# شوه (ش-و-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - و - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين ووايء معهما
هو ش، شهو، ش و ه،هي ش مستعملات هوش: هوّشتُ الشّيءَ، أي: خلطته، وهَوَّشَ القَوْمُ، اختلطوا، وفي الحديث: "كلّ مالٍ جُمِعَ من مهاوش أَذْهَبه الله في نَهابر" المهَاوش: الذي أصيب من غير حِلِّه، كأنه من الأختلاط والنَّهابر: المَهالك.
وإذا أُغِيرَ على مال الحيّ، فنفرت الإبلُ، واختلط بعضها ببعض، قيل: هاشَتْ تَهُوشُ فهي هَوائشُ. وفي الحديث: "اتّقوا هَوَشاتِ السّوق وهَوشات اللّيل". اتّقوا هوشات السّوق، أي: اتقّوا الضّلال فيها، وأَنْ يُحتالَ عليهكم فتُسْرَقوا ، واتقوا هوشاتِ اللّيلِ، أي: الجَلَبة والشَّرّ الذي يَقَعُ بينَ القَوْم وهوشات اللّيل: حوادثه ومكروهه . وهاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً. والهَوْشةُ الفِتنةُ والاختلاط والهيج.
وذُو هاشِ: موضعٌ.
شهو: رجلٌ شهوان، وامرأة شَهْوَى، وأنا إليه شهوان. شَهِيَ يَشْهَى، وشها يشهو إذا اشتهى. والتَّشهّي: شَهْوةٌ بعد شَهْوة.
وتَشَهَّتِ المرأة على زوجها فأشهاها، أي: أَطْلَبَها ما تَشَهَّتْ، أي: طلب لها.
شوه: رجلٌ أَشْوَهُ: سريع الإِصابة بالعين، وامرأة شوهاء.
والشَوَهُ: مصدرُ الأَشْوَه والشَّوْهاء، وهما القبيحا الوَجْهِ والخِلْقةِ. قال رسول الله صلى الله عليه و على آله وسلّم يوم حُنين: "شاهتِ الوُجوهُ". أي: قَبُحَتْ. شاه وجهُهُ يَشُوهُ شَوْهاً.
وشَوَّههُ اللهُ فهو مُشَوَّهٌ. قال الحُطيئة:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ
وكلُّ شيءٍ من الخَلْق لا يُوافِقُ بَعْضُه بعضاً فهو مُشَوَّهٌ.
وفرسُّ شوهاءُ. وهي التي في رأسِها طُولٌ، وفي مَنْخِرَيْها وفَمِها سَعةٌ.
وشَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً إذا قَبُح في الوَجْه والخِلْقة.
وتَصْغيرُ الشّاةِ: شُوَيْهةٌ، والعددُ: شِياهٌ، والجميع: الشَّاءُ، فإذا تركوا هاء التّأنيث مَدُّوا الأَلِف، فإذا قالوا بالهاء قصروا الأَلِفَ، فقالوا: شاة، ويُجْمَع على الشَّوِيِّ أيضاً، كأنَّهم بَنَوُا الفَعيلَ من مَدَّة الشّاء.
هيش: الهَيْشُ: الحَلْبُ الرُّوَيد.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الشين** ve **وايء** onlarla birlikte

O, **ش**; **شهو**; **ش و ه**; **هي ش** kullanılagelenlerdir. **هوش**: **هوّشتُ الشّيءَ**; yani: onu karıştırdım. Ve **هَوَّشَ القَوْمُ**: karıştılar. Ve hadiste: "كلّ مالٍ جُمِعَ من **مهاوش** أَذْهَبه الله في **نَهابر**" **المهَاوش**: helâl olmayan yerinden elde edilmiş olandır; sanki karışıklıktandır. Ve **النَّهابر**: helâk yerleridir.

Ve bir mahallenin malına baskın yapıldığı zaman, develer ürküp kaçtı da bir kısmı bir kısmına karıştıysa, denir: **هاشَتْ تَهُوشُ**; o hâlde o, **هَوائشُ**tur. Ve hadiste: "اتّقوا **هَوَشاتِ السّوق** و**هَوشات اللّيل**". **هوشات السّوق**’tan sakının; yani: onda sapıklıktan sakının ve size hile yapılmasından da, böylece soyulmanızdan; ve **هوشاتِ اللّيلِ**’den sakının; yani: gürültü ve kavim arasında vuku bulan şer. Ve **هوشات اللّيل**: onun olayları ve hoş olmayanıdır. Ve **هاشُوا يَهوشُونَ هَوْشاً**. Ve **الهَوْشةُ**: fitne ve karışıklık ve kışkırtmadır.

Ve **ذُو هاشِ**: bir yerdir.

**شهو**: **شهوان** bir erkek, ve **شَهْوَى** bir kadın; ve ben ona karşı **شهوان**ım. **شَهِيَ يَشْهَى**; ve **شها يشهو** eğer iştah ettiyse. Ve **التَّشهّي**: bir **شَهْوةٌ**dan sonra bir **شَهْوةٌ**dur.

Ve **تَشَهَّتِ** kadın kocasına karşı, böylece o da onu **أشهاها**; yani: onun **تَشَهَّتْ** ettiği şeyi ona istedi; yani: onun için istedi.

**شوه**: **أَشْوَهُ** bir erkek: göze (nazar) çabuk uğrayandır; ve **شوهاء** bir kadın.

Ve **الشَوَهُ**: **الأَشْوَه** ve **الشَّوْهاء**ın masdarıdır; ve ikisi, yüz ve yaratılışça çirkin olanlardır. Allah’ın Elçisi صلى الله عليه و على آله وسلّم Huneyn günü dedi: "شاهتِ **الوُجوهُ**". Yani: çirkinleşti. **شاه** yüzü **يَشُوهُ شَوْهاً**.

Ve Allah onu **شَوَّههُ**; o hâlde o, **مُشَوَّهٌ**dur. **الحُطيئة** dedi:
أرى ليَ وجهاً شوَّه اللهُ خَلْقَهُ		فقُبِّح من وجهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْ

Ve yaratılıştan her şey ki onun bir kısmı bir kısmına uygun düşmezse, o, **مُشَوَّهٌ**dur.

Ve **شوهاءُ** bir at. Ve o, başında uzunluk olan, ve iki burun deliğinde ve ağzında genişlik olandır.

Ve **شَوِهَ يَشْوَه شَوَهاً**: yüz ve yaratılışta çirkin olduysa.

Ve **الشّاةِ**nin küçültmesi: **شُوَيْهةٌ**; ve sayı: **شِياهٌ**; ve hepsi: **الشَّاءُ**. Dişilik **هاء**sını terk ettiklerinde **الأَلِف**i uzatırlar; **هاء** ile söylediklerinde **الأَلِفَ**i kısaltırlar; böylece dediler: **شاة**. Ve **الشَّوِيِّ** üzerine de cem‘ olunur; sanki **الشّاء**ın uzatmasından **الفَعيلَ**i bina etmişlerdir.

**هيش**: **الهَيْشُ**: yavaş sağmadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شاهَتِ الوجوهُ تَشوهُ شَوْهاً: قَبُحَتْ. وشَوَّهَهُ الله فهو مُشَوَّهٌ. وفرسٌ شَوْهاءُ: صفةٌ محمودةٌ فيها، ويقال يراد بها سَعةُ أشداقها. قال الشاعر:
فهي شَوْهاءُ كالجُوالِقِ فوها		مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشكيمُ
ولا يقال للذكر أَشْوَهُ. ويقال رجلٌ أَشْوَهُ بيِّن الشَوَهِ، إذا كان سريعَ الإصابة بالعين. ابن السكيت: يقال لا تُشَوِّهْ عليَّ، أي لا تقل ما أَحْسَنَكَ فتصيبني بالعين. ويقال أيضاً: تَشَوَّهَ له، أي تنكّر له وتَغَوَّلَ. ورجلٌ شائِهُ البصر، أي حديد البصر. والشاةُ من الغنم تذكَّر وتؤنَّث. وفلان كثير الشاة والبعير، وهو في معنى الجمع، لأنَّ الألف واللام للجنس. وأصل الشاةِ شاهةٌ، لأنَّ تصغيرها شُوَيْهَةٌ، والجمع شِياهٌ بالهاء في أدنى العدد. تقول ثلاث شِياهٍ إلى العَشْرِ، فإذا جاوزْتَ فبالتاء، فإذا كثرت قيل: هذه شاءٌ كثيرةٌ. وجمع الشاءِ شَوِيٌّ. والشاةُ أيضاً: الثَور الوحشيّ قال طرفة:
كَسامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِ
وتَشَوَّهْتُ شاةً، إذا اصدته. أبو عبيد: أرضٌ مَشاهَة: ذاتُ شاءٍ، كما يقال: أرضٌ مَأْبَلَةٌ. والنسبة إلى الشاءِ شاوِيٌّ. وإن سمَّيتَ به رجلاً قلت شائِيٌّ، وإن شئت شاوِيٌّ. وإن نسبْتَ إلى الشاةِ قلت شاهِيٌّ.

##### Türkçe

شاهَتِ **الوجوهُ** تَشوهُ شَوْهاً: çirkinleşti. Ve **شَوَّهَهُ الله**; o da **مُشَوَّهٌ**dur. Ve **فرسٌ شَوْهاءُ**: onda övülen bir sıfattır; ve denilir ki bununla **سَعةُ أشداقها** kastedilir. Şair dedi ki:
فهي **شَوْهاءُ** كالجُوالِقِ فوها		مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشكيمُ
Ve erkeğe **أَشْوَهُ** denilmez. Ve denilir: **رجلٌ أَشْوَهُ** **بيِّن الشَوَهِ**; eğer göze hızlı isabet eden (nazar değdiren) ise. İbnü’s-Sikkît: denilir: **لا تُشَوِّهْ عليَّ**; yani “**ما أَحْسَنَكَ** deme de bana göz değdirme.” Ve ayrıca denilir: **تَشَوَّهَ له**; yani ona karşı kılık değiştirdi ve **تَغَوَّلَ** etti. Ve **رجلٌ شائِهُ البصر**: yani keskin görüşlü. Ve **الشاةُ** koyundan olan (hayvan) hem müzekker hem müennes gelir. Ve falan kimse **كثير الشاة والبعير**dir; o, cem‘ manasındadır; çünkü elif-lâm cins içindir. Ve **الشاةِ**nin aslı **شاهةٌ**dir; çünkü onun küçültmesi **شُوَيْهَةٌ**dir; cem‘i de en az sayıda hâ ile **شِياهٌ**dur. “Üçe kadar **ثلاث شِياهٍ**” dersin, **إلى العَشْرِ**e kadar; onu aştığında ise tâ ile (dersin); çoğalınca “**هذه شاءٌ كثيرةٌ**” denilir. Ve **الشاءِ**nin cem‘i **شَوِيٌّ**dir. Ve **الشاةُ** ayrıca: yaban öküzüdür. Tarafe dedi ki:
كَسامِعَتَيْ **شاةٍ** بحَوْمَلَ مُفْرَدِ
Ve **تَشَوَّهْتُ شاةً**: onu avladığım zaman (denilir). Ebû Ubeyd: **أرضٌ مَشاهَة**: **شاءٍ** sahibi (koyunlu) (arazi); nitekim “**أرضٌ مَأْبَلَةٌ**” denildiği gibi. Ve **الشاءِ**ye nisbet **شاوِيٌّ**dir. Eğer onunla bir erkeği adlandırırsan **شائِيٌّ** dersin; istersen **شاوِيٌّ**. Ve eğer **الشاةِ**ye nisbet edersen **شاهِيٌّ** dersin.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.

(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(شîn, vâv ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(شوي) **الشين** ve **الواو** ve **الياء** hafif/kolay işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsüdür. Dedi ki:
**أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])]** ***  Parmaklarla onun hayırlarına işaret edinceye dek **الشَّوَى** yedik
Bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o, baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar; ve öldürücü yer olmayan her şey. Ve her hafif iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, tâbi‘ (ikileme)de derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntüdür. Ve denir: Avı attım da onu **أَشْوَيْتُهُ**, şayet onun **شَواهُ**’unu isabet ettirdiysen; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin artığı; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyüğün küçüğü olan şeydir; koyundan bir parça gibi. Ve denir: Maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Şüphesiz olmadığımız şey: **الشِّواء** bunun türevidir; çünkü o, kızartılınca sanki horlanmış olur. Eğer bir söyleyen derse: Öyleyse, tencerede pişirilip kebap yapıldığında([4]) da **شِواءٌ** olması gerekir; çünkü horlanmıştır. Ona denildi: Biz, Arapların söylediklerini, onu üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürünceye dek illetlendiririz; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: Eti **شَوَيتُ** **شَيَّاً** (kızartma) ile kızarttım ve onu **اشتويتُهُ**; ben **مشتوٍ**yüm. Şair dedi:
* **فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5])** *
Ve denir: Et **انْشَوَى**. Dedi:
**قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6])** *** Öyleyse öğle yemeğine yaklaşın da yiyin
Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma (artırma) yahut onun mânâsında([7]); hatta bazısı der ki: Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى**, yani bıraktı. Dedi:
**فإنَّ من القول التي لا شَوى لها** *** **إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])**
yani onun için artakalan yoktur. Asıl, bizim asılladığımıza döner.

(شوب) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: Şeyi **شُبْتُ**; onu **أشوبُه** **شَوباً** ile karıştırırım. Dil ehli dedi: Bal **شَوباً** diye adlandırıldı; çünkü o, onlarda diğer içecekler için bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: Onun yanında ne **شوبٌ** var ne **رَوب**. İşte **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş süttür.

(شوذ) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
**إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ** *** **فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9])**

(شور) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: birincisi bir şeyi ortaya koyma, izhar etme ve arz etme; diğeri bir şeyi almaktır.
Birincisi: onların sözü: **شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً**; onu arz ettiğinde. Ve bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: “**إِيَّاكَ والخُطَبَ** * **فإنَّها مِشْوارٌ كثير العِثار**”.
Dil ehlinden bazısı, onların “**شَوّرَ بِهِ**” (onu utandırdı) sözünde dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci (avret yeri)dir. Bundan: onların sözü: Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın. Dedi: Sanki onun “**شَوّر به**” sözüyle, onun **شواره**’unu açığa çıkardı da utandı, demek istedi. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyası da. Eğer sahih ise, o, korunan şeydendir; tıpkı erkeğin yanındakini koruması gibi.
Diğer bâb: onların sözü: Balı **شُرْت**; onu **أَشُوره**. Bazı kimseler **أَشَرْت** balı, diye cevaz verdi; ve şu sözü delil getirdiler:
**وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ**  *** **وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])**
[Ve Asma‘î dedi: O ancak “**ماذيِّ مَشارِ**”dır]([13]) izâfet üzere. Dedi: ve **المَشار**: kendisinden balın sağılacağı kovan.
Dil ehlinden bazısı dedi: Bu bâbdandır: Falanla işimde **شاورتُ**. Dedi: O, balın **شَوْر**’undan([14]) türetilmiştir; sanki danışan, görüşü başkasından alır.
Dediler: Bundan türetilenlerdendir: devede onların sözü: O **مُستشِير**’dir; o, gebe olanı gebe olmayandan bilen devedir. Ve şu beyit okundu:
**أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ** *** **وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])**
Ve denir: Bilakis o, semizdir.

(شوس) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bir bakışa delâlet eder. Bundan: **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakmaktır. Ve **أشوس** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: O, **[الذي ([16])]** gözlerini küçülten ve göz kapaklarını birbirine yaklaştırandır.

(شوص) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyi sarsma ve ovmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوْص**; o, misvakla diş fırçalamaktır. Hadiste: “O, misvakla ağzını **يَشُوص** ederdi.” İmru’ul-Kays dedi:
**بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ**  *** **وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])**
Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve denir: Şey **شاص**; onu sarstığında. **الشَّوْصة**’ya gelince: kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(شوط) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sabitlenme olmaksızın ve hak üzere olmaksızın bir gidişe delâlet eder. Bundan: onların sözü: **جَرى شَوطاً**; yani salıverilmiş (serbest) olarak. Ve evlere küçük pencereden giren ışığa derler: **شَوط باطلٍ**. Bazı fakihler, “Ev etrafında **أشواطاً** tavaf etti” denmesini kerih görürdü; ve derdi: **الشَّوط** bâtıldır; Kâbe’yi tavaf ise kalıcı salih amellerdendir.

