# شول (ش-و-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - و - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين واللام و و ا ي ء معهما
ش ل و، ش و ل، و ش ل، ش ل ي، أ ش ل مستعملات
شلو:
الشَّلو: الجسد والجلدُ من كلِّ شيءٍ والشَّلو: العضو، وفي الحديث: "ائتني يشلوها الأيمن" والشَّلية: البقيّة من المال.
شول:
الشَّول: الإبل إذا شولت فلزقت بُطونها بظهورها. وشالتِ الناقةُ بذنبها: رفعته، وكل شيء مرتفع فهو شائل.
وشال الميزانُ: ارتفعت إحدى كفَّتيه، والعقربُ شائلةٌ بذنبها، قال:
كذنب العقرب شوالٌ علق
ويقال القوم إذا خفَّوا ومضو: شالت نعامتهم.
والشَّول من النوق: التي نقصت ألبانها، أو جفّت.
والشُوَّل من النُّوق: اللَّواقح، الواحدةُ: شائل.
وشوّال: اسم شهر.
وشل:
الوشلُ: الماء القليل يتجلَّبُ من صخرةٍ أو جبل يقطر منه قليلاً قليلاً.
وجبلٌ واشلٌ: يقطر منه الماء، وما واشلٌ يشلُ وشلاً.
شلي:
أشليت الكلب واشتشليته، إذا دعوته. وكلّ من دعوته لتنجِّيه من الهلاكِ أو الضِّيق فقد استشليته.
وتقول: أشليتُ الكلب والفرس، إذا دعوته لاسمه ليُقبِل إليك.
أشل:

الأشلُ من الذرع، بلغة أهل البصرة، يقولون: كذا وكذا حبلاً، وكذت وكذا أشلاً، والجميع: الأشول.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile birlikte olanlar

**ش ل و**، **ش و ل**، **و ش ل**، **ش ل ي**، **أ ش ل** kullanımdadırlar

**شلو**:
**الشَّلو**: her şeyden beden ve deridir; ve **الشَّلو**: uzuvdur. Ve hadiste: “Bana onun sağ **يشلوها**’sını getir.” Ve **الشَّلية**: maldan artakalandır.

**شول**:
**الشَّول**: develerdir; **شولت** oldukları vakit karınları sırtlarına yapıştı. Ve dişi deve kuyruğuyla **شالت**: onu kaldırdı; ve her yükselmiş şey **شائل**’dir.
Ve terazi **شال**: iki kefesinden biri yükseldi; ve akrep kuyruğuyla **شائلة**’dir. Dedi ki:
Akrep kuyruğu gibi, asılı bir **شوال**
Ve denilir ki: kavim hafifleyip gittikleri zaman: onların devekuşları **شالت**.
Ve dişi develerden **الشَّول**: sütleri eksilmiş olan, yahut kurumuş olan(lar)dır.
Ve dişi develerden **الشُوَّل**: gebe olanlardır; teki: **شائل**.
Ve **شوّال**: bir ayın adıdır.

**وشل**:
**الوشل**: bir kayadan yahut bir dağdan toplanıp gelen, ondan azar azar damlayan az sudur.
Ve **واشل** bir dağ: ondan su damlar; ve **واشل** olan şey, **وشلاً** olarak **يشلُ**.

**شلي**:
Köpeği **أشليت** ve onu **اشتشليته**; onu çağırdığın zaman. Ve her kimi helâkten yahut darlıktan kurtarmak için çağırdıysan, onu **استشليته** olmuşsundur.
Ve dersin: köpeği ve atı **أشليت**; onu adıyla çağırdığın zaman, sana gelsin diye.

**أشل**:

**الأشل**: **الذرع**’dan (bir ölçü), Basra ehlinin diliyle; derler: şöyle şöyle ip; ve şöyle şöyle **أشلاً**; ve hepsi: **الأشول**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شُلْتُ بالجَرَّةِ أَشولُ بها شَوْلاً: رفعتها. ولا تقل شِلْتُ. ويقال أيضاً: أَشَلْتُ الجرَّةَ، فانْشالَتْ. وشالَ الميزانُ، إذا ارتفعت إحدى كِفَّتَيه. وشالَتِ الناقةُ بذَنَبها تَشولُه وأشالَتْه، أي رفعتْه. قال النَمْر بن تَولَبٍ يصف فرساً:
جَمومُ الشَدِّ شائِلَهُ الذُنابـىتَخالُ بياضَ غُرَّتِها سِراجا
وشالَ ذَنبُها، أي ارتفع. أبو زيد: تَشاوَلَ القومُ: تناول بعضُهم بعضاً في القتال بالرماح. والمُشاوَلَةُ مثله. والشَوْلُ: الماءُ القليلُ في أسفل القِربة؛ والجمع أَشْوالٌ. قال الأعشى:
وصَبَّ رُواتُها أَشْوالَها
والشَوْلُ أيضاً: النُوقُ التي خفَّ لبنها وارتفع ضَرعُها وأتى عليها من نِتاجها سبعة أشهر أو ثمانية، الواحدة شائِلةٌ، وهو جمع على غير القياس. يقال منه: شَوَّلَتِ الناقة بالتشديد، أي صارت شائِلَةً. وقول الشاعر:
حتَّى إذا ما العَشْرُ عنها شَوَّلا
يعني ذهب وتصرّم. وأما الشائِلُ بلا هاءٍ فهي الناقةُ التي تَشولُ بذَنَبِها للّقاح ولا لبن لها أصلاً؛ والجمع شُوَّلٌ. قال أبو النجم:
كأنّ في أذنابِهِنَّ الشُوَّلِ
وشَوْلَةُ العقربِ: ما تَشولُ من ذَنَبِها. وتسمَّى العقربُ شَوَّالَةً. والشَوْلَةُ: كوكبان نيِّران متقاربان ينزلهما القمر، يقال لهما حُمَةُ خُفِّ العقرب. والمِشْوَلُ: مِنْجلٌ صغيرٌ. وَشوَّالٌ: أوّل أشهر الحج، والجمع شَوَّالاتٌ وشَواوِيلُ. ورجلٌ شَوِلٌ، أي خفيفٌ في العمل والخدمة مثل شُلْشُلٍ. وقولهم في المثل للإنسان ينصح القومَ: أنْتَ شَوْلَةُ الناصحةُ، قال ابن السكيت: كانت شَوْلَةُ أَمَةٌ لعُدْوانَ رَعناءَ، وكانت تنصح مواليها فتعود نصيحتها وبالاً عليهم، لحمقها.

##### Türkçe

**شُلْتُ** **بالجَرَّةِ** **أَشولُ** بها **شَوْلاً**: onu kaldırdım. Ve **شِلْتُ** deme. Ve ayrıca denir: **أَشَلْتُ** **الجرَّةَ**، böylece **فانْشالَتْ**. Ve **شالَ** **الميزانُ**: iki kefesinden biri yükseldiği zaman. Ve deve **بذَنَبها** onu **تَشولُه** ve **أشالَتْه**: yani onu kaldırdı. **النَمْر بن تَولَبٍ** bir atı vasfederek dedi:
جَمومُ الشَدِّ شائِلَهُ الذُنابـىتَخالُ بياضَ غُرَّتِها سِراجا
Ve **شالَ** **ذَنبُها**: yani yükseldi. **أبو زيد**: **تَشاوَلَ** **القومُ**: mızraklarla savaşta bazısı bazısını aldı (birbirine uzandı). Ve **المُشاوَلَةُ** da onun gibidir. Ve **الشَوْلُ**: kırbanın dibindeki az su; çoğulu **أَشْوالٌ**. **الأعشى** dedi:
وصَبَّ رُواتُها أَشْوالَها
Ve **الشَوْلُ** ayrıca: sütü azalmış, memesi yükselmiş ve doğumundan yedi ay veya sekiz ay geçmiş develerdir; teki **شائِلةٌ**; ve bu, kıyas dışı bir çoğuldur. Ondan denir: **شَوَّلَتِ** **الناقة** (şeddeli), yani **شائِلَةً** oldu. Şairin sözü:
حتَّى إذا ما العَشْرُ عنها شَوَّلا
yani gitti ve kesilip tükendi. Ama **الشائِلُ** (ه olmaksızın) o, döl için kuyruğunu kaldıran ve aslında hiç sütü olmayan devedir; çoğulu **شُوَّلٌ**. **أبو النجم** dedi:
كأنّ في أذنابِهِنَّ الشُوَّلِ
Ve akrebin **شَوْلَةُ**’si: kuyruğundan kaldırdığı şeydir. Akrep **شَوَّالَةً** diye adlandırılır. Ve **الشَوْلَةُ**: ayın konakladığı, birbirine yakın iki parlak yıldızdır; onlara akrebin pabucunun **حُمَةُ**’si denir. Ve **المِشْوَلُ**: küçük bir oraktır. Ve **شوَّالٌ**: hac aylarının ilki; çoğulu **شَوَّالاتٌ** ve **شَواوِيلُ**. Ve **رجلٌ شَوِلٌ**: yani işte ve hizmette hafif (çevik), **شُلْشُلٍ** gibi. Ve onların, kavme öğüt veren insan için meselde sözleri: **أنْتَ شَوْلَةُ الناصحةُ**. **ابن السكيت** dedi: **شَوْلَةُ** **أَمَةٌ** idi, **لِعُدْوانَ** (ait), ahmak; ve efendilerine öğüt verirdi de, ahmaklığından, öğüdü onlara bir felaket olarak geri dönerdi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.

(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, vâv ve bunların üçüncüsü olan harfler babı)

(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء**, kolay/önemsiz işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**, malın döküntüsü/rezili olan şeydir. Dedi ki:
أَكَلْنا **الشَّوَى** حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
Ve bundan **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o da baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar/uzuvların uç kısımlarıdır; ve öldürücü yer olmayan her şeydir. Ve her kolay/önemsiz iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, itbâ‘da derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntü/rezildir. Ve “Avı attım da onu **فأَشْوَيْتُهُ**” denir; **شَواهُ**’unu isabet ettirdiğin zaman; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin artığı; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan bir parça gibi. Ve denir: maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve şüphesiz olmadığımız şey: **الشِّواء** bunundan türemiştir; çünkü o, pişirildiği zaman sanki horlanmış gibidir. Eğer bir söyleyen derse: “Öyleyse, tencerede pişirildiği ve kebap yapıldığı([4]) zaman **شِواءٌ** olmalıdır; çünkü horlanmıştır.” Ona denildi: Biz, Arapların söylediklerini, onu düzenli ve üzerinde ittifak edilmiş bir asla döndürünceye kadar illetlendiririz; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: eti **شَوَيتُ**; **شَيَّاً** olarak; ve onu **اشتويتُهُ**; ben de **مشتوٍ**’yum. Şair dedi:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
Ve denir: et **انْشَوَى**. Dedi:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma/geride bırakma yahut onun mânâsında([7]); öyle ki bazısı der: “Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **فأَشْوَى**”; yani bıraktı. Dedi:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])yani onun için artık/kalıntı yoktur. Asıl, bizim temellendirdiğimize döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: şeyi **شُبْتُ**; onu **أشوبُه**; **شَوباً** olarak. Dil ehli dedi: ve bal **شَوباً** diye adlandırıldı; çünkü o, onlarda diğer içecekler için bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: onda ne **شوبٌ** vardır ne **رَوبٌ**. Artık **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş/süzülmüş süttür.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: bunların birincisi bir şeyi ortaya koymak, izhar etmek ve arz etmektir; diğeri bir şeyi almaktır.
Birincisi: onların sözü: **شُرت** [**الدَّابّة**([10])] **شَوْراً**; onu arz ettiğin zaman. Ve bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: “إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير العِثار”.
Dil ehlinden bazısı, “Onu **شَوّرَ بِهِ**” sözlerinde, onu utandırdığı zaman, dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci/avret yeridir. Ve bundan onların sözü: Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın. Dedi: Sanki onun “**شَوّر به**” sözü, “Onun **شواره**’unu açığa çıkardı, ta ki utandı”yı murad etti. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyası da. Eğer sahih ise, o hâlde o, korunandan dolayıdır; tıpkı erkeğin yanındakini koruduğu gibi.
Diğer bab: onların sözü: balı **شُرْت**; onu **أَشُوره**. Bazı kimseler **أَشَرْت** balı demeyi câiz gördüler ve şu sözü delil getirdiler:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[Ve Asma‘î dedi: ancak o, izâfet üzere “**ماذيِّ مَشارِ**”dır]([13]). Dedi: ve **المَشار**: kendisinden balın sağılacağı kovan/arı yuvasıdır.
Dil ehlinden bazısı dedi: Bu babdandır: işimde falanla **شاورتُ**. Dedi: O, balın **شَوْر**’undan([14]) türemiştir; sanki istişare eden, görüşü başkasından alır.
Dediler: ve bundan türeyenlerdendir: devede onların sözü: o **مُستشِير**’dir; o, gebe olanı gebe olmayandan bilen devedir. Ve şu recezi okudu:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])Ve denir: bilakis o, semiz olandır.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bakmaya delâlet eder. Bundan: **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve **أشوس** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: o, [**الذي**([16])] gözlerini küçülten ve göz kapaklarını birbirine yaklaştırandır.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyi sarsmaya ve ovmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوْص**; o da misvakla diş fırçalamaktır. Hadiste: “O, misvakla ağzını **يَشُوص** ederdi.” Ve İmru’ul-Kays dedi:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve denir: şeyi **شاص**; onu sarstığı zaman. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sağlamca durup düşünmeksizin ve hak üzere olmaksızın gitmeye delâlet eder. Bundan onların sözü: “**شَوطاً** koştu”; yani salıverilmiş/serbestçe. Ve evlere pencereden giren ışığa derler: **شَوط باطلٍ**. Fakihlerden bazısı, “Ev(in) etrafında **أشواطاً** tavaf etti” denmesini kerih görürdü; ve derdi: **الشَّوط** bâtıldır; ve Beyt’i tavaf, kalıcı salih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**: dumansız ateş alevinin **شُواظ**’ıdır. Yüce Allah dedi: **شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ** [Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılmaya ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da görünmeye ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **تَشَوَّفَت** dağ keçileri; dağların sığınaklarına yükseldikleri zaman. Sonra bunun üzerine taşındı ve ondan türetildi: falan, şeye **تشوَّفَ**; ona meylettiği/uzandığı zaman; sonra bir şeyi cilalamaya **شَوف** denildi. Dersin: onu **شُفْتُه**; onu **أشوفُهُ**; **شَوفاً** olarak. Ve **المَشُوف**: cilalanmış olandır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Antere onun hakkında der:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
Ona ancak **شَوفاً** denildi; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar/ayrılır. Ve bundan denir: kadın **تشوَّفَت**; süslendiği zaman. Ve denir: **الجَمل المَشُوف**: kızgın/azgın olandır. Dedi:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
Bir topluluk beyitte dedi: Ancak o, **المَسُوف**’tur, **السين** ile; o, develerin onu kokladığı erkek devedir; yani onu koklar([21]). Ve denir: falan **اشتافَ**; uzayıp baktığı zaman. Ve şeye **أشافَ**; ona vâfî olup üstten baktığı zaman. Bundan **الطَّليعة**’ya **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına/tutunmasına delâlet eder. Denir: kazığı, yani **الوتِد**’i **شُقتُ**; bunun ipinin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir; sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin şeye çekilmesidir. Ve denir: beni **شاقَنِي**; beni **يَشُوقُني**; bu ancak sevgi alâkasından dolayı olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan **الشَّوك**; o, bilinen şeydir. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve denir: diken beni **شاكَني**. Ve falanı **أَشَكْتُ**; ona dikenle eziyet ettiğin zaman. Ve yavru kuş **شوَّكَ**; tüy bitirdiği zaman([23]). Ve bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, savaş şiddetidir. Ve denir: **بالشَّوك والشَّجر** ile geldi; yani çok sayı ile. Ve denir: **بُرْدةٌ شَوكاء**; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi: o, dokuması kaba olandır. Ve denir: kadının memesi **شَوَّكَ**; dikleşip ucu sivrildiği zaman. Ve denir: deve **شوَّك**; köpek dişleri uzadığı zaman.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: terazi **شالَ**; iki kefesinden biri yükseldiği zaman. Ve şeyi **أَشَلْت**: onu kaldırdım/yükselttim. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselip çekilenlerdir; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**. Bir topluluk zannetti ki **شَوّالاً** bununla adlandırıldı; çünkü develerin **تشولَ** ettiği vakte rastladı. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve denir: kavim, savaşta silahla **تشاوَلَ** etti; bu, her birinin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince: ona **شَولاً** denir; çünkü o vakit hafiflemiş ve yükselmesi ve gitmesi hızlanmıştır. Dedi:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
Ve hizmette hafif/çevik hizmetçiye **شَوِلاً** denir; kalktığı işlerde yükselmesinin/atılmasının süratinden dolayı.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: biri yaratılışın çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.
Birincisi: **الشَّوَه**: yaratılışın çirkinliğidir; “yüzler **شاهَت**” denir; yani çirkinleşti. Allah onu **شوَّهه**; artık o **مشوَّه**’tur. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve dedi: “**شاهت الوُجوه**”. **الفرس الشَّوهاء**’ya gelince: başında uzunluk olan attır.
Diğer asla gelince: “Görüşü **شائِهُ البصر** olan adam” dediler; keskin görüşlü olduğu zaman. **شاهِي البَصَر** da denir; sanki ters çevrilmişten. Ve **الأشْوَه** denir: insanlara göz değdiren. Ve derler: “**لا تَشَوَّه عَلَيَّ**”([27]); “ne güzelsin” dediği zaman; yani gözünle bana isabet ettirme.
Babdan şâz olanlardandır: **الشَّاة**. Dediler: onun yapısının aslı bundandır; “bir koyunu **تشوَّهْت**” denir; yani onu aldım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ل
شال الميزان‏:‏ ارتفعت إحدى كفتيه‏.‏
قال الأخطل‏:‏ وإذا وضعت أباك في ميزانهم قفزت حديدته إليك فشالا وشالت الناقة إذا رفعت ذنبها للقاح وهي شائلة وهن شؤل وشالت إذا ارتفع لبنها وهي شائل وهن شول‏.‏
وشالت العقرب بذنبها‏.‏
وشالت القربة والزق‏:‏ ارتفعت قوائمها عند الملء أو النفخ‏.‏
وأشال الحجر‏:‏ رفعه‏.‏
وأشال بضبعه‏.‏
وضربته الشوالة بشولتها أي العقرب بذنبها‏.‏
وتقول في الناصح الضار بنصحه‏:‏ نصيحة شوله ضرب بشوله‏.‏

