# شول — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شول

شالت الناقة بذنبها، تشوله شولا، بالفتح، وشولانا، محركة، وفي بعض النسخ، شوالا، بالفتح، وهو غلط، وأشالته، إشالة: رفعته، فشال الذنب نفسه، لازم متعد، نقله ابن سيده، وأنشد لأحيحة بن الجلاح، يخاطب فسيلته:
  تأبري يا خيرة الفسيل
  تأبري من حنذ فشولى أي ارتفعي. وفي الصحاح: ناقة شائل، بلا هاء: هي التي تشول بذنبها للقاح، ولا لبن لها أصلا، ج: شول، كركع، جمع راكع، وأنشد لأبي النجم:
  كأن في أذنابهـن الـشـول
  من عبس الصيف قرون الأيل

  ويروى: شيل، كسكر، وشيل بكسر الشين وتشديد الياء المفتوحة، على ما يطرد في هذا النحو من بنات الواو عند الكسائي، رواه عنه اللحياني، و يجمع الشائل أيضا على: شوال،ككاتب وكتاب. والشائلة من الإبل: ما أتى عليها من حملها أو وضعها سبعة أشهر، أو ثمانية، فجف لبنها، وارتفع ضرعها، ولم يبق في ضروعها إلا شول من اللبن، أي بقية مقدار ثلث ما كان في ضروعها، حدثان نتاجها، ج: شول، على غير قياس، ومنه حديث علي، رضي الله تعالى عنه: فكأنكم بالساعة تحدوكم حدو الزاجر بشوله، أي الذي يزجر إبله لتسير، وقيل: الشول من الإبل: التي نقصت ألبانها، وذلك إذا فصل ولدها عند طلوع سهيل، فلا تزال شولا حتى يرسل فيها الفحل، جج جمع الجمع: أشوال، وقال بعضهم: يقال للتي شالت بذنبها: شائل، والتي شال لبنها: شائلة، قال ابن سيده: وهو ضد القياس، لأن الهاء تثبت في التي يشول لبنها، ولاحظ للذكر فيه، وأسقطت من التي تشول ذنبها، والذكر يشول ذنبه، وإن لم يكن من مذهب سيبويه، وكل ما ارتفع شائل، وقال الأزهري: وأما الناقة الشائل، بغير هاء، فهي اللاقح التي تشول بذنبها للفحل، أي ترفعه، فذلك أية لقاحها، وترفع مع ذلك رأسها، وتشمخ بأنفها، وهي حينئذ، شامذ، وقد شمذت شماذا، وجمع الشائل والشامذ من النوق: شول، وشمذ، وهي العاسر أيضا، وقد عسرت، عسارا، قال الأزهري: أكثر هذا القول مسموع عن العرب صحيح، وقد روى أبو عبيد عن الأصمعي أكثره، إلا أنه قال: إذا أتى على الناقة من يوم حملها سبعة أشهر، وخف لبنها. وهو غلط لا أدري أهو من أبي عبيد أو الأصمعي، والصواب: إذا أتى عليها من يوم نتاجها سبعة أشهر، كما ذكرناه، لا من يوم حملها، اللهم إلا أن تحمل الناقة كشافا، وهو أن يضربها الفحل بعد نتاجها بأيام قلائل، وهي كشوف حينئذ، وهو أردأ النتاج. وشول لبنها، تشويلا: نقص. وشولت الناقة: جفت ألبانها، وقلت، وهي الشول، وفي الصحاح: شولت: صارت شائلة، وأنشد لأبي النجم:
  حتى إذا ما العشر عنها شولا