(شوظ) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**: dumansız ateş alevinin **شُواظ**’ıdır. Yüce Allah dedi: **شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ** [Rahmân 35].

(شوع) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılma ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(شوف) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, görünme ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: Dağ keçileri **تَشَوَّفَت**; yani dağların sığınaklarına yükseldiğinde. Sonra buna hamledildi ve ondan türetildi: Falan şey için **تشوَّفَ**; yani ona hevesle uzandı. Sonra bir şeyin cilâsına **شَوف** denildi. Dersin: Onu **شُفْتُه**; onu **أشوفُهُ شَوفاً**. Ve **المَشُوف**: cilâlanmış olandır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Antara onda şöyle der:
* **رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19])** *
Bu, ancak **شَوفاً** diye adlandırıldı; çünkü onunla yüzünden ve renginden dışarı çıkar (belirginleşir). Ve bundan denir: Kadın **تشوَّفَت**; süslendiğinde. Ve denir: **الجَمل المَشُوف**: kızgın (azgın)dır. Dedi:
* **مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20])** *
Bir kavim, beyitte bunun ancak **المَسُوف** (س ile) olduğunu söyledi; o, develerin onu **تَسوفُه** ettiği, yani onu kokladığı aygırdır([21]). Ve denir: Falan **اشتافَ**; uzayıp baktığında. Ve şeye **أشافَ**; ona vefa edip (tamamlayıp) üzerine yükseldiğinde. Bundan öncü birliğe **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(شوق) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına delâlet eder. Denir: Kazığı, yani **الوتِد**’i **شُقتُ**; bunun ipinin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir. Sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin şeye çekişidir. Ve denir: O beni **شاقَنِي يَشُوقُني**; bu ancak *sevgi alâkası* sebebiyledir.

(شوك) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan: **الشَّوك**; o, bilinen şeydir. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve denir: Diken beni **شاكَني**. Ve falanı **أَشَكْتُ**; ona dikenle eziyet ettiğinde. Ve civciv **شوَّكَ**; tüy bitirdiğinde([23]). Bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, savaş şiddetidir. Ve denir: **جاء بالشَّوك والشَّجر**([24]); yani çokluk sayıda. Ve denir: **بُرْدةٌ شَوكاء**; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi ki o, dokuması kaba olandır. Ve denir: Kadının memesi **شَوَّكَ**; dikilip ucunun sivrildiğinde. Ve denir: Deve **شوَّك**; köpekdişleri uzadığında.

(شول) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: Terazi **شالَ**; iki kefesinden biri yükseldiğinde. Ve şeyi **أَشَلْت**: onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselmiş (çekilmiş) olanlardır; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**. Bir kavim, **شَوّالاً**’ın bununla adlandırıldığını; çünkü develerin kuyruk kaldırdığı vakte rastladığını iddia etti. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve denir: Kavim savaşta silahla **تشاوَلَ** etti; bu, her birinin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince, ona **شَولاً** denir; çünkü o zaman hafifler ve yükselmesi ve gitmesi çabuk olur. Dedi:
* **وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26])** *
Ve hizmette hafif (çevik) olana **شَوِلاً** denir; kalktığı işteki yükselmesinin sürati sebebiyle.

(شوه) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: biri yaratılış çirkinliğine delâlet eder; diğeri gözle bir tür bakıştır.
Birincisi: **الشَّوَه**: yaratılış çirkinliği; denir: **شاهَت الوجوه**; yani çirkinleşti. Allah onu **شوَّهه**; o da **مشوَّه**tur. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve dedi: “**شاهت الوُجوه**”. **الفرس الشَّوهاء** ise başında uzunluk olan attır.
Diğer asla gelince: Dediler: Görüşü **شائِهُ البصر** bir adam; yani görüşü keskin olduğunda. Ve **شاهِي البَصَر** da denir; sanki ters çevrilmiş (kalb) olandandır. Ve denir: **الأشْوَه**; insanlara göz değdiren kimsedir. Ve derler: “**لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])**”; “Ne güzelsin” dediğinde; yani gözünle bana isabet ettirme.
Bâbdan şâz olanlardan: **الشَّاة**. Dediler: Onun yapısının aslı bundandır; denir: Bir koyunu **تشوَّهْت**; yani onu aldım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ه
رجل أشوه وامرأة شوهاء وشاهت الوجوه قبحت‏.‏
وشهه الله تعالى فهو مشوه‏.‏
ولا تشوه عليّ‏:‏ لا تصبني بعين‏.‏
وهو رب الشويهة والبعير‏.‏
وأرض مشاهة مأبلة‏.‏

##### Türkçe

ش و ه
**رجل أشوه** ve **امرأة شوهاء**; ve **شاهت الوجوه**: çirkinleşti.
Ve **وشهه الله تعالى**; o hâlde o **مشوه**dur.
Ve “**ولا تشوه عليّ**”: “bana göz ile isabet ettirme.”
Ve o, **رب الشويهة والبعير**dir.
Ve **وأرض مشاهة مأبلة**: develeri bulunan (develi) (bir) arazi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رجل أَشْوَهُ: قبيحُ الوجهِ. يقال: شاهَ وجْهُه يَشُوه، وقد شوَّهَه اللهُ عز وجل، فهو مُشَوَّه؛ قال الحُطيْئة:
أَرى ثَمَّ وَجْهاً شَوَّهَ اللهُ خَلْقَه،
فقُبِّحَ مِنْ وَجْهٍ، وقُبِّحَ حامِلُهْ
شاهَت الوجوهُ تَشُوهُ شَوْهاً: قَبُحَت. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه رَمى المُشْرِكينَ يومَ حُنَيْنٍ بكفٍّ مِنْ حَصىً وقال شاهَت الوجوه، فهَزَمَهم الله تعالى؛ أَبو عمرو: يعني قَبُحَت الوُجوهُ. ورجل أَشْوَهُ وامرأَة شَوْهاء إذا كانت قَبيحةً، والاسم الشُّوهَة. ويقال للخُطْبة التي لا يُصَلَّى فيها على النبي، صلى الله عليه وسلم: شَوْهاء. وفيه: قال لابن صَيّادٍ: شَاهَ الوَجْهُ. وتَشَوَّه له أَي تنَكَّر له وتغَوَّل. وفي الحديث: أَنه قال لصَفْوان بن المُعَطَّل حين ضرَبَ حَسَّانَ بالسيف: أَتَشَوَّهْتَ على قومي أَنْ هَداهُم الله للإسلام أَي أَتنَكَّرْتَ وتقَبَّحْتَ لهم، وجعلَ الأَنصارَ قومَه لنُصْرَتِهم إياه. وإنه لَقبيح الشَّوَهِ والشُّوهةِ؛ عن اللحياني، والشَّوْهاءُ: العابِسةُ، وقيل: المَشْؤومَةُ، والإسمُ منها الشَّوَهُ. والشَّوَهُ: مصدرُ الأَشْوَه والشَّوْهاء، وهما القبيحا الوجهِ والخِلْقة. وكل شيء من الخَلْق لا يُوافِق بعضُه بعضاً أَشْوَهُ ومُشَوَّه. والمُشَوَّهُ أَيضاً: القبيحُ العَقلِِ، وقد شاهَ يَشُوهُ شَوْهاً وشُوهةً وشَوِهَ شَوَهاً فيهما. والشُّوهةُ: البُعْدُ، وكذلك البُوهةُ. يقال: شُوهةً وبُوهةً، وهذا يقال في الذم. والشَّوَه: سُرعةُ الإصابَةِ بالعين، وقيل: شدَّةُ الإِصابةِ بها، ورجل أَشْوَه. وشاهَ مالَه: أَصابَه بعين؛ هذه عن اللحياني. وتَشَوَّه: رَفَع طَرْفه إليه ليُصِيبَه بالعين. ولا تُشَوِّهْ عليَّ ولا تَشَوَّه عليّ أَي لا تَقُل ما أَحْسَنَهُ فتُصِيبَني بالعين، وخَصَّصه الأَزهري فروى عن أَبي المكارم: إذا سَمِعْتَني أَتكلم فلا تُشَوِّه عليّ أَي لا تَقُلْ ما أَفْصَحَكَ فتُصِيبَني بالعين. وفلانٌ يتَشوَّهُ أَموالَ الناسِ ليُصيبَها بالعين. الليث: الأَشْوَهُ السريعُ الإصابة بالعين، والمرأَةُ شَوْهاء. أَبو عمرو: إن نَفْسَهُ لتَشُوهُ إلى كذا أَي تَطْمَح إِليه. ابن بُزُرْج: يقال رجل شَيُوهٌ، وهو أَشْيَهُ الناسِ، وإِنه يَشُوهُه ويَشِيهُه أَي يَعِينُه. اللحياني: شُهْتُ مالَ فلانٍ شَوْهاً إِذا أَصَبْته بعَيْني. ورجل أَشْوَهُ بَيِّنُ
الشَّوَهِ وامرأَةٌ شَوْهاءُ إِذا كانت تُصِيبُ الناسَ بعَيْنها فتَنْفُذُ عَيْنُها. والشائِِهُ: الحاسدُ، والجمع شُوَّهٌ؛ حكاه اللحياني عن الأَصمعي. وشاهَهُ شَوْهاً: أَفزعه؛ عن اللحياني، فأَنا أَشُوهُه شَوْهاً. وفرس شَوْهاء، صفةٌ محمودةٌ فيها: طويلةٌ رائِعة مُشْرِفةٌ، وقيل: هي المُفْرِطةُ رُحْب الشِّدْقَيْنِ والمَنْخَرَيْنِ، ولا يقال فرس أَشْوَهُ إِنما هي صفة للأُنثى، وقيل: فرس شَوْهاء وهي التي رأْسها طُول وفي مَنْخَرَيْها وفَمِها سَعةٌ. والشَّوْهاء: القبيحةُ. والشَّوْهاءُ: المَلِيحةُ والشَّوْهاء: الواسِعةُ الفم. والشَّوْهاء: الصغيرةُ الفم؛ قال أَبو دواد يصف فرساً:
فهْيَ شَوْهاءُ كالجُوالِق، فُوها
مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ
قال ابن بري: والشَّوْهاء فرسُ حاجب بن زُرارة؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم:وأَفْلَتَ حاجِبٌ تحْتَ العَوالي،
على الشَّوْهاء، يَجْمَحُ في اللِّجام
وفي حديث ابن الزبير: شَوَّه اللهُ حُلُوقَكمْ أَي وَسَّعها. وقيل: الشَّوْهاءُ من الخَيْل الحَديدةُ
الفُؤادِ، وفي التهذيب: فرس شَوْهاء إِذا كانت حَديدةَ البصر، ولا يقال للذكر أَشْوَهُ؛ قال: ويقال هو الطويل إِذا جُنِّبَ. والشَّوَهُ: طُولُ العُنُقِ وارتفاعُها وإِشرافُ الرأْسِ، وفرسٌ أَشْوَهُ. والشَّوَهُ: الحُسْنُ. وامرأَة شَوْهاء: حَسنَةٌ، فهو ضدٌّ؛ قال الشاعر: وبِجارةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُني،
وحَماً يَظَلُّ بمَنْبِذِ الحِلْسِ
وروي عن مُنْتَجِع بن نَبْهان أَنه قال: امرأَة شَوْهاءُ إِذا كانت رائعةً حَسَنةً. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال بَيْنا أَنا نائمٌ رأَيتُني في الجَنَّة فإِذا امرأَةٌ شَوْهاءُ إِلى جَنْبِ قصرٍ، فقلت: لِمَنْ هذا القصر؟ قالوا: لعُمَرَ.
ورجل شائه البصر وشاهٍ: حديدُ البصرِ، وكذلك شاهي البصرِ. والشاةُ: الواحد من الغنم، يكون للذكر، والأُنثى، وحكى سيبويه عن الخليل: هذا شاةٌ بمنزلة هذا رحمةٌ من ربي، وقيل: الشاةُ تكون من الضأْن والمَعز والظَّباءِ والبَقَر والنعامِ وحُمُرِ الوحش؛ قال الأَعشى: وحانَ انْطِلاقُ الشّاةِ من حَيْثُ خَيَّما
الجوهري: والشاةُ الثَّوْرُ الوَحْشِيّ، قال: ولا يقال إِلا للذكر، واستشهد بقول الأَعشى من حيث خَيَّما؛ قال: وربما شَبَّهوا به المرأَة فأَنثوه كما قال عنترة:
يا شاةَ ما قَنَصٍ لِمَنْ حَلَّتْ له
حَرُِمَتْ عليَّ، ولَيْتَها لم تَحْرُمِ
فأَنتها؛ وقال طرفة:
مُوَلَّلتانِ تَعْرِفُ العِتْقَ فيهما
كسامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِ
قال ابن بري: ومثله للبيد:
أَو أَسْفَع الخَدَّيْنِ شاة إِرانِ
وقال الفرزدق:
تَجُوبُ بيَ الفَلاةَ إِلى سَعيدٍ،
إِذا ما الشاةُ في الأَرْطاةِ قالا
والرواية:
فوَجَّهْتُ القَلُوصَ إِلى سعيدٍ
وربما كُنِيَ بالشاة عن المرأَة أَيضاً؛ قال الأَعشى:
فَرمَيْتُ غُفْلَةَ عَيْنِه عن شاتِه،
فأَصَبْتُ حَبَّةَ قَلْبها وطِحالَها
ويقال للثور الوحشي: شاةٌ. الجوهري: تشَوَّهْتُ شاةٌ إِذا اصْطَدْته. والشاةُ: أَصلها شاهَةٌ، فحذفت الهاء الأَصلية وأُثبتت هاء العلامة التي تَنْقلِبُ تاءَ في الإِدْراج، وقيل في الجمع شِيَاهٌ كما قالوا ماء، والأَصل ماهَة وماءة، وجمعوها مِياهاً. قال ابن سيده: والجمع شاءٌ، أَصله شاهٌ وشِياهٌ وشِوَاهٌ وأَشاوِهُ وشَوِيٌّ وشِيْهٌ وشَيِّهٌ كسَيِّدٍ، الثلاثةُ اسمٌ للجمع، ولا يجمع بالأَلف والتاء كان جنساً أَو مسمى به، فأَما شِيْه فعلى التوفية، وقد يجوز أَن يكون فُعُلاً كأَكَمةٍ وأُكُمٍ شُوُهٌ، ثم وقع الإِعلال بالإِسكان، ثم وقع البدل للخفة كعِيدٍ فيمن جعله فُعْلاً، وأَما شَوِيٌّ فيجوز أَن يكون أَصله شَوِيهٌ على التوفية، ثم وقع البدل للمجانسة لأَن قبلها واواً وياءً، وهما حرفا علة، ولمشاكلة الهاء الياء، أَلا ترى أَن الهاء قد أُبدلت من الياء فيما حكاه سيبويه من قولهم: ذِهْ في ذِي؟ وقد يجوز أَن يكون شَوِيٌّ على الحذف في الواحد والزيادة في الجمع، فيكون من باب لأْآلٌ في التغيير، إِلاَّ أَن شَوِيّاً مغير بالزيادة ولأْآلٍ بالحذف، وأَما شَيِّهٌ فَبيِّنٌ أَنه شَيْوِهٌ، فأُبدلت الواو ياءً لانكسارها ومجاورَتها الياء. غيره: تصغيره شُوَيْهة، والعدد شِياهٌ، والجمع شاءٌ، فإِذا تركوا هاء التأْنيث مدّوا الأَلف، وإِذا قالوها بالهاء قصروا وقالوا شاةٌ، وتجمع على الشَّوِيِّ. وقال ابن الأَعرابي: الشاءُ والشَّويُّ والشَّيِّهُ واحدٌ؛ وأَنشد:
قالتْ بُهَيَّةُ: لا يُجاوِرُ رَحْلَنا
أَهلُ الشَّوِيِّ، وعابَ أَهلُ الجامِلِ
(* قوله «لا يجاور رحلنا أهل الشويّ وعاب إلخ» هكذا في الأصل يجاور بالراء، وعاب بالعين المهملة. وفي شرح القاموس: لا يجاوز بالزاي). ورجل كثيرُ
الشاةِ والبعير: وهو في معنى الجمع لأَن الأَلف واللام للجنس. قال: وأَصل الشاة شاهَةٌ لأَن تصغيرها شُوَيْهة. وذكر ابن الأَثير في تصغيرها شُوَيَّةٌ، فأَما عينها فواو، وإِنما انقلبت في شِياهٍ لكسرة الشين، والجمعُ شِياهٌ بالهاء أَدنى في العدد، تقول ثلاثُ شِياهٍ إِلى العشر، فإِذا جاوَزْتَ فبالتاء، فإِذا كَثَّرْتَ قلت هذه شاءٌ كثيرة. وفي حديث سوادَةَ بنِالرَّبيع: أَتَيْتُه بأُمِّي فأَمَر لها بشِياهِ غنمٍ. قال ابن الأَثير: وإِنما أَضافها إلى الغنم لأَن العرب تسمي البقرة الوحشية شاة فميزها بالإِضافة لذلك، وجمعُ الشاءِ شَوِيٌّ. وفي حديث الصدقة: وفي الشَّوِيِّ في كل أَربعين واحدة؛ الشَّوِيُّ: اسم جمع للشاة، وقيل: هو جمع لها نحو كلْبٍ وكَلِيبٍ، ومنه كتابُه لقَطَنِ بن ِ حارثة: وفي الشَّوِيِّ الوَرِيِّ مُسِنَّة. وفي حديث ابن عمر: أَنه سئل عن المُتَعة أَيُجْزئُ فيها شاةٌ، فقال: ما لي وللشَّوِيِّ أَي الشَّاءِ، وكان مذهبه أَن المتمتع بالعمرة إِلى الحج تجب عليه بدنة. وتَشَوَّه شاةً: اصْطادَها. ورجل شاوِيٌّ: صاحبُ شاء؛ قال:
ولَسْتُ بشاويٍّ عليه دَمامَةٌ،
إِذا ما غَدَا يَغْدُو بقَوْسٍ وأَسْهُمِ
وأَنشد الجوهري لمُبَشِّرِ بن هُذَيْلٍ الشَّمْخِيِّ:
ورُبَّ خَرْقٍ نازحٍ فَلاتُهُ،
لا يَنْفَعُ الشاوِيَّ فيها شاتُهُ
ولا حِماراهُ ولا عَلاتُهُ،
إِذا عَلاها اقْتَرَبَتْ وفاتُهُ
وإِن نسبت إِليه رجلاً قلت شائيٌّ، وإِن شئتَ شاوِيٌّ، كما تقول عَطاوِيٌّ؛ قال سيبويه: هو على غير قياس، ووجه ذلك أَن الهمزة لا تنقلب في حَدِّ النسب واواً إِلاَّ أَن تكون همزة تأْنيث كحمراء ونحوه، أَلا ترى أَنك تقول في عَطاءٍ عَطائيٌّ؟ فإِن سميت بشاءٍ فعلى القياس شائيٌّ لا غير. وأَرض مَشاهَةٌ: كثيرة الشاء، وقيل: ذاتُ شاءٍ، قَلَّتْ أَم كثرت، كما يقال أَرض مأْبَلةٌ، وإِذا نسبت إِلى الشاة قلت شاهِيٌّ. التهذيب: إِذا نسبوا إِلى الشاء قيل رجل شاوِيٌّ؛ وأَما قول الأَعشى يذكر بعض الحُصُون: أَقامَ به شاهَبُورَ الجُنو
دَ حَوْلَيْنِ تَضْرِبُ فيه القُدُمْ
فإِنما عنى بذلك سابُورَ المَلِكَ، إِلا أَنه لما احتاج إِلى إِقامة وزن الشعر رَدَّه إِلى أَصله في الفارسية، وجعل الاسمين واحداً وبناه على الفتح مثل خمسة عشر؛ قال ابن بري: هكذا رواه الجوهري شاهَبُورَ، بفتح الراء، وقال ابن القطاع: شاهبورُ الجنودِ، برفع الراء والإِضافة إِلى الجنود، والمشهور شاهبورُ الجُنودَ، برفع الراء ونصب الدال، أَي أَقام الجنودَ به حولين هذا المَلِكُ. والشاهُ، بهاء أَصلية: المَلِكُ، وكذلك الشاه المستعملة في الشِّطْرَنْجِ، هي بالهاء الأَصلية وليست بالتاء التي تبدل منها في الوقف الهاء لأَن الشاة لا تكون من أَسماء الملوك. والشاهُ: اللفظةُ المستعملة في هذا الموضع يُراد بها المَلِكُ، وعلى ذلك قولهم شَهَنْشاهْ، يراد به ملِك الملوك؛ قال الأَعشى:
وكِسْرى شَهَنْشاهُ الذي سارَ مُلْكُه
له ما اشْتَهى راحٌ عَتيقٌ وزَنْبَقُ
قال أَبو سعيد السُّكَّرِيُّ في تفسير شَهَنْشاه بالفارسية: إِنه مَلِكُ المُلوك، لأَن الشاهَ المَلِكُ، وأَراد شاهانْ شاه؛ قال ابن بري: انقضى كلام أَبي سعيد، قال: وأَراد بقوله شاهانْ شاهّْ أَن الأَصل كان كذلك، ولكن الأَعشى حذف الأَلفين منه فبقي شَهَنْشاه، والله أَعلم.