##### Türkçe

ش و ل
**شال الميزان**: Onun iki kefesinden biri yükseldi.
**قال الأخطل**: “Ve babanı onların terazisine koyduğunda, onun demir parçası sana doğru sıçradı da **فشالا**.” Ve **شالت الناقة**: dölleme için kuyruğunu kaldırdı; o **شائلة**dir; onlar **شؤل**dür. Ve **شالت**: sütü yükseldi; o **شائل**dir; onlar **شول**dür.
Ve **شالت العقرب بذنبها**.
Ve **شالت القربة والزق**: doldurma veya şişirme sırasında ayakları yükseldi.
Ve **أشال الحجر**: onu kaldırdı.
Ve **أشال بضبعه**.
Ve “Onu **الشوالة** kendi **شولتها** ile vurdu” (yani akrep kuyruğuyla).
Ve nasihatiyle zarar veren nasihatçi hakkında şöyle dersin: “**نصيحة شوله**: **ضرب بشوله**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شالت الناقةُ بذنَبِها تَشولُه شَوْلاً وشَوَلاناً وأَشالَتْه واسْتَشالَتْه أَي رَفَعَتْه؛ قال النمر بن تولب يصف فرساً: جَمومُ الشَّدِّ شائلةُ الذُّنابى،
تَخالُ بياضَ غُرَّتِها سِراجا
وشالَ ذَنَبُها أَي ارتفع؛ قال أُحَيْحة بن الجُلاح:
تَأَبَّري، يا خَيْرَة الفَسِيلِ،
تَأَبَّري من حَنَذٍ، فَشُولي
أَي ارْتَفِعي. المحكم: وشال الذَّنبُ نفْسُه؛ قال أَبو النجم: كأَنَّ في أَذنابِهنَّ الشُّوَّل،
مِن عَبَسِ الصَّيْفِ، قرون الإِيَّل
ويروى: الشُّيَّل والشِّيَّل، على ما يَطَّرِد في هذا النحو من بنات الواو عند الكسائي، رواه عنه اللحياني. والشّائلةُ من الإِبل. التي أَتى عليها من حَمْلها أَو وَضْعها سبعةُ أَشهر فخَفَّ لبنُها، والجمع شَوْلٌ؛ قال الحرث بن حِلِّزة:
لا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بأَغبارِها،
إِنَّك لا تَدْري مَنِ النَّاتِجُ
وقوله أَنشده سيبويه:
مِنْ لَدُ شَوْلاً فإِلى إِتْلائها
فَسَّر وجه نصبه ودخول لَدُ عليها فقال: نَصَب لأَنه أَراد زماناً، والشَّوْل لا يكون زماناً ولا مكاناً، فيجوز فيها الجرُّ كقولك مِن لدُ صلاةِ العصر إِلى وقت كذا، وكقولك مِنْ لدُ الحائط إِلى مكان كذا، فلما أَراد الزمان حَمَل الشَّوْلَ على شيء يَحْسُن أَن يكون زماناً إِذا عَمِل في الشَّوْل، ولم يَحْسُن الابتداء كما لم يَحْسُن ابتداءُ الأَسماء بعد إِنْ حتى أَضْمَرْتَ ما يَحْسُن أَن يكون بعدها عاملاً في الأَسماء، فكذلك هذا، فكأَنك قلت من لَدُ أَن كانت شَوْلاً إِلى إِتلائها، قال: وقد جَرَّه قوم على سَعَة الكلام وجعلوه بمنزلة المصدر حين جعلوه على الحين، وإِنما يريد حين كذا وكذا وإِن لم يكن في قوَّة المصدر، لأَنها لا تتَصرَّف تَصرُّفها، وأَشوالٌ جمع الجمع. التهذيب: الشَّوْلُ من النُّوق التي خَفَّ لبنُها وارتفع ضَرْعُها، وأَتى عليها سبعةُ أَشهر من يوم نَتاجها أَو ثمانيةٌ فلم يَبْقَ في ضُروعِها إِلا شَولٌ من اللبن أَي بَقِيَّة، مقدار ثلثِ ما كانت تَحْلُب حِدْثان نَتاجِها، واحدتها شائِلةٌ، وهو جمع على غير قياس. وفي حديث نَضْلة بن عمرو: فهَجم عليه شَوائِلُ له فسَقاه من أَلبانها، هو جمع شائلة، وهي الناقة التي شالَ لبنُها أَي ارْتَفع، وتسمى الشَّوْلَ أَي ذات شَوْلٍ لأَنه لم يَبق في ضَرْعِها إِلا شَوْلٌ من لبن أَي بَقِيّة. وفي حديث علي، كرَّم الله وجهه: فكأَنكم بالساعة تحْدُوكم حَدْوَ الزاجر بشَوْله أَي الذي يَزْجُر إِبله لتَسير، وقيل: الشَّوْلُ من الإِبل التي نقَصتْ أَلبانها، وذلك إِذا فُصِلَ ولدُها عند طلوع سُهَيلٍ فلا تزال شَوْلاً حتى يُرْسَل فيها الفحل. وشَوَّل لبنُها: نقَصَ، وشَوَّلَتْ هي: خَفَّتْ أَلبانها وقَلَّتْ، وهي الشَّوْلُ. وقد شَوَّلَت الإِبلُ أَي صارت ذاتَ شَوْل من اللبن، كما يقال شَوَّلَت المزادةُ إِذا قَلَّ ما بقي فيها من الماء. الجوهري: شَوَّلَت الناقةُ، بالتشديد، أَي صارت شائلةً؛ وقول الشاعر:
حتى إِذا ما العَشْرُ عنها شَوَّلا
يعني ذهب وتصَرَّم، قال: والشائلُ، بلا هاء، الناقةُ التي تشُولُ بذَنَبها لِلِّقاح ولا لبن لها أَصلاً، والجمع شُوَّلٌ مثل راكِعٍ ورُكَّعٍ؛ وأَنشد شعر أَبي النجم:
كأَنَّ في أَذنابِهِنَّ الشُّوَّل
وشَوَّلَت الإِبلُ: لحِقَتْ بُطونُها بظُهورها.
وقال بعضهم: يقال للتي شالتْ بذَنَبِها شائل، وللتي شالَ لبَنُها شائلة. قال ابن سيده: وهو ضدُّ القياس لأَن الهاء تثبت في التي يَشُولُ لبَنُها ولا حَظَّ للذَّكَر فيه، وأُسْقِطت من التي تَشول ذَنَبَها، والذَّكَر يَشُول ذنَبَه، وإِن لم يكن من مذهب سيبويه، وكلُّ ما ارتفع شائلٌ. التهذيب: وأَما الناقة الشائلُ، بغير هاء، فهي اللاقح التي تَشُول بذَنَبِها للفحل أَي ترفعه فذلك آيةُ لِقاحِها، وتَرْفَع مع ذلك رأْسَها وتَشْمَخ بأَنْفِها، وهي حينئذ شامذ، وقد شَمَذَتْ شِماذاً، وجمع الشائل والشامِذ من النُّوقِ شُوّلٌ وشُمَّذٌ، وهي العاسِر أَيضاً، وقد عَسَرَت عِساراً؛ قال الأَزهري: أَكثر هذا القول مسموع عن العرب صحيح، وقد روى أَبو عبيد عن الأَصمعي أَكثرَه، إِلاَّ أَنه قال
(* قوله «إلا أنه قال إلخ» عبارة
الأزهري: إلا انه قال إذا أتى على الناقة من يوم حملها سبعة أشهر خف لبنها وهو غلط والصواب إذا أتى عليها من يوم نتاجها سبعة اشهر كما ذكرته لا من يوم حملها اللهم إلى آخر ما هنا وبهذا يعلم ما هنا من السقط): إِذا أَتى على الناقة من يوم حَمْلها سبعةُ أَشهر كما ذكرناه اللهم إِلا أَن تَحْمِلَ الناقةُ كِشافاً، وهو أَن يَضْرِبَها الفَحْلُ بعد نَتاجها بأَيام قلائل، وهي كَشُوفٌ حينئذ، وهو أَرْدأُ النِّتاج.
وشالَ المِيزانُ: ارْتَفَعَت إِحدى كِفَّتَيْه. ويقال: شالَ ميزانُ فلان يَشُولُ شَوَلاناً، وهو مَثَلٌ في المفاخرة، يقال فاخَرْتُه فَشالَ مِيزانُه أَي فَخَرْتُه بآبائي وغَلَبْتُه؛ قال ابن بري: ومنه قول الأَخطل:وإِذا وَضَعْتَ أَباكَ في مِيزانِهم
رَجَحُوا، وشالَ أَبوكَ في المِيزان
وشالَت العَقْربُ بذَنَبها: رَفَعَتْه. وشَوْلَةُ وشَوَّالَةُ: العَقْربُ اسمٌ عَلَمٌ لها. وشَوْلَةُ العقربِ: ما شال من ذَنَبها، والعَقْربُ تَشُولُ بذَنَبها؛ وأَنشد:
كَذَنَب العَقْرَبِ شَوَّال عَلِق
وقال شَمِر: شَوْكَةُ العَقْرب التي تَضْرب بها تُسَمَّى الشَّوْلَةَ والشَّباة والشَّوْكَةَ والإِبْرة؛ قال أَبو منصور: وبها سُمِّيت إِحدى مَنازل القَمَر في بُرْج العَقْرب شَوْلَة تشبيهاً بها، لأَن البُرْج كلِّه على صورة العقرب. والشَّوْلَة: مَنْزِلة وهي كوكبان نَيِّرانِ متقابِلانِ يَنْزِلهما القمرُ يقال لهما حُمَةُ العَقْرب. أَبو عمرو: أَشَلْتُ الحَجَر وشُلْتُ به. الجوهري: شُلْتُ بالجَرَّة أَشُول بها شَوْلاً رفَعْتها، ولا تقل شِلتُ، ويقال أَيضاً أَشَلْتُ الجَرَّة فانشالَتْ هي؛ وقال الأَسدي:
أَإِبِلي تأْكُلُها مُصِنَّا،
خافِضَ سِنٍّ ومشِِيلاً سِنَّا؟
أَي يأْخُذُ بنتَ لَبُون فيقول هذه بنت مَخاض فقد خَفَضَها عن سِنِّها التي هي فيها، وتكون له بنْتُ مَخاضٍ فيقول لي بنت لَبُون، فقد رَفَع السِّنَّ التي هي له إِلى سِنٍّ أُخرى أَعلى منها، وتكون له بنت لَبُون فيأْخذ حِقَّةً؛ وقال الراجز:
حتى إِذا اشْتالَ سُهَيْلٌ في السَّحَر
واشْتالَ هنا: بمعنى شالَ، مثل ارْتَوى بمعنى رَوِيَ. المحكم: وأَشالَ الحَجَرَ وشالَ به وشاوَلَهُ رَفَعه. والمِشْوالُ: حَجَرٌ يُشالُ؛ عن اللحياني. اليزيدي: أَشَلْتُ المِشْوَلَة فأَنا أُشِيلُها إِشالةً، وشُلْتُ بها أَشُولُ شَوْلاً وشَوَلاناً، قال: والمِشْوَلةُ التي يُلْعَب بها. وشال السائلُ يديه إِذا رَفَعهما يسأَل بهما؛ وأَنشد:
وأَعْسَرَ الكَفِّ سأْآلاً بها شَوِلاً
قال: وأَما قول الأَعشى:
شاوِ مِشَلٌّ شَلُولٌ شُلْشُلٌ شَوِلُ
فالشَّوِلُ الذي يَشُول بالشيء الذي يشتريه صاحبُه أَي يرفعه. ورجُل شَوِلٌ أَي خفيف في العَمَل والخِدْمة مثل شُلْشُل. المحكم: والشَّوِلُ الخفيف.
وشَاوَلَهُ وشاوَلَ به: دَافَعَ؛ قال عبد
الرحمن بن الحكم:
فَشاوِلْ بِقَيْسٍ في الطِّعانِ، ولا تَكُنْ
أَخاها، إِذا ا المَشْرَفِيَّةُ سُلَّتِ
وشالَتْ نَعامتُه: خَفَّ وغَضِبَ ثم سَكَن. وشالَتْ نَعامَةُ القوم: خَفَّتْ مَنازلُهم منهم. ويقال للقوم إِذا خَفُّوا ومَضَوْا: شالَتْ نَعامَتُهم. وشالت نَعامَتُهم إِذا تفرَّقت كَلِمتُهم. وشالَت نَعامَتُهم إِذا ذهب عِزُّهم؛ وفي حديث ابن ذي يَزَنَ:
أَتى هِرَقْلاً، وقد شالَتْ نَعامَتُهم،
فلم يَجِدْ عِنْدَه النَّصْرَ الذي سالا
يقال: شالَتْ نَعامَتُهم إِذا ماتوا وتَفَرّقوا كأَنهم لم يَبْقَ منهم إِلا بَقِيَّة، والنَّعامَة الجماعةُ. والشَّوْلُ: بَقِيَّةُ الماء في السِّقاء والدَّلْو، وقيل: هو الماء القليل يكون في أَسفل القِرْبة والمَزادة. وفي المثل: ما ضَرَّ ناباً شَوْلُها المُعَلَّق؛ يُضْرَب ذلك للذي يُؤمر أَن يأْخذ بالحَزْم وأَن يَتَزَوَّد وإِن كان يصير إِلى زاد؛ ومثل هذا المَثَل: عَشِّ ولا تَغْتَرَّ أَي تَعَشَّ ولا تَتَّكلْ أَنك تَتَعَشَّى عند غيرك، والجمع أَشوالٌ؛ قال الأَعشى:
حتى إِذا لمَعَ الدَّلِيلُ بثَوْبه
سُقِيَتْ، وصَبَّ رُواتُها أَشْوالَها
وشَوَّل في القِرْبَة: أَبْقى فيها شَوْلاً. وشَوَّل الماءُ: قَلَّ. وشَوَّلَت المَزادةُ وجَزَّعَتْ إِذا بَقيَ فيها جُزْعَةٌ من الماء، ولا يقال شالَتِ المَزادةُ كما يقال دِرْهَمٌ وازِنٌ أَي ذو وَزْنٍ، ولا يقال وَزَنَ الدِّرْهَمُ. وفَرَسٌ مِشْيالُ الخَلْق أَي مُضْطَرب الخَلْق. ابن السكيت: من أَمثالهم في الذي يَنْصَح القومَ: أَنت شَوْلةُ الناصِحةُ؛ قال: وكانت أَمَةً لعَدْوانَ رَعْناءَ تَنْصَحُ لمواليها فتَعُود نصيحتُها وَبالاً عليها
(* قوله «وبالاً عليها» هكذا في التهذيب، والذي في الصحاح والقاموس: عليهم) لحُمْقِها. وقال ابن الأَعرابي: الشَّوْلة الحَمْقاء. أَبو زيد: تَشاوَلَ القوم تَشاوُلاً إِذا تَناوَلَ بعضُهم بعضاً عند القِتال بالرِّماح، والمُشاوَلةُ مثله؛ قال ابن بري: ومنه قول عبد الرَّحمن بن الحَكَم: فشاوِلْ بقَيْسٍ في الطِّعان.
والمِشْوَلُ: مِنْجَلٌ صغير.
والشُّوَيْلاء: نَبْتٌ من نَجِيل السِّباخ؛ قال أَبو حنيفة: هي من العُشْب ومَنابِتُها السَّهْل وهي معروفة يُتَداوى بها، قال: ولم يَحْضُرني صفتُها. والشُّوَيْلاء أَيضاً: موضع. والشَّوِيلة والشُّوَلاءُ، الأُولى على فَعِيلة مثل كَرِيمة، والثانية على فُعَلاء مثل رُحَضاء: موضعان. وشَوَّالٌ: من أَسماء الشهور معروف، اسم الشهر الذي يلي شهر رمضان، وهو أَول أَشهر الحج، قيل: سُمِّي بتشويل لبن الإِبل وهو تَوَلِّيه وإِدْبارُه، وكذلك حال الإِبل في اشتداد الحر وانقطاع الرُّطْب، وقال الفراء: سُمِّي بذلك لِشَوَلانِ الناقة فيه بذَنَبها. والجمع شَواويلُ على القياس، وشَواوِلُ على طرح الزائد، وشَوَّالاتٌ، وكانت العرب تَطَيَّرُ من عَقْد المناكح فيه، وتقول: إِن المنكوحة تمتنع من ناكحها كما تمتنع طَروقة الجَمَل إِذا لقِحَت وشالَت بذَنَبها، فأَبْطَل النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، طِيَرَتَهم. وقالت عائشة، رضي الله عنها: تَزَوَّجَني رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، في شَوَّالٍ وبَنى بي في شَوَّال فأَيُّ نسائه كان أَحْظى عنده مني؟
وامرأَة شَوَّالةٌ: نَمَّامةٌ؛ قال الراجز:
ليْسَتْ بذاتِ نَيْرَبٍ شَوَّاله
والأَشْوَل: رَجُلٌ؛ قال ابن الأَعرابي: هو أَبو سَماعَة بن الأَشْوَل النَّعاميّ، هذا الشاعر المعروف، يعني بالشاعر المعروف سَماعة. وشَوَّالٌ: اسم رجل وهو شَوَّال بن نُعَيْم. وشَوْلَةُ: فرَسُ زَيْدِ الفوارس الضَّبِّيّ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**شالت الناقةُ بذنَبِها**: dişi deve kuyruğuyla onu **تَشولُه** (onu kaldırır); **شَوْلاً** ve **شَوَلاناً** (kaldırma olarak) ve **أَشالَتْه** (onu kaldırdı) ve **واسْتَشالَتْه** (onu kaldırdı) yani onu yükseltti; en-Nemir b. Tevleb bir atı vasfederek dedi ki:
جَمومُ الشَّدِّ شائلةُ الذُّنابى،
تَخالُ بياضَ غُرَّتِها سِراجا