  يعني: ذهب، وتصرم. وشولت الإبل: لحقت بطونها بظهورها، وقيل: صارت ذات شول من اللبن. كما يقال: شولت المزادة: إذا قل ما بقي فيها من الماء، وكذلك: جرعت، إذا بقي فيها جرعة من الماء، ولا يقال: شالت، كما يقال: درهم وازن، أي ذو وزن، ولا يقال: وزن الدرهم. وشول في المزادة: أبقى فيها شولا من الماء، أي بقية، وشول الماء: قل، وشول الغرب: قل ماؤه. وشوالة، مشددة: علم للعقرب. والشوالة: طائر، قال أبو حاتم: هي دخلة كدراء، إذا وقعت على حجر أو شجر خطرت بزمكائها خطران الجمل، سميت لأنها تشول بذنبها، وفي بطنها وسفلتها شيء من حمرة. والشولة: ما تشول العقرب من ذنبها، وقال شمر: شوكة العقرب التي تضرب بها تسمى الشولة، والشباة، والشوكة، والإبرة. والشولة: الحمقاء، عن ابن الأعرابي، قال الأزهري: وبشولة العقرب سميت إحدى منازل القمر في برج العقرب شولة، وهي كوكبان نيران متقابلان، ينزلهما القمر، يقال لهما: حمة العقرب، تشبيها بها، لان البرج كله على صورة العقرب. وأشال الحجر، إشالة، وشال به، يشول به، شولا، عن أبي عمرو، وشاوله، أي رفعه، فانشال، ارتفع، وفي الصحاح: شلت بالجرة، أشول بها، شولا: رفعتها، ولا يقال: شلت: ويقال أيضا: أشلت الجرة، فانشالت هي، قال مدرك بن حصن الأسدي:
  أإبلي تأكلها مصنا خافض سن ومشيلا سنا أي يأخذ بنت لبون، فيقول: هذه بنت مخاض، فقد خفضها عن سنها التي في فيها، وتكون له بنت مخاض، فيقول: لي بنت لبون، فقد رفع السن التي هي له إلى سن أخرى أعلى منها، وتكون له بنت لبون فيأخذ حقة. والمشوال، كمحراب: حجر يشال، عن اللحياني. والشول: الخفيف، كما في المحكم. وأيضا: بقية الماء في السقاء، والدلو، أو هو الماء القليل يكون في أسفل القربة، والمزادة، ج: أشوال، قال الأعشى:
  حتى إذا لمع الربئ بثـوبـه                      سقيت وصب رواتها أشوالها وشالت، نعامته: خف، وغضب، ثم سكن، و يقال: شالت نعامة القوم: إذا منازلهم منهم، ومضوا، أو تفرقت كلمتهم، أو إذا ماتوا وتفرقوا، كأنه لم يبق منهم إلا بقية، والنعامة الجماعة، أو إذا ذهب عزهم، وسيأتي في ن ع م، وفي حديث ابن ذي يزن:
  أتى هرقلا وقد شالت نعامتهـم                      فلم يجد عنده النصر الذي سالا والشويلاء، بالضم ممدودا: نبت من نجيل السباخ، قال أبو حنيفة: وقد ذكرها الأصمعي ولم يحلها، وهي من العشب، قال: ومنابتها السهل، يتداوى به قال الصاغاني: وقد رأيتها، وهي غبراء، تنبسط على وجه الأرض، لا شوك لها، والمال حريص عليها، وقد يقال له: الشويل: كقبيط، في لغة بعض أهل العراق. وشولة: فرس زيد الفوارس الضبي، وهو القائل فيها:
  قصرت له من صدر شولة إنه                      ينجي من الموت الكمي المناجد

