# شوق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شوق

الشوق: نزاع النفس إلى الشيء بالاشتياق، يقال: برح بي الشوق. وقال ابن الأعرابي: الشوق: حركة الهوى ج: أشواق يقال: بلغت مني الأشواق. وقد شاقني حبها شوقا، وكذلك ذكرها وحسنها: هاجني فهو شائق، وذلك مشوق ، قال لبيد -رضي الله عنه-:
  شاقتك ظعن الحي حين تحملوا                      فتكنسوا قطنا تصر خيامهـا كشوقني تشويقا، أي: هيج شوقي. والشوق بالضم: العشاق عن ابن الأعرابي، وهو جمع شائق. وأيضا جمع الأشوق بمعنى الطويل، كما سيأتي قريبا للمصنف. وقال الليث: الشوق: مثل النوط، يقال: شاق الطنب إلى الوتد يشوقه شوقا: إذا ناطه به، أي: شده وأوثقه به، ونقله الزمخشري أيضا، وهو مجاز. وقال ابن بزرج: شاق القربة شوقا نصبها مسندة إلى الحائط، وهي مشوقة وهو مجاز. ويونس بن أحمد بن شوقة الأندلسي بضم الشين، كما ضبطه الحافظ روى عنه ابن شق الليل كما في التبصير. وشق شق فلانا بالضم شوقه إلى الآخرة، ونص ابن الأعرابي: إذا أمرته أن يشوق إنسانا إلى الآخرة. والأشوق: الطويل من الرجال، نقله ابن دريد، قال: وليس بثبت. وقال الليث: الشياق، ككتاب: الذي يمد به الشيء ليشد إلى شيء كالنياط، انقلبت الواو فيها ياء للكسرة. والشيق ككيس: المشتاق وأصله شيوق، على فيعل. واشتاقه، واشتاق إليه بمعنى واحد، يتعدى بالحرف تارة، وبنفسه أخرى، وأما قول الشاعر:
  يا دار سلمى بد كاديك البرق
  صبرا فقد هيجت شوق المشتئق إنما أراد المشتاق، فأبدل الألف همزة، قال سيبويه: همز ما ليس بمهموز ضرورة . وتشوق الرجل أظهره أي: الشوق تكلفا.
 ومما يستدرك عليه: أشاقه: وجده شائقا، وأنشد ابن الأعرابي:
  إلى ظعن للمالكـية غـدوة                      فيالك من مرأى أشاق وأبعدا فسره فقال: معناه وجدناه شائقا. والتشوق: مطاوع شاقه، وشوقه، فتشوق. والشيق، بالكسر: الشياق، وأصله شوق. وقال الليث: التشويق من القراءة والقصص، كقولك شوقنا يا فلان، أي: اذكر الجنة وما فيها بقصص أو قراءة لعلنا نشتاق إليها، فنعمل لها. وأم شوق العبدية، روى عنها مسلم ابن إبراهيم. وما أشوقني إليك. وشوق، بالفتح: موضع بالحجاز، وقيل: جبل.

### Türkçe

**الشوق**: nefsin, iştiyak ile şeye doğru çekişmesi; denilir: “Bende **الشوق** şiddetlendi.” İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشوق**: hevânın hareketidir; çoğulu: **أشواق**; denilir: “Benden **الأشواق** (iştiyaklar) nihayete vardı.” Ve “Onun sevgisi beni **شوقا** ile **شاقني** kıldı”; yine onun anılması ve güzelliği (de böyledir): beni coşturdu; o hâlde o **شائق**tir; ve bu **مشوق**tur. Lebîd -Allah ondan razı olsun- dedi:
  “Seni, kavmin göçleri, yüklendikleri vakit iştiyaklandırdı;
  sonra pamukları süpürürler; çadırları onu sıkar;
  beni de **تشويقا** ile **شوقني** ettiği gibi”; yani: iştiyakımı coşturdu. Ve **الشوق** (ضم ile): âşıklar; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o, **شائق**in cem‘idir. Ve ayrıca, “uzun” mânasında **الأشوق**un cem‘idir; musannif için az sonra geleceği üzere. Leys dedi: **الشوق**: **النوط** gibidir; denilir: “**شاق** ipi kazığa, onu **شوقا** ile **يشوقه**”: eğer onu ona asarsa; yani: onu ona bağladı ve onu onunla sağlamlaştırdı; Zemahşerî de onu nakletti; ve o mecazdır. İbn Büzerc dedi: “**شاق** kırbayı **شوقا**”: onu duvara dayalı olarak dikti; ve o **مشوقة**dir; ve o mecazdır. Ve Yûnus b. Ahmed b. **شوقة** el-Endelüsî, şînin dammesiyle; hâfızın ضبط ettiği üzere; ondan İbn Şakkı’l-Leyl rivayet etti; **التبصير**’de olduğu gibi. Ve “**شق** falanı” (ضم ile): onu âhirete **شوقه** etti; ve İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: “Eğer sen ona, bir insanı âhirete **يشوق** etmeni emredersen.” **الأشوق**: erkeklerden uzun olan; İbn Düreyd nakletti; dedi: “Sabit değildir.” Leys dedi: **الشياق**, **كتاب** vezninde: bir şeyi bir şeye bağlamak için onunla uzatılan şey; **النياط** gibi; içindeki vav, kesre sebebiyle yâ’ya döndü. Ve **الشيق**, **كيس** vezninde: iştiyak duyan; aslı **شيوق**tur; **فيعل** üzere. Ve “**اشتاقه**” ve “**اشتاق إليه**” bir mânadadır; bazen harf ile, bazen de bizzat kendisiyle müteaddî olur. Şairin sözüne gelince:
  “Ey Selmâ’nın yurdu, şimşek sana göründü;
  sabret; çünkü **شوق**u, **المشتئق**in (iştiyakını) coşturdu.”
  O ancak **المشتاق**ı kastetti; sonra elifi hemzeye بدل etti. Sîbeveyh dedi: “Hemzeli olmayanı hemzelemek zarurettir.” Ve “**تشوق** الرجل”: onu (yani) **الشوق**u tekellüf ile izhar etti.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**أشاقه**”: onu **شائق** buldu. İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşad etti:
  “Mâlikiyye’ye ait göçlere bir sabahleyin;
  ne hoş bir manzara ki **أشاق** ve daha uzak kıldı.”
  Onu tefsir etti ve dedi: mânası: onu **شائق** bulduk. Ve **التشوق**: “**شاقه**”ın ve “**شوقه**”un mutâvaatı; böylece “**تشوق**”. Ve **الشيق**, kesre ile: **الشياق**; aslı **شوق**tur. Leys dedi: **التشويق**, kıraat ve kıssalardandır; senin “Bize **شوقنا** et ey falan” sözün gibi; yani: bize cennet ve içindekileri kıssalarla yahut kıraatle zikret; umulur ki ona **نشتاق** ederiz de onun için amel ederiz. Ve Ümmü **شوق** el-‘Abdiyye; ondan Müslim b. İbrâhîm rivayet etti. “Beni sana ne kadar **أشوقني**!” Ve **شوق**, فتح ile: Hicaz’da bir yer; ve denildi: bir dağ.