##### Türkçe

Bir adam **أَشْوَهُ**: yüzü çirkin. Denir: **شاهَ وجْهُه يَشُوه**, ve muhakkak ki Allah عز وجل onu çirkinleştirmiştir; o hâlde o **مُشَوَّه**’tir; **الحُطيْئة** dedi ki:

**أَرى ثَمَّ وَجْهاً شَوَّهَ اللهُ خَلْقَه،
فقُبِّحَ مِنْ وَجْهٍ، وقُبِّحَ حامِلُهْ**

**شاهَت الوجوهُ تَشُوهُ شَوْهاً**: çirkin oldu. Nebi’nin, صلى الله عليه وسلم, hadisinde: Huneyn günü müşriklere bir avuç çakıl taşı attı ve dedi ki: **شاهَت الوجوه**; bunun üzerine Allah تعالى onları bozguna uğrattı; **أَبو عمرو**: yani yüzler çirkin oldu, der. Ve bir adam **أَشْوَهُ** ve bir kadın **شَوْهاء**: çirkin olduğunda; isim **الشُّوهَة**’dir. Ve denir: içinde Nebi’ye, صلى الله عليه وسلم, salât getirilmeyen hutbeye: **شَوْهاء**. Ve onda: İbn Sayyâd’a dedi: **شَاهَ الوَجْهُ**. Ve ona karşı **تَشَوَّه** etti, yani ona karşı tanınmaz hâle geldi ve gulyabânîleşti. Ve hadiste: Safvân b. el-Mu‘attal’a, Hassân’ı kılıçla vurduğu zaman, dedi ki: **أَتَشَوَّهْتَ على قومي أَنْ هَداهُم الله للإسلام** yani Allah’ın onları İslâm’a hidayet ettiği kavmime karşı tanınmaz mı oldun ve onlara karşı çirkin mi oldun; ve ensarı, onu destekledikleri için, kendi kavmi kıldı. Ve muhakkak o, **الشَّوَهِ** ve **الشُّوهةِ** bakımından çirkindir; **اللحياني**’den; ve **الشَّوْهاءُ**: asık suratlıdır; ve denildi: uğursuzdur; bunun ismi **الشَّوَهُ**’dur. Ve **الشَّوَهُ**: **الأَشْوَه** ve **الشَّوْهاء**’ın masdarıdır; ikisi de yüz ve yaratılışça çirkin olanlardır. Ve yaratılıştan her şey ki onun bir kısmı bir kısmına uymaz: **أَشْوَهُ** ve **مُشَوَّه**’tir. Ve **المُشَوَّهُ** ayrıca: aklı çirkin olan; ve muhakkak **شاهَ يَشُوهُ شَوْهاً** ve **شُوهةً** ve **شَوِهَ شَوَهاً** (bu ikisinde). Ve **الشُّوهةُ**: uzaklıktır; ve aynı şekilde **البُوهةُ**. Denir: **شُوهةً** ve **بُوهةً**; ve bu, yermede söylenir. Ve **الشَّوَه**: göz değmesiyle çabuk isabet etmedir; ve denildi: onunla isabetin şiddetidir; ve bir adam **أَشْوَه**. Ve **شاهَ مالَه**: ona gözle isabet etti; bu, **اللحياني**’dendir. Ve **تَشَوَّه**: gözle isabet ettirmek için bakışını ona kaldırdı. Ve “Bana karşı **تُشَوِّهْ** etme ve bana karşı **تَشَوَّه** etme” yani “Ne güzel!” deme de bana gözle isabet ettirme; **الأَزهري** onu tahsis etti; **أَبي المكارم**’den rivayet etti: “Beni konuşurken işittiğinde bana karşı **تُشَوِّه** etme” yani “Ne fasihsin!” deme de bana gözle isabet ettirme. Ve falan kimse insanların mallarına **يتَشوَّهُ** eder, onlara gözle isabet ettirmek için. **الليث**: **الأَشْوَهُ** gözle çabuk isabet ettirendir; kadın **شَوْهاء**’dır. **أَبو عمرو**: “Muhakkak onun nefsi şuna **لتَشُوهُ** eder” yani ona doğru hevesle yükselir. **ابن بُزُرْج**: denir: adam **شَيُوهٌ**; o, insanların en **أَشْيَهُ**’sidir; ve muhakkak o, onu **يَشُوهُه** ve onu **يَشِيهُه** yani ona göz değdirir. **اللحياني**: “Falanın malını **شُهْتُ** **شَوْهاً**” denir; onu gözümle isabet ettiğimde. Ve bir adam **أَشْوَهُ** açıkça **الشَّوَهِ** sahibi; ve bir kadın **شَوْهاءُ**: insanlara gözüyle isabet ettirdiğinde ve gözü nüfuz ettiğinde. Ve **الشائِِهُ**: hasetçidir; çoğulu **شُوَّهٌ**; **اللحياني** bunu **الأَصمعي**’den nakletti. Ve onu **شاهَهُ شَوْهاً**: onu korkuttu; **اللحياني**’den; ben de onu **أَشُوهُه شَوْهاً** (korkuturum). Ve bir kısrak **شَوْهاء**: onda övülen bir sıfattır: uzun, güzel, yüksek; ve denildi: iki yanak ve iki burun deliği genişlikte aşırı olandır; “at **أَشْوَهُ**” denmez; ancak o, dişinin sıfatıdır. Ve denildi: kısrak **شَوْهاء**; o, başı uzun olan ve iki burun deliğinde ve ağzında genişlik bulunan olandır. Ve **الشَّوْهاء**: çirkin olandır. Ve **الشَّوْهاءُ**: güzel olandır. Ve **الشَّوْهاء**: ağzı geniş olandır. Ve **الشَّوْهاء**: ağzı küçük olandır; **أَبو دواد** bir atı vasfederek dedi ki:

**فهْيَ شَوْهاءُ كالجُوالِق، فُوها
مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ**

**ابن بري** dedi: ve **الشَّوْهاء** Hâcib b. Zurâra’nın atıdır; **بِشْرُ بن أَبي خازم** dedi:

**وأَفْلَتَ حاجِبٌ تحْتَ العَوالي،
على الشَّوْهاء، يَجْمَحُ في اللِّجام**

İbn Zübeyr’in hadisinde: **شَوَّه اللهُ حُلُوقَكمْ** yani onları genişletti. Ve denildi: atlardan **الشَّوْهاءُ** sert yürekli olandır; ve **التهذيب**’de: kısrak **شَوْهاء**: keskin bakışlı olduğunda; erkeğe **أَشْوَهُ** denmez; dedi ki: ve “o uzundur” denir, yanına koşulduğunda. Ve **الشَّوَهُ**: boynun uzunluğu ve yükselmesi ve başın yüksek oluşudur; ve bir at **أَشْوَهُ**. Ve **الشَّوَهُ**: güzelliktir. Ve bir kadın **شَوْهاء**: güzel; o hâlde o, zıddır; şair dedi ki:

**وبِجارةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُني،
وحَماً يَظَلُّ بمَنْبِذِ الحِلْسِ**

Ve **مُنْتَجِع بن نَبْهان**’dan rivayet edildi: “Kadın **شَوْهاءُ**” denir; harika, güzel olduğunda. Ve hadiste: Nebi, صلى الله عليه وسلم, dedi: “Ben uyurken kendimi cennette gördüm; bir de baktım ki bir kadın **شَوْهاءُ** bir köşkün yanında; dedim: Bu köşk kimindir? Dediler: Ömer’indir.”

Ve bir adam **شائه البصر** ve **شاهٍ**: keskin bakışlıdır; ve aynı şekilde **شاهي البصرِ**.

Ve **الشاةُ**: koyunun tekidir; erkek ve dişi için olur. Sîbeveyh, Halîl’den nakletti: “Bu, **شاةٌ**” (şu) “Rabbimden bir rahmet” (şu) gibidir. Ve denildi: **الشاةُ** koyundan, keçiden, ceylandan, sığırdan, devekuşundan ve yaban eşeklerinden olur; **الأَعشى** dedi ki:

**وحانَ انْطِلاقُ الشّاةِ من حَيْثُ خَيَّما**

**الجوهري**: ve **الشاةُ** yaban öküzüdür; dedi ki: ve ancak erkeğe denir; **الأَعشى**’nın “**من حيث خَيَّما**” sözünü delil getirdi; dedi ki: ve bazen onunla kadını benzettiler de onu dişil yaptılar; **عنترة**’nin dediği gibi:

**يا شاةَ ما قَنَصٍ لِمَنْ حَلَّتْ له
حَرُِمَتْ عليَّ، ولَيْتَها لم تَحْرُمِ**

Onu dişil yaptı. Ve **طرفة** dedi ki:

**مُوَلَّلتانِ تَعْرِفُ العِتْقَ فيهما
كسامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِ**

**ابن بري** dedi: ve bunun benzeri Lebîd’indir:

**أَو أَسْفَع الخَدَّيْنِ شاة إِرانِ**

Ve **الفرزدق** dedi:

**تَجُوبُ بيَ الفَلاةَ إِلى سَعيدٍ،
إِذا ما الشاةُ في الأَرْطاةِ قالا**

Rivayet:

**فوَجَّهْتُ القَلُوصَ إِلى سعيدٍ**

Ve bazen **الشاة** ile kadından da kinaye edilir; **الأَعشى** dedi ki:

**فَرمَيْتُ غُفْلَةَ عَيْنِه عن شاتِه،
فأَصَبْتُ حَبَّةَ قَلْبها وطِحالَها**

Ve yaban öküzüne: **شاةٌ** denir. **الجوهري**: “Bir **شاةٌ**’yi **تشَوَّهْتُ**” onu avladığımda. Ve **الشاةُ**: aslı **شاهَةٌ**’dir; aslî **الهاء** düşürüldü ve idraçta **تاء**’ya dönen alâmet **هاء**’sı sabit kılındı. Ve denildi: cem‘de **شِيَاهٌ**; “su” dedikleri gibi; aslî **ماهَة** ve **ماءة**; onu **مِياهاً** diye çoğul yaptılar. **ابن سيده** dedi: ve çoğul **شاءٌ**’dır; aslı **شاهٌ**’dır; ve **شِياهٌ** ve **شِوَاهٌ** ve **أَشاوِهُ** ve **شَوِيٌّ** ve **شِيْهٌ** ve **شَيِّهٌ** ( **سَيِّدٍ** gibi); bu üçü cem‘ için isimdir. Ve elif ve tâ ile çoğul yapılmaz; cins veya onunla adlandırılmış olsa. Ama **شِيْه** ise tamlamaya göredir; ve caizdir ki **فُعُل** olsun; **أَكَمةٍ** ve **أُكُمٍ** ( **شُوُهٌ** ) gibi; sonra sükûn ile i‘lâl vuku buldu; sonra hafiflik için bedel vuku buldu; **عِيدٍ** gibi, onu **فُعْل** yapan kimseye göre. Ama **شَوِيٌّ** ise caizdir ki aslı **شَوِيهٌ** olsun, tamlamaya göre; sonra mücânese için bedel vuku buldu; çünkü öncesinde vav ve yâ vardır; ikisi de illet harfidir; ve **الهاء**’nın **الياء**’ya müşâkeleliği için; görmez misin ki **الهاء** **الياء**’dan bedel kılınmıştır; Sîbeveyh’in “**ذِهْ**” ( **ذِي** yerine) sözlerinde naklettiği üzere? Ve caizdir ki **شَوِيٌّ** tekilde hazif ve çoğulda ziyade üzere olsun; böylece değişimde **لأْآلٌ** babından olur; ancak **شَوِيّ** ziyade ile değiştirilmiş, **لأْآلٍ** ise hazif ile. Ama **شَيِّهٌ** ise açıktır ki o **شَيْوِهٌ**’dir; vav, kesreli oluşu ve yâ’ya komşuluğu sebebiyle yâ’ya çevrildi. Başkası: onun küçültmesi **شُوَيْهة**’dir; sayı **شِياهٌ**’dır; çoğul **شاءٌ**’dır; **هاء التأْنيث**’i terk ettiklerinde elifi uzatırlar; **الهاء** ile söylediklerinde kısaltırlar ve “**شاةٌ**” derler; ve **الشَّوِيِّ** üzerine çoğul yapılır. Ve **ابن الأَعرابي** dedi: **الشاءُ** ve **الشَّويُّ** ve **الشَّيِّهُ** birdir; ve şu beyti okudu:

**قالتْ بُهَيَّةُ: لا يُجاوِرُ رَحْلَنا
أَهلُ الشَّوِيِّ، وعابَ أَهلُ الجامِلِ**

Ve bir adam çok **الشاةِ** ve deve sahibidir: o, cem‘ manasındadır; çünkü elif-lâm cins içindir. Dedi ki: ve **الشاة**’nin aslı **شاهَةٌ**’dir; çünkü onun küçültmesi **شُوَيْهة**’dir. Ve İbnü’l-Esîr onun küçültmesinde **شُوَيَّةٌ** zikretti. Ama onun ayn’ı vavdır; ancak **شِياهٍ**’da şîn’in kesresi sebebiyle döndü. Ve çoğul **شِياهٌ** ( **الهاء** ile) sayıda daha azdır; “üç **شِياهٍ**” dersin, ona kadar; on’u geçtiğinde ise **التاء** ile; çoğalttığında “bu çok **شاءٌ**” dersin. Sevâde b. er-Rabî‘ hadîsinde: annemle ona geldim; onun için koyun **شِياهِ**’i emretti. **ابن الأَثير** dedi: onu koyuna izafe etti; çünkü Araplar yaban ineğine **شاة** derler; bu sebeple izafe ile onu ayırdı. Ve **الشاءِ**’nin çoğulu **شَوِيٌّ**’dir. Sadaka hadîsinde: ve **الشَّوِيِّ**’de her kırkta bir (vardır); **الشَّوِيُّ**: **الشاة** için cem‘ ismidir; ve denildi: o, onun çoğuludur; **كلْبٍ** ve **كَلِيبٍ** gibi. Ve ondan: Katân b. Hârise’ye yazdığı mektubu: “Ve **الشَّوِيِّ الوَرِيِّ**’de **مُسِنَّة** (vardır).” İbn Ömer hadîsinde: ona **المُتَعة** hakkında soruldu: onda bir **شاةٌ** yeterli olur mu? Dedi: “Benim **الشَّوِيِّ** ile ne işim var?” yani **الشَّاءِ** ile; onun mezhebi, umre ile hacca temettu‘ edenin üzerine bir deve (kurbanı) vacip olduğuydu. Ve **تَشَوَّه شاةً**: onu avladı. Ve bir adam **شاوِيٌّ**: koyun sahibi; dedi ki:

**ولَسْتُ بشاويٍّ عليه دَمامَةٌ،
إِذا ما غَدَا يَغْدُو بقَوْسٍ وأَسْهُمِ**

Ve **الجوهري**, Mübeşşir b. Huzeyl eş-Şemhî için şu beyti okudu:

**ورُبَّ خَرْقٍ نازحٍ فَلاتُهُ،
لا يَنْفَعُ الشاوِيَّ فيها شاتُهُ
ولا حِماراهُ ولا عَلاتُهُ،
إِذا عَلاها اقْتَرَبَتْ وفاتُهُ**

Ve ona nisbetle bir adamı nisbet edersen “**شائيٌّ**” dersin; istersen “**شاوِيٌّ**” dersin; “**عَطاوِيٌّ**” dediğin gibi. Sîbeveyh dedi: o, kıyasa göre değildir; bunun yönü şudur: hemze nisbet haddinde vav’a dönmez; ancak **همزة تأْنيث** olursa; **حمراء** ve benzeri gibi. Görmez misin ki **عَطاءٍ**’da “**عَطائيٌّ**” dersin? Eğer **شاءٍ** ile isimlendirilirsen kıyasa göre yalnız “**شائيٌّ**”dir. Ve bir yer **مَشاهَةٌ**: koyunu çok; ve denildi: koyun sahibi; az da olsa çok da olsa; “**مأْبَلةٌ** yer” denildiği gibi. Ve **الشاة**’ye nisbet edersen “**شاهِيٌّ**” dersin. **التهذيب**: **الشاء**’a nisbet ettiklerinde “adam **شاوِيٌّ**” denir. Ama **الأَعشى**’nın bazı kaleleri zikrederek söylediği:

**أَقامَ به شاهَبُورَ الجُنو
دَ حَوْلَيْنِ تَضْرِبُ فيه القُدُمْ**

Bununla ancak kral Sâbûr’u kastetti; fakat şiirin veznini ikame etmeye muhtaç olunca onu Farsçadaki aslına döndürdü; iki ismi bir kıldı ve onu fetha üzere bina etti; “on beş” gibi. **ابن بري** dedi: **الجوهري** bunu “**شاهَبُورَ**” diye, **الراء**’ı fetha ile rivayet etti. **ابن القطاع** dedi: “**شاهبورُ الجنودِ**”, **الراء**’ın ref‘i ve **الجنود**’a izafe ile. Meşhur olan “**شاهبورُ الجُنودَ**”dur: **الراء**’ın ref‘i ve **الدال**’ın nasbı ile; yani bu kral, askerleri orada iki yıl ikame etti. Ve **الشاهُ**, aslî **هاء** ile: kraldır; ve aynı şekilde satrançta kullanılan **الشاه**: aslî **هاء** iledir; vakıfta ondan bedel olan **الهاء**’ya dönen **التاء** ile değildir; çünkü **الشاة** kralların isimlerinden olmaz. Ve **الشاهُ**: bu yerde kullanılan lafız, onunla kral kastedilir. Ve bunun üzerine onların “**شَهَنْشاهْ**” sözleri: onunla kralların kralı kastedilir; **الأَعشى** dedi ki:

**وكِسْرى شَهَنْشاهُ الذي سارَ مُلْكُه
له ما اشْتَهى راحٌ عَتيقٌ وزَنْبَقُ**

**أَبو سعيد السُّكَّرِيُّ**, Farsça olarak **شَهَنْشاه**’ın tefsirinde dedi ki: o, kralların kralıdır; çünkü **الشاهَ** kraldır; ve **شاهانْ شاه**’ı kastetti. **ابن بري** dedi: Ebû Saîd’in sözü bitti. Dedi ki: ve “**شاهانْ شاهّْ**” sözüyle kastettiği: aslın böyle olduğudur; fakat **الأَعشى** ondan iki elifi hazfetti; böylece **شَهَنْشاه** kaldı; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ه * * شَاهَت * الوجوه قبحت وبابه قال و * شَوَّهَهُ * الله * تَشْويها * فهو * مُشَوَّهٌ * وفرس * شَوْهاءُ * صفة محمودة فيها قيل المراد به سعة أشداقها ولا يقال للذكر أشوه و * الشَّاةُ * من الغنم تذكر وتؤنث وفلان كثير الشاة والبعير وهو في معنى الجمع لأن الألف واللام للجنس وأصل الشاة شاهة لأن تصغيرها * شُوْيهةٌ * والجمع * شِيَاهٌ * بالهاء تقول ثلاث شياه إلى العشر فإذا جاوزت العشر فبالتاء فإذا كثرت قيل هذه * شاءٌ * كثيرة وجمع * الشاءِ شَوِيٌّ

##### Türkçe

* ش و ه * * **شَاهَت** * yüzler çirkinleşti; ve babı **قال**’dır. Ve **شَوَّهَهُ** Allah **تَشْويها** (ile) (onu) çirkinleştirdi; artık o **مُشَوَّهٌ**’dur. Ve bir at **شَوْهاءُ**: onda övülen bir sıfattır; onda muradın, onun yanaklarının genişliği olduğu söylenmiştir. Ve erkeğe **أشوه** denilmez. Ve **الشَّاةُ** koyundan (olan): müzekker de söylenir, müennes de. Ve falan kimse çok **الشَّاةُ** ve deve (sahibidir); ve o, cem‘ manasındadır; çünkü elif-lâm cins içindir. Ve **الشَّاةُ**’nin aslı **شاهة**’dir; çünkü onun küçültmesi **شُوْيهةٌ**’dir. Ve cem‘i **شِيَاهٌ** (ه ile)dir; üç **شياه**’tan ona kadar dersin; artık onu geçince, o hâlde **ت** ile. Artık çoğalınca “bu, çok **شاءٌ**” denir. Ve **الشاءِ**’nin cem‘i **شَوِيٌّ**’dür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!شاهَ وَجْهُهُ ) *!يَشُوه ( *!شَوْهاً *!وشَوْهَةً : قَبُحَ ) ؛ ) ويقالُ : الشُّوهَةُ الاسمُ .
وفي حدِيثِ حُنَيْنٍ : أَنَّه رَمى المُشْرِكينَ بكفَ مِنْ حَصًى وقالَ : ( *!شاهَتِ الوُجُوه ) ، فهَزَمَهم اللَّهُ تعالى .
قالَ أَبو عَمْرو : أَي قَبُحَتِ الوُجُوه .
وفي حدِيثِ ابنِ صَيَّادٍ أَيْضاً قالَ له : ( شَاهَ الوَجْهُ ) .
( *!كَشَوِهَ ، كفَرِحَ ) ، *!شَوهاً ( فهو أَشْوَهُ ) وهي *!شَوْهاءُ ، وهُما القَبِيحا الوَجْه والخلْقَةِ .
( و ) شاهَ ( فُلاناً ) شَوْهاً : ( أَفْزَعَهُ ) ؛ ) عن اللّحْيانيِّ .
( و ) أَيْضاً : ( أَصابَهُ بالعَيْنِ ) . ) وقيلَ : *!الشَّوَهُ شِدَّةُ الإصابَةِ بها .

رجُلٌ *!أَشْوَه وامْرأَةٌ *!شَوْهاءُ : يُصِيبانِ الناسَ بعَيْنِهما فتَنْفُذُ عَيْنُهما .
وقالَ الليْثُ : *!الأَشْوَهُ السَّرِيعُ الإصابَةِ بالعَيْنِ ، والمرْأَةُ *!شَوْهاءُ .
وقالَ اللّحْيانيُّ : *!شاهَ مالَهُ أَصابَه بعَيْنِه .
( و ) *!شاههَهُ : ( حَسَدَهُ ) ، فهو *!شائِهٌ ، والجَمْعُ *!شُوَّهٌ ، حَكَاه اللّحْيانيّ عن الأصْمعيّ .
( و ) *!شاهَتْ ( نَفْسُهُ إلى كذا ) *!تَشُوهُ : ( طَمَحَتْ ) إليه ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
( *!وشَوَّهَهُ اللَّهُ ) تعالى *!تَشْويهاً : ( قَبَّحَ وَجْهَهُ ) ، فهو *!مُشَوَّهٌ ؛ قالَ الحُطَيْئة :
أَرى ثَمَّ وَجْهاً*!شَوَّهَ اللَّهُ خَلْقَه فقُبِّحَ مِنْ وَجْهٍ وقُبِّحَ حامِلُهْوكلُّ شيءٍ من الخَلْقِ لا يُوافِقُ بعضُه بعضاً : *!أَشْوَهُ *!ومُشَوَّهٌ .
( و ) يقالُ : ( لا *!تُشَوِّهْ عَلَيَّ ) ، أَي ( لا تُصِبْنِي بعَيْنٍ ) . ) وخَصَّصَه الأزْهرِيُّ فرَوَى عن أَبي المَكارِمِ : إذا سَمِعْتَني أَتَكَلَّمُ فلا *!تُشَوِّهْ عليَّ ، أَي لا تَقُلْ ما أَفْصَحَكَ فتُصِيبَني بالعَيْنِ .
( *!والشَّوْهاءُ : العابِسَةُ ) الوَجْهِ القَبِيحَةُ الخلْقَةِ .
( و ) أَيْضاً : ( الجَمِيلَةُ ) المَلِيحَةُ الحَسَنةُ .
ورُوِي عن مُنْتَجِع بنِ نَبْهان قالَ : امْرأَةٌ شَوْهاءُ رائِعَةٌ حَسَنةٌ .
وفي الحدِيثِ : ( بَيْنا أَنا نائِمٌ رأَيْتُني في الجنَّةِ فإذا امْرأَةٌ *!شَوْهاءُ إلى جَنْبِ قَصْرٍ ، فقُلْتُ : لمَنْ هذا القَصْر ؟ قالوا : لعُمَرَ ) ؛ وقالَ الشاعِرُ :
وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُنيوحَماً يَظَلُّ بمَنْبِذِ الحِلْسِ

فهو ( ضِدٌّ .
( و ) *!الشَّوْهاءُ : ( المَشْؤُومَةُ ) ، والاسمُ منها *!الشَّوَهُ .
( و ) الشَّوْهاءُ ( من الخَيْلِ ) : ) صفَةٌ مَحْمودَةٌ فيه ، وهي ( الرَّائِعَةُ ) المُشْرِفَةُ ( الطَّوِيلَةُ .
( و ) قيلَ : هي ( المُفْرِطَةُ رَحْبِ الشِّدْقَيْنِ والمِنْخَرَيْنِ ) .
( وقيلَ : هي الواسِعَةُ الفَمِ ، وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لأَبي دُوَاد :
فهْيَ *!شَوْهاءُ كالجُوالِقِ فُوها مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشّكِيمُ ( و ) قيلَ : هي ( الصَّغيرَةُ الفَمِ ) ؛ ) فهو ( ضِدٌّ ) . ) ولا يقالُ : فَرَسٌ *!أَشْوَهُ إنَّما هي صفَةٌ للأُنْثى .
( و ) الشُّوْهاءُ : ( فَرَسانِ ) ، إحْدَاهما لحاجِبِ بنِ زُرَارَةَ ؛ قالَ بشْرُ بنُ أَبي خازِمٍ :
وأَفْلَتَ حاجِبٌ تحْتَ العَوالِيعلى الشَّوْهاءِ يَجْمَحُ في اللِّجامِوالثانِيَةُ فَرَسُ عَمْرو بنِ مالِكٍ الأَوْدِي .
( و ) *!المُشَوَّهُ ، ( كمُعَظَّمٍ : القَبِيحُ الشَّكْلِ ) الذي لا يُوافِقُ بعضُه بعضاً *!كالأَشْوَهِ .
( *!والشَّوَهُ ، محرّكةً : طُولُ العُنُقِ ) وارْتفاعُها وإشْرافُ الرأْسِ ؛ ومنه فَرَسٌ أَشْوَهٌ .
( و ) أَيْضاً : ( قِصَرُها : ضِدٌّ .
( ورجُلٌ *!شائِهُ البَصَرِ *!وشاهُ البَصَرِ ) : ) أَي ( حَديدُهُ ) ، وكَذلِكَ *!شاهِي البَصَرِ .
( *!والشَّاةُ الواحِدَةُ من الغَنَمِ ) تكونُ ( للذَّكَرِ والأُنْثَى ) .
( وحَكَى سِيْبَوَيْه عن الخَليلِ : هذا شاةٌ بمنْزِلَةِ هذا رحمةٌ مِن ربِّي .
( أَو يكونُ من الضَّأْنِ والمَعَزِ والظِّباءِ والبَقَرِ والنَّعامِ وحُمُرِ الوَحْشِ ) ؛ )

قالَ الأعْشَى :
وحانَ انْطِلاقُ *!الشّاةِ من حَيْثُ خَيَّما وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لطرَفَةَ في الثوْرِ الوَحْشي :
مُؤَلَّلتانِ تَعْرِفُ العِتْقَ فيهم اكسامِعَتَيْ *!شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِقالَ ابنُ بَرِّي : ومثْلُه للبيدٍ :
أَو أَسْفَع الخَدَّيْنِ شاة إرانِ وقالَ الفَرَزْدقُ :
فوَجَّهْتُ القَلُوصَ إلى سعيدٍ إذا ما الشاةُ في الأَرْطاةِ قالا ( و ) رُبَّما كَنّوا *!بالشاةِ عن ( المَرْأَةِ ) ؛ ) قالَ الأَعْشَى :
فرَمَيْتُ غَفْلَةَ عَيْنِه عن *!شاتِه فأَصَبْتُ حَبَّةَ قَلْبه وطِحالَهاوقالَ عنترَةُ :
يا شاةَ ما قَنَصٍ لِمَنْ حَلَّتْ لهحَرُمَتْ عليَّ ولَيْتَها لم تَحْرُم *!ِوالشاةُ : أَصْلُها *!شاهَةٌ ، حذِفَتِ الهاءُ الأصْلِيَّة وأُثْبِتَتِ الهاءُ التي هي للعَلامةِ التي تَنْقَلِبُ تاءً في الإدْراجِ ، وقيلَ في الجَمْعِ شِيَاهٌ كما قالوا ماءٌ ، والأصْلُ ماهَةٌ وماءَةٌ ، وجَمَعُوها مِياهاً .
وقالَ ابنُ سِيدَه : ( ج *!شاءٌ أَصْلُهُ *!شاهٌ *!وشِياهٌ *!وشِواهٌ ) ، بكسْرِهما ، ( *!وأَشاوِهُ *!وشَوِيٌّ *!وشِيَهٌ ) ، كعِنَبٍ ، ( *!وشَيِّهٌ ، كسَيِّدٍ ) ، الثلاثَةُ الأخيرَةُ اسمٌ للجَمْعِ ، ولا يُجْمَعُ بالألِفِ والتاءِ كانَ جنْساً أَو مُسَمّى به .

