildi. Elifin harekesine ihtiyaç duyunca, onu, elfin aslı olan vâvda bulunan kesrenin benzeriyle harekeledi.

Ve **شاقَني** **شَوْقاً** ve **شَوَّقَنى**: beni coşturdu; böylece **فَتَشوَّقْت**; şevkini coşturduğu zaman. Ve ondan denilir: **شاقَني** onun güzelliği ve onun zikri **يَشُوقني**; yani şevkimi coşturdu;

ve onun sözü; İbnü’l-A‘râbî onu rivayet etti:
إلى ظُعُنٍ للمالكيّة غُدْوةً،
فيا لَكَ مِنْ مَرْأَى أَشاقَ وأَبعدا

Onu açıkladı da dedi ki: mânâsı, onu şevk verici, uzak bulduk demektir.

Ve **شاقَ** ipi kazığa doğru **شَوْقاً**: onu ona doğru çekti de onunla onu sağlamlaştırdı.

İbn Büzerc: **شُقْتُ** kırbayı **أَشُوقُها**: onu, duvara dayalı olarak diktiğimdir; o hâlde o **مَشُوقة**’dur.

Ve **الشِّيقُ** ve **الشِّيَاقُ**: **النِّياط** gibidir; kesre sebebiyle içlerinde vâv yâ’ya dönmüştür.

Ve **أَشْوَقُ** adam: uzun.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ق * * الشَّوْقُ * و * الاشْتِياقُ * نزاع النفس إلى الشيء يقال * شاقَهُ * الشيء من باب قال فهو * شائِقٌ * وذلك * مَشُوقٌ * و * شَوَّقَهُ فَتَشَوَّقَ * أي هيج شوقه

##### Türkçe

* ش و ق * * **الشَّوْقُ** * ve * **الاشْتِياقُ** *: nefsin bir şeye çekişmesi; denilir ki: şey onu * **شاقَهُ** * (قال bâbından), o hâlde o * **شائِقٌ** *dur; ve bu * **مَشُوقٌ** *tur. Ve * **شَوَّقَهُ فَتَشَوَّقَ** *: yani onun şevkini coşturdu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشوق: نزاع النفس إلى الشيء بالاشتياق، يقال: برح بي الشوق. وقال ابن الأعرابي: الشوق: حركة الهوى ج: أشواق يقال: بلغت مني الأشواق. وقد شاقني حبها شوقا، وكذلك ذكرها وحسنها: هاجني فهو شائق، وذلك مشوق ، قال لبيد -رضي الله عنه-:
  شاقتك ظعن الحي حين تحملوا                      فتكنسوا قطنا تصر خيامهـا كشوقني تشويقا، أي: هيج شوقي. والشوق بالضم: العشاق عن ابن الأعرابي، وهو جمع شائق. وأيضا جمع الأشوق بمعنى الطويل، كما سيأتي قريبا للمصنف. وقال الليث: الشوق: مثل النوط، يقال: شاق الطنب إلى الوتد يشوقه شوقا: إذا ناطه به، أي: شده وأوثقه به، ونقله الزمخشري أيضا، وهو مجاز. وقال ابن بزرج: شاق القربة شوقا نصبها مسندة إلى الحائط، وهي مشوقة وهو مجاز. ويونس بن أحمد بن شوقة الأندلسي بضم الشين، كما ضبطه الحافظ روى عنه ابن شق الليل كما في التبصير. وشق شق فلانا بالضم شوقه إلى الآخرة، ونص ابن الأعرابي: إذا أمرته أن يشوق إنسانا إلى الآخرة. والأشوق: الطويل من الرجال، نقله ابن دريد، قال: وليس بثبت. وقال الليث: الشياق، ككتاب: الذي يمد به الشيء ليشد إلى شيء كالنياط، انقلبت الواو فيها ياء للكسرة. والشيق ككيس: المشتاق وأصله شيوق، على فيعل. واشتاقه، واشتاق إليه بمعنى واحد، يتعدى بالحرف تارة، وبنفسه أخرى، وأما قول الشاعر:
  يا دار سلمى بد كاديك البرق
  صبرا فقد هيجت شوق المشتئق إنما أراد المشتاق، فأبدل الألف همزة، قال سيبويه: همز ما ليس بمهموز ضرورة . وتشوق الرجل أظهره أي: الشوق تكلفا.
 ومما يستدرك عليه: أشاقه: وجده شائقا، وأنشد ابن الأعرابي:
  إلى ظعن للمالكـية غـدوة                      فيالك من مرأى أشاق وأبعدا فسره فقال: معناه وجدناه شائقا. والتشوق: مطاوع شاقه، وشوقه، فتشوق. والشيق، بالكسر: الشياق، وأصله شوق. وقال الليث: التشويق من القراءة والقصص، كقولك شوقنا يا فلان، أي: اذكر الجنة وما فيها بقصص أو قراءة لعلنا نشتاق إليها، فنعمل لها. وأم شوق العبدية، روى عنها مسلم ابن إبراهيم. وما أشوقني إليك. وشوق، بالفتح: موضع بالحجاز، وقيل: جبل.