  وقال ابن السكيت: شولة: أمة رعناء، كانت لعدوان، وكانت تنصح لمواليها فتعود نصيحتها وبالا عليهم، لحمقها، فقيل للنصيح الأحمق: أنت شولة الناصحة، وقال ابن الأعرابي: شولة أمة يضرب بها المثل في الحمق، يقال: أنت شولة الناصحة. وشوال، كشداد: ة، بمرو، منها أبو طاهر محمد بن أبي النجم بن محمد الخطيب الشوالي، من شيوخ أبي سعد السمعاني، توفي في 532. وشوال: شهر الفطر، وهو الذي يلي شهر رمضان، وهو أول أشهر الحج، قال ابن دريد: زعم قوم أنه سمي شوالا لأنه وافق وقتا تشول فيه الإبل: أي ترفع ذنبها، وهو قول الفراء، وقال غيره: سمي بتشويل ألبان الإبل، وهو توليه وإدباره، وكذلك حال الإبل في اشتداد الحر، وانقطاع الرطب. ج: شواويل، على القياس، وشواول، على طرح الزائد، وشوالات، وكانت العرب تطير من عقد المناكح فيه، وتقول: إن المنكوحة تمتنع من ناكحها، كما تمتنع طروقة الجمل إذا لقحت وشالت بذنبها، فأبطل النبي، صلى الله عليه وسلم طيرتهم، وقالت عائشة: رضي الله عنها: تزوجني رسول الله صلى الله عليه وسلم في شوال، وبنى بي في شوال، وأي نسائه كان أحظى عنده مني. وسالم بن شوال بن نعيم المكي: تابعي، ثقة، روى عن مولاته أم حبيبة بنت أبي سفيان، وعنه عفان بن أبي رباح، وعمرو بن دينار، قاله ابن حبان. وعبدة بنت أبي شوال روت عن رابعة العدوية، قدس الله سرها.
 والشويلة، والشويلاء، مصغرتين: موضعان، عن ابن دريد، وهكذا ضبطهما، والذي في اللسان: الشويلة، على وزن كريمة، والشولاء، كرحضاء: موضعان. وامرأة شوالة: نمامة، قال الراجز:
  ليست بذات نيرب شواله وذو الشاول، بفتح الواو: ابن دعام بن مالك بن معاوية بن صعب ابن دومان بن بكيل بن جشم بن خيران ابن نوف بن همدان الهمداني، ثم البكيلي، أحد الأذواء. واشتال له: تعرض له، وسبه، وهو مجاز. والتشويل: استرخاء الذكر عند محاولة الجماع، ولو قال ارتخاء الذكر عند المجامعة كان أخصر. وقال ابن عباد: الشوشلاء: النيك، هكذا ذكره هنا، أو هي حبشية، كما في العباب. والمشول، كمنبر: منجل صغير. ورجل شول، ككف: وقاد ذكي، خفيف في العمل، والخدمة، والحاجة، سريع أليها، ومنه قول الأعشى:
  وقد غدوت إلى الحانوت يتبعني                      شاو مشل شلول شلشل شـول ومما يستدرك عليه: استشالت الناقة ذنبها: رفعته، وفرس شائلة الذنابى. والشوائل: جمع شائلة، وهي الناقة التي ارتفع لبنها، ومنه حديث نضلة بن عمرو: فهجم عليه شوائل له، فسقاه من ألبانها. وكل ما ارتفع شائل. وشال الميزان: ارتفعت أحدا كفتيه. ويقال: شال ميزان فلان: يشول، شولانا، وهو مثل في المفاخرة. يقال: فاخرته، فشال ميزاني، أي فخرته بآبائي، وغلبته، قال ابن بري: ومنه قول الأخطل:
  وإذا وضعت أباك في ميزانهـم                      رجحوا وشال أبوك في الميزان وشالت العقرب بذنبها: رفعته، وشولة: علم للعقرب، قال:
  قد جعلت شولة تزبئر

  وشالت القربة، والزق: ارتفع قوائمها عند الملء، أو النفخ. وأشال بضبعه: رفعه. وذنب العقرب يقال له: شوال، كشداد. قال:
  كذنب العقرب شوال علق واشتال، بمعنى شال، كارتوى، بمعنى روي، ومنه قول الراجز:
  حتى إذا اشتال سهيل في السحر والمشولة، بالكسر، التي يلعب بها، عن اليزيدي. والشول، ككتف: الذي يشول بالشيء، أي يرفعه. وشاوله، وشاول به: إذا دافع، قال عبد الرحمن بن الحكم:
  فشاول بقيس في الطعان ولا تكن                      أخاها إذا ما المشرفية سـلـت وقال أبو زيد: تشاول القوم، تشاولا: إذا تناول بعضهم بعضا عند القتال بالرماح، والمشاولة مثله، قال ابن بري: ومنه قول عبد الرحمن بن الحكم المتقدم، وفي المثل:
  ما ضر نابا شولها المعلق يضرب ذلك للذي يمر أن يأخذ بالحزم، وأن يتزود، وإن كان يصير إلى زاد، ومثله قولهم: عش ولا تغتر: أي تعش، ولا تتكل أنك تتعشى عند غيرك. وسماعة بن الأشول النعامي: شاعر، ذكره ابن الأعرابي. والشول، كصرد: النصور، عن أبي عمرو. والشول، بالضم: موضع. والشال: سمكة بحرية. وأيضا: قرية ببلخ، منها أبو بكر محمد بن عميرة الشالي، عن علي بن خشرم، وغيرهن توفي في حدود سنة 300.
 والشال هذا الرداء للذي يعمل بكشمير ولاهور، ويجلب به إلى البلاد، يقال: إنه من وبر الجمل، سمي به لأنه يرفع على الأكتاف، إن كانت عربية، والجمع: شلان، وشالات. وأبو شولة: محمد بن عبد الله بن وهب، من بني عبس بن شحارة.