فأَمَّا *!شِيْه فعلى التَّوْفِيَة ، وقد يَجوزُ أَن يكونَ فُعُلاً ، ثم وَقَعَ الإعلالُ بالإِسْكانِ ، ثم وَقَعَ البَدَلُ ، للخِفَّةِ .
وأَمَّا *!شَوِيٌّ فيَجوزُ أَنْ يكونَ أَصْله *!شَوِيهٌ على التَّوفِيَةِ ، ثم وَقَعَ البَدَلُ للمُجانَسَةِ لأنَّ قَبْلَها واواً وياءً ، وهُما حَرْفا عِلَّةٍ ولمُشاكَلَةِ الهاء الياء ، ألا تَرى أنَّ الهاءَ قد أُبْدِلت مِن الياءِ فيمَا حَكَاهُ سِيْبَوَيْه من قوْلِهم : ذِهْ في ذِي ؟ وقد يَجوزُ أَنْ يكونَ شَوِيٌّ على الحذْفِ في الواحِدِ والزِّيادةِ في الجَمْعِ ، فيكون مِن بابِ لآل في التّغْييرِ ، إلاَّ أنَّ *!شَوِيًّا مغيَّرٌ بالزِّيادَةِ ولآلٌ بالحذْفِ .
وأَمَّا *!شَيِّهٌ فبَيِّنٌ أَنّه شَيْوِهٌ ، وأُبْدِلت الواوُ ياءً لانْكِسارِها ومَجاورَتِها الياء .
وقالَ الجوْهرِيُّ : أَصْلُ *!الشاةِ *!شاهَةٌ لأنَّ تَصْغيرَها *!شُوَيْهَةٌ ، والجَمْعُ *!شِياهٌ بالهاءِ في أَدْنَى العَددِ تقولُ : ثلاثُ شِياهٍ إلى العَشْر فإذا جاوَزْتَ فبالتاءِ ، فإذا كَثَّرْتَ قيلَ هذا *!شاءٌ كثيرَةٌ ، وجَمْعُ *!الشاءِ *!شَوِيٌّ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : الشاءُ *!والشَوِيُّ *!والشَّيِّهُ واحِدٌ ؛ وأَنْشَدَ :
قالتْ بُهَيَّةُ لا يُجاوِزُ رَحْلَناأَهْلُ *!الشَّوِيِّ وعابَ أَهلُ الجامِلِوفي الحدِيثِ : ( فأَمْرَ لها *!بشِياهِ غَنَمٍ ) ، إنّما أضافَها إلى الغَنَم لأنَّ العَرَبَ تُسمِّي البَقَرةَ الوَحْشيَّةَ *!شاةً فميَّزَها بالإِضافَةِ لذلِكَ ، قالَهُ ابنُ الأثيرِ .
( وأَرْضٌ *!مَشاهَةٌ : ذاتُ *!شاءٍ ) ؛ ) كما يقالُ مَأْبَلَةٌ ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ عن أَبي

عبيدٍ ؛ زادَ غيرُهُ : قَلَّتْ أَو كَثُرَتْ ؛ ( أَو كَثيرَتُها .
( ورجُلٌ *!شاوِيٌّ *!وشاهِيٌّ : صاحِبُ شاءٍ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لمُبَشِّرِ بنِ هُذَيْلٍ :
لا يَنْفَعُ *!الشاوِيَّ فيها *!شاتُهُ ولا حِماراهُ ولا عَلاتُهُ إذا عَلاها اقْتَرَبَتْ وفاتُهُ قالَ : وإن سَمِّيْتَ به رجُلاً قلْتَ *!شائِيٌّ ، وإن شِئْتَ : شاوِيٌّ ، كما تقولُ عَطاوِيٌّ ، وإن نَسَبْتَ إلى الشاةِ قُلْتَ : شاهِيٌّ ، انتَهَى .
وقالَ سِيْبَوَيْه : *!شاوِيٌّ على غيرِ قِياسٍ ، ووَجْه ذلِكَ أنَّ الهَمْزةَ لا تَنْقلبُ في حَدِّ النَّسَب واواً إلاّ أَنْ تكونَ هَمْزةَ تأْنِيثٍ كحَمْراء ونَحْوِه ، أَلا تَرى أَنَّك تقولُ في عطاءٍ عَطائِيٌّ ؟ فإن سَمّيْتَ *!بشاءٍ فعلى القِياسِ شائِيٌّ لا غَيْر .
( *!وتَشَوَّهَ *!شاةً : اصْطَادَها ) ؛ ) نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
( و ) *!تَشَوَّهَ ( له : تَنَكَّرَ ) له وتَغَوَّلَ ؛ ومنه الحدِيثُ : قالَ لصَفْوان بنِ المُعَطَّل حينَ ضَرَبَ حَسَّانَ بالسَّيْفِ : ( *!أَتَشَوَّهْتَ على قوْمِي أَنْ هَداهُمُ اللَّهُ للإسْلامِ ) ؟ أَي تَنَكَّرْتَ وتَقَبَّحْتَ لهم .
( *!والشُّوهَةُ ، بالضَّمِّ : البُعْدُ ) ، وكَذلِكَ البُوهَةُ . يقالُ : شُوهَةٌ له وبُوهَةٌ ، وهذا يقالُ في الذَّم .
( وأَبو *!شاهٍ : صَحابيٌّ ) ، وهو الذي قالَ له النبيُّ صلى الله عليه وسلم يومَ الفتْحِ : ( اكْتُبُوا لأبي شاهٍ ) .
( *!وشاهُ الكِرْمانيُّ : مِنَ الأوْلياءِ ) المَشْهورِين ، ترْجَمَه غيرُ واحِدٍ مِن العُلماءِ ، ( يُمْنَعُ ويُصْرَفُ ) .
( قالَ شيْخُنا : أَمَّا الصَّرْفُ فظاهِرٌ ، وأَمَّا مَنْعُه فلعلَّه للعِلْميَّة والعُجْمةِ .

( وابنُ *!شاهِينٍ : مُحدِّثٌ ) كثيرُ التَّصانِيفِ ، صَنَّفَ ثلثمائة وثلاثِينَ مُصَنّفاً منها التَّفْسيرُ أَلْفُ جزْءٍ والمُسْنَدُ أَلْفُ وخَمْسمائَةِ جزْءٍ والتارِيخُ مائَةٌ وخَمْسونَ مُجلّداً ، ومدَادُه الذي كَتَبَ به التَّصانِيفَ أَلْفُ قنْطارٍ وثَمانْمائَة وسَبْعَة وعِشْرُونَ قنْطاراً .
قالَ شيْخُنا : أَوْرَدَ المصنِّفُ *!الشَّاهِينَ وما يَتعلَّقُ به في النونِ ، فكانَ الأوْلى ذِكْرُ هذا هناك أَيْضاً ، والفَرْقُ بأَنَّ النونَ هناك أَصْلٌ وهنا زائِدَةٌ فَرْق بِلا فارِقٍ .
( والأَشْوَهُ : المُخْتالُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المُشَوَّهُ : القَبِيحُ العَقْلِ .
وخطْبَةٌ *!شَوْهاءُ : لم يُصَلَّ فيها على النبيِّ صلى الله عليه وسلم
*!وتَشوَّهَ : رَفَعَ طَرْفَه إليه ليُصِيبَه بالعَيْنِ ؛ وبه رُوِي : لا *!تُشَوِّهْ عليَّ ، أَي لا تَقُل ما أَحْسَنَهُ فتُصِيبَني بالعَيْنِ .
يقالُ : هو *!يَتَشَوَّهُ أَمْوالَ الناسِ ليُصيبَها بالعَيْنِ .
*!وشَوَّهَ اللَّهُ حلوقَكُم : أَي وَسَّعَها .
*!والشَّوْهاءُ مِن الخَيْلِ : الحَديدَةُ الفُؤادِ .
وفي التَّهذِيبِ : فَرَسٌ *!شَوْهاءُ حَديدَةُ البَصَرِ .
*!والشَّوَهُ ، محرّكةً : الحُسْنُ .
*!وشاهَ بُورُ : من مُلُوكِ الفُرْسِ ، وهو سابُورُ ذُو الأكْتافِ .
*!والشاهُ : السُّلْطانُ ، فارِسِيَّةٌ ؛ ومنه *!الشاهُ المُسْتَعْملةُ في رقْعَةِ الشَّطَرَنْج ؛ ومنه شَهَنْشَاهْ : أَي مَلِكُ المُلُوكِ ؛ قالَ الأعْشى :
وكِسْرَى *!شَهَنْشاهُ الذي سارَ مُلْكُهله ما اشْتَهَى راحٌ عَتِيقٌ وزَنْبَق ُقالَ السُّكَّرِيُّ : أَرادَ *!شاهانْ شَاه ، ولكنَّ الأعْشى حذَفَ الألِفَيْن منه ؛ ونَقَلَه أَيْضاً شرَّاحُ البُخارِي .
*!وشاهُوَيْه ، بضمِّ الهاءِ : جَدُّ أَبي

بكْرٍ محمد بن أَحمدَ بنِ عليَ القاضِي الفَقِيه الفارِسِيّ مِن شيوخِ الحاكِمِ أَبي عبدِ اللَّهِ ، وَرَدَ رَسُولاً إلى نَيْسابُورَ فماتَ بها سَنَة 361 ؛ وأَيْضاً جَدُّ محمدِ بنِ إبراهيمَ السَّمَرْقَنْدِي عن عليِّ بنِ حَرْبٍ المَوْصِلِيّ ، ماتَ سَنَة 297 .
*!وشاهينُ بنُ مَنْصورِ بنِ عامِرٍ الأرمناويُّ الحَنَفيُّ ؛ وُلِدَ سَنَة 1030 ، ورَوَى عن البَابليّ والمزاحيّ والشّبراملسي ؛ وعنه عالياً شيْخنا المعمِّرُ سُلَيْمانُ بنُ مُصْطفى المَنْصورِيُّ ، وشيوخُ مشايخِنا السيِّدُ عليُّ بنُ مُصْطفَى بنِ حَسَنٍ الضَّريرُ السّيواسيُّ ، ومُصْطفَى بنُ فتْحِ اللَّهِ الحَمويُّ المَكِّيُّ والمعمِّرُ أَبو لُقْمان يَحْيَى بنُ عمَّار بنِ مُقْبِل بنِ شاهان الختلانيُّ سَمِعَ البُخارِي على الفَرْبري ، وعنه الشيخُ المعمِّرُ ثلثمائة سنة بابا يوسف الهَرَويّ ، ذَكَرَه الشيخُ أَبو الفُتُوحِ الطاوِسيّ ومن طرِيقِه رَوَيْنا البُخارِي عالِياً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
شهه : ) *!شه : حكَايَةُ كَلامٍ شبْه الانْتِهارِ .
وشه : طائِرٌ شبْهُ *!الشّاهِين وليسَ به ، أَعْجميٌّ كما في اللّسانِ .

##### Türkçe

: ( **شاهَ وَجْهُهُ** ) **يَشُوه** ( **شَوْهاً** **وشَوْهَةً** : çirkin oldu ) ؛ ) ve denilir ki: **الشُّوهَةُ** isimdir.
Huneyn hadîsinde: onun müşriklere bir avuç çakıl taşı attığı ve: ( **شاهَتِ الوُجُوه** ) dediği, bunun üzerine Allah Teâlâ’nın onları bozguna uğrattığı (rivayet edilmiştir).
Ebû Amr dedi: yani yüzler çirkin oldu.
İbn Sayyâd hadîsinde de ona: ( **شَاهَ الوَجْهُ** ) dedi.
( **كَشَوِهَ** ، كفَرِحَ ) ، **شَوهاً** (o hâlde o **أَشْوَهُ**’dur) ve o (kadın) **شَوْهاءُ**’dır; ikisi de yüz ve yaratılışça çirkin olanlardır.
( ve ) **شاهَ** (falancayı) **شَوْهاً**: (onu korkuttu) ؛ ) el-Lihyânî’den.
( ve ) ayrıca: (ona göz değdirdi). ) ve denildi ki: **الشَّوَهُ** onunla (gözle) isabetin şiddetidir.

Bir erkek **أَشْوَه** ve bir kadın **شَوْهاءُ**: insanlara gözleriyle isabet ederler de gözleri nüfuz eder.
Leys dedi: **الأَشْوَهُ** gözle isabette hızlı olandır; kadın ise **شَوْهاءُ**’dır.
el-Lihyânî dedi: **شاهَ مالَهُ**: ona gözüyle isabet etti.
( ve ) **شاههَهُ**: (ona haset etti); o hâlde o **شائِهٌ**’dir; çoğulu **شُوَّهٌ**’dür; bunu el-Lihyânî, el-Asma‘î’den nakletti.
( ve ) **شاهَتْ** (nefsi şuna) **تَشُوهُ**: (ona doğru yükseldi/atıldı)؛ Ebû Amr’dan ve .
( **وشَوَّهَهُ اللَّهُ** ) Teâlâ **تَشْويهاً**: (yüzünü çirkinleştirdi); o hâlde o **مُشَوَّهٌ**’dür; el-Hutay’e dedi ki:
Orada bir yüz görüyorum; Allah onun yaratılışını **شَوَّهَ** etti; böylece bir yüzden çirkin kılındı ve onu taşıyan da çirkin kılındı
Yaratılıştan her şey ki bir kısmı bir kısmına uygun düşmez: **أَشْوَهُ** ve **مُشَوَّهٌ**’dür.
( ve ) denilir ki: ( **لا تُشَوِّهْ عَلَيَّ** ), yani (bana gözle isabet etme). ) el-Ezherî bunu tahsis etti de Ebû’l-Mekârim’den şöyle rivayet etti: Beni konuşurken işittiğinde bana **لا تُشَوِّهْ عَلَيَّ**; yani “ne kadar fasihsin” deme de bana gözle isabet etme.
( **والشَّوْهاءُ**: asık suratlı ) yüzlü, yaratılışı çirkin olan.
( ve ) ayrıca: (güzel) alımlı, iyi olan.
Munteci‘ b. Nebhân’dan rivayet edildi; dedi ki: **شَوْهاءُ** bir kadın: hayran bırakan, güzel, iyi.
Hadîste: (Ben uyurken kendimi cennette gördüm; bir de bir köşkün yanında **شَوْهاءُ** bir kadın; dedim ki: bu köşk kimindir? dediler ki: Ömer’indir)؛ ve şair dedi ki:
Ve **شَوْهاءَ** bir komşu ile beni gözetler; bir kin ki eyer örtüsünün bir kenarında sürüp gider