Ve **وشالَ ذَنَبُها**: yani yükseldi; Uhayha b. el-Culâh dedi ki:
تَأَبَّري، يا خَيْرَة الفَسِيلِ،
تَأَبَّري من حَنَذٍ، فَشُولي

Yani: yüksel. **المحكم**: ve **وشال الذَّنبُ نفْسُه** (kuyruk bizzat yükseldi); Ebû’n-Necm dedi ki:
كأَنَّ في أَذنابِهنَّ الشُّوَّل،
مِن عَبَسِ الصَّيْفِ، قرون الإِيَّل

Ve şöyle rivayet edilir: **الشُّيَّل** ve **الشِّيَّل**; bu, el-Kisâî’ye göre bu tarzda **الواو**’nun kızlarından (yani **الواو** ile ilgili türevlerden) olanlarda düzenli olarak cereyan ettiği üzere; bunu ondan el-Lihyânî rivayet etti. Ve **الشّائلةُ** develerdendir: hamlinden yahut doğurmasından yedi ay geçmiş olup sütü hafiflemiş (azalmış) olan; çoğulu **شَوْلٌ**’dür; el-Hâris b. Hillize dedi ki:
لا تَكْسَعِ الشَّوْلَ بأَغبارِها،
إِنَّك لا تَدْري مَنِ النَّاتِجُ

Ve Sîbeveyh’in okuduğu şu sözü:
مِنْ لَدُ شَوْلاً فإِلى إِتْلائها

Onun nasbının ve **لَدُ**’nun onun üzerine girişinin yönünü açıkladı da şöyle dedi: Nasb etti; çünkü bir zaman kastetti. Hâlbuki **الشَّوْل** ne zaman olur ne mekân; bu sebeple onda cer câiz olur; senin “**مِن لدُ صلاةِ العصر** ilâ falan vakit” demen gibi ve “**مِنْ لدُ الحائط** ilâ falan yer” demen gibi. Zamanı kastettiğinde **الشَّوْل**’ü, **الشَّوْل** üzerinde amel ettiğinde zaman olmasına yakışan bir şeye hamletti; ve başlangıç (ibtidâ) güzel olmadı; tıpkı **إِنْ**’den sonra isimlerin başlangıcının güzel olmaması gibi; ta ki ondan sonra isimlerde amel edecek, ondan sonra bulunması güzel olan şeyi gizleyinceye kadar; işte bu da böyledir. Sanki “**من لَدُ أَن كانت شَوْلاً إِلى إِتلائها**” demiş gibisin. Dedi ki: Bir topluluk onu söz genişliği üzere cer etti ve onu, onu “**على الحين**” (vakit anlamında) kıldıklarında masdar menzilesine koydu; hâlbuki ancak “şu ve şu vakit” demek ister; masdar kuvvetinde olmasa bile; çünkü onun tasarrufu, masdarın tasarrufu gibi tasarruf etmez. Ve **أَشوالٌ**: çoğulun çoğuludur.

**التهذيب**: **الشَّوْلُ**; sütü hafiflemiş ve memesi yükselmiş dişi develerdendir; doğurduğu günden yedi ay yahut sekiz ay geçmiş olur; memelerinde sütten ancak **شَولٌ** kalır; yani bir artık, bir kalıntı; doğumunun tazeliğinde sağdığı miktarın üçte biri kadar. Tekili **شائِلةٌ**’dir; ve bu, kıyasa aykırı bir cem‘dir. Ve Nadle b. Amr hadîsinde: “Onun **شَوائِلُ**’i üzerine hücum etti de ona sütlerinden içirdi”; bu, **شائلة**’nin çoğuludur; o, sütü **شالَ** olan (yani yükselmiş/çekilmiş olan) dişi devedir; ve **الشَّوْلَ** diye adlandırılır; yani **شَوْلٍ** sahibi; çünkü memesinden sütten ancak **شَوْلٌ** kalmıştır; yani bir kalıntı. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Sanki sizleri saat (kıyamet vakti), **الزاجر**’in **بشَوْله**’siyle sürmesi gibi sürüyor”; yani develerini yürüsünler diye süren kimse. Ve denildi ki: **الشَّوْلُ**; sütleri eksilmiş develerdendir; bu, yavrusu **سُهَيلٍ**’in doğuşu sırasında sütten kesildiğinde olur; sonra içine erkek deve salınana kadar **شَوْلاً** olmaya devam eder. Ve **شَوَّل لبنُها**: eksildi; ve **شَوَّلَتْ** o (dişi deve): sütleri hafifledi ve azaldı; o, **الشَّوْلُ**’dür. Ve **وقد شَوَّلَت الإِبلُ**: yani sütten **شَوْل** sahibi oldu; tıpkı “**شَوَّلَت المزادةُ**” denmesi gibi; içinde sudan kalan az olduğunda.

**الجوهري**: **شَوَّلَت الناقةُ** (şeddeli): yani **شائلةً** oldu; ve şairin sözü:
حتى إِذا ما العَشْرُ عنها شَوَّلا

Yani: gitti ve kesildi. Dedi ki: **الشائلُ** (هاء’sız): aslında hiç sütü olmayan, döl tutma için kuyruğuyla **تَشُولُ** (kuyruğunu kaldıran) dişi devedir; çoğulu **شُوَّلٌ**’dür; **راكِعٍ** ve **رُكَّعٍ** gibi. Ve Ebû’n-Necm’in şiirini okudu:
كأَنَّ في أَذنابِهِنَّ الشُّوَّل

Ve **شَوَّلَت الإِبلُ**: karınları sırtlarına yapıştı. Ve bazısı dedi ki: Kuyruğuyla kaldırana **شائل** denir; sütü **شالَ** olana **شائلة** denir. İbn Sîde dedi ki: Bu kıyasın zıddıdır; çünkü **الهاء** sütü **يَشُولُ** olan dişide sabit olur; onda erkeğin payı yoktur; kuyruğunu **تَشول** olandan ise düşürülmüştür; hâlbuki erkek de kuyruğunu **يَشُول** eder; Sîbeveyh’in mezhebinden olmasa bile. Ve yükselen her şey **شائلٌ**’dir.

**التهذيب**: **الشائلُ** (هاء’sız) dişi deveye gelince: o, gebe (döl tutmuş) olandır; erkek deve için kuyruğuyla **تَشُول** eder; yani onu kaldırır; bu, onun gebeliğinin alâmetidir; bununla beraber başını kaldırır ve burnuyla yükselip kibirlenir; o sırada o **شامذ**’dir; ve **وقد شَمَذَتْ شِماذاً**. Ve dişi develerden **الشائل** ve **الشامِذ**’in çoğulu **شُوّلٌ** ve **شُمَّذٌ**’dür; o, **العاسِر** de olur; ve **وقد عَسَرَت عِساراً**. el-Ezherî dedi ki: Bu sözün çoğu Araplardan işitilmiş, sahih olarak (gelmiştir); Ebû Ubeyd el-Asma‘î’den onun çoğunu rivayet etmiştir; ancak o dedi ki:
(* قوله «إلا أنه قال إلخ» عبارة الأزهري: إلا انه قال إذا أتى على الناقة من يوم حملها سبعة أشهر خف لبنها وهو غلط والصواب إذا أتى عليها من يوم نتاجها سبعة اشهر كما ذكرته لا من يوم حملها اللهم إلى آخر ما هنا وبهذا يعلم ما هنا من السقط): **إِذا أَتى على الناقة من يوم حَمْلها سبعةُ أَشهر**; dediğimiz gibi; meğer ki dişi deve **كِشافاً** gebe kalsın: o, erkek devenin onu doğumundan birkaç gün sonra aşmasıdır; o sırada o **كَشُوفٌ**’tur; ve bu, doğumun en kötüsüdür.

Ve **شالَ المِيزانُ**: iki kefesinden biri yükseldi. Ve denir: **شالَ ميزانُ فلان يَشُولُ شَوَلاناً**; bu, övünmede bir meseldir; denir: Onunla övündüm de **فَشالَ مِيزانُه**; yani atalarımla ona karşı övündüm ve onu yendim. İbn Berrî dedi ki: Bunun cümlesinden el-Ahtal’ın sözü:
وإِذا وَضَعْتَ أَباكَ في مِيزانِهم
رَجَحُوا، وشالَ أَبوكَ في المِيزان

Ve **شالَت العَقْربُ بذَنَبها**: onu kaldırdı. Ve **شَوْلَةُ** ve **شَوَّالَةُ**: akrep; ona mahsus özel isimdir. Ve **شَوْلَةُ العقربِ**: kuyruğundan kaldırdığı şeydir; akrep kuyruğuyla **تَشُولُ** eder; ve şu beyit okundu:
كَذَنَب العَقْرَبِ شَوَّال عَلِق

Ve Şemir dedi ki: Akrebin vurduğu iğnesine **الشَّوْلَةَ** ve **الشَّباة** ve **الشَّوْكَةَ** ve **الإِبْرة** denir. Ebû Mansûr dedi ki: Bununla, **بُرْج العَقْرب**’ta ayın menzillerinden birine **شَوْلَة** adı verildi; ona benzetme olarak; çünkü burcun tamamı akrep sureti üzeredir. Ve **الشَّوْلَة**: bir menzildir; karşılıklı iki parlak yıldızdır; ay onlara iner; onlara **حُمَةُ العَقْرب** denir.