##### Türkçe

**الشوق**: nefsin, iştiyak ile şeye doğru çekişmesi; denilir: “Bende **الشوق** şiddetlendi.” İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشوق**: hevânın hareketidir; çoğulu: **أشواق**; denilir: “Benden **الأشواق** (iştiyaklar) nihayete vardı.” Ve “Onun sevgisi beni **شوقا** ile **شاقني** kıldı”; yine onun anılması ve güzelliği (de böyledir): beni coşturdu; o hâlde o **شائق**tir; ve bu **مشوق**tur. Lebîd -Allah ondan razı olsun- dedi:
  “Seni, kavmin göçleri, yüklendikleri vakit iştiyaklandırdı;
  sonra pamukları süpürürler; çadırları onu sıkar;
  beni de **تشويقا** ile **شوقني** ettiği gibi”; yani: iştiyakımı coşturdu. Ve **الشوق** (ضم ile): âşıklar; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o, **شائق**in cem‘idir. Ve ayrıca, “uzun” mânasında **الأشوق**un cem‘idir; musannif için az sonra geleceği üzere. Leys dedi: **الشوق**: **النوط** gibidir; denilir: “**شاق** ipi kazığa, onu **شوقا** ile **يشوقه**”: eğer onu ona asarsa; yani: onu ona bağladı ve onu onunla sağlamlaştırdı; Zemahşerî de onu nakletti; ve o mecazdır. İbn Büzerc dedi: “**شاق** kırbayı **شوقا**”: onu duvara dayalı olarak dikti; ve o **مشوقة**dir; ve o mecazdır. Ve Yûnus b. Ahmed b. **شوقة** el-Endelüsî, şînin dammesiyle; hâfızın ضبط ettiği üzere; ondan İbn Şakkı’l-Leyl rivayet etti; **التبصير**’de olduğu gibi. Ve “**شق** falanı” (ضم ile): onu âhirete **شوقه** etti; ve İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: “Eğer sen ona, bir insanı âhirete **يشوق** etmeni emredersen.” **الأشوق**: erkeklerden uzun olan; İbn Düreyd nakletti; dedi: “Sabit değildir.” Leys dedi: **الشياق**, **كتاب** vezninde: bir şeyi bir şeye bağlamak için onunla uzatılan şey; **النياط** gibi; içindeki vav, kesre sebebiyle yâ’ya döndü. Ve **الشيق**, **كيس** vezninde: iştiyak duyan; aslı **شيوق**tur; **فيعل** üzere. Ve “**اشتاقه**” ve “**اشتاق إليه**” bir mânadadır; bazen harf ile, bazen de bizzat kendisiyle müteaddî olur. Şairin sözüne gelince:
  “Ey Selmâ’nın yurdu, şimşek sana göründü;
  sabret; çünkü **شوق**u, **المشتئق**in (iştiyakını) coşturdu.”
  O ancak **المشتاق**ı kastetti; sonra elifi hemzeye بدل etti. Sîbeveyh dedi: “Hemzeli olmayanı hemzelemek zarurettir.” Ve “**تشوق** الرجل”: onu (yani) **الشوق**u tekellüf ile izhar etti.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**أشاقه**”: onu **شائق** buldu. İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşad etti:
  “Mâlikiyye’ye ait göçlere bir sabahleyin;
  ne hoş bir manzara ki **أشاق** ve daha uzak kıldı.”