### Türkçe

**شالت الناقة بذنبها**: dişi deve kuyruğuyla (kuyruğunu) kaldırdı; **تشوله شولا**: onu kaldırır, **شولا** (fetha ile); ve **شولانا**: hareketli (şöyle okunur); bazı nüshalarda **شوالا** (fetha ile) (vardır) ki o yanlıştır. Ve **أشالته، إشالة**: onu kaldırdım; böylece kuyruk bizzat kendisi kalktı; لازم متعد (hem lâzım hem müteaddî). Bunu İbn Sîde nakletti. Ve Uhayha b. el-Cellâh’tan, fidanına hitap ederek, şu beyit okundu:
  **تأبري يا خيرة الفسيل**
  **تأبري من حنذ فشولى**
yani: yüksel.

Ve **الصحاح**’ta: **ناقة شائل** (ه olmaksızın): o, çiftleşme için kuyruğuyla kaldıran dişi devedir; ve aslında onun sütü yoktur. Çoğulu: **شول**, tıpkı **ركع**’ın **راكع**’ın çoğulu olması gibi. Ve Ebû’n-Necm’den şu beyit okundu:
  **كأن في أذنابهـن الـشـول**
  **من عبس الصيف قرون الأيل**

Ve şöyle de rivayet edilir: **شيل**, **سكر** vezninde; ve **شيل** (ش’nin kesresi ve açık **ياء**’ın şeddelenmesiyle), Kisâî’ye göre bu türde **الواو** kökenli kelimelerde düzenli olan üzere; onu ondan el-Lihyânî rivayet etti. Ve **الشائل** ayrıca **شوال** üzerine de cem‘ edilir; **كاتب** ve **كتاب** gibi.

Ve develerden **الشائلة**: hamileliğinden veya doğurmasından yedi ay yahut sekiz ay geçmiş olan; böylece sütü kuruyan, memesi yükselen; memelerinde sütten ancak **شول** kalmış olan; yani memelerinde bulunanın üçte biri miktarı kadar bir kalıntı; doğumunun yeniliği (sebebiyle). Çoğulu: **شول**, القياس dışı olarak. Ondan, Ali’nin hadisi (Allah Teâlâ ondan razı olsun): “Sanki siz, saat (kıyamet) ile, **بشوله** ile sürücünün sürmesi gibi sürülüyorsunuz”; yani develerini yürüsünler diye süren kimse. Ve denildi ki: develerden **الشول**: sütleri azalmış olanlardır; bu, yavrusu **سهيل**’in doğuşu sırasında sütten kesildiği vakittir; böylece içine erkek deve salınana kadar **شولا** olmaya devam eder. Cem‘u’l-cem‘ (cem‘in cem‘i): **أشوال**.

Ve bazısı dedi ki: kuyruğuyla kaldırana **شائل** denir; sütü kalkan (azalan/çekilen)e **شائلة** denir. İbn Sîde dedi ki: bu, القياس’ın zıddıdır; çünkü sütü kalkan için **الهاء** sabit olur; onda erkeğe pay yoktur; kuyruğunu kaldırandan ise düşürülmüştür; hâlbuki erkek kuyruğunu kaldırır; Sîbeveyh’in mezhebinden olmasa bile. Ve her ne yükselirse **شائل**’dir.

Ve el-Ezherî dedi ki: أما **الناقة الشائل** (ه olmaksızın): o, erkeğe karşı kuyruğuyla kaldıran gebe (لاقح) dişi devedir; yani onu yükseltir; bu, onun gebeliğinin alametidir. Bununla birlikte başını da kaldırır ve burnuyla kibirlenir; o sırada o, **شامذ**’dir; ve **شمذت** (o) **شماذا**. Ve dişi develerden **الشائل** ve **الشامذ**’in çoğulu: **شول** ve **شمذ**. Ve o, **العاسر**’dir de; ve **عسرت** (o) **عسارا**.

El-Ezherî dedi ki: bu sözün çoğu Araplardan işitilmiş, sahih (bir sözdür); Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den onun çoğunu rivayet etmiştir; ancak o dedi ki: dişi devenin hamile kaldığı günden yedi ay geçtiğinde ve sütü hafiflediğinde. Bu yanlıştır; bunun Ebû Ubeyd’den mi yoksa el-Asma‘î’den mi olduğunu bilmiyorum. Doğrusu: doğurduğu günden yedi ay geçtiğinde; bizim zikrettiğimiz gibi; hamile kaldığı günden değil. Meğer ki dişi deve **كشافا** hamile kalsın; o da, doğurmasından birkaç gün sonra erkeğin onu aşmasıdır; o sırada o **كشوف**tur; bu ise doğumun en kötüsüdür.