Ebû Amr: **أَشَلْتُ الحَجَر** ve **شُلْتُ به**. **الجوهري**: **شُلْتُ بالجَرَّة أَشُول بها شَوْلاً**: onu kaldırdım; **ولا تقل شِلتُ** (şöyle deme: **شِلتُ**). Ve ayrıca denir: **أَشَلْتُ الجَرَّة فانشالَتْ هي**. Ve el-Esedî dedi ki:
أَإِبِلي تأْكُلُها مُصِنَّا،
خافِضَ سِنٍّ ومشِِيلاً سِنَّا؟

Yani: **بنتَ لَبُون** alır da “bu **بنت مَخاض**” der; böylece onu, içinde bulunduğu yaşından aşağı indirmiş olur; ve onun için **بنت مَخاضٍ** olur; sonra “bana **بنت لَبُون** ver” der; böylece kendisinin olan yaşı, ondan daha yüksek başka bir yaşa yükseltmiş olur; ve onun için **بنت لَبُون** olur da **حِقَّةً** alır. Ve râciz dedi ki:
حتى إِذا اشْتالَ سُهَيْلٌ في السَّحَر

Ve burada **اشْتالَ**: **شالَ** manasındadır; **ارْتَوى**’nın **رَوِيَ** manasında olması gibi. **المحكم**: **وأَشالَ الحَجَرَ** ve **شالَ به** ve **شاوَلَهُ**: onu kaldırdı. Ve **المِشْوالُ**: kaldırılan bir taştır; el-Lihyânî’den. el-Yezîdî: **أَشَلْتُ المِشْوَلَة**; ben onu **أُشِيلُها إِشالةً** (kaldırırım); ve **شُلْتُ بها أَشُولُ شَوْلاً وشَوَلاناً**. Dedi ki: **والمِشْوَلةُ**: onunla oynanan şeydir.

Ve **شال السائلُ يديه**: onları kaldırdığında; onlarla isterken; ve şu beyit okundu:
وأَعْسَرَ الكَفِّ سأْآلاً بها شَوِلاً

Dedi ki: el-A‘şâ’nın sözüne gelince:
شاوِ مِشَلٌّ شَلُولٌ شُلْشُلٌ شَوِلُ

Buradaki **الشَّوِلُ**: sahibinin satın aldığı şeyi **يَشُول** eden (yani kaldıran) kimsedir. Ve **رَجُل شَوِلٌ**: yani işte ve hizmette hafif (çevik); **شُلْشُل** gibi. **المحكم**: **والشَّوِلُ**: hafif (çevik) olandır.

Ve **شَاوَلَهُ** ve **شاوَلَ به**: itişti/karşı koydu; Abdurrahman b. el-Hakem dedi ki:
فَشاوِلْ بِقَيْسٍ في الطِّعانِ، ولا تَكُنْ
أَخاها، إِذا ا المَشْرَفِيَّةُ سُلَّتِ

Ve **شالَتْ نَعامتُه**: hafifledi ve öfkelendi, sonra sakinleşti. Ve **شالَتْ نَعامَةُ القوم**: onların konakları onlardan hafifledi (boşaldı). Ve kavim hafifleyip gidince onlara denir: **شالَتْ نَعامَتُهم**. Ve **وشالت نَعامَتُهم**: sözleri (birlikleri) dağıldığında. Ve **وشالَت نَعامَتُهم**: izzetleri gittiğinde; İbn Zî Yezen hadîsinde:
أَتى هِرَقْلاً، وقد شالَتْ نَعامَتُهم،
فلم يَجِدْ عِنْدَه النَّصْرَ الذي سالا

Denir: **شالَتْ نَعامَتُهم**; öldüklerinde ve dağıldıklarında; sanki onlardan ancak bir kalıntı kalmış gibi; ve **النَّعامَة**: cemaat demektir.

Ve **الشَّوْلُ**: kırbada ve kovada suyun kalıntısıdır; ve denildi ki: o, kırbanın ve su tulumunun dibinde bulunan az sudur. Ve meselde: **ما ضَرَّ ناباً شَوْلُها المُعَلَّق**; bu, tedbirli olması ve azık edinmesi emredilen kimse için söylenir; her ne kadar bir azığa varacak olsa da. Ve bu meselin benzeri: **عَشِّ ولا تَغْتَرَّ**; yani akşam yemeğini ye ve “başkasının yanında akşam yemeği yerim” diye dayanma. Çoğulu **أَشوالٌ**’dür; el-A‘şâ dedi ki:
حتى إِذا لمَعَ الدَّلِيلُ بثَوْبه
سُقِيَتْ، وصَبَّ رُواتُها أَشْوالَها

Ve **شَوَّل في القِرْبَة**: onda **شَوْلاً** bıraktı. Ve **شَوَّل الماءُ**: azaldı. Ve **شَوَّلَت المَزادةُ** ve **جَزَّعَتْ**: onda sudan bir **جُزْعَةٌ** kaldığında; ve “**شالَتِ المَزادةُ**” denmez; tıpkı “**دِرْهَمٌ وازِنٌ**” (yani ağırlığı olan) denip “**وَزَنَ الدِّرْهَمُ**” denmemesi gibi. Ve **فَرَسٌ مِشْيالُ الخَلْق**: yani yaratılışı (uzuvları) çalkantılı/oynak.

İbn es-Sikkît: Kavme nasihat eden kimse hakkında darb-ı mesellerindendir: **أَنت شَوْلةُ الناصِحةُ**. Dedi ki: O, Advan’a ait bir cariyeydi; akılsızdı; efendilerine nasihat ederdi de nasihati, ahmaklığı sebebiyle ona bir felaket olarak dönerdi. İbn el-A‘râbî dedi ki: **الشَّوْلة**: ahmak (kadın)dır.

Ebû Zeyd: **تَشاوَلَ القوم تَشاوُلاً**: mızraklarla savaşta birbirlerine uzanıp (vuruşup) birbirlerini aldıklarında; **والمُشاوَلةُ** da onun gibidir. İbn Berrî dedi ki: Bunun cümlesinden Abdurrahman b. el-Hakem’in sözü: **فشاوِلْ بقَيْسٍ في الطِّعان**.

Ve **المِشْوَلُ**: küçük bir oraktır.

Ve **الشُّوَيْلاء**: tuzlu-çorak yerlerin çimi/otundan bir bitkidir; Ebû Hanîfe dedi ki: O ottandır; bitiş yerleri düzlüklerdir; bilinen bir şeydir; onunla tedavi olunur. Dedi ki: Onun vasfı bana hazır olmadı. Ve **الشُّوَيْلاء** ayrıca: bir yerdir. Ve **الشَّوِيلة** ve **الشُّوَلاءُ**: birincisi **فَعِيلة** vezninde, **كَرِيمة** gibi; ikincisi **فُعَلاء** vezninde, **رُحَضاء** gibi: iki yerdir.

Ve **شَوَّالٌ**: ayların isimlerindendir; bilinen (bir isimdir); Ramazan ayını takip eden ayın adıdır; hac aylarının ilkidir. Denildi ki: Develerin sütünün **تشويل**’i sebebiyle böyle adlandırıldı; o, onun dönmesi ve geri gitmesidir; şiddetli sıcak bastırdığında ve taze ot kesildiğinde develerin hâli de böyledir. Ve el-Ferrâ dedi ki: Onda dişi devenin kuyruğuyla **شَوَلانِ**’ı sebebiyle böyle adlandırıldı. Çoğulu kıyas üzere **شَواويلُ**’dir; ve ziyadeyi atmak üzere **شَواوِلُ**; ve **شَوَّالاتٌ**. Araplar onda nikâh akdinden uğursuzluk sayarlardı; ve derlerdi ki: Nikâhlanan kadın, kocasından; döl tutup kuyruğuyla **شالَت** eden deve erkeğinin (çiftleşme) yolundan kaçınması gibi kaçınır. Bunun üzerine Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onların uğursuzluğunu iptal etti. Âişe, Allah ondan razı olsun, dedi ki: “Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, beni **شَوَّالٍ**’da nikâhladı ve benimle **شَوَّالٍ**’da zifafa girdi; onun hanımlarından hangisi benim kadar onun yanında daha bahtlı idi?”

Ve **امرأَة شَوَّالةٌ**: laf taşıyan (nemmâme)dır; râciz dedi ki:
ليْسَتْ بذاتِ نَيْرَبٍ شَوَّاله

Ve **الأَشْوَل**: bir adamdır; İbn el-A‘râbî dedi ki: O, bu meşhur şair olan Semâ‘a’yı kastederek, en-Na‘âmî **أَبو سَماعَة بن الأَشْوَل**’dir. Ve **شَوَّالٌ**: bir adam adıdır; o, **شَوَّال بن نُعَيْم**’dir. Ve **شَوْلَةُ**: ed-Dabbî Zeyd el-Fevâris’in atıdır; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ل * * شُلْتُ * بالجرة بالضم أشول بها * شَوْلاً * رفعتها ولا تقل شِلْت بالكسر ويقال أيضا * أشَلْتُ * الجرة * فانْشَالَتْ * هي و * شالَ * الميزان ارتفعت إحدى كفتيه و * شَوَّالٌ * أول أشهر الحج والجمع * شَوَّالاَتٌ * و * شَوَاويلُ

##### Türkçe

* ش و ل * * **شُلْتُ** * (ötre ile) testiyi kaldırdım; onunla **أشول** (yaparım); **شَوْلاً** (olarak) onu kaldırdım; (sen) kesre ile **شِلْت** deme. Yine denilir: * **أشَلْتُ** * testiyi; o da **فانْشَالَتْ**; ve terazi **شالَ**: iki kefesinden biri yükseldi. Ve **شَوَّالٌ**: hac aylarının ilki; çoğulu **شَوَّالاَتٌ** ve **شَوَاويلُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شالت الناقة بذنبها، تشوله شولا، بالفتح، وشولانا، محركة، وفي بعض النسخ، شوالا، بالفتح، وهو غلط، وأشالته، إشالة: رفعته، فشال الذنب نفسه، لازم متعد، نقله ابن سيده، وأنشد لأحيحة بن الجلاح، يخاطب فسيلته:
  تأبري يا خيرة الفسيل
  تأبري من حنذ فشولى أي ارتفعي. وفي الصحاح: ناقة شائل، بلا هاء: هي التي تشول بذنبها للقاح، ولا لبن لها أصلا، ج: شول، كركع، جمع راكع، وأنشد لأبي النجم:
  كأن في أذنابهـن الـشـول
  من عبس الصيف قرون الأيل

  ويروى: شيل، كسكر، وشيل بكسر الشين وتشديد الياء المفتوحة، على ما يطرد في هذا النحو من بنات الواو عند الكسائي، رواه عنه اللحياني، و يجمع الشائل أيضا على: شوال،ككاتب وكتاب. والشائلة من الإبل: ما أتى عليها من حملها أو وضعها سبعة أشهر، أو ثمانية، فجف لبنها، وارتفع ضرعها، ولم يبق في ضروعها إلا شول من اللبن، أي بقية مقدار ثلث ما كان في ضروعها، حدثان نتاجها، ج: شول، على غير قياس، ومنه حديث علي، رضي الله تعالى عنه: فكأنكم بالساعة تحدوكم حدو الزاجر بشوله، أي الذي يزجر إبله لتسير، وقيل: الشول من الإبل: التي نقصت ألبانها، وذلك إذا فصل ولدها عند طلوع سهيل، فلا تزال شولا حتى يرسل فيها الفحل، جج جمع الجمع: أشوال، وقال بعضهم: يقال للتي شالت بذنبها: شائل، والتي شال لبنها: شائلة، قال ابن سيده: وهو ضد القياس، لأن الهاء تثبت في التي يشول لبنها، ولاحظ للذكر فيه، وأسقطت من التي تشول ذنبها، والذكر يشول ذنبه، وإن لم يكن من مذهب سيبويه، وكل ما ارتفع شائل، وقال الأزهري: وأما الناقة الشائل، بغير هاء، فهي اللاقح التي تشول بذنبها للفحل، أي ترفعه، فذلك أية لقاحها، وترفع مع ذلك رأسها، وتشمخ بأنفها، وهي حينئذ، شامذ، وقد شمذت شماذا، وجمع الشائل والشامذ من النوق: شول، وشمذ، وهي العاسر أيضا، وقد عسرت، عسارا، قال الأزهري: أكثر هذا القول مسموع عن العرب صحيح، وقد روى أبو عبيد عن الأصمعي أكثره، إلا أنه قال: إذا أتى على الناقة من يوم حملها سبعة أشهر، وخف لبنها. وهو غلط لا أدري أهو من أبي عبيد أو الأصمعي، والصواب: إذا أتى عليها من يوم نتاجها سبعة أشهر، كما ذكرناه، لا من يوم حملها، اللهم إلا أن تحمل الناقة كشافا، وهو أن يضربها الفحل بعد نتاجها بأيام قلائل، وهي كشوف حينئذ، وهو أردأ النتاج. وشول لبنها، تشويلا: نقص. وشولت الناقة: جفت ألبانها، وقلت، وهي الشول، وفي الصحاح: شولت: صارت شائلة، وأنشد لأبي النجم:
  حتى إذا ما العشر عنها شولا