  Onu tefsir etti ve dedi: mânası: onu **شائق** bulduk. Ve **التشوق**: “**شاقه**”ın ve “**شوقه**”un mutâvaatı; böylece “**تشوق**”. Ve **الشيق**, kesre ile: **الشياق**; aslı **شوق**tur. Leys dedi: **التشويق**, kıraat ve kıssalardandır; senin “Bize **شوقنا** et ey falan” sözün gibi; yani: bize cennet ve içindekileri kıssalarla yahut kıraatle zikret; umulur ki ona **نشتاق** ederiz de onun için amel ederiz. Ve Ümmü **شوق** el-‘Abdiyye; ondan Müslim b. İbrâhîm rivayet etti. “Beni sana ne kadar **أشوقني**!” Ve **شوق**, فتح ile: Hicaz’da bir yer; ve denildi: bir dağ.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَاقَنِى
1 شَاقَنِى ذ , (S, Msb, K,) aor. يَشُوقُنِى, (S, Msb,) inf. n. شَوْقٌ; (Msb, TA;) and ↓ شَوَّقَنِى, (S, Msb, * K,) inf. n. تَشْوِيقٌ; (TA;) It (a thing, S and Msb in relation to the former verb, or the love of a female, K, and the mention of her, and her beauty, TA, or the latter verb is said of a man, Msb,) excited my desire, or the yearning or longing of my soul. (S, Msb, * K * TA.) [Hence,] one says, شُقْ شُقْ فُلَانًا, meaning Render thou desirous, render thou desirous, such a one (↓ شَوِّقْهُ) for the ultimate abode or ultimate state of existence in the world to come (اـِلَى الآخِرَةِ). (IAar, K, TA. [See also 2.]) ― -b2- And شاق الطُّنُبَ اـِلَى الوَتِدِ, (K,) aor. يَشُوقُهُ, inf. n. شَوْقٌ, (TA,) (tropical:) He tied, and made fast, the tent-rope to the tent-peg; (K, TA;) as also شاقه having for its inf. n. شَيْقٌ; (TA in art. شيق;) like نَاطَهُ بِهِ, inf. n. نَوْطٌ: mentioned also by Z. (TA.) ― -b3- And شاق القِرْبَةَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He set up the water-skin, leaning it against the wall: (K, TA:) mentioned by Ibn-Buzurj. (TA.)

2 شَوَّقَ see above, in two places. A poet says, (O,) a man of the tribe of Kelb, (Ham pp. 145 et seq.,)
وَحَنَّتْ نَاقَتِى طَرَبًا وَشَوْقًا
اـِلَى مَنْ بِالحَنِينِ تُشَوِّقِينِى
[And my she-camel uttered a yearning cry, by reason of lively emotion, and desire; whereupon I said, For whom, by the yearning cry, dost thou render me desirous?]: تُشَوِّقِينِى being for تُشَوِّقِينَنِى. (O, and Ham p. 146, q. v.) Lth says that التَّشْوِيقُ in relation to reading or recitation [of the Kur-لn], and [sacred] narratives, is as when one says, شَوِّقْنَا يَا فُلَانُ [lit. Do thou render us desirous, O such a one], meaning do thou mention [to us] Paradise and what is therein, by narratives, or reading or recitation; may-be we shall become desirous of it, and therefore work for it. (O, TA.)