Ve **شول لبنها، تشويلا**: azaldı. Ve **شولت الناقة**: sütleri kurudu ve azaldı; ve o, **الشول**’dür. Ve **الصحاح**’ta: **شولت**: **شائلة** oldu. Ve Ebû’n-Necm’den şu beyit okundu:
  **حتى إذا ما العشر عنها شولا**

yani: gitti ve kesildi.

Ve **شولت الإبل**: karınları sırtlarına yapıştı. Ve denildi ki: sütten **شول** sahibi oldu. Nitekim denir: **شولت المزادة**: içinde kalan su azaldığında; ve aynı şekilde: **جرعت**: içinde sudan bir yudum kaldığında. Ve **شالت** denmez. Nitekim denir: **درهم وازن**: yani ağırlık sahibi; ve **وزن الدرهم** denmez.

Ve **شول في المزادة**: onda sudan **شول** bıraktı; yani bir kalıntı. Ve **شول الماء**: azaldı. Ve **شول الغرب**: onun suyu azaldı.

Ve **شوالة** (şeddeli): akrep için bir özel addır. Ve **الشوالة**: bir kuştur. Ebû Hâtim dedi ki: o, **دخلة كدراء**’dır; bir taşın yahut ağacın üzerine konduğunda, **بزمكائها** ile devenin yürüyüşü gibi iki yürüyüş yürür. Kuyruğuyla kaldırdığı için böyle adlandırıldı. Ve karnında ve alt tarafında kızıllıktan bir şey vardır.

Ve **الشولة**: akrebin kuyruğundan kaldırdığı şeydir. Ve Şemmer dedi ki: akrebin vurduğu dikeni **الشولة** diye adlandırılır; ve **الشباة**; ve **الشوكة**; ve **الإبرة**.

Ve **الشولة**: ahmak kadın; İbnü’l-A‘râbî’den. El-Ezherî dedi ki: ve akrebin **شولة**’si ile, akrep burcunda ayın menzillerinden birine **شولة** adı verildi; o, karşılıklı iki parlak yıldızdır; ay onlara iner; onlara **حمة العقرب** denir; ona benzetme olarak; çünkü burcun tamamı akrep sureti üzerinedir.

Ve **أشال الحجر، إشالة**; ve **شال به، يشول به، شولا**: Ebû Amr’dan; ve **شاوله**: yani onu kaldırdı; böylece **انشال**: yükseldi. Ve **الصحاح**’ta: **شلت بالجرة، أشول بها، شولا**: onu kaldırdım; ve **شلت** denmez. Ve ayrıca denir: **أشلت الجرة**; böylece o (testi) **انشالت**. Medrek b. Hısn el-Esedî dedi ki:
  **أإبلي تأكلها مصنا خافض سن ومشيلا سنا**
yani: **بنت لبون** alır da şöyle der: bu **بنت مخاض**’dır; böylece onu, ağzında bulunan yaşından aşağı indirmiş olur; ve onun için **بنت مخاض** olur. Ve şöyle der: benim **بنت لبون**’um var; böylece kendisinin olan yaşı, ondan daha yüksek başka bir yaşa yükseltmiş olur; ve onun için **بنت لبون** olur da **حقة** alır.

Ve **المشوال** ( **محراب** gibi): kaldırılan bir taştır; el-Lihyânî’den.

Ve **الشول**: hafif (olan); **المحكم**’de olduğu gibi. Ve ayrıca: kırbada ve kovada suyun kalıntısı; yahut o, kırbanın ve **المزادة**’nin dibinde bulunan az sudur. Çoğulu: **أشوال**. el-A‘şâ dedi ki:
  **حتى إذا لمع الربئ بثـوبـه                      سقيت وصب رواتها أشوالها**

Ve **شالت، نعامته**: hafifledi ve öfkelendi, sonra sakinleşti. Ve denir: **شالت نعامة القوم**: onların menzilleri onlardan (uzaklaştı) ve gittiler; yahut sözleri ayrıldı; yahut öldüklerinde ve dağıldıklarında; sanki onlardan ancak bir kalıntı kalmış gibi. Ve **النعامة**: cemaat (topluluk)tur. Yahut: izzetleri gittiğinde. Ve bu, **ن ع م**’de gelecektir. Ve İbn Zî Yezen hadîsinde:
  **أتى هرقلا وقد شالت نعامتهـم                      فلم يجد عنده النصر الذي سالا**