  يعني: ذهب، وتصرم. وشولت الإبل: لحقت بطونها بظهورها، وقيل: صارت ذات شول من اللبن. كما يقال: شولت المزادة: إذا قل ما بقي فيها من الماء، وكذلك: جرعت، إذا بقي فيها جرعة من الماء، ولا يقال: شالت، كما يقال: درهم وازن، أي ذو وزن، ولا يقال: وزن الدرهم. وشول في المزادة: أبقى فيها شولا من الماء، أي بقية، وشول الماء: قل، وشول الغرب: قل ماؤه. وشوالة، مشددة: علم للعقرب. والشوالة: طائر، قال أبو حاتم: هي دخلة كدراء، إذا وقعت على حجر أو شجر خطرت بزمكائها خطران الجمل، سميت لأنها تشول بذنبها، وفي بطنها وسفلتها شيء من حمرة. والشولة: ما تشول العقرب من ذنبها، وقال شمر: شوكة العقرب التي تضرب بها تسمى الشولة، والشباة، والشوكة، والإبرة. والشولة: الحمقاء، عن ابن الأعرابي، قال الأزهري: وبشولة العقرب سميت إحدى منازل القمر في برج العقرب شولة، وهي كوكبان نيران متقابلان، ينزلهما القمر، يقال لهما: حمة العقرب، تشبيها بها، لان البرج كله على صورة العقرب. وأشال الحجر، إشالة، وشال به، يشول به، شولا، عن أبي عمرو، وشاوله، أي رفعه، فانشال، ارتفع، وفي الصحاح: شلت بالجرة، أشول بها، شولا: رفعتها، ولا يقال: شلت: ويقال أيضا: أشلت الجرة، فانشالت هي، قال مدرك بن حصن الأسدي:
  أإبلي تأكلها مصنا خافض سن ومشيلا سنا أي يأخذ بنت لبون، فيقول: هذه بنت مخاض، فقد خفضها عن سنها التي في فيها، وتكون له بنت مخاض، فيقول: لي بنت لبون، فقد رفع السن التي هي له إلى سن أخرى أعلى منها، وتكون له بنت لبون فيأخذ حقة. والمشوال، كمحراب: حجر يشال، عن اللحياني. والشول: الخفيف، كما في المحكم. وأيضا: بقية الماء في السقاء، والدلو، أو هو الماء القليل يكون في أسفل القربة، والمزادة، ج: أشوال، قال الأعشى:
  حتى إذا لمع الربئ بثـوبـه                      سقيت وصب رواتها أشوالها وشالت، نعامته: خف، وغضب، ثم سكن، و يقال: شالت نعامة القوم: إذا منازلهم منهم، ومضوا، أو تفرقت كلمتهم، أو إذا ماتوا وتفرقوا، كأنه لم يبق منهم إلا بقية، والنعامة الجماعة، أو إذا ذهب عزهم، وسيأتي في ن ع م، وفي حديث ابن ذي يزن:
  أتى هرقلا وقد شالت نعامتهـم                      فلم يجد عنده النصر الذي سالا والشويلاء، بالضم ممدودا: نبت من نجيل السباخ، قال أبو حنيفة: وقد ذكرها الأصمعي ولم يحلها، وهي من العشب، قال: ومنابتها السهل، يتداوى به قال الصاغاني: وقد رأيتها، وهي غبراء، تنبسط على وجه الأرض، لا شوك لها، والمال حريص عليها، وقد يقال له: الشويل: كقبيط، في لغة بعض أهل العراق. وشولة: فرس زيد الفوارس الضبي، وهو القائل فيها:
  قصرت له من صدر شولة إنه                      ينجي من الموت الكمي المناجد

  وقال ابن السكيت: شولة: أمة رعناء، كانت لعدوان، وكانت تنصح لمواليها فتعود نصيحتها وبالا عليهم، لحمقها، فقيل للنصيح الأحمق: أنت شولة الناصحة، وقال ابن الأعرابي: شولة أمة يضرب بها المثل في الحمق، يقال: أنت شولة الناصحة. وشوال، كشداد: ة، بمرو، منها أبو طاهر محمد بن أبي النجم بن محمد الخطيب الشوالي، من شيوخ أبي سعد السمعاني، توفي في 532. وشوال: شهر الفطر، وهو الذي يلي شهر رمضان، وهو أول أشهر الحج، قال ابن دريد: زعم قوم أنه سمي شوالا لأنه وافق وقتا تشول فيه الإبل: أي ترفع ذنبها، وهو قول الفراء، وقال غيره: سمي بتشويل ألبان الإبل، وهو توليه وإدباره، وكذلك حال الإبل في اشتداد الحر، وانقطاع الرطب. ج: شواويل، على القياس، وشواول، على طرح الزائد، وشوالات، وكانت العرب تطير من عقد المناكح فيه، وتقول: إن المنكوحة تمتنع من ناكحها، كما تمتنع طروقة الجمل إذا لقحت وشالت بذنبها، فأبطل النبي، صلى الله عليه وسلم طيرتهم، وقالت عائشة: رضي الله عنها: تزوجني رسول الله صلى الله عليه وسلم في شوال، وبنى بي في شوال، وأي نسائه كان أحظى عنده مني. وسالم بن شوال بن نعيم المكي: تابعي، ثقة، روى عن مولاته أم حبيبة بنت أبي سفيان، وعنه عفان بن أبي رباح، وعمرو بن دينار، قاله ابن حبان. وعبدة بنت أبي شوال روت عن رابعة العدوية، قدس الله سرها.
 والشويلة، والشويلاء، مصغرتين: موضعان، عن ابن دريد، وهكذا ضبطهما، والذي في اللسان: الشويلة، على وزن كريمة، والشولاء، كرحضاء: موضعان. وامرأة شوالة: نمامة، قال الراجز:
  ليست بذات نيرب شواله وذو الشاول، بفتح الواو: ابن دعام بن مالك بن معاوية بن صعب ابن دومان بن بكيل بن جشم بن خيران ابن نوف بن همدان الهمداني، ثم البكيلي، أحد الأذواء. واشتال له: تعرض له، وسبه، وهو مجاز. والتشويل: استرخاء الذكر عند محاولة الجماع، ولو قال ارتخاء الذكر عند المجامعة كان أخصر. وقال ابن عباد: الشوشلاء: النيك، هكذا ذكره هنا، أو هي حبشية، كما في العباب. والمشول، كمنبر: منجل صغير. ورجل شول، ككف: وقاد ذكي، خفيف في العمل، والخدمة، والحاجة، سريع أليها، ومنه قول الأعشى:
  وقد غدوت إلى الحانوت يتبعني                      شاو مشل شلول شلشل شـول ومما يستدرك عليه: استشالت الناقة ذنبها: رفعته، وفرس شائلة الذنابى. والشوائل: جمع شائلة، وهي الناقة التي ارتفع لبنها، ومنه حديث نضلة بن عمرو: فهجم عليه شوائل له، فسقاه من ألبانها. وكل ما ارتفع شائل. وشال الميزان: ارتفعت أحدا كفتيه. ويقال: شال ميزان فلان: يشول، شولانا، وهو مثل في المفاخرة. يقال: فاخرته، فشال ميزاني، أي فخرته بآبائي، وغلبته، قال ابن بري: ومنه قول الأخطل:
  وإذا وضعت أباك في ميزانهـم                      رجحوا وشال أبوك في الميزان وشالت العقرب بذنبها: رفعته، وشولة: علم للعقرب، قال:
  قد جعلت شولة تزبئر

  وشالت القربة، والزق: ارتفع قوائمها عند الملء، أو النفخ. وأشال بضبعه: رفعه. وذنب العقرب يقال له: شوال، كشداد. قال:
  كذنب العقرب شوال علق واشتال، بمعنى شال، كارتوى، بمعنى روي، ومنه قول الراجز:
  حتى إذا اشتال سهيل في السحر والمشولة، بالكسر، التي يلعب بها، عن اليزيدي. والشول، ككتف: الذي يشول بالشيء، أي يرفعه. وشاوله، وشاول به: إذا دافع، قال عبد الرحمن بن الحكم:
  فشاول بقيس في الطعان ولا تكن                      أخاها إذا ما المشرفية سـلـت وقال أبو زيد: تشاول القوم، تشاولا: إذا تناول بعضهم بعضا عند القتال بالرماح، والمشاولة مثله، قال ابن بري: ومنه قول عبد الرحمن بن الحكم المتقدم، وفي المثل:
  ما ضر نابا شولها المعلق يضرب ذلك للذي يمر أن يأخذ بالحزم، وأن يتزود، وإن كان يصير إلى زاد، ومثله قولهم: عش ولا تغتر: أي تعش، ولا تتكل أنك تتعشى عند غيرك. وسماعة بن الأشول النعامي: شاعر، ذكره ابن الأعرابي. والشول، كصرد: النصور، عن أبي عمرو. والشول، بالضم: موضع. والشال: سمكة بحرية. وأيضا: قرية ببلخ، منها أبو بكر محمد بن عميرة الشالي، عن علي بن خشرم، وغيرهن توفي في حدود سنة 300.
 والشال هذا الرداء للذي يعمل بكشمير ولاهور، ويجلب به إلى البلاد، يقال: إنه من وبر الجمل، سمي به لأنه يرفع على الأكتاف، إن كانت عربية، والجمع: شلان، وشالات. وأبو شولة: محمد بن عبد الله بن وهب، من بني عبس بن شحارة.

##### Türkçe

**شالت الناقة بذنبها**: dişi deve kuyruğuyla (kuyruğunu) kaldırdı; **تشوله شولا**: onu kaldırır, **شولا** (fetha ile); ve **شولانا**: hareketli (şöyle okunur); bazı nüshalarda **شوالا** (fetha ile) (vardır) ki o yanlıştır. Ve **أشالته، إشالة**: onu kaldırdım; böylece kuyruk bizzat kendisi kalktı; لازم متعد (hem lâzım hem müteaddî). Bunu İbn Sîde nakletti. Ve Uhayha b. el-Cellâh’tan, fidanına hitap ederek, şu beyit okundu:
  **تأبري يا خيرة الفسيل**
  **تأبري من حنذ فشولى**
yani: yüksel.

Ve **الصحاح**’ta: **ناقة شائل** (ه olmaksızın): o, çiftleşme için kuyruğuyla kaldıran dişi devedir; ve aslında onun sütü yoktur. Çoğulu: **شول**, tıpkı **ركع**’ın **راكع**’ın çoğulu olması gibi. Ve Ebû’n-Necm’den şu beyit okundu:
  **كأن في أذنابهـن الـشـول**
  **من عبس الصيف قرون الأيل**

Ve şöyle de rivayet edilir: **شيل**, **سكر** vezninde; ve **شيل** (ش’nin kesresi ve açık **ياء**’ın şeddelenmesiyle), Kisâî’ye göre bu türde **الواو** kökenli kelimelerde düzenli olan üzere; onu ondan el-Lihyânî rivayet etti. Ve **الشائل** ayrıca **شوال** üzerine de cem‘ edilir; **كاتب** ve **كتاب** gibi.

Ve develerden **الشائلة**: hamileliğinden veya doğurmasından yedi ay yahut sekiz ay geçmiş olan; böylece sütü kuruyan, memesi yükselen; memelerinde sütten ancak **شول** kalmış olan; yani memelerinde bulunanın üçte biri miktarı kadar bir kalıntı; doğumunun yeniliği (sebebiyle). Çoğulu: **شول**, القياس dışı olarak. Ondan, Ali’nin hadisi (Allah Teâlâ ondan razı olsun): “Sanki siz, saat (kıyamet) ile, **بشوله** ile sürücünün sürmesi gibi sürülüyorsunuz”; yani develerini yürüsünler diye süren kimse. Ve denildi ki: develerden **الشول**: sütleri azalmış olanlardır; bu, yavrusu **سهيل**’in doğuşu sırasında sütten kesildiği vakittir; böylece içine erkek deve salınana kadar **شولا** olmaya devam eder. Cem‘u’l-cem‘ (cem‘in cem‘i): **أشوال**.

Ve bazısı dedi ki: kuyruğuyla kaldırana **شائل** denir; sütü kalkan (azalan/çekilen)e **شائلة** denir. İbn Sîde dedi ki: bu, القياس’ın zıddıdır; çünkü sütü kalkan için **الهاء** sabit olur; onda erkeğe pay yoktur; kuyruğunu kaldırandan ise düşürülmüştür; hâlbuki erkek kuyruğunu kaldırır; Sîbeveyh’in mezhebinden olmasa bile. Ve her ne yükselirse **شائل**’dir.

Ve el-Ezherî dedi ki: أما **الناقة الشائل** (ه olmaksızın): o, erkeğe karşı kuyruğuyla kaldıran gebe (لاقح) dişi devedir; yani onu yükseltir; bu, onun gebeliğinin alametidir. Bununla birlikte başını da kaldırır ve burnuyla kibirlenir; o sırada o, **شامذ**’dir; ve **شمذت** (o) **شماذا**. Ve dişi develerden **الشائل** ve **الشامذ**’in çoğulu: **شول** ve **شمذ**. Ve o, **العاسر**’dir de; ve **عسرت** (o) **عسارا**.

El-Ezherî dedi ki: bu sözün çoğu Araplardan işitilmiş, sahih (bir sözdür); Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den onun çoğunu rivayet etmiştir; ancak o dedi ki: dişi devenin hamile kaldığı günden yedi ay geçtiğinde ve sütü hafiflediğinde. Bu yanlıştır; bunun Ebû Ubeyd’den mi yoksa el-Asma‘î’den mi olduğunu bilmiyorum. Doğrusu: doğurduğu günden yedi ay geçtiğinde; bizim zikrettiğimiz gibi; hamile kaldığı günden değil. Meğer ki dişi deve **كشافا** hamile kalsın; o da, doğurmasından birkaç gün sonra erkeğin onu aşmasıdır; o sırada o **كشوف**tur; bu ise doğumun en kötüsüdür.

Ve **شول لبنها، تشويلا**: azaldı. Ve **شولت الناقة**: sütleri kurudu ve azaldı; ve o, **الشول**’dür. Ve **الصحاح**’ta: **شولت**: **شائلة** oldu. Ve Ebû’n-Necm’den şu beyit okundu:
  **حتى إذا ما العشر عنها شولا**

yani: gitti ve kesildi.

Ve **شولت الإبل**: karınları sırtlarına yapıştı. Ve denildi ki: sütten **شول** sahibi oldu. Nitekim denir: **شولت المزادة**: içinde kalan su azaldığında; ve aynı şekilde: **جرعت**: içinde sudan bir yudum kaldığında. Ve **شالت** denmez. Nitekim denir: **درهم وازن**: yani ağırlık sahibi; ve **وزن الدرهم** denmez.

Ve **شول في المزادة**: onda sudan **شول** bıraktı; yani bir kalıntı. Ve **شول الماء**: azaldı. Ve **شول الغرب**: onun suyu azaldı.

Ve **شوالة** (şeddeli): akrep için bir özel addır. Ve **الشوالة**: bir kuştur. Ebû Hâtim dedi ki: o, **دخلة كدراء**’dır; bir taşın yahut ağacın üzerine konduğunda, **بزمكائها** ile devenin yürüyüşü gibi iki yürüyüş yürür. Kuyruğuyla kaldırdığı için böyle adlandırıldı. Ve karnında ve alt tarafında kızıllıktan bir şey vardır.

Ve **الشولة**: akrebin kuyruğundan kaldırdığı şeydir. Ve Şemmer dedi ki: akrebin vurduğu dikeni **الشولة** diye adlandırılır; ve **الشباة**; ve **الشوكة**; ve **الإبرة**.

Ve **الشولة**: ahmak kadın; İbnü’l-A‘râbî’den. El-Ezherî dedi ki: ve akrebin **شولة**’si ile, akrep burcunda ayın menzillerinden birine **شولة** adı verildi; o, karşılıklı iki parlak yıldızdır; ay onlara iner; onlara **حمة العقرب** denir; ona benzetme olarak; çünkü burcun tamamı akrep sureti üzerinedir.

Ve **أشال الحجر، إشالة**; ve **شال به، يشول به، شولا**: Ebû Amr’dan; ve **شاوله**: yani onu kaldırdı; böylece **انشال**: yükseldi. Ve **الصحاح**’ta: **شلت بالجرة، أشول بها، شولا**: onu kaldırdım; ve **شلت** denmez. Ve ayrıca denir: **أشلت الجرة**; böylece o (testi) **انشالت**. Medrek b. Hısn el-Esedî dedi ki:
  **أإبلي تأكلها مصنا خافض سن ومشيلا سنا**
yani: **بنت لبون** alır da şöyle der: bu **بنت مخاض**’dır; böylece onu, ağzında bulunan yaşından aşağı indirmiş olur; ve onun için **بنت مخاض** olur. Ve şöyle der: benim **بنت لبون**’um var; böylece kendisinin olan yaşı, ondan daha yüksek başka bir yaşa yükseltmiş olur; ve onun için **بنت لبون** olur da **حقة** alır.