اشاقهُ
4 اشاقهُ ذ signifies وَجَدَهُ شَائِقًا [app. meaning, عَاشِقًا, i. e. He found him to be an excessive, or attached, or admiring, lover]. (IAar, * TA.) ― -b2- One says also, مَا أَشْوَقَنِى اـِلَيْكَ [How great is my desire, or the yearning or longing of my soul, for thee!]. (TA.)

تشوّق
5 تشوّق ذ He was, or became, excited by desire, or yearning or longing of the soul; quasi-pass. of شَوَّقَهُ (S, TA) and شَاقَهُ. (TA.) See also 8. ― -b2- And (TA) He showed, or made a show of, (O, K, TA,) and affected, (O,) or affecting, (K, TA,) desire, or a yearning or longing of the soul. (O, K, TA.)

اشتاق اـِلَيْهِ
8 اشتاق اـِلَيْهِ ذ , (MA, O, Msb, K,) and اشتاقهُ, both signifying the same, (MA, O, K,) as also اـِليه ↓ تشوّق, i. e. He was, or became, desirous of it; or affected with desire for it; (MA;) [or he yearned or longed for it in his soul; for] اِشْتِيَاقٌ is syn. with شَوْقٌ, (q. v.) as expl. below. (S.)

شَوْقٌ
شَوْقٌ ذ Desire, or yearning or longing of the soul, (S, O, Msb, K,) اـِلَى شَىْءٍ for a thing; (S, Msb;) as also ↓ اِشْتِيَاقٌ: (S:) [or] the motion of love: (IAar, O, K:) pl. أَشْوَاقٌ. (K.) One says, بَرَّحَ بِى الشَّوْقُ [Desire, &c., distressed me]: and بَلَغَتْ مِنِّى الأَشْوَاقُ [meaning in like manner Desires, &c., distressed me]. (TA.) بَنَاتُ الشَّوْقِ means (assumed tropical:) The effects of الشوق [or desire, &c.]. (Ham p. 539.) -A2- Also inf. n. of 1 [q. v.]. (Msb, TA.)

شِيقٌ
شِيقٌ ذ : see what next follows.

شِيَاقٌ
شِيَاقٌ ذ (assumed tropical:) The thing with which a thing is extended in order to its being tied to a thing; (O, K;) like نِيَاطٌ; (S in art. شيق, O, TA;) originally. شِوَاقٌ: and ↓ شِيقٌ, originally شِوْقٌ, signifies the same. (TA.)

شَائِقٌ
شَائِقٌ ذ Exciting one's desire, or the yearning or longing of the soul of a person. (S, TA.) ― -b2- Also [a possessive epithet, meaning ذُو شَوْقٍ. And hence,] An excessive, or attached, or admiring, lover; syn. عَاشِقٌ; and so ↓ مَشُوقٌ: (Har, p. 142:) or ↓ the latter signifies one whose desire, or yearning or longing of the soul, is excited: (S, TA:) the former is sing. of شُوقٌ, (TA,) which is syn. with عُشَّاقٌ [pl. of عَاشقٌِ] (IAar, O, K, TA) as well as pl. of أَشْوَقُ. (K.)

شَيِّقٌ
شَيِّقٌ ذ i. q. ↓ مُشْتَاقٌ [i. e. Desirous, or yearning or longing in the soul]: (O, Msb, K:) or i. q. مَشُوقٌ [q. v. voce شَائِقٌ, in two places]: (JK:) originally شَيْوِقٌ, of the measure فَيْعِلٌ. (O, TA.)

شَوَّاقٌ
شَوَّاقٌ ذ [Very desirous; or desiring, or yearning or longing, in the soul, much]. (JK and Msb voce تَوَّاقٌ.)

أَشْوَقُ
أَشْوَقُ ذ Tall; (IDrd, O, K;) applied to a man; but not of established authority: (IDrd, O:) pl. شُوقٌ. (K.)

مَشُوقٌ
مَشُوقٌ ذ : see شَائِقٌ, in two places. ― -b2- قِرْبَةٌ مَشُوقَةٌ (tropical:) A water-skin set up, leaned against a wall. (Ibn-Buzurj, O, K, TA.)