O hâlde o (zıddıdır).
( ve ) **الشَّوْهاءُ**: (uğursuz olan); bunun ismi **الشَّوَهُ**’dur.
( ve ) **الشَّوْهاءُ** (atlardan): ) onda övülen bir sıfattır; o (hayran bırakan) yüksek görünümlü (uzun) olandır.
( ve ) denildi ki: o (ağız yarığı ve burun delikleri aşırı geniş olan)dır.
( ve denildi ki: o ağzı geniş olandır; el-Cevherî Ebû Duvâd’dan inşâd etti:
İşte o **شَوْهاءُ**’dır; çuval gibi ağzı; geniş açılmıştır; gem orada kaybolur
( ve ) denildi ki: o (ağzı küçük olan)dır؛ ) o hâlde o (zıddıdır). ) Ve denilmez: bir at (erkek) **أَشْوَهُ**; ancak o dişiye ait bir sıfattır.
( ve ) **الشُّوْهاءُ**: (iki attır); ikisinden biri Hâcib b. Zurâra’nındır; Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
Ve Hâcib kurtuldu; mızrakların altında; **الشَّوْهاءِ** üzerinde; gemde şahlanarak
İkincisi ise Amr b. Mâlik el-Evdî’nin atıdır.
( ve ) **المُشَوَّهُ**، (مُعَظَّمٍ gibi: şekli çirkin olan) ki bir kısmı bir kısmına uymaz; **كالأَشْوَهِ** gibi.
( **والشَّوَهُ**، harekeli: boynun uzunluğu ) ve onun yükselmesi ve başın yukarıda oluşu; bundan: **أَشْوَهٌ** bir at.
( ve ) ayrıca: (onun kısalığı: zıddıdır).
( ve bir adam **شائِهُ البَصَرِ** ve **شاهُ البَصَرِ** ): ) yani (keskin olanı); aynı şekilde **شاهِي البَصَرِ**.
( **والشَّاةُ** koyundan bir tek ) (erkek ve dişi için) olur.
( Sîbeveyh el-Halîl’den nakletti: “bu bir **شاةٌ**” (ifadesi) “bu Rabbimden bir rahmettir” (ifadesi) menzilesindedir.
( yahut koyundan, keçiden, ceylanlardan, sığırlardan, devekuşundan ve yaban eşeklerinden olur )؛ )

el-A‘şâ dedi ki:
Ve **الشّاةِ**’nin, konakladıkları yerden ayrılış vakti geldi
el-Cevherî, yaban öküzü hakkında Tarafe’ye ait olarak inşâd etti:
İki parlak (boynuzlu); içlerinde asilliği tanırsın; Hawmel’de tek başına bir **شاةٍ**’nin iki kulağı gibi
İbn Berrî dedi: Lebîd’in de bunun gibisi vardır:
Yahut iki yanağı esmer, bir **شاة** (olan) ceylan
el-Ferezdak dedi ki:
Deveyi Saîd’e doğru çevirdim; o vakit **الشاةُ** erṭâ ağacında iken ikisi dedi
( ve ) bazen **بالشاةِ** ile (kadın)dan kinaye ederler؛ ) el-A‘şâ dedi ki:
Onun **شاتِه**’sinden gözünün gafletini hedef aldım; kalbinin tanesine ve dalağına isabet ettim
Antere dedi ki:
Ey **شاةَ**! av nedir ki, kendisine helâl olan kimseye; bana haram kılındı; keşke haram kılınmasaydı
**والشاةُ**: aslı **شاهَةٌ**’dir; aslî **الهاء** düşürüldü ve alâmet için olan, idrâcda **تاء**’ya dönen **الهاء** sabit kılındı; ve çoğulda **شِيَاهٌ** denildi; “ماءٌ” dedikleri gibi; aslîsi **ماهَةٌ** ve **ماءَةٌ**’dir; onu **مِياهاً** diye çoğul yaptılar.
İbn Sîde dedi: (çoğulu **شاءٌ**; aslı **شاهٌ**; ve **شِياهٌ** ve **شِواهٌ** ) ikisi de kesre ile; ( **أَشاوِهُ** ve **شَوِيٌّ** ve **شِيَهٌ** ) “عِنَبٍ” gibi; ( **شَيِّهٌ**، “سَيِّدٍ” gibi ); son üçü cem‘ ismidir; cins olsun yahut onunla adlandırılmış olsun, elif ve tâ ile çoğul yapılmaz.

Buna gelince: **شِيْه** ise, **التَّوْفِيَة** üzere (gelir); ve **فُعُلاً** olması câiz olabilir; sonra **الإعلالُ بالإِسْكانِ** vuku buldu; sonra **البَدَلُ** vuku buldu; hafiflik için.

Buna gelince: **شَوِيٌّ** ise, aslının **شَوِيهٌ** olup **التَّوفِيَة** üzere olması câizdir; sonra **البَدَلُ** **المُجانَسَة** için vuku buldu; çünkü ondan önce bir vav ve bir ya vardır; ikisi de **حَرْفا عِلَّةٍ**dir; ve hâ’nın yâ’ya müşâkele (benzeşme)si için; görmüyor musun ki hâ, Sîbeveyh’in onların şu sözünden hikâye ettiği şeyde yâ’dan ibdâl edilmiştir: ذِهْ في ذِي؟ Ve **شَوِيٌّ**’ün, tekilde hazif ve cem‘de ziyâde üzere olması da câiz olabilir; böylece değişimde **لآل** bâbından olur; ancak **شَوِيًّا** ziyâde ile değiştirilmiştir, **لآلٌ** ise hazif ile.

Buna gelince: **شَيِّهٌ** ise, onun **شَيْوِهٌ** olduğu açıktır; vav, kesreli oluşu ve yâ’ya komşuluğu sebebiyle yâ’ya ibdâl edilmiştir.

Cevherî dedi ki: **الشاةِ**’nin aslı **شاهَةٌ**’dir; çünkü onun tasğîri **شُوَيْهَةٌ**’dir; cem‘i ise en az sayıda hâ ile **شِياهٌ**’dır; dersin ki: üç **شِياهٍ**’dan ona kadar; onu aşınca tâ ile; çoğaltınca “bu çok **شاءٌ**” denir; **الشاءِ**’ın cem‘i **شَوِيٌّ**’dür.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشاءُ** ve **الشَوِيُّ** ve **الشَّيِّهُ** birdir; ve şu beyti okudu:
قالتْ بُهَيَّةُ لا يُجاوِزُ رَحْلَنا
أَهْلُ **الشَّوِيِّ** وعابَ أَهلُ الجامِلِ

Hadiste: (فأَمْرَ لها **بشِياهِ** غَنَمٍ) (vardır); onu ancak **الغَنَم**’e izâfe etti; çünkü Araplar vahşî ineğe **شاةً** derler; bu sebeple onu izâfe ile ayırt etti; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.

(وَأَرْضٌ **مَشاهَةٌ**: **شاءٍ** sahibi);) tıpkı **مَأْبَلَةٌ** denildiği gibi; Cevherî onu Ebû Ubeyd’den nakletti; başkası ziyade etti: az olsun çok olsun; (veya onun çoğu).

(وَرَجُلٌ **شاوِيٌّ** **وشاهِيٌّ**: **شاءٍ** sahibi);) ve Cevherî, Mübeşşir b. Hüzeyl için şu beyti okudu:
لا يَنْفَعُ **الشاوِيَّ** فيها **شاتُهُ**
ولا حِماراهُ ولا عَلاتُهُ
إذا عَلاها اقْتَرَبَتْ وفاتُهُ

Dedi ki: Eğer onunla bir erkeği isimlendirirsen **شائِيٌّ** dersin; istersen: **شاوِيٌّ**; tıpkı **عَطاوِيٌّ** dediğin gibi. Eğer **الشاةِ**’ye nisbet edersen **شاهِيٌّ** dersin; bitti.

Sîbeveyh dedi ki: **شاوِيٌّ** kıyasa aykırı olarak (gelir); bunun vechi şudur: hemze, nisbet haddinde vav’a dönmez; ancak **هَمْزةَ تأْنِيثٍ** olursa; **حَمْراء** ve benzeri gibi. Görmüyor musun ki sen **عطاءٍ** hakkında **عَطائِيٌّ** dersin? Eğer **بشاءٍ** diye isimlendirirsen, kıyasa göre yalnızca **شائِيٌّ**’dir.

(**وتَشَوَّهَ** **شاةً**: onu avladı);) Cevherî onu nakletti.

(و) **تَشَوَّهَ** (له: ona karşı tanınmaz oldu) ona karşı ve **تَغَوَّلَ**; bundan hadistir: Safvân b. el-Mu‘attal, Hassân’ı kılıçla vurduğunda ona dedi: (**أَتَشَوَّهْتَ** على قَوْمِي أَنْ هَداهُمُ اللَّهُ للإسْلامِ)؟ Yani: onlara karşı tanınmaz oldun ve çirkinleştin.

(**والشُّوهَةُ**، damme ile: uzaklık), ve كذلك **البُوهَةُ**. Denir ki: ona **شُوهَةٌ** ve **بُوهَةٌ**; bu zemmde söylenir.

(Ebû **شاهٍ**: sahâbîdir), ve o, fetih günü Nebî صلى الله عليه وسلم’in kendisine: (اكْتُبُوا لأبي شاهٍ) dediği kimsedir.

(**وشاهُ الكِرْمانيُّ**: meşhur velîlerdendir)؛ onu âlimlerden birden fazlası tercüme etti; (men‘ olunur ve sarf olunur).

(Şeyhimiz dedi ki: Sarf ise zâhirdir; men‘i ise belki ilmiyyet ve a‘cemiyyet sebebiyledir.

(İbn **شاهِينٍ**: çok tasnif sahibi bir muhaddistir); üç yüz otuz musannef tasnif etti; onlardan tefsir bin cüz, müsned bin beş yüz cüz, tarih yüz elli cilt; tasnifleri yazdığı mürekkebi bin kantar ve sekiz yüz yirmi yedi kantardır.

Şeyhimiz dedi ki: Musannif, **الشَّاهِينَ**’i ve ona taalluk eden şeyi nûn’da zikretti; bu da orada da bunun zikrini daha evlâ kılardı; fark ise şudur: nûn orada aslîdir, burada zâiddir; fark, fark olmaksızın bir farktır.

(**والأَشْوَهُ**: kibirlenen).

(Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المُشَوَّهُ**: aklı çirkin olan.
**وخطْبَةٌ شَوْهاءُ**: içinde Nebî صلى الله عليه وسلم’e salât edilmeyen (hutbe).
**وتَشوَّهَ**: ona göz değdirmek için bakışını ona kaldırdı; bununla rivayet olunmuştur: لا **تُشَوِّهْ** عليَّ, yani: “ne güzel” deme de bana göz değdirme.
Denir ki: o, insanların mallarına göz değdirmek için **يَتَشَوَّهُ**.
**وشَوَّهَ اللَّهُ حلوقَكُم**: yani onları genişletti.
Atlardan **الشَّوْهاءُ**: yüreği sert olan.
**التَّهذِيب**’de: **فَرَسٌ شَوْهاءُ**: görüşü keskin.
**والشَّوَهُ** (harekeli): güzellik.
**وشاهَ بُورُ**: Fars krallarındandır; o, omuzlu Sâbûr’dur.
**والشاهُ**: sultandır; Farsçadır; ondan satranç taşındaki kullanılan **الشاهُ**; ondan **شَهَنْشَاهْ**: yani kralların kralı; A‘şâ dedi ki:
وكِسْرَى **شَهَنْشاهُ** الذي سارَ مُلْكُه
له ما اشْتَهَى راحٌ عَتِيقٌ وزَنْبَقُ
Sükkerî dedi ki: **شاهانْ شَاه**’ı kastetti; fakat A‘şâ ondan iki elif’i hazf etti; bunu Buhârî şârihleri de nakletti.
**وشاهُوَيْه**، hâ’nın dammesiyle: Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed b. Ali el-kâdî el-fakîh el-Fârisî’nin dedesidir; Hâkim Ebû Abdillâh’ın şeyhlerindendir; Nîsâbûr’a elçi olarak geldi, orada 361 yılında öldü; ayrıca Muhammed b. İbrâhîm es-Semerkandî’nin dedesidir; Ali b. Harb el-Mevsılî’den (rivayet eder); 297 yılında öldü.
**وشاهينُ** b. Mansûr b. Âmir el-Ermenâvî el-Hanefî; 1030 yılında doğdu; el-Bâbilî, el-Müzâhî ve eş-Şebrâmelsî’den rivayet etti; ondan yüksek isnadla şeyhimiz, uzun ömürlü Süleymân b. Mustafâ el-Mansûrî (rivayet etti); ve şeyhlerimizin şeyhlerinden seyyid Ali b. Mustafâ b. Hasan ed-Darîr es-Sîvâsî, Mustafâ b. Fethillâh el-Hamevî el-Mekkî ve uzun ömürlü Ebû Lukmân Yahyâ b. Ammâr b. Mukbil b. Şâhân el-Hutlânî; el-Buhârî’yi el-Ferabrî’den semâ etti; ondan da uzun ömürlü şeyh, üç yüz yıl (yaşamış) Bâbâ Yûsuf el-Herevî; onu şeyh Ebû’l-Fütûh et-Tâvûsî zikretti ve onun yolu ile el-Buhârî’yi yüksek isnadla rivayet ettik.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
شهه:) **شه**: azarlamaya benzer bir sözün hikâyesi.
Ve **شه**: **الشّاهِين**’e benzer bir kuştur, fakat o değildir; **اللّسان**’da olduğu üzere a‘cemîdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَاهَ وَجْهُهُ
1 شَاهَ وَجْهُهُ ذ , aor. يَشُوهُ; (K;) and شَاهَتِ الوُجُوهُ, aor. تَشُوهُ; (S, Msb;) inf. n. شَوْهٌ (S, K) and شَوْهَةٌ, (K,) or the latter is a simple subst.; (TA;) and شَوِهَ وَجْهُهُ, (K,) inf. n. شَوَهٌ; (TA;) His face was, (K,) and the faces were, (S, Msb,) foul, unseemly, or ugly. (S, Msb, K.) And شَوِهَ, (Msb,) and شَوِهَتْ, (Mgh,) inf. n. شَوَهٌ, (Mgh, Msb,) He, (a man, Msb,) and she, (a woman, Mgh,) was, or became, foul, unseemly, or ugly, (Mgh, Msb,) in face, (Mgh,) or in make. (Msb.) ― -b2- شَوَهٌ is also syn. with حُسْنٌ [app. as an inf. n., of which the verb is شَوِهَ signifying He was, or became, beautiful: thus having two contr. meanings]. (TA.) ― -b3- Also, (K,) as an inf. n., (TK,) The neck's being long, (K, TA,) and high, and the head's overtopping; whence ↓ أَشْوَهُ applied to a horse: (TA:) and the neck's being short: thus [again] having two contr. meanings: (K:) one says, [app. of a horse,] شَوِهَتْ عُنُقُهُ His neck was long [&c.]: and his neck was short: (TK:) or شَوَهٌ said of the neck [of a horse] signifies the being extended: and said of the شِدْق [or side of the mouth], the being wide, (JK. [It probably signifies any of the attributes denoted by the epithet أَشْوَهُ, q. v.]) ― -b4- Also, [and app. in this sense likewise an inf. n. of which the verb is شَوِهَ,] The being quick to smite with the [evil] eye. (S.) ― -b5- And one says, شَاهَ فُلَانًا, (K,) inf. n. شَوْهٌ, (TA,) He smote such a one with the [evil] eye; (K, TA;) as also ↓ اشاههُ: (TA in art. شهو:) and in like manner, مَالَهُ [his cattle, or property]: (Lh, TA:) or شَوْهٌ signifies the smiting vehemently therewith. (TA.) And عَلَىَّ ↓ لَا تُشَوِّهْ Smite not thou me with an [evil] eye: (K:) or, accord. to Abu-l-Mekلrim this means say not, How eloquent art thou! (Az, TA,) or say not, How beautiful art thou! (ISk, S,) and so doing smite me with the [evil] eye, or with an [evil] eye. (ISk, Az, S, TA.) ↓ تشوّه signifies He practised artifice to smite people with the evil eye. (JK.) And one says, أَمْوَالَ النَّاسِ لِيُصِيبَهَا بِالعَيْنِ ↓ هُوَ يَتَشَوَّهُ i. e. He raises his look towards the cattle, or possessions, of the people to smite them with the [evil] eye. (TA.) [See also 1 in art. شيه.] ― -b6- Also, He frightened, or terrified, such a one. (Lh, K.) ― -b7- And He envied such a one. (K.) ― -b8- And شَاهَتْ نَفْسُهُ اـِلَى كَذَا His desire became raised towards such a thing. (AA, K.)