Ve **المشوال** ( **محراب** gibi): kaldırılan bir taştır; el-Lihyânî’den.

Ve **الشول**: hafif (olan); **المحكم**’de olduğu gibi. Ve ayrıca: kırbada ve kovada suyun kalıntısı; yahut o, kırbanın ve **المزادة**’nin dibinde bulunan az sudur. Çoğulu: **أشوال**. el-A‘şâ dedi ki:
  **حتى إذا لمع الربئ بثـوبـه                      سقيت وصب رواتها أشوالها**

Ve **شالت، نعامته**: hafifledi ve öfkelendi, sonra sakinleşti. Ve denir: **شالت نعامة القوم**: onların menzilleri onlardan (uzaklaştı) ve gittiler; yahut sözleri ayrıldı; yahut öldüklerinde ve dağıldıklarında; sanki onlardan ancak bir kalıntı kalmış gibi. Ve **النعامة**: cemaat (topluluk)tur. Yahut: izzetleri gittiğinde. Ve bu, **ن ع م**’de gelecektir. Ve İbn Zî Yezen hadîsinde:
  **أتى هرقلا وقد شالت نعامتهـم                      فلم يجد عنده النصر الذي سالا**

Ve **الشويلاء** (damme ile, uzatılmış): tuzlu-çorak yerlerin çiminden bir bitkidir. Ebû Hanîfe dedi ki: el-Asma‘î onu zikretti ve onu çözümlemedi; o, ottandır. Dedi ki: onun bitiş yeri düzlük arazidir; onunla tedavi olunur. es-Sâğânî dedi ki: onu görmüşümdür; o, toz rengindedir; yer yüzüne yayılır; onun dikeni yoktur; mal (hayvan sürüsü) ona hırslıdır. Ve ona **الشويل** de denebilir; **قبيط** gibi; Irak ehlinin bazısının dilinde.

Ve **شولة**: Zeyd el-Fevâris ed-Dabbî’nin atıdır; o, onun hakkında şöyle diyen kimsedir:
  **قصرت له من صدر شولة إنه                      ينجي من الموت الكمي المناجد**

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **شولة**: ahmak bir câriye; **عدوان**’a ait idi; efendilerine öğüt verirdi de, ahmaklığından, öğüdü onlara bir vebal olarak geri dönerdi; bu yüzden ahmak nasihatçiye: “Sen **شولة الناصحة**’sın” denildi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **شولة** ahmaklıkta kendisiyle darb-ı mesel yapılan bir câriyedir; “Sen **شولة الناصحة**’sın” denir. **وشوال**، **كشداد**: مرو’da bir (yer); ondan, Ebû Tâhir Muhammed b. Ebî’n-Necm b. Muhammed el-Hatîb eş-Şevâlî; Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî’nin şeyhlerindendir; 532’de vefat etti. **وشوال**: iftar ayı; o, Ramazan ayını takip edendir; hac aylarının ilkidir. İbn Düreyd dedi ki: Bir kavim, ona **شوالا** adının verilmesinin, develerin **تشول** ettiği bir vakte rastlamasından olduğunu iddia etti: yani kuyruğunu kaldırır; bu, el-Ferrâ’nın sözüdür. Başkası dedi ki: Develerin sütlerinin **تشويل** edilmesiyle adlandırıldı; o, onun dönmesi ve geri gitmesidir; şiddetli sıcakta ve taze otun kesilmesinde develerin hâli de böyledir. Çoğulu: **شواويل** (kıyasa göre), ve **شواول** (ziyadeyi atma üzere), ve **شوالات**. Araplar onda nikâh akitlerinden uğursuzluk çıkarırlardı ve derlerdi ki: Nikâhlanan kadın, kendisini nikâhlayana karşı, gebe kalınca ve kuyruğuyla **شالت** edince devenin dişisinin erkeğe yaklaşmayı reddetmesi gibi, imtina eder. Bunun üzerine Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onların uğursuzluğunu iptal etti. Âişe dedi ki, Allah ondan razı olsun: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem beni **شوال**’da nikâhladı ve benimle **شوال**’da zifafa girdi; onun hanımlarından hangisi benim kadar onun yanında daha bahtlı idi?” Sâlim b. Şevvâl b. Nu‘aym el-Mekkî: tâbiî; sika; mevlâsı Ümmü Habîbe bint Ebî Süfyân’dan rivayet etti; ondan da Affân b. Ebî Rebâh ve Amr b. Dînâr rivayet etti; bunu İbn Hibbân söyledi. Abde bint Ebî Şevvâl, Râbia el-Adeviyye’den rivayet etti; Allah sırrını takdis etsin.

**الشويلة** ve **الشويلاء**, ikisi de küçültme: iki yer; İbn Düreyd’den; onları böyle ضبط etti. Lisân’da olan ise: **الشويلة**, **كريمة** vezninde; ve **الشولاء**, **كرحضاء** gibi: iki yer. **امرأة شوالة**: koğucu. Râciz dedi ki:

**ليست بذات نيرب شواله**

**وذو الشاول**، vâv’ın fethiyle: Dı‘âm b. Mâlik b. Muâviye b. Sa‘b b. Dûmân b. Bekîl b. Cuşm b. Hırân b. Nevf b. Hemdân el-Hemdânî’nin oğlu; sonra el-Bekîlî; **الأذواء**’dan biridir. **واشتال له**: ona musallat oldu ve ona sövdü; bu mecazdır. **والتشويل**: cinsel birleşmeyi deneme sırasında erkeklik organının gevşemesi; “cinsel birleşme sırasında erkeklik organının gevşemesi” deseydi daha kısa olurdu. İbn Abbâd dedi ki: **الشوشلاء**: cinsel ilişki; onu burada böyle zikretti; yahut o Habeşçedir, **العباب**’da olduğu gibi. **والمشول**، **كمنبر**: küçük orak. **ورجل شول**، **ككف**: ateşli, zeki; işte, hizmette ve ihtiyaçta hafif; ona çabuk; A‘şâ’nın sözü bundandır:

**وقد غدوت إلى الحانوت يتبعني                      شاو مشل شلول شلشل شـول**

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **استشالت الناقة ذنبها**: onu kaldırdı; ve kuyruğu kalkık at: **فرس شائلة الذنابى**. **والشوائل**: **شائلة**’nin çoğulu; o, sütü yükselmiş devedir. Ondan, Nadle b. Amr hadisi: “Onun üzerine kendisine ait **شوائل** hücum etti; ona sütlerinden içirdi.” Her yükselen şey **شائل**’dir. **وشال الميزان**: kefelerinden biri yükseldi. Ve denir: “Falanın terazisi **شال** eder: **يشول**، **شولانا**”; bu, övünmede bir meseldir. Denir: Onunla övündüm de, onun terazim **شال** etti; yani atalarımla onunla övündüm ve onu yendim. İbn Berrî dedi ki: Ondan Ahtal’ın sözü:

**وإذا وضعت أباك في ميزانهـم                      رجحوا وشال أبوك في الميزان**

**وشالت العقرب بذنبها**: onu kaldırdı. **وشولة**: akrebin özel adıdır. Dedi ki:

**قد جعلت شولة تزبئر**

**وشالت القربة، والزق**: doldurma yahut şişirme sırasında ayakları yükseldi. **وأشال بضبعه**: onu kaldırdı. Akrebin kuyruğuna **شوال** denir, **كشداد**. Dedi ki:

**كذنب العقرب شوال علق**

**واشتال**، **شال** manasında; **كارتوى**، **روي** manasında. Ondan râcizin sözü:

**حتى إذا اشتال سهيل في السحر**

**والمشولة**، kesre ile: onunla oynanan şey; el-Yezîdî’den. **والشول**، **ككتف**: şeyle **يشول** eden; yani onu kaldıran. **وشاوله** ve **شاول به**: itişip kakıştığında. Abdurrahman b. el-Hakem dedi ki:

**فشاول بقيس في الطعان ولا تكن                      أخاها إذا ما المشرفية سـلـت**

Ebû Zeyd dedi ki: **تشاول القوم**، **تشاولا**: mızraklarla savaşta birbirlerine uzandıklarında. **والمشاولة** bunun gibidir. İbn Berrî dedi ki: Ondan, yukarıdaki Abdurrahman b. el-Hakem’in sözü. Ve meselde:

**ما ضر نابا شولها المعلق**

Bu, ihtiyatı elden bırakmayan, azık edinmesi gereken kimse için darb-ı mesel yapılır; her ne kadar bir azığa varacak olsa da. Bunun benzeri onların sözü: “Yaşa ve aldanma”: yani yaşa ve başkasının yanında akşam yemeği yiyeceğine güvenip dayanma. Semâa b. el-Eşvel en-Nu‘âmî: şair; onu İbnü’l-A‘râbî zikretti. **والشول**، **كصرد**: akbaba; Ebû Amr’dan. **والشول** (damme ile): bir yer. **والشال**: deniz balığı. Ayrıca: Belh’te bir köy; ondan Ebû Bekr Muhammed b. Umeyra eş-Şâlî; Ali b. Haşrem’den ve başkalarından (rivayet etti); 300 yılı civarında vefat etti.

**والشال**: Keşmir ve Lahor’da yapılan bu örtü; onunla beldelere getirilir; denir ki: deve yünündendir; omuzlar üzerine kaldırıldığı için onunla adlandırıldı, eğer Arapça ise. Çoğulu: **شلان** ve **شالات**. **وأبو شولة**: Muhammed b. Abdullah b. Vehb; Benî Abs b. Şahâre’dendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَالَ
1 شَالَ ذ , [aor. يَشُولُ,] (S, O, Msb, K,) inf. n. شُوْلٌ, (TK,) It rose; or became raised, or elevated; (S, O, Msb, K;) said, in this sense, of a she-camel's tail; (S, O, K;) [and in like manner of a star; (see Ham p. 239;)] and ↓ انشال signifies the same, (O, K,) said of a stone, (K,) and so انشالت said of a jar (جَرَّة); (S, O;) and likewise ↓ اشتال. (TA.) ― -b2- [Hence,] شال المِيْزَانُ The balance had one of its two scales higher than the other, (S, O, Msb, TA,) by reason of its lightness. (Msb.) Whence the saying, شال مِيزَانُ فُلَانٍ, aor. يَشُولُ, inf. n. شَوَلَانٌ, meaning (tropical:) Such a one was overcome in contending with another for superiority in glory or the like. (TA.) ― -b3- And شالت القِرْبَةُ, and شال الزِّقُّ, The legs of the water-skin, and of the skin for wine &c., became raised, or elevated, on the occasion of its being filled, or inflated. (TA.) ― -b4- And شَالَ لَبَنُهَا [meaning Her milk became drawn up, or withdrawn,] is said of a camel. (TA.) ― -b5- One says also, شالت نَعَامَتُهُ, meaning (assumed tropical:) He was, or became, flurried, agitated, or excited, (خَفَّ,) and angry, and then became calm. (K.) And شالت نَعَامَتُهُمْ (assumed tropical:) Their might (عِزُّهُمْ) departed: (O, K:) or their abodes became clear of them, as though lightened of them, (خَفَّتْ مَنَازِلُهُمْ مِنْهُمْ, K, TA,) and they went away: (TA:) or their expression of opinion was, or became, discordant: (تَفَرَّقَتْ كَلِمَتُهُمْ: K:) or they died: and they became scattered, or dispersed; as though there remained not of them save a remnant; [see شَوْلٌ;] النَّعَامَةُ signifying الجَمَاعَةُ: (TA:) or they became irresolute, by reason of fear, and fled: (Msb:) or they were frightened, and fled. (M in art. رأل.) [See also نَعَامَةٌ: and see a verse cited voce اـِمَّا.] -A2- شُلْتُ بِهِ, and شُلْتُهُ; (Msb;) and ↓ أَشَلْتُهُ; (O, Msb;) or شُلْتُ بِالجَرَّةِ, for which one should not say شِلْتُ [which the vulgar say in the present day, making it trans. by itself]; (S, O;) and ↓ أَشَلْتُهَا; (S;) or شال بِالحَجَرِ; and ↓ اشالهُ, (K,) inf. n. اـِشَالَةٌ; (TA;) and ↓ شاولهُ; (K;) aor. of the first as above, inf. n. شَوْلٌ; (S, O, Msb;) I raised, (S, O, Msb,) or he raised, (K,) it, (O, Msb,) namely, a thing, (O,) or the jar, (S, O,) or the stone. (K.) And شالت بِذَنَبِهَا, (S, O, Msb, K,) aor. as above, (S, O, K,) inf. n. شَوْلٌ (O, Msb, K) and شَوَلَانٌ; (O, K;) and ↓ اشالتهُ, (S, Msb, K,) inf. n. اـِشَالَةٌ; and ↓ استشالتهُ; (TA;) She (a camel) raised her tail, (S, O, Msb, K, TA,) having become pregnant. (Msb. [See شَائِلٌ: and see also 2.]) And شالت بِذَنَبِهَا It (a scorpion) raised its tail. (TA.) And شال يَدَهُ He raised his arm or hand; like شال بِهَا. (Msb.) And بِضَبْعِهِ ↓ اشال He raised his ضَبْع [generally expl. as meaning the upper half of the arm, from the elbow to the shoulder-blade]. (TA.)

2 شَوَّلَ شوّلت, said of a she-camel, (S, O, K,) She became such as is termed شَائِلَة: (S, O, TA: [in one of my copies of the S, صَارَ شَوْلًا is erroneously put for صَارَتْ شَائِلَةً:]) or her supplies of milk dried up; (جَفَّتْ أَلْبَانُهَا; K, TA; [but perhaps the right reading is خَفَّتْ, meaning became scanty; for SM adds,]) and became little in quantity. (TA.) And شوّلت الاـِبِلُ The camels became in such a state that their bellies [were drawn up as though they] reached their backs: (K, TA:) or became such as to have [only] a شَوْل [or small quantity remaining] of milk: like as one says, (O, TA,) شوّلت المَزَادَةُ The مزادة [or leathern water-bag] had little water remaining in it: (O, K, TA:) one should not say شَالَت. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] تَشْوِيلٌ of the ذَكَر signifies Its being in a relaxed state on the occasion of مُجَامَعَة. (O, K.) And شوّل said of a horse means, like رَفَّضَ, He put forth his veretrum without being vigorously lustful. (TA in art. رفض.) ― -b3- شوّل said of a غَرْب [or large bucket], Its water became little in quantity. (O, K.) Said of a she-camel's milk, It became deficient: (K, TA:) and it became withdrawn. (TA.) And said of water, It became little in quantity. (K.) ― -b4- In the following saying, (S, TA,) of Abu-n-Nejm, (TA,)
حَتَّى اـِذَا مَا العِشْرُ عَنْهَا شَوَّلَا
the poet means, ذَهَبَ and تَصَرَّمَ [i. e. Until, when the coming to water on the tenth day after the next preceding period of abstinence ceased from her or them... referring to a camel or to camels]. (S, TA.) ― -b5- شوّل فِى المَزَادَةِ He left somewhat remaining (أَبْقَى شَوْلًا) of water in the مزادة [or leathern water-bag]. (K, * TA.)