مُشْتَاقٌ
مُشْتَاقٌ ذ : see شَيِّقٌ. المُشْتَأَق (so in the S,) or المُشْتَئِق, because مُشْتَاقٌ is originally مُشْتَوِقٌ, of the measure مُفْتَعِلٌ, (O,) is used by poetic license for مُشْتَاق, (S, O,) as Sb says; (S;) for the poet, requiring to make the last letter but one movent, makes it so by the original vowel. (O.)

##### Türkçe

**شَاقَنِى**
1 **شَاقَنِى** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘i **يَشُوقُنِى**, (S, Msb,) mastar ismi **شَوْقٌ**; (Msb, TA;) ve ↓ **شَوَّقَنِى**, (S, Msb, * K,) mastar ismi **تَشْوِيقٌ**; (TA;) O (bir şey; S ve Msb’de önceki fiile nispetle; yahut bir kadının sevgisi; K; ve onun anılması ve güzelliği; TA; yahut sonraki fiil bir adam hakkında söylenir; Msb) benim arzumı, yahut nefsimin özlemini/hasretini harekete geçirdi. (S, Msb, * K * TA.) [Bundan dolayı,] denir ki: **شُقْ شُقْ فُلَانًا**, mânâsı: Sen arzulandır, sen arzulandır, falanı (↓ **شَوِّقْهُ**) âhirete (اـِلَى الآخِرَةِ) (son menzile yahut varlığın son hâline, gelecek dünyadaki) karşı. (IAar, K, TA. [2’ye de bak.]) ― -b2- Ve **شاق الطُّنُبَ اـِلَى الوَتِدِ**, (K,) muzâri‘i **يَشُوقُهُ**, mastar ismi **شَوْقٌ**, (TA,) (mecazen:) O, çadır ipini kazığa bağladı ve sağlamlaştırdı; (K, TA;) bunun gibi **شاقه** de, mastarı **شَيْقٌ** olmak üzere; (TA, madde **شيق**’te;) **نَاطَهُ بِهِ**, mastarı **نَوْطٌ** gibi: Z tarafından da zikredilmiştir. (TA.) ― -b3- Ve **شاق القِرْبَةَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (mecazen:) O, su tulumunu dikti, onu duvara dayayarak: (K, TA:) İbn-Buzurj tarafından zikredilmiştir. (TA.)

2 **شَوَّقَ** yukarıya bak, iki yerde. Bir şair der ki, (O,) Kelb kabilesinden bir adam, (Ham s. 145 ve devamı,)
وَحَنَّتْ نَاقَتِى طَرَبًا وَشَوْقًا
اـِلَى مَنْ بِالحَنِينِ تُشَوِّقِينِى
[Ve dişi devem, canlı coşku ve arzu sebebiyle inleyerek özlem sesi çıkardı; bunun üzerine ben dedim: Kime, bu inleyişle, beni arzulandırıyorsun?]: **تُشَوِّقِينِى**, **تُشَوِّقِينَنِى** yerinedir. (O, ve Ham s. 146, oraya bak.) Lth der ki: okuma yahut tilâvet [Kur’ân’ın], ve [mukaddes] kıssalar hakkında **التَّشْوِيقُ**, bir kimsenin “**شَوِّقْنَا يَا فُلَانُ** [lafzen: Bizi arzulandır, ey falan]” demesi gibidir; mânâsı: kıssalarla, yahut okuma yahut tilâvetle, Cenneti ve onda olanı [bize] an; belki ona karşı arzu duyarız ve bu sebeple onun için amel ederiz. (O, TA.)

**اشاقهُ**
4 **اشاقهُ** ذ **وَجَدَهُ شَائِقًا** mânâsınadır [görünüşe göre mânâ: **عَاشِقًا**, yani: Onu aşırı, yahut bağlı, yahut hayran bir âşık buldu]. (IAar, * TA.) ― -b2- Yine denir: **مَا أَشْوَقَنِى اـِلَيْكَ** [Sana karşı arzum, yahut nefsimin özlemi/hasreti ne kadar büyüktür!]. (TA.)