Ve **الشويلاء** (damme ile, uzatılmış): tuzlu-çorak yerlerin çiminden bir bitkidir. Ebû Hanîfe dedi ki: el-Asma‘î onu zikretti ve onu çözümlemedi; o, ottandır. Dedi ki: onun bitiş yeri düzlük arazidir; onunla tedavi olunur. es-Sâğânî dedi ki: onu görmüşümdür; o, toz rengindedir; yer yüzüne yayılır; onun dikeni yoktur; mal (hayvan sürüsü) ona hırslıdır. Ve ona **الشويل** de denebilir; **قبيط** gibi; Irak ehlinin bazısının dilinde.

Ve **شولة**: Zeyd el-Fevâris ed-Dabbî’nin atıdır; o, onun hakkında şöyle diyen kimsedir:
  **قصرت له من صدر شولة إنه                      ينجي من الموت الكمي المناجد**

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **شولة**: ahmak bir câriye; **عدوان**’a ait idi; efendilerine öğüt verirdi de, ahmaklığından, öğüdü onlara bir vebal olarak geri dönerdi; bu yüzden ahmak nasihatçiye: “Sen **شولة الناصحة**’sın” denildi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **شولة** ahmaklıkta kendisiyle darb-ı mesel yapılan bir câriyedir; “Sen **شولة الناصحة**’sın” denir. **وشوال**، **كشداد**: مرو’da bir (yer); ondan, Ebû Tâhir Muhammed b. Ebî’n-Necm b. Muhammed el-Hatîb eş-Şevâlî; Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî’nin şeyhlerindendir; 532’de vefat etti. **وشوال**: iftar ayı; o, Ramazan ayını takip edendir; hac aylarının ilkidir. İbn Düreyd dedi ki: Bir kavim, ona **شوالا** adının verilmesinin, develerin **تشول** ettiği bir vakte rastlamasından olduğunu iddia etti: yani kuyruğunu kaldırır; bu, el-Ferrâ’nın sözüdür. Başkası dedi ki: Develerin sütlerinin **تشويل** edilmesiyle adlandırıldı; o, onun dönmesi ve geri gitmesidir; şiddetli sıcakta ve taze otun kesilmesinde develerin hâli de böyledir. Çoğulu: **شواويل** (kıyasa göre), ve **شواول** (ziyadeyi atma üzere), ve **شوالات**. Araplar onda nikâh akitlerinden uğursuzluk çıkarırlardı ve derlerdi ki: Nikâhlanan kadın, kendisini nikâhlayana karşı, gebe kalınca ve kuyruğuyla **شالت** edince devenin dişisinin erkeğe yaklaşmayı reddetmesi gibi, imtina eder. Bunun üzerine Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onların uğursuzluğunu iptal etti. Âişe dedi ki, Allah ondan razı olsun: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem beni **شوال**’da nikâhladı ve benimle **شوال**’da zifafa girdi; onun hanımlarından hangisi benim kadar onun yanında daha bahtlı idi?” Sâlim b. Şevvâl b. Nu‘aym el-Mekkî: tâbiî; sika; mevlâsı Ümmü Habîbe bint Ebî Süfyân’dan rivayet etti; ondan da Affân b. Ebî Rebâh ve Amr b. Dînâr rivayet etti; bunu İbn Hibbân söyledi. Abde bint Ebî Şevvâl, Râbia el-Adeviyye’den rivayet etti; Allah sırrını takdis etsin.

**الشويلة** ve **الشويلاء**, ikisi de küçültme: iki yer; İbn Düreyd’den; onları böyle ضبط etti. Lisân’da olan ise: **الشويلة**, **كريمة** vezninde; ve **الشولاء**, **كرحضاء** gibi: iki yer. **امرأة شوالة**: koğucu. Râciz dedi ki:

**ليست بذات نيرب شواله**

**وذو الشاول**، vâv’ın fethiyle: Dı‘âm b. Mâlik b. Muâviye b. Sa‘b b. Dûmân b. Bekîl b. Cuşm b. Hırân b. Nevf b. Hemdân el-Hemdânî’nin oğlu; sonra el-Bekîlî; **الأذواء**’dan biridir. **واشتال له**: ona musallat oldu ve ona sövdü; bu mecazdır. **والتشويل**: cinsel birleşmeyi deneme sırasında erkeklik organının gevşemesi; “cinsel birleşme sırasında erkeklik organının gevşemesi” deseydi daha kısa olurdu. İbn Abbâd dedi ki: **الشوشلاء**: cinsel ilişki; onu burada böyle zikretti; yahut o Habeşçedir, **العباب**’da olduğu gibi. **والمشول**، **كمنبر**: küçük orak. **ورجل شول**، **ككف**: ateşli, zeki; işte, hizmette ve ihtiyaçta hafif; ona çabuk; A‘şâ’nın sözü bundandır:

**وقد غدوت إلى الحانوت يتبعني                      شاو مشل شلول شلشل شـول**

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **استشالت الناقة ذنبها**: onu kaldırdı; ve kuyruğu kalkık at: **فرس شائلة الذنابى**. **والشوائل**: **شائلة**’nin çoğulu; o, sütü yükselmiş devedir. Ondan, Nadle b. Amr hadisi: “Onun üzerine kendisine ait **شوائل** hücum etti; ona sütlerinden içirdi.” Her yükselen şey **شائل**’dir. **وشال الميزان**: kefelerinden biri yükseldi. Ve denir: “Falanın terazisi **شال** eder: **يشول**، **شولانا**”; bu, övünmede bir meseldir. Denir: Onunla övündüm de, onun terazim **شال** etti; yani atalarımla onunla övündüm ve onu yendim. İbn Berrî dedi ki: Ondan Ahtal’ın sözü:

**وإذا وضعت أباك في ميزانهـم                      رجحوا وشال أبوك في الميزان**

**وشالت العقرب بذنبها**: onu kaldırdı. **وشولة**: akrebin özel adıdır. Dedi ki:

**قد جعلت شولة تزبئر**

**وشالت القربة، والزق**: doldurma yahut şişirme sırasında ayakları yükseldi. **وأشال بضبعه**: onu kaldırdı. Akrebin kuyruğuna **شوال** denir, **كشداد**. Dedi ki:

**كذنب العقرب شوال علق**

**واشتال**، **شال** manasında; **كارتوى**، **روي** manasında. Ondan râcizin sözü:

**حتى إذا اشتال سهيل في السحر**

**والمشولة**، kesre ile: onunla oynanan şey; el-Yezîdî’den. **والشول**، **ككتف**: şeyle **يشول** eden; yani onu kaldıran. **وشاوله** ve **شاول به**: itişip kakıştığında. Abdurrahman b. el-Hakem dedi ki:

**فشاول بقيس في الطعان ولا تكن                      أخاها إذا ما المشرفية سـلـت**

Ebû Zeyd dedi ki: **تشاول القوم**، **تشاولا**: mızraklarla savaşta birbirlerine uzandıklarında. **والمشاولة** bunun gibidir. İbn Berrî dedi ki: Ondan, yukarıdaki Abdurrahman b. el-Hakem’in sözü. Ve meselde:

**ما ضر نابا شولها المعلق**

Bu, ihtiyatı elden bırakmayan, azık edinmesi gereken kimse için darb-ı mesel yapılır; her ne kadar bir azığa varacak olsa da. Bunun benzeri onların sözü: “Yaşa ve aldanma”: yani yaşa ve başkasının yanında akşam yemeği yiyeceğine güvenip dayanma. Semâa b. el-Eşvel en-Nu‘âmî: şair; onu İbnü’l-A‘râbî zikretti. **والشول**، **كصرد**: akbaba; Ebû Amr’dan. **والشول** (damme ile): bir yer. **والشال**: deniz balığı. Ayrıca: Belh’te bir köy; ondan Ebû Bekr Muhammed b. Umeyra eş-Şâlî; Ali b. Haşrem’den ve başkalarından (rivayet etti); 300 yılı civarında vefat etti.

**والشال**: Keşmir ve Lahor’da yapılan bu örtü; onunla beldelere getirilir; denir ki: deve yünündendir; omuzlar üzerine kaldırıldığı için onunla adlandırıldı, eğer Arapça ise. Çoğulu: **شلان** ve **شالات**. **وأبو شولة**: Muhammed b. Abdullah b. Vehb; Benî Abs b. Şahâre’dendir.