شاولهُ
3 شاولهُ ذ : see 1, latter half. ― -b2- Also, and شاول بِهِ, and شاول بِهِ فِى الطِّعَانِ, [inf. n. مُشَاوَلَةٌ,] He contended with him in thrusting [with the spear]. (TA.) See also 6. ― -b3- And شاول الفَحْلُ الفَحْلَ The stallion [camel] fought with, or combated, the stallion [camel]. (Ham p. 660.)

4 أَشْوَلَ see 1, latter half, in five places.

تشاولوا
6 تشاولوا ذ They reached, or smote, one another, (تَنَاوَلَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا,) in fight, with the spears: and ↓ مُشَاوَلَةٌ has a similar signification [to تَشَاوُلٌ, as shown above by an explanation of its verb, 3]. (AZ, S, O.)

7 اـِنْشَوَلَ see 1, first sentence.

8 اـِشْتَوَلَ see 1, first sentence. ― -b2- اشتال لَهُ (tropical:) He opposed himself to him, and reviled him. (O, K, TA.)

10 اـِسْتَشْوَلَ see 1, near the end of the paragraph.

شَالٌ
شَالٌ ذ A certain fish of the sea, or of great rivers (سَمَكَةٌ بَحْرِيَّةٌ): (TA:) [in Egypt this name is applied to a fish of the genus silurus, found in the Nile: it is well described by Sonnini, in p. 407 of the 4to Engl. ed. of his Travels in Upper and Lower Egypt.] -A2- Also A certain kind of رِدَآء [here meaning shawl], made in Cashmere and Lahore, and brought for sale to other countries; [erroneously] said to be made of camels' fur; and so called because raised to the shoulders, if it be an Arabic word [which is not the case, for it is from the Pers. شَالٌ, whence our word “ shawl ”]: pl. شِيلَانٌ and شَالَاتٌ. (TA.)

شَوْلٌ
شَوْلٌ ذ : see شَائِلَةٌ, voce شَائِلٌ: -A2- and شَوْلَةٌ. -A3- Also Somewhat remaining of water in the skin and in the bucket, (K,) and of milk in the udder: (TA:) and a small quantity of water (S, O, K, TA) in the bottom of the water-skin (S, O, TA) and of the leathern water-bag: (TA:) [in the CK, المالُ القَلِيلُ is erroneously put for المَآءُ القَلِيلُ:] pl. أَشْوَالٌ. (S, O, K.) It is said in a prov.,
مَا ضَرَّ نَابًا شَوْلُهَا المُعَلَّقُ
(Meyd, TA,) i. e. Her small quantity of water [that is hung upon her does not harm an aged she-camel]: or نَابِى [my aged she-camel]: applied to the case of carrying that which will not harm thee if it be with thee, and will be useful to thee if thou be in want of it: (Meyd:) or applied to him who is enjoined to take the prudent course and to supply himself with travelling-provision though he be going to such provision. (TA.) -A4- And Light, active, or agile; syn. خَفِيفٌ: (K:) so in the M. (TA.) [See also the next paragraph.]

شَوِلٌ
شَوِلٌ ذ One that raises a thing. (TA. [See also شَائِلٌ.]) ― -b2- And A man light, active, or agile, (خَفِيفٌ,) in work, and in service, (S, O, K,) and in respect of what is wanted; and quick: (K:) thus in a verse of El-Aashà: (O, TA:) [but accord. to the reading of AO of that verse, it is ↓ شُوُلٌ, which has a similar, but intensive, meaning. (De Sacy's Chrest. Ar., 2nd ed., ii. 484-5.) See also what next follows.]

شُوَلٌ
شُوَلٌ ذ , like صُرَدٌ [in measure], One who aids, or assists, much or well; syn. نَصُورٌ. (O, TA.) [See also what next precedes.]

شُوُلٌ
شُوُلٌ ذ : see شَوِلٌ.

شَوْلَةٌ
شَوْلَةٌ ذ The part that it raises of the tail of the scorpion; (S, O, K;) and so ↓ شَوْلٌ: (Ham p. 649:) or, accord. to Sh, its sting, with which it strikes. (TA.) ― -b2- [Hence,] الشَّوْلَةُ (assumed tropical:) Two bright stars, near together, [ λ and ν,] (S, O,) in the end of the tail of Scorpio, (Kzw,) which are one of the Mansions of the Moon, (S, O, Kzw,) namely, the Nineteenth Mansion; (Kzw;) also called حُمَةُ العَقْرَبِ. (S, O.) [See مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل.] ― -b3- And شَوْلَةُ is a proper name for The scorpion; (O, TA;) [and] so ↓ شَوَّالَةُ. (K, TA.) -A2- Also A foolish, or stupid, woman. (IAar, O, K.) شَوْلَةُ was the name of A certain foolish female slave, belonging to [the tribe of] 'Adwلn, and she used to give advice to her masters, and it resulted in evil to them; whence the saying, أَنْتَ شَوْلَةُ النَّاصِحَةُ [Thou art Showleh the giver of advice]. (S, O, K.) ― -b2- Also the name of The mare of Zeyd-el-Fawلris Ed-Dabbee. (O, K.)

شُوَيْلَآءُ
شُوَيْلَآءُ ذ A certain plant, (AHn, O, K,) mentioned, but not described, by As; of the kind termed عُشْب, growing in plain, or soft, land, (AHn, O,) used as a medicament, (AHn, O, K,) and well known: (AHn, O:) [Sgh says,] I have seen it: it is dust-coloured, spreads upon the ground, has no thorns, and the cattle eagerly desire it: (O:) it is called (O, K) sometimes, (K,) by some of the people of El-'Irلk, (O,) ↓ شُوَّيْلٌ, like فُبَّيْطٌ [in measure]. (O, K.)

شَوَّالٌ
شَوَّالٌ ذ The tail of the scorpion. (TA. [So called because often raised.]) ― -b2- Also, (S, O, Msb, K,) and sometimes it is called الشَّوَّالُ, (Msb,) The month of the festival of the breaking of the fast; (Msb, K; *) the month next after رَمَضَان; (TA;) the first of the months of the pilgrimage; (S, O;) [the tenth month of the lunar year:] as some assert, (IDrd, O,) so called because [when first thus named] it coincided with the season when the she-camels [being seven or eight months gone with young] raised their tails: (IDrd, O, Msb, TA:) [for the camels generally couple in winter:] or because of their milk becoming then withdrawn; such being the case with the camels in the time of vehement heat and of the coming to an end of the juicy fresh herbage: [see a table of the months voce زَمَنٌ:] the Arabs used to regard the making of marriage-contracts in this month as of evil omen; and to say that the woman [then] married would resist him who married her, like as the she-camel resists the stallion and raises her tail; but the Prophet abolished their thus auguring, and he married 'ءïsheh in this month: (TA:) the pl. is شَوَّالَاتٌ and شَوَاوِيلُ (S, Msb, K) and شَوَاوِلُ, this last formed by rejecting the augmentative letter [in the second]. (TA.)

شُوَّيْلٌ
شُوَّيْلٌ ذ : see شُوَيْلَآءُ.

شَوَّالَةٌ
شَوَّالَةٌ ذ [not (as is implied in the K) شَوَّالَةُ] A certain bird, (AHلt, O, K,) a دُخَّلَة [n. un. of دُخَّلٌ q. v.], of a dusky colour, which, when it alights upon a stone or a tree, moves up and down its tail like as does the camel; so called because it raises its tail; and in its belly and its hinder part is somewhat of redness. (AHلt, O, TA.) ― -b2- See also شَوْلَةٌ. ― -b3- [Hence, as being likened to the scorpion, whence also the phrase اـِنَّهُ لَتَدِبُّ عَقَارِبُهُ,] اِمْرَأَةٌ شَوَّالَةٌ (assumed tropical:) A woman wont to calumniate. (K.)

شَائِلٌ
شَائِلٌ ذ A she-camel raising her tail, (S, O, Msb, K,) having conceived, (Msb,) or by reason of having conceived, and having no milk whatever: (S, O, K:) or a she-camel that has conceived, and raises her tail to the stallion as a sign of her having conceived, raising her head therewith, and elevating her nose: (Az, TA:) the word is without ة because it is an epithet of peculiar application [to a female]: (Msb:) or it is without ة anomalously; for the male also raises his tail: (ISd, TA:) the pl. is شُوَّلٌ (Az, S, O, Msb, K) and شُيَّلٌ and شِيَّلٌ and شُوَّالٌ. (K.) Also, with ة, applied to a mare, as meaning Raising the tail. (TA.) ― -b2- And شَائِلَةٌ, which is anomalously with ة because it is an epithet denoting an attribute not shared with the female by the male, (ISd, TA,) A she-camel that has passed seven months, (S, O, K,) or eight, (S, O,) since the period of her bringing forth, (S, O, K,) or of her becoming pregnant, (K,) and whose milk has dried up, (جَفَّ لَبَنُهَا, K, and so in a copy of the S,) or whose milk has become scanty, (خَفَّ لَبَنُهَا, O, and so in another copy of the S,) and her udder drawn up, (S, O,) there remaining in her udder no more than a شَوْل, a third of the quantity of the contents thereof when her bringing forth was recent: (TA:) she-camels in this case are termed ↓ شَوْلٌ, (S, O, K,) an anomalous pl., (K,) [or rather a quasi-pl. n.,] expl. by some as applied to she-camels whose milk has become deficient, which is the case when their young are weaned at the period of the [auroral] rising of سُهَيْل [or Canopus, a period which commenced, in Central Arabia, about the beginning of the era of the Flight, on the 4th of August, O. S.], and they cease not to be thus termed until the stallion is sent among them; (TA;) the pl. pl. [or pl. of شَوْلٌ] is أَشْوَالٌ; (K;) and شَوَائِلُ is a pl. of شَائِلَةٌ meaning [as expl. above, or] a she-camel whose milk has become withdrawn. (TA.) ― -b3- شَائِلٌ is also applied to Anything that is raised, or drawn up, or withdrawn. (TA.)

شَوْشَلَآءُ
شَوْشَلَآءُ ذ Initus; syn. نَيْكٌ: said to be an Abyssinian word. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

مِشْوَلٌ
مِشْوَلٌ ذ A small مِنْجَل [or reaping-hook: in the CK, erroneously, مُنْخُل]. (S, O, K, TA.)

مُشِيلٌ
مُشِيلٌ ذ act. part. n. of 4. See an ex. in a verse cited voce خَافِض; cited also in the present art. in the S and O.

مِشْوَلَةٌ
مِشْوَلَةٌ ذ is said by Yz to signify A certain thing with which one plays. (O, TA.)

مِشْوَالٌ
مِشْوَالٌ ذ A stone that is raised. (Lh, K.)

##### Türkçe

**شَالَ**
1 **شَالَ** ذ , [muzâri‘ı **يَشُولُ**,] mastar ismi **شُوْلٌ**, Yükseldi; yahut yükselmiş, yukarı kalkmış, yücelmiş oldu; bu mânâda dişi devenin kuyruğu hakkında söylenir; [ve aynı şekilde bir yıldız hakkında da;] ve ↓ **انشال** da aynı mânâyı ifade eder, taş hakkında söylenir; ve yine **انشالت** ( **جَرَّة** ) testi hakkında söylenir; ve aynı şekilde ↓ **اشتال**. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **شال المِيْزَانُ** Terazinin iki kefesinden biri, hafifliği sebebiyle, ötekinden daha yukarıda oldu. Buradan şu söz: **شال مِيزَانُ فُلَانٍ**, muzâri‘ı **يَشُولُ**, mastar ismi **شَوَلَانٌ**, (mecazen:) Şu kimse, şeref ve benzeri üstünlükte başkasıyla çekişmede yenildi, mânâsınadır. ― -b3- Ve **شالت القِرْبَةُ**, ve **شال الزِّقُّ**, Su tulumunun ve şarap vb. için olan derinin ayakları, doldurulması yahut şişirilmesi sırasında, yükseldi yahut yukarı kalktı. ― -b4- Ve **شَالَ لَبَنُهَا** [mânâsı: Onun sütü yukarı çekildi yahut geri çekildi,] deve hakkında söylenir. ― -b5- Yine denir ki: **شالت نَعَامَتُهُ**, (mecazen:) O, telaşlandı, çalkalandı yahut heyecanlandı (**خَفَّ**), ve öfkelendi, sonra sakinleşti. Ve **شالت نَعَامَتُهُمْ** (mecazen:) Onların kudreti (**عِزُّهُمْ**) gitti: yahut onların yurtları onlardan boşaldı; sanki onlardan hafiflemiş gibi (**خَفَّتْ مَنَازِلُهُمْ مِنْهُمْ**), ve çekip gittiler: yahut onların görüş birliği ayrıldı (**تَفَرَّقَتْ كَلِمَتُهُمْ**): yahut öldüler: ve dağıldılar yahut saçıldılar; sanki onlardan bir kalıntıdan başka bir şey kalmadı; **النَّعَامَةُ** **الجَمَاعَةُ** mânâsınadır: yahut korkudan kararsız kaldılar ve kaçtılar: yahut korktular ve kaçtılar. [Ayrıca **نَعَامَةٌ**’ya da bak.] -A2- **شُلْتُ بِهِ**, ve **شُلْتُهُ**; ve ↓ **أَشَلْتُهُ**; yahut **شُلْتُ بِالجَرَّةِ**, bunun için **شِلْتُ** denmemelidir [ki avam bugün bunu söyler, onu kendi başına müteaddî yaparak]; ve ↓ **أَشَلْتُهَا**; yahut **شال بِالحَجَرِ**; ve ↓ **اشالهُ**, mastar ismi **اـِشَالَةٌ**; ve ↓ **شاولهُ**; birincinin muzâri‘ı yukarıdaki gibi, mastar ismi **شَوْلٌ**; Ben onu kaldırdım, yahut o onu kaldırdı; yani bir şeyi, yahut testiyi, yahut taşı. Ve **شالت بِذَنَبِهَا**, muzâri‘ı yukarıdaki gibi, mastar ismi **شَوْلٌ** ve **شَوَلَانٌ**; ve ↓ **اشالتهُ**, mastar ismi **اـِشَالَةٌ**; ve ↓ **استشالتهُ**; O (dişi deve) kuyruğunu kaldırdı, gebe kalmış olarak. Ve **شالت بِذَنَبِهَا** O (akrep) kuyruğunu kaldırdı. Ve **شال يَدَهُ** O kolunu yahut elini kaldırdı; **شال بِهَا** gibi. Ve **اشال** ↓ **بِضَبْعِهِ** O, **ضَبْع**’ını kaldırdı.