**تشوّق**
5 **تشوّق** ذ O, arzu ile, yahut nefsin özlemi/hasreti ile heyecanlandı, yahut öyle oldu; **شَوَّقَهُ**’nun (S, TA) ve **شَاقَهُ**’nun (TA) kısmen edilgenidir. 8’e de bak. ― -b2- Ve (TA) o, arzu yahut nefsin özlemi/hasretini gösterdi, yahut gösteriş yaptı, (O, K, TA,) ve onu yapmacık olarak yaptı, (O,) yahut yapmacık yaparak, (K, TA,).

**اشتاق اـِلَيْهِ**
8 **اشتاق اـِلَيْهِ** ذ , (MA, O, Msb, K,) ve **اشتاقهُ**, ikisi de aynı mânâda, (MA, O, K,) bunun gibi اـِليه ↓ **تشوّق**, yani: O, onu arzuladı, yahut ona karşı arzu ile etkilendi; (MA;) [yahut nefsinde ona özlem/hasret duydu; zira] **اِشْتِيَاقٌ**, aşağıda açıklandığı üzere, (S,) **شَوْقٌ** ile eşanlamlıdır, (ona bak).

**شَوْقٌ**
**شَوْقٌ** ذ Bir şeye (اـِلَى شَىْءٍ) karşı arzu, yahut nefsin özlemi/hasreti, (S, O, Msb, K); (S, Msb;) bunun gibi ↓ **اِشْتِيَاقٌ**: (S:) [yahut] sevginin hareketi: (IAar, O, K:) çoğulu **أَشْوَاقٌ**. (K.) Denir: **بَرَّحَ بِى الشَّوْقُ** [Arzu vb. beni bunaltıp yıprattı]: ve **بَلَغَتْ مِنِّى الأَشْوَاقُ** [benzer mânâda: Arzular vb. beni bunaltıp yıprattı]. (TA.) **بَنَاتُ الشَّوْقِ** (mecazen varsayılan:) **الشوق**’un [yahut arzu vb.’nin] آثارları demektir. (Ham s. 539.) -A2- Ayrıca 1’in mastar ismidir [ona bak]. (Msb, TA.)

**شِيقٌ**
**شِيقٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**شِيَاقٌ**
**شِيَاقٌ** ذ (mecazen varsayılan:) Bir şeyin, bir şeye bağlanması için, onunla uzatıldığı şey; (O, K;) **نِيَاطٌ** gibi; (S, madde **شيق**’te, O, TA;) aslında **شِوَاقٌ**: ve ↓ **شِيقٌ**, aslında **شِوْقٌ**, aynı mânâya gelir. (TA.)

**شَائِقٌ**
**شَائِقٌ** ذ Bir kimsenin arzusunu, yahut nefsinin özlemini/hasretini harekete geçirici. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca [izafet sıfatı olarak, **ذُو شَوْقٍ** mânâsında. Ve bundan dolayı,] aşırı, yahut bağlı, yahut hayran bir âşık; eşanlamlısı **عَاشِقٌ**; ve böylece ↓ **مَشُوقٌ**: (Har, s. 142:) yahut ↓ ikincisi, arzusu yahut nefsinin özlemi/hasreti harekete geçirilmiş olan kimse demektir: (S, TA:) birincisi, **شُوقٌ**’un tekilidir, (TA,) ki o, **عُشَّاقٌ** [**عَاشقٌ**’ın çoğulu] ile eşanlamlıdır (IAar, O, K, TA) ve ayrıca **أَشْوَقُ**’un çoğuludur. (K.)

**شَيِّقٌ**
**شَيِّقٌ** ذ ↓ **مُشْتَاقٌ** ile aynı mânâdadır [yani: arzulayan, yahut nefsinde özlem/hasret duyan]: (O, Msb, K:) yahut **مَشُوقٌ** ile aynı mânâdadır [iki yerde **شَائِقٌ** maddesinde ona bak]: (JK:) aslında **شَيْوِقٌ**, vezni **فَيْعِلٌ** üzeredir. (O, TA.)