شوّههُ
2 شوّههُ ذ , (S, K,) inf. n. تَشْوِيهٌ, (TA,) He (God) rendered foul, unseemly, or ugly, his face: (S, K, TA:) and it, i. e. the conformation of the face. (TA, from a verse of El-Hotei-ah.) And شَوَّهْتُ الوُجُوهَ I rendered foul, unseemly, or ugly, the faces. (Msb.) ― -b2- And شَوَّهَ اللّٰهُ حُلُوقَكُمْ God rendered, or may God render, wide your throats, or fauces. (TA.) ― -b3- لَا تُشَوِّهْ عَلَىَّ: see 1, latter half. ― -b4- شوّه بِيَدِهِ He (a man) made a sign with his arm, or hand. (JK.)

اشاههُ
4 اشاههُ ذ : see 1.

تشوّه لَهُ
5 تشوّه لَهُ ذ He became altered in countenance to him, so as to be not known by him, (syn. تَنَكَّرَ, S, K,) and assumed various appearances. (S.) ― -b2- See also 1, in two places, near the end. -A2- تشوّه شَاةً He hunted a شاة [app. here meaning a wild bull, as seems to be indicated by the context in the S]. (S, K.)

شَآءٌ
شَآءٌ ذ : see the next paragraph.

شَاةٌ
شَاةٌ ذ , (S, Msb, K, &c.,) originally شَاهَةٌ, (S, Msb, TA,) A sheep, or goat; [each and either, but more commonly the former; see an instance voce صُوفٌ;] i. e. one of what are termed غَنَم; (S, * Msb, * K;) applied to the male and to the female; (S, Msb, K;) so that one says of the male, هٰذَا شَاةٌ, (Msb,) which is said by Kh to be like the phrase هٰذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّى; (Sb, TA;) and of the female, هٰذِهِ شَاةٌ; and شَاةٌ ذَكَرٌ and شَاةٌ أُنْثَى: (Msb:) or it may be [one] of sheep, and of goats, and of gazelles or antelopes, and of the bovine kind [app. of the wild bovine kind i. e. of bovine antelopes], and of ostriches, and of wild asses; (K;) it is applied to a wild bull by Tarafeh, in his saying,
كَسَامِعَتَىْ شَاةٍ بِحَوْمَلَ مُفْرَدِ
(S) i. e. Like the two ears of a wild bull, in Howmal, solitary; the poet likening thereto the ears of a she-camel in respect of sharpness and erectness; (EM p. 76;) and likewise by Lebeed, and by El-Farezdak: (IB, TA:) and it is also applied to [a wild cow; (though said in the K in art. شوى to signify the wild bull, specially the male;) and hence, as being likened thereto,] (tropical:) a woman; (K, TA;) thus by El-Aashà; and thus also by Antarah, in his saying,
يَا شَاةَ مَا قَنَصٍ لِمَنْ حَلَّتْ لَهُ
حَرُمَتْ عَلَىَّ وَلَيْتَهَا لَمْ تَحْرُمِ

 (TA) O شاة [i. e. wild cow] of the chase (ما being redundant) for him to whom she is lawful: she has become forbidden to me, and would that she were not forbidden: (EM p. 246:) pl. ↓ شَآءٌ, (S, Msb, K,) originally شَاهٌ, (K,) used when they are many in number, (S,) [but this is properly termed a coll. gen. n.,] and شِيَاهٌ, (S, Mgh, Msb, K,) with ه, which is used of a number from three to ten [inclusive], for more than which it is with ت [meaning ة, i. e. شَاةٌ, agreeably with a general rule], (S,) and شِوَاهٌ, [the original of شِيَاهٌ,] (K,) and ↓ شَوِىٌّ, (S, K, TA, [in the CK, erroneously, شَوًى,]) which is pl. of شَآءٌ, (S, TA,) or rather a quasi-pl. n., originally شَوِيهٌ, the ه being changed into ى like as it is in ذِى for ذِهْ, (TA,) and أَشَاوِهُ, (K,) and ↓ شَيْهٌ, (so in copies of the K, [in the TA said to be like عِنَبٌ, which is a mistake, (perhaps for عَيْنٌ,) for it is there said to be a quasi-pl. n., which could not be said if it were شِيَهٌ,]) and ↓ شِيهٌ, (CK, [but this, which is another quasi-pl. n., is not in my MS. copy of the K nor in the TA,]) and ↓ شَيِّهٌ, (K,) originally شَيْوِهٌ, but this, also, is a quasi-pl. n., (TA,) and ↓ شِيَةٌ also is syn. with شَآءٌ: (IAar, K in art. شوى:) it has not a pl. formed with ا and ت, [i. e. it has not for a pl. شَاآتٌ,] whether it be used as a gen. n. or as a proper name: (TA:) the dim. is ↓ شُوَيْهَةٌ. (S, Msb.) The sing. is also used in the sense of the pl., in the saying فُلَانٌ كَثِيرُ الشَّاةِ وَالبَعِيرِ [Such a one is possessor of a large number of sheep or goats, and of camels], because the article ال denotes the genus. (S.) And it is said in a trad. فَأَمَرَ لَهَا بِشِيَاهِ غَنَمٍ [And he ordered that sheep or goats should be given to her]: شياه being prefixed to غنم, governing it in the gen. case, for the sake of distinction; because the Arabs [sometimes] call an animal of the wild bovine kind شاة. (IAth, TA.) ― -b2- الشَّاةُ is also the name of (assumed tropical:) Certain small stars (K in art. شوى) between القرحه [or الفرجة, thus in the work of Kzw, in his descr. of Cepheus, and there said to be the star in the breast of Cepheus,] and الجَدْىُ [i. e. the pole-star]; (TA in that art.;) [the same that are described by Kzw as certain small stars, called by the Arabs الأَغْنَامُ, between the legs of Cepheus and the star الجَدْىُ.]

شَاهُ البَصَرِ
شَاهُ البَصَرِ ذ , and شَاهِى البَصَرِ: see شَائِهٌ.

شَوَهٌ
شَوَهٌ ذ an inf. n., of شَوِهَ. (Mgh, Msb, TA. [See 1, in several places.]) -A2- Also a subst. meaning Unluckiness, or inauspiciousness, of a woman. (TA.)

شَيْهٌ
شَيْهٌ ذ and شِيهٌ and شِيَةٌ: see شَاةٌ.

شُوهَةٌ
شُوهَةٌ ذ Remoteness: (K, TA:) and so بُوهَةٌ: one says, in dispraise, شُوهَةً لَهُ وَبُوهَةً [i. e. بُعْدًا لَهُ, lit. Remoteness to him! meaning may God alienate him or estrange him, from good, or prosperity! or, curse him!]. (TA.)

شَوِىٌّ
شَوِىٌّ ذ , originally شَوِيهٌ: see شَاةٌ.

شُوَيْهَةٌ
شُوَيْهَةٌ ذ dim. of شَاةٌ, q. v. (S, Msb.)

شَائِهٌ
شَائِهٌ ذ Envying: pl. شُوَّهٌ: (As, Lh, TA:) or the latter signifies persons practising artifice to smite men with the [evil] eye. (JK.) ― -b2- And شَائِهُ البَصَرِ, (JK, S, K,) and البَصَرِ ↓ شَاهُ, (JK, K,) and شَاهِى البَصَرِ, (JK, TA, and S and K in art. شهو,) the last formed by transposition from the first, (S in art. شهو,) A man sharp of sight. (JK, S, K.)

شَائِىٌّ
شَائِىٌّ ذ : see the next paragraph.

شَاهِىٌّ
شَاهِىٌّ ذ : see the next paragraph.

شَاوِىٌّ
شَاوِىٌّ ذ and ↓ شَاهِىٌّ A man possessing شَآء [meaning sheep or goats or both]: (K:) the former is the rel. n. of شَآءٌ; and the latter, that of شَاةٌ: but used as a proper name of a man, it is ↓ شَائِىٌّ, and, if you will, شَاوِىٌّ. (S, TA. *)

شَيِّهٌ
شَيِّهٌ ذ : see the next paragraph: -A2- and see شَاةٌ.

أَشْوَهُ
أَشْوَهُ ذ , applied to a man, (Msb,) Foul, unseemly, or ugly, (JK, Msb, K,) in face, (JK, K,) or in aspect, (Msb,) and, as also ↓ شَيِّهٌ, of which the pl. is شَيِّهُونَ, in make: (JK:) fem. شَوْهَآءُ: (JK, Mgh, Msb:) and pl. شُوهٌ. (Msb.) Any created thing incongruous in its several parts; as also ↓ مُشَوَّهٌ. (TA.) And the fem., A woman frowning, or morose, in face; (K, * TA;) foul, unseemly, or ugly, in make: (TA:) and also beautiful, goodly, or comely; (K, * TA;) that excites admiration and approval by her beauty: (TA:) thus having two contr. meanings. (K, TA.) Also, the fem., Unlucky, or inauspicious. (K.) ― -b2- And the masc. applied to a man, (Lth, S, TA,) and the fem. applied to a woman, (Lth, TA,) That smites quickly with the [evil] eye: (Lth, S, TA:) or that smites people effectually with his, and her, [evil] eye. (TA.) And أَشْوَهُ العَيْن Having an evil eye. (Fr, TA in art. شزر.) ― -b3- The fem. is also applied to a mare, (JK, T, S, K,) as an epithet of commendation, but not the masc. to a horse, meaning, it is said, Wide in the شِدْقَانِ [or two sides of the mouth]: (S:) or long in the head, and wide in the nostrils: (JK:) or tall, and such as excites admiration and approval by her beauty or excellence: (K, * TA:) or exceedingly wide in the شِدْقَانِ [or two sides of the mouth] and the nostrils: (K, TA:) or, as some say, wide in the mouth: (TA:) and small in the mouth: thus having two contr. meanings: (K, TA:) or sharpsighted: (T, TA:) or sharp in spirit: (TA:) see also 1. ― -b4- Also, the masc., Proud, and self-conceited. (K.) ― -b5- And خُطْبَةٌ شَوْهَآءُ [An oration from the pulpit] in which a blessing is not invoked on the Prophet. (TA.)

أَرْضٌ مَشَاهَةٌ
أَرْضٌ مَشَاهَةٌ ذ A land in which are شَآء; (A'Obeyd, S, K;) like as one says أَرْضٌ مَأْبَلَةٌ: (A'Obeyd, S:) or in which are many thereof. (K.)

مُشَوَّهٌ
مُشَوَّهٌ ذ Rendered foul, unseemly, or ugly, in face, by God: (TA:) or foul, &c., in shape. (K.) See also أَشْوَهُ, second sentence. ― -b2- And Bad in intellect. (TA.)

##### Türkçe

**شَاهَ وَجْهُهُ**
1 **شَاهَ وَجْهُهُ** ذ, muzârîsi **يَشُوهُ**; (K;) ve **شَاهَتِ الوُجُوهُ**, muzârîsi **تَشُوهُ**; (S, Msb;) mastarı **شَوْهٌ** (S, K) ve **شَوْهَةٌ**, (K,) yahut ikincisi basit bir isimdir; (TA;) ve **شَوِهَ وَجْهُهُ**, (K,) mastarı **شَوَهٌ**; (TA;) Onun yüzü, (K,) ve yüzler, (S, Msb,) çirkin, yakışıksız, yahut kötü idi. (S, Msb, K.) Ve **شَوِهَ**, (Msb,) ve **شَوِهَتْ**, (Mgh,) mastarı **شَوَهٌ**, (Mgh, Msb,) o, (bir erkek, Msb,) ve o, (bir kadın, Mgh,) yüzde, (Mgh,) yahut yaratılışta, (Msb,) çirkin, yakışıksız, yahut kötü idi, yahut oldu. (Mgh, Msb.) ― -b2- **شَوَهٌ** ayrıca **حُسْنٌ** ile eşanlamlıdır [görünüşe göre bir mastar olarak; fiili **شَوِهَ** olup “o güzel idi, yahut oldu” mânâsındadır: böylece iki zıt mânâya sahip olur]. (TA.) ― -b3- Yine, (K,) bir mastar olarak, (TK,) boynun uzun olması, (K, TA,) ve yüksek olması, ve başın yukarıda olması; buradan ↓ **أَشْوَهُ** bir ata uygulanır: (TA:) ve boynun kısa olması: böylece [yine] iki zıt mânâya sahip olur: (K:) denir ki, [görünüşe göre bir at hakkında,] **شَوِهَتْ عُنُقُهُ** Onun boynu uzun idi [&c.]: ve onun boynu kısa idi: (TK:) yahut **شَوَهٌ** boyun [bir atın boynu] hakkında söylendiğinde uzamış olmayı ifade eder: ve **شِدْق** [yahut ağzın yanı] hakkında söylendiğinde geniş olmayı, (JK. [Muhtemelen **أَشْوَهُ** sıfatının delâlet ettiği niteliklerden herhangi birini ifade eder, bk. o.]) ― -b4- Yine, [ve görünüşe göre bu mânâda da fiili **شَوِهَ** olan bir mastar olarak,] [kötü] göz ile vurmakta çabuk olma. (S.) ― -b5- Ve denir ki, **شَاهَ فُلَانًا**, (K,) mastarı **شَوْهٌ**, (TA,) O, falancayı [kötü] göz ile vurdu; (K, TA;) bunun gibi ↓ **اشاههُ**: (TA, md. **شهو**’da:) ve aynı şekilde, **مَالَهُ** [onun davarını, yahut malını]: (Lh, TA:) yahut **شَوْهٌ** bununla şiddetle vurmayı ifade eder. (TA.) Ve **لَا تُشَوِّهْ عَلَىَّ** Beni [kötü] göz ile vurma: (K:) yahut, Ebu-l-Mekلrim’e göre bu, “Ne kadar fasihsin!” deme; (Az, TA,) yahut “Ne kadar güzelsin!” deme, (ISk, S,) ve böyle yapıp beni [kötü] göz ile vurma, yahut bir [kötü] göz ile (vurma) demektir. (ISk, Az, S, TA.) ↓ **تشوّه** “O, insanları kötü göz ile vurmak için hile yaptı” mânâsına gelir. (JK.) Ve denir ki, **أَمْوَالَ النَّاسِ لِيُصِيبَهَا بِالعَيْنِ ↓ هُوَ يَتَشَوَّهُ** yani O, insanların davarına, yahut mallarına, onları [kötü] göz ile vurmak için bakışını yükseltir. (TA.) [Bk. ayrıca md. **شيه**’de 1.] ― -b6- Yine, O, falancayı korkuttu, yahut dehşete düşürdü. (Lh, K.) ― -b7- Ve O, falancayı kıskandı. (K.) ― -b8- Ve **شَاهَتْ نَفْسُهُ اـِلَى كَذَا** Onun arzusu şu şeye doğru yükseldi. (AA, K.)

**شوّههُ**
2 **شوّههُ** ذ, (S, K,) mastarı **تَشْوِيهٌ**, (TA,) O (Allah) onun yüzünü çirkin, yakışıksız, yahut kötü kıldı: (S, K, TA:) ve onu, yani yüzün biçimini. (TA, El-Hutei’ah’dan bir beyitten.) Ve **شَوَّهْتُ الوُجُوهَ** Yüzleri çirkin, yakışıksız, yahut kötü kıldım. (Msb.) ― -b2- Ve **شَوَّهَ اللّٰهُ حُلُوقَكُمْ** Allah boğazlarınızı, yahut gırtlaklarınızı geniş kıldı, yahut Allah geniş kılsın. (TA.) ― -b3- **لَا تُشَوِّهْ عَلَىَّ**: 1’e bak, son yarısı. ― -b4- **شوّه بِيَدِهِ** O (bir adam) kolu ile, yahut eli ile bir işaret yaptı. (JK.)

**اشاههُ**
4 **اشاههُ** ذ: 1’e bak.

**تشوّه لَهُ**
5 **تشوّه لَهُ** ذ O, ona karşı yüz görünüşünde değişti; öyle ki onun tarafından bilinmez oldu, (eşanlamlısı **تَنَكَّرَ**, S, K,) ve çeşitli görünüşler edindi. (S.) ― -b2- Yine 1’e bak, iki yerde, sona yakın. -A2- **تشوّه شَاةً** O, bir **شَاة** avladı [görünüşe göre burada “yaban öküzü” mânâsında; S’deki bağlamın işaret ettiği üzere]. (S, K.)