**2 شَوَّلَ**
**شوّلت**, dişi deve hakkında söylenir: **شَائِلَة** denilen hâle geldi: yahut sütleri kurudu (**جَفَّتْ أَلْبَانُهَا**); ve miktarca az oldu. Ve **شوّلت الاـِبِلُ** Develer, karınları sanki sırtlarına ulaşmış gibi yukarı çekilmiş bir hâle geldi: yahut [yalnız] bir **شَوْل** (yahut az bir miktar) süt kalmış olacak hâle geldi: tıpkı şöyle denildiği gibi: **شوّلت المَزَادَةُ** **مَزَادَة**’de az su kaldı: **شَالَت** denmemelidir. ― -b2- [Bundan, görünüşe göre,] **تَشْوِيلٌ**’in **ذَكَر** hakkında mânâsı, **مُجَامَعَة** sırasında gevşek hâlde olmasıdır. Ve **شوّل** at hakkında söylenince, **رَفَّضَ** gibi, şiddetli şehvet olmaksızın zekerini çıkardı, demektir. ― -b3- **شوّل** bir **غَرْب** hakkında söylenince, onun suyu miktarca az oldu. Dişi devenin sütü hakkında söylenince, eksildi; ve geri çekildi. Su hakkında söylenince, miktarca az oldu. ― -b4- Şu sözde, Ebû’n-Necm’in sözünde:
حَتَّى اـِذَا مَا العِشْرُ عَنْهَا شَوَّلَا
şairin kastı **ذَهَبَ** ve **تَصَرَّمَ**’dır. ― -b5- **شوّل فِى المَزَادَةِ** O, **مَزَادَة**’de sudan bir miktar bıraktı (**أَبْقَى شَوْلًا**).

**شاولهُ**
3 **شاولهُ** ذ : 1’in ikinci yarısına bak. ― -b2- Ayrıca, ve **شاول بِهِ**, ve **شاول بِهِ فِى الطِّعَانِ**, [mastar ismi **مُشَاوَلَةٌ**,] O, mızrakla saplamada onunla çekişti. 6’ya da bak. ― -b3- Ve **شاول الفَحْلُ الفَحْلَ** Erkek deve, erkek deveyle dövüştü yahut çarpıştı.

**4 أَشْوَلَ**
1’in ikinci yarısına, beş yerde, bak.

**تشاولوا**
6 **تشاولوا** ذ Onlar, savaşta mızraklarla, birbirlerine ulaştılar yahut birbirlerini vurdular (**تَنَاوَلَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا**); ve ↓ **مُشَاوَلَةٌ** da benzer bir mânâya sahiptir.

**7 اـِنْشَوَلَ**
1’in ilk cümlesine bak.

**8 اـِشْتَوَلَ**
1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **اشتال لَهُ** (mecazen:) O, ona karşı durdu ve ona sövdü.

**10 اـِسْتَشْوَلَ**
1’de paragrafın sonuna yakın yere bak.

**شَالٌ**
**شَالٌ** ذ Denizin yahut büyük nehirlerin bir balığı (**سَمَكَةٌ بَحْرِيَّةٌ**). -A2- Ayrıca Keşmir ve Lahor’da yapılan ve başka ülkelere satılmak üzere getirilen bir çeşit **رِدَآء**; [yanlış olarak] deve kılından yapıldığı söylenir; ve Arapça bir kelime ise (ki durum böyle değildir) omuzlara kaldırıldığı için böyle adlandırılmıştır: çoğulu **شِيلَانٌ** ve **شَالَاتٌ**.

**شَوْلٌ**
**شَوْلٌ** ذ : **شَائِلَةٌ**’ya, **شَائِلٌ** maddesinde bak: -A2- ve **شَوْلَةٌ**. -A3- Ayrıca deride ve kovada sudan kalan bir miktar; ve memede sütten kalan bir miktar: ve su tulumunun dibinde ve deri su torbasında az bir su miktarı: çoğulu **أَشْوَالٌ**. Bir darb-ı meselde şöyle denir:
مَا ضَرَّ نَابًا شَوْلُهَا المُعَلَّقُ
yani: Onun asılı az suyu, yaşlı dişi deveye zarar vermez: yahut **نَابِى** [benim yaşlı dişi devem]: yanında bulunursa sana zarar vermeyecek, ihtiyaç hâlinde ise sana faydalı olacak şeyi taşımak hâline uygulanır: yahut tedbirli yolu tutması ve yol azığına gidecek olsa bile kendine yol azığı edinmesi emredilen kimseye uygulanır. -A4- Ve Hafif, çevik yahut atik; eş anlamlısı **خَفِيفٌ**.

**شَوِلٌ**
**شَوِلٌ** ذ Bir şeyi kaldıran kimse. ― -b2- Ve İşte ve hizmette, ve ihtiyaç duyulan şey bakımından, hafif, çevik yahut atik (**خَفِيفٌ**) bir adam; ve hızlı.

**شُوَلٌ**
**شُوَلٌ** ذ , vezin bakımından **صُرَدٌ** gibi, Çok yahut iyi yardım eden; eş anlamlısı **نَصُورٌ**.

**شُوُلٌ**
**شُوُلٌ** ذ : **شَوِلٌ**’e bak.

**شَوْلَةٌ**
**شَوْلَةٌ** ذ Akrebin kuyruğundan kaldırdığı kısım; ve bunun gibi ↓ **شَوْلٌ**: yahut Ş’ye göre, onunla vurduğu iğnesi. ― -b2- [Bundan,] **الشَّوْلَةُ** (mecazen:) Akrebin kuyruğunun sonunda, birbirine yakın iki parlak yıldız; bunlar Ay’ın menzillerinden biridir; yani On dokuzuncu menzil; ayrıca **حُمَةُ العَقْرَبِ** diye de adlandırılır. ― -b3- Ve **شَوْلَةُ**, Akrep için özel isimdir; ve bunun gibi ↓ **شَوَّالَةُ**. -A2- Ayrıca Aptal yahut ahmak bir kadın. **شَوْلَةُ**, **'Adwلn**’a mensup, belirli bir ahmak cariyenin adı idi; efendilerine öğüt verirdi ve bu onlara kötülükle sonuçlanırdı; buradan şu söz: **أَنْتَ شَوْلَةُ النَّاصِحَةُ**. ― -b2- Ayrıca Zeyd-el-Fawلris Ed-Dabbee’nin kısrağının adı.

**شُوَيْلَآءُ**
**شُوَيْلَآءُ** ذ Belirli bir bitki; As tarafından zikredilmiş, fakat tasvir edilmemiştir; **عُشْب** denilen türdendir; düz yahut yumuşak arazide biter; ilaç olarak kullanılır; ve iyi bilinir: [Sgh der ki:] Onu gördüm: toprak rengindedir, yere yayılır, dikeni yoktur, ve hayvanlar onu iştahla ister: bazen, Irak halkından bazılarının yanında, ↓ **شُوَّيْلٌ** diye adlandırılır, vezin bakımından **فُبَّيْطٌ** gibi.

**شَوَّالٌ**
**شَوَّالٌ** ذ Akrebin kuyruğu. ― -b2- Ayrıca, ve bazen **الشَّوَّالُ** diye adlandırılır, Oruç bozma bayramının ayı; **رَمَضَان**’dan sonraki ay; hacc aylarının ilki; [kamerî yılın onuncu ayı:] bazılarına göre, [ilk böyle adlandırıldığında] dişi develerin kuyruklarını kaldırdıkları mevsime rastladığı için böyle adlandırılmıştır: yahut o vakit sütlerinin geri çekilmesi sebebiyle; Araplar bu ayda nikâh akdi yapmayı uğursuz sayarlardı; ve o ay evlenen kadının, dişi devenin erkeğe karşı koyup kuyruğunu kaldırması gibi, kendisiyle evlenene karşı koyacağını söylerlerdi; fakat Peygamber onların bu uğursuz saymasını kaldırdı ve bu ayda 'ءïşe ile evlendi: çoğulu **شَوَّالَاتٌ** ve **شَوَاوِيلُ** ve **شَوَاوِلُ**; bu sonuncusu, [ikincideki] ziyade harfin atılmasıyla yapılmıştır.

**شُوَّيْلٌ**
**شُوَّيْلٌ** ذ : **شُوَيْلَآءُ**’ya bak.

**شَوَّالَةٌ**
**شَوَّالَةٌ** ذ Belirli bir kuş; koyu renkli bir **دُخَّلَة**; bir taşın yahut ağacın üzerine konduğunda, deve gibi kuyruğunu aşağı yukarı oynatır; kuyruğunu kaldırdığı için böyle adlandırılmıştır; ve karnında ve arka kısmında bir miktar kızıllık vardır. ― -b2- **شَوْلَةٌ**’ya da bak. ― -b3- [Bundan, akrebe benzetilerek, buradan da **اـِنَّهُ لَتَدِبُّ عَقَارِبُهُ** sözü,] **اِمْرَأَةٌ شَوَّالَةٌ** (mecazen:) İftira etmeye alışkın bir kadın.

**شَائِلٌ**
**شَائِلٌ** ذ Gebe kalmış olarak kuyruğunu kaldıran dişi deve; yahut gebe kalması sebebiyle kuyruğunu kaldıran ve hiç sütü olmayan dişi deve: yahut gebe kalmış olan ve gebe kaldığının işareti olarak erkeğe kuyruğunu kaldıran, bununla birlikte başını kaldıran ve burnunu yükselten dişi deve: kelime, [dişiye mahsus bir sıfat olduğu için] ة’sizdir: yahut anomalik olarak ة’sizdir; çünkü erkek de kuyruğunu kaldırır: çoğulu **شُوَّلٌ** ve **شُيَّلٌ** ve **شِيَّلٌ** ve **شُوَّالٌ**. Ayrıca, ة ile, kısrağa uygulanır; mânâsı: Kuyruğu kaldıran. ― -b2- Ve **شَائِلَةٌ**, anomalik olarak ة ile gelir; çünkü erkekle dişinin ortak olmadığı bir vasfı bildiren sıfattır: Doğurmasından beri, yahut gebe kalmasından beri, yedi ay, yahut sekiz ay geçmiş olan; ve sütü kurumuş (**جَفَّ لَبَنُهَا**) yahut sütü azalmış (**خَفَّ لَبَنُهَا**); ve memesi yukarı çekilmiş; memesinde, doğurması yakın zamanda iken içindeki miktarın üçte biri kadar olan bir **شَوْل**’dan fazlası kalmamış dişi deve: bu hâldeki dişi develere ↓ **شَوْلٌ** denir; anomalik bir çoğuldur; [daha doğrusu çoğul-isim gibidir;] bazılarınca, sütü eksilmiş dişi develere uygulanır diye açıklanır; bu, yavruları **سُهَيْل**’in [fecrî] doğuşu vaktinde sütten kesildiğinde olur; ve erkek deve aralarına salınana kadar böyle adlandırılmaya devam ederler: bunun çoğulunun çoğulu [yahut **شَوْلٌ**’ün çoğulu] **أَشْوَالٌ**’dır; ve **شَوَائِلُ**, sütü geri çekilmiş dişi deve mânâsında **شَائِلَةٌ**’nın çoğuludur. ― -b3- **شَائِلٌ** ayrıca, yükseltilmiş, yukarı çekilmiş yahut geri çekilmiş olan her şeye de uygulanır.

**شَوْشَلَآءُ**
**شَوْشَلَآءُ** ذ **Initus**; eş anlamlısı **نَيْكٌ**: Habeşçe bir kelime olduğu söylenir.

**مِشْوَلٌ**
**مِشْوَلٌ** ذ Küçük bir **مِنْجَل**.

**مُشِيلٌ**
**مُشِيلٌ** ذ 4’ün ism-i fâilidir. Bir örneği **خَافِض** maddesinde zikredilen bir beyitte gör.

**مِشْوَلَةٌ**
**مِشْوَلَةٌ** ذ Yz’ye göre, onunla oynanan belirli bir şey mânâsınadır.

**مِشْوَالٌ**
**مِشْوَالٌ** ذ Kaldırılmış bir taş.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَالَ
شَالَ ( w )  U ( n. ac. شَوْل 1 ,  شَوَلَاْن 36 ),
a.  Rose; was raised, lifted.

b.  [ Bi ], Raised, lifted; carried.

شَاْوَلَ
شَاْوَلَ III
a.  [ acc. ],  see I (b) .

b.  [ Bi ], Fought with ( the spear ).

أَشْوَلَ
أَشْوَلَ IV
a.  [ acc. ],  see I (b) .

تَشَاْوَلَ
تَشَاْوَلَ VI ,
a.  see III (b) .

اِنْشَوَلَ
اِنْشَوَلَ VII ,
a.  Was raised, lifted.

اِشْتَوَلَ
اِشْتَوَلَ VIII
a.  [ La ], Opposed, withstood.

شَوْل
شَوْل [ 1 ] , ( pl. أَشْوَاْل 38 ),
a.  Small quantity of water.

b.  Wide expanse of ground.

شَوْلَة
شَوْلَة [ 1t ],
a.  Tail, sting of a scorpion.

b.  Foolish woman.

مِشْوَل
مِشْوَل [ 20 ],
a.  Smallreaping-hook.

شَائِل
شَائِل [ 21 ] , ( pl. شُوَّال [ 11 ] ,

شُيَّل
شُيَّل [ 11I ] ,  شُوَّال [ 29 ] ),
a.  Raising, lifting; lifter.

شُوَال
شُوَال [ 24 ] , ( pl. شُوَالَات ),  P. ,
a.  Large bag, sack.

شَوَّال
شَوَّال [ 28 ],
a.  Tenth lunar month.

شَوَّالَة
شَوَّالَة [ 28t ],
a.  A certain bird.

b.  Slanderer, back-biter ( woman ).

##### Türkçe

**شَالَ**
**شَالَ** ( w ) U ( n. ac. **شَوْل** 1 , **شَوَلَاْن** 36 ),
a. Yükseldi; kaldırıldı, yukarı kaldırıldı.

b. [ Bi ], Kaldırılmış, yukarı kaldırılmış; taşınmış.

**شَاْوَلَ**
**شَاْوَلَ** III
a. [ acc. ], I (b)’ye bak.

b. [ Bi ], (mızrakla) savaştı.

**أَشْوَلَ**
**أَشْوَلَ** IV
a. [ acc. ], I (b)’ye bak.

**تَشَاْوَلَ**
**تَشَاْوَلَ** VI ,
a. III (b)’ye bak.

**اِنْشَوَلَ**
**اِنْشَوَلَ** VII ,
a. Kaldırıldı, yukarı kaldırıldı.

**اِشْتَوَلَ**
**اِشْتَوَلَ** VIII
a. [ La ], Karşı koydu, dayandı.

**شَوْل**
**شَوْل** [ 1 ] , ( çoğ. **أَشْوَاْل** 38 ),
a. Az miktar su.

b. Yerin geniş bir açıklığı.

**شَوْلَة**
**شَوْلَة** [ 1t ],
a. Akrebin kuyruğu, iğnesi.

b. Ahmak kadın.

**مِشْوَل**
**مِشْوَل** [ 20 ],
a. Küçük orak.

**شَائِل**
**شَائِل** [ 21 ] , ( çoğ. **شُوَّال** [ 11 ] ,

**شُيَّل**
**شُيَّل** [ 11I ] , **شُوَّال** [ 29 ] ),
a. Kaldırma, yukarı kaldırma; kaldıran.

**شُوَال**
**شُوَال** [ 24 ] , ( çoğ. **شُوَالَات** ), P. ,
a. Büyük torba, çuval.

**شَوَّال**
**شَوَّال** [ 28 ],
a. Kamerî onuncu ay.

**شَوَّالَة**
**شَوَّالَة** [ 28t ],
a. Belli bir kuş.

b. İftiracı, gıybetçi (kadın).