**شَوَّاقٌ**
**شَوَّاقٌ** ذ [Çok arzulayan; yahut nefsinde çok arzu eden, yahut özlem/hasret duyan]. (JK ve Msb, madde **تَوَّاقٌ**’ta.)

**أَشْوَقُ**
**أَشْوَقُ** ذ Uzun boylu; (IDrd, O, K;) bir erkeğe uygulanır; fakat yerleşik otoriteye sahip değildir: (IDrd, O:) çoğulu **شُوقٌ**. (K.)

**مَشُوقٌ**
**مَشُوقٌ** ذ : iki yerde **شَائِقٌ**’e bak. ― -b2- **قِرْبَةٌ مَشُوقَةٌ** (mecazen:) Duvara dayalı olarak dikilmiş bir su tulumu. (İbn-Buzurj, O, K, TA.)

**مُشْتَاقٌ**
**مُشْتَاقٌ** ذ : **شَيِّقٌ**’e bak. **المُشْتَأَق** (S’de böyle,) yahut **المُشْتَئِق**, çünkü **مُشْتَاقٌ** aslında **مُشْتَوِقٌ**’dur, vezni **مُفْتَعِلٌ** üzeredir, (O,) şiir zaruretiyle **مُشْتَاق** yerine kullanılır, (S, O,) Sb’nin dediği gibi; (S;) zira şair, sondan bir önceki harfi harekeli kılmaya ihtiyaç duyduğunda, onu aslî hareke ile öyle kılar. (O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَاقَ
شَاقَ ( w )  U ( n. ac. شَوْق 1 ),
a.  [ acc &  Ila ], Made to desire, long for.

b.  [ acc &  Ila ], Fastened, tied to.

شَوَّقَ
شَوَّقَ II ,
a.  see I (a) .

تَشَوَّقَ
تَشَوَّقَ V
a.  [ Ila ], Desired, yearned, longed for.

اِشْتَوَقَ
اِشْتَوَقَ VIII
a.  [ acc. or Ila ],  see V .

شَوْق
شَوْق [ 1 ] , ( pl. أَشْوَاْق 38 ),
a.  Desire, yearning, longing.

أَشْوَق
أَشْوَق [ 14 ] , ( pl. شُوْق 3 ),
a.  Tall.

شَائِق
شَائِق ( 21 ],
a.  Attached, admiring, fond ( louer )

b.  Love-inspiring.

شَيِّق
شَيِّق [ 25I ],
a.  see N. P. VIII .

مُشْتَاق
مُشْتَاق [ N. P.
a.  VIII], Desirous, longing, eager.

##### Türkçe

شَاقَ
شَاقَ ( w ) U ( n. ac. **شَوْق** 1 ),
a. [ acc & Ila ], Arzulattı, özletti.

b. [ acc & Ila ], Bağladı, bağ ile bağladı.

شَوَّقَ
شَوَّقَ II ,
a. I (a)’ya bak.

تَشَوَّقَ
تَشَوَّقَ V
a. [ Ila ], Arzuladı, özledi, hasret çekti.

اِشْتَوَقَ
اِشْتَوَقَ VIII
a. [ acc. or Ila ], V’ye bak.

شَوْق
**شَوْق** [ 1 ] , ( pl. **أَشْوَاْق** 38 ),
a. Arzu, özlem, hasret.

أَشْوَق
**أَشْوَق** [ 14 ] , ( pl. **شُوْق** 3 ),
a. Uzun boylu.

شَائِق
**شَائِق** ( 21 ],
a. Bağlı, hayran, düşkün ( louer )

b. Sevgi uyandırıcı.

شَيِّق
**شَيِّق** [ 25I ],
a. N. P. VIII’e bak.

مُشْتَاق
**مُشْتَاق** [ N. P.
a. VIII], Arzulayan, özleyen, istekli.