**شَآءٌ**
**شَآءٌ** ذ: sonraki paragrafa bak.

**شَاةٌ**
**شَاةٌ** ذ, (S, Msb, K, &c.,) aslında **شَاهَةٌ**, (S, Msb, TA,) Bir koyun, yahut keçi; [her biri ve ikisi de, fakat daha yaygın olarak birincisi; bk. **صُوفٌ** maddesinde bir örnek;] yani **غَنَم** denilen şeylerden biri; (S, * Msb, * K;) erkeğe de dişiye de uygulanır; (S, Msb, K;) öyle ki erkeğe dair **هٰذَا شَاةٌ** denir, (Msb,) ki bunun Kh tarafından **هٰذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّى** ibaresi gibi olduğu söylenmiştir; (Sb, TA;) ve dişiye dair **هٰذِهِ شَاةٌ**; ve **شَاةٌ ذَكَرٌ** ve **شَاةٌ أُنْثَى**: (Msb:) yahut koyundan, ve keçiden, ve ceylanlardan yahut antiloplardan, ve sığır cinsinden [görünüşe göre yabanî sığır cinsinden yani sığır antiloplarından], ve devekuşlarından, ve yaban eşeklerinden [bir] olabilir; (K;) Tarafeh tarafından, şu sözünde, bir yaban öküzüne uygulanmıştır,
كَسَامِعَتَىْ شَاةٍ بِحَوْمَلَ مُفْرَدِ
(S) yani Howmal’da, yalnız, bir yaban öküzünün iki kulağı gibi; şair, keskinlik ve diklik bakımından bir dişi devenin kulaklarını buna benzetmektedir; (EM s. 76;) ve yine Lebeed tarafından, ve El-Farezdak tarafından: (IB, TA:) ve ayrıca [yaban ineğine; (K’da md. **شوى**’de “yaban öküzü”, özellikle erkek, mânâsına geldiği söylense de;) ve bundan dolayı, ona benzetilmek suretiyle] (mecaz:) bir kadına da uygulanır; (K, TA;) böylece El-Aaşâ tarafından; ve böylece ayrıca Antarah tarafından, şu sözünde,
يَا شَاةَ مَا قَنَصٍ لِمَنْ حَلَّتْ لَهُ
حَرُمَتْ عَلَىَّ وَلَيْتَهَا لَمْ تَحْرُمِ

(TA) O **شاة** [yani avın yabanî sığırı] ( **ما** fazla olmak üzere) kendisine helâl olan kimse için: bana haram oldu; keşke haram olmasaydı: (EM s. 246:) çoğulu ↓ **شَآءٌ**, (S, Msb, K,) aslında **شَاهٌ**, (K,) sayıca çok olduklarında kullanılır, (S,) [fakat bu, doğru olarak bir cem‘-i cins ismidir,] ve **شِيَاهٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) **ه** ile; bu, üçten ona [dâhil] kadar olan sayı için kullanılır; bundan fazlası için ise **ت** ile olur [yani **ة**, yani **شَاةٌ**, genel bir kaideye uygun olarak], (S,) ve **شِوَاهٌ**, [**شِيَاهٌ**’ın aslı,] (K,) ve ↓ **شَوِىٌّ**, (S, K, TA, [CK’de yanlış olarak **شَوًى**,]) ki bu, **شَآءٌ**’un çoğuludur, (S, TA,) yahut daha doğrusu bir şibh-çoğul isimdir; aslında **شَوِيهٌ**; **ه**’nin **ذِى**’de **ذِهْ** yerine olduğu gibi **ى**’ye çevrilmesiyle, (TA,) ve **أَشَاوِهُ**, (K,) ve ↓ **شَيْهٌ**, (K nüshalarında böyle, [TA’da **عِنَبٌ** gibi olduğu söylenmiştir ki bu hatadır, (belki **عَيْنٌ** için,) zira orada bunun bir şibh-çoğul isim olduğu söylenmiştir; eğer **شِيَهٌ** olsaydı bu söylenemezdi,]) ve ↓ **شِيهٌ**, (CK, [fakat bu, başka bir şibh-çoğul isim olup K’nın yazma nüshamda da TA’da da yoktur,]) ve ↓ **شَيِّهٌ**, (K,) aslında **شَيْوِهٌ**; fakat bu da bir şibh-çoğul isimdir, (TA,) ve ↓ **شِيَةٌ** da **شَآءٌ** ile eşanlamlıdır: (IAar, K, madde **شوى**:) bunun **ا** ve **ت** ile yapılmış bir çoğulu yoktur, [yani çoğul olarak **شَاآتٌ** yoktur,] ister cins ismi olarak kullanılsın ister özel ad olarak: (TA:) küçültmesi ↓ **شُوَيْهَةٌ**’dir. (S, Msb.) Tekil, çoğul mânasında da kullanılır; **فُلَانٌ كَثِيرُ الشَّاةِ وَالبَعِيرِ** sözünde [Falanca, çok sayıda koyun yahut keçi ve deve sahibidir], çünkü **ال** takısı cinsi gösterir. (S.) Ve bir rivayette şöyle denir: **فَأَمَرَ لَهَا بِشِيَاهِ غَنَمٍ** [Bunun üzerine ona koyun/keçi verilmesini emretti]: **شياه**, ayırt etme maksadıyla **غنم**’in önüne getirilmiş olup onu cer hâlinde yönetir; çünkü Araplar [bazen] yabanî sığır cinsinden bir hayvana **شاة** derler. (IAth, TA.) ― -b2- **الشَّاةُ** ayrıca (mecaz olduğu varsayılan olarak:) **القرحه** [yahut **الفرجة**, Kzw’nin eserinde, Keyfeus’un tasvirinde böyle; ve orada Keyfeus’un göğsündeki yıldız olduğu söylenir,] ile **الجَدْىُ** [yani kutup yıldızı] arasında bulunan (K, madde **شوى**) bazı küçük yıldızların adıdır; (TA, o maddede;) [Kzw’nin, Arapların **الأَغْنَامُ** diye adlandırdığı, Keyfeus’un bacakları ile **الجَدْىُ** yıldızı arasında bulunan bazı küçük yıldızlar diye tasvir ettiği yıldızların aynısı.]

**شَاهُ البَصَرِ**
**شَاهُ البَصَرِ** ذ , ve **شَاهِى البَصَرِ**: bk. **شَائِهٌ**.

**شَوَهٌ**
**شَوَهٌ** ذ **شَوِهَ**’nin mastar ismidir. (Mgh, Msb, TA. [1’e, birkaç yerde, bk.]) -A2- Ayrıca, bir kadının uğursuzluğu yahut uğursuz sayılması mânasında bir isimdir. (TA.)

**شَيْهٌ**
**شَيْهٌ** ذ ve **شِيهٌ** ve **شِيَةٌ**: bk. **شَاةٌ**.

**شُوهَةٌ**
**شُوهَةٌ** ذ Uzaklık: (K, TA:) ve böylesi **بُوهَةٌ**: yermede şöyle denir: **شُوهَةً لَهُ وَبُوهَةً** [yani **بُعْدًا لَهُ**, lafzen: Ona uzaklık! mânası: Allah onu hayırdan yahut refahtan uzaklaştırsın yahut yabancı kılsın! yahut: Allah ona lânet etsin!]. (TA.)

**شَوِىٌّ**
**شَوِىٌّ** ذ , aslında **شَوِيهٌ**: bk. **شَاةٌ**.

**شُوَيْهَةٌ**
**شُوَيْهَةٌ** ذ **شَاةٌ**’nin küçültmesidir, bk. o. (S, Msb.)

**شَائِهٌ**
**شَائِهٌ** ذ Haset eden: çoğulu **شُوَّهٌ**: (As, Lh, TA:) yahut ikincisi, [kötü] göz ile insanları vurmak için hile yapan kimseler mânasınadır. (JK.) ― -b2- Ve **شَائِهُ البَصَرِ**, (JK, S, K,) ve **البَصَرِ** ↓ **شَاهُ**, (JK, K,) ve **شَاهِى البَصَرِ**, (JK, TA, ve S ve K, madde **شهو**, ) sonuncusu birinciden takdim-te’hir ile yapılmıştır, (S, madde **شهو**, ) Görüşü keskin bir adam. (JK, S, K.)

**شَائِىٌّ**
**شَائِىٌّ** ذ : bk. sonraki paragraf.

**شَاهِىٌّ**
**شَاهِىٌّ** ذ : bk. sonraki paragraf.

**شَاوِىٌّ**
**شَاوِىٌّ** ذ ve ↓ **شَاهِىٌّ** **شَآء** [yani koyun yahut keçi yahut ikisi] sahibi bir adam: (K:) birincisi **شَآءٌ**’un nisbe ismidir; ikincisi ise **شَاةٌ**’nin nisbe ismidir: fakat bir adamın özel adı olarak kullanıldığında ↓ **شَائِىٌّ**’dir; istersen **شَاوِىٌّ** de olur. (S, TA. *)

**شَيِّهٌ**
**شَيِّهٌ** ذ : bk. sonraki paragraf: -A2- ve bk. **شَاةٌ**.

**أَشْوَهُ**
**أَشْوَهُ** ذ , bir adama nispetle, (Msb,) yüzce çirkin, yakışıksız yahut kötü, (JK, Msb, K,) yüzde, (JK, K,) yahut görünüşte, (Msb,) ve yine ↓ **شَيِّهٌ** gibi—ki bunun çoğulu **شَيِّهُونَ**’dur—yaratılışta: (JK:) dişisi **شَوْهَآءُ**: (JK, Mgh, Msb:) ve çoğulu **شُوهٌ**. (Msb.) Yaratılmış herhangi bir şeyin, parçalarının birbirine uymaması; yine ↓ **مُشَوَّهٌ** gibi. (TA.) Ve dişisi: yüzü asık yahut somurtkan bir kadın; (K, * TA;) yaratılışta çirkin, yakışıksız yahut kötü: (TA:) ve ayrıca güzel, iyi, yahut endamlı; (K, * TA;) güzelliğiyle hayranlık ve beğeni uyandıran: (TA:) böylece iki zıt mânaya sahip olur. (K, TA.) Ayrıca, dişisi: uğursuz yahut uğursuz sayılan. (K.) ― -b2- Ve erili bir adama nispetle, (Lth, S, TA,) ve dişisi bir kadına nispetle, (Lth, TA,) [kötü] göz ile çabuk vuran: (Lth, S, TA:) yahut [kötü] gözüyle insanları etkili biçimde vuran erkek ve kadın. (TA.) Ve **أَشْوَهُ العَيْن**: kötü gözlü. (Fr, TA, madde **شزر**.) ― -b3- Dişisi ayrıca bir kısrağa nispetle, (JK, T, S, K,) övgü sıfatı olarak kullanılır; fakat erili bir ata kullanılmaz; mânası—denildiğine göre—**شِدْقَانِ**’da [yahut ağzın iki yanında] geniş: (S:) yahut başta uzun ve burun deliklerinde geniş: (JK:) yahut uzun boylu ve güzelliği yahut üstünlüğüyle hayranlık ve beğeni uyandıran: (K, * TA:) yahut **شِدْقَانِ**’da [yahut ağzın iki yanında] ve burun deliklerinde son derece geniş: (K, TA:) yahut bazılarına göre ağızda geniş: (TA:) ve ağızda küçük: böylece iki zıt mânaya sahip olur: (K, TA:) yahut keskin görüşlü: (T, TA:) yahut ruhta keskin: (TA:) ayrıca 1’e de bk. ― -b4- Ayrıca, erili: kibirli ve kendini beğenmiş. (K.) ― -b5- Ve **خُطْبَةٌ شَوْهَآءُ** [minberden bir hutbe]: içinde Peygamber’e salât okunmayan. (TA.)

**أَرْضٌ مَشَاهَةٌ**
**أَرْضٌ مَشَاهَةٌ** ذ İçinde **شَآء** bulunan bir arazi; (A'Obeyd, S, K;) tıpkı **أَرْضٌ مَأْبَلَةٌ** denildiği gibi: (A'Obeyd, S:) yahut içinde ondan çok bulunan. (K.)

**مُشَوَّهٌ**
**مُشَوَّهٌ** ذ Allah tarafından yüzce çirkin, yakışıksız yahut kötü kılınmış: (TA:) yahut şekilce çirkin, vb.: (K.) Ayrıca **أَشْوَهُ**’a, ikinci cümleye bk. ― -b2- Ve akılda kötü. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَاهَ
شَاهَ ( w )  U ( n. ac. شَوْه 1 ,  شَوْهَة 1t ),
a.  Was ugly, hideous, unshapely.

b.  Frightened, terrified.

c.  Hated, envied.

d.  [ Ila ], Desired, wished for.

شَوِهَ
شَوِهَ A ( n. ac. شَوَه [ 4 ] ),
a.  Became ugly, unseemly, hideous.

شَوَّهَ
شَوَّهَ II ,
a.  Rendered foul.

b.  Made a sign.

c.  [ 'Ala ],  see IV .

أَشْوَهَ
أَشْوَهَ IV ,
a.  Smote with the evil eye.

تَشَوَّهَ
تَشَوَّهَ V ,
a.  Became unseemly, ugly; disfigured himself.

شُوْهَة
شُوْهَة 3t ,
a.  Remoteness, distance.

شَوَه
شَوَه 4 ,
a.  Ugliness, hideousness; deformity, disfigurement.

b.  Unluckiness, inauspiciousness.

أَشْوَهُ
أَشْوَهُ 14 , ( pl. شُوْه 3 ),
a.  Ugly, hideous; deformed, disfigured; unseemly, foul; morose, forbidding.

b.  Beautiful, comely.

c.  Self-conceited, vain. - ( شَاْوِه 21 , ( pl. شُوَّه [ شُوَّه 11 ]), Envying, envious.

شَاْ
شَاْ P. ,
a.  Shah; king.

شَاه بَلُّوْط
شَاه بَلُّوْط
a.  Chesnut.

شَاه بَنْدَر
شَاه بَنْدَر
a.  Syndic, provost; mayor.

شَاهَانِيّ
شَاهَانِيّ P. ,
a.  Kingly, royal; regal; imperial.

شَاة
شَاة ( pl. شَآء ,  شِيَاه ),
a.  Sheep; goat.

b.  Wild bull.

c.  Woman.

##### Türkçe

شَاهَ
شَاهَ ( w )  U ( n. ac. **شَوْه** 1 ,  **شَوْهَة** 1t ),
a. Çirkin idi, iğrenç idi, biçimsiz idi.

b. Korktu, dehşete düştü.

c. Nefret etti, kıskandı.

d. [ Ila ], arzuladı, diledi.

شَوِهَ
شَوِهَ A ( n. ac. **شَوَه** [ 4 ] ),
a. Çirkin oldu, yakışıksız oldu, iğrenç oldu.

شَوَّهَ
شَوَّهَ II ,
a. Pis kıldı.

b. Bir işaret yaptı.

c. [ 'Ala ], IV’e bak.

أَشْوَهَ
أَشْوَهَ IV ,
a. Nazar ile vurdu.

تَشَوَّهَ
تَشَوَّهَ V ,
a. Yakışıksız oldu, çirkin oldu; kendini çirkinleştirdi.

شُوْهَة
شُوْهَة 3t ,
a. Uzaklık, mesafe.

شَوَه
شَوَه 4 ,
a. Çirkinlik, iğrençlik; sakatlık, çirkinleşme.

b. Uğursuzluk, uğursuz sayılma.

أَشْوَهُ
أَشْوَهُ 14 , ( pl. **شُوْه** 3 ),
a. Çirkin, iğrenç; sakat, çirkinleşmiş; yakışıksız, pis; somurtkan, ürkütücü.

b. Güzel, yakışıklı.

c. Kendini beğenmiş, kibirli. - ( **شَاْوِه** 21 , ( pl. **شُوَّه** [ **شُوَّه** 11 ]), kıskanan, kıskanç.

شَاْ
شَاْ P. ,
a. Şah; kral.

شَاه بَلُّوْط
شَاه بَلُّوْط
a. Kestane.

شَاه بَنْدَر
شَاه بَنْدَر
a. Sendik, provost; belediye başkanı.

شَاهَانِيّ
شَاهَانِيّ P. ,
a. Krala mahsus, krallıkla ilgili; hükümdarca; imparatorlukla ilgili.

شَاة
شَاة ( pl. **شَآء** ,  **شِيَاه** ),
a. Koyun; keçi.

b. Yabanî boğa.

c. Kadın.
