# شوي (ش-و-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir

- Harfler: ش - و - ي
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شوى

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لِلشَّوَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%8E%D9%89.md) | لِلْفَعْلَ | Eller ve ayaklar için | 1 | 1 | [70:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/ayet/70:16.md) |
| [يَشْوِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%88%D9%90%D9%8A.md) | يَفْعِلُ | Kızartır | 1 | 1 | [18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/ayet/18:29.md) |

## Mücavir kökler — 20 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سردق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Onun çiti
2. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
3. [مهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Küllenmiş közdür
4. [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
5. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hazırladık
6. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gerilmiş yay demektir
7. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Çeper, çit demektir
8. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İçecek
9. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Su
10. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bes besese dağınık taşlar demektir
11. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yüz demektir
12. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
13. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir
14. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
15. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
16. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
17. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
18. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
19. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
20. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شوي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Leff-i makrûn (ikinci ve üçüncü harfleri illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md), [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md), [نضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [جمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin ateşle doğrudan temas ederek dış yüzeyinin kavrulması ve bir bütünün hayati merkezi dışındaki uç uzuvları veya kafa derisi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dış algı çeperini, kafa derisini ve uzuvlarını doğrudan hedef alan kavurucu, soyucu ve yakıcı tesir |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezin korunmasına karşılık dış katmanın feda edilmesi ya da cezanın doğrudan varlığın en hassas dış çeperini soyması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir mutfak işlemi olan et kızartmaya indirgeyerek, Kur'an'daki ontolojik dış çeper, kafa derisi ve uç uzuvlar ayrımını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شو | Dışa doğru fırlama, ani belirme, keskin bir tesirle yüzeye vurma ve karışma hareketi; [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md) (karıştırma), [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md) (ortaya çıkarma), [شوظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B8.md) (yalın alev) ve [شوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%83.md) (sert uç, diken) köklerinde bu hareket görülür | ي | Anlamı doğrudan bir cismin dış katmanına, kafa derisine, el ve ayak gibi uç noktalara yönelterek ısının nesnenin yüzeyini kavurması ve sıyırması biçiminde özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, kesme, parçalama ve yüzeyi tahrip eden keskin temas |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, yapışma, sabitleme ve doğrudan temas ettirme |
| ي | El ve kol | İş yapma, uzanma, tasarruf etme ve uç noktalarda faaliyet gösterme |
| شوي | Keskin ve tahrip edici bir tesirin (diş) nesnenin yüzeyine doğrudan bağlanarak (çengel) uç uzuvlar ve dış çeper üzerinde (el) kavurucu bir işlem gerçekleştirmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Eti su olmaksızın doğrudan ateş alevinde kavurmak ve yakmak; hayvanın veya insanın öldürücü can merkezinin dışında kalan kafa derisi, el ve ayak gibi uç uzuvları |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem av ve çöl şiirinde avın öldürücü yerine gelmeyen, uç noktalarını sıyıran atışlar ve hayvanın değersiz kısımları için kullanılmıştır: أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى إِذا لم تَجِدْ شَوىً / أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir tehlikede can kurtulup tali bir kayıp yaşandığında söylenen deyimlerde ve Asâs al-Balâğa'da aktarılan şu ifadede geçer: كُلُّ ذَلِكَ شَوًى مَا سَلِمَ دِينِي |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asāsü'l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça شوي kökü, Batı ve Doğu Sami dillerinde ateş üzerinde doğrudan kurutma, kavurma ve yakma semantik alanında ortak arkaik izler taşır. Akatçada doğrudan ateşe tutarak yakma veya kavurma fiilini karşılayan *šawûm* biçimi mevcuttur. Süryanice ve Aramicede ise közde kavurma ve eti doğrudan ısıya maruz bırakma eylemi *šwā* köküyle karşılanır. Kökün Sami dillerindeki ortak katmanı, bir sıvının içinde kaynatmanın aksine, alevin ya da radyasyonun nesnenin dış çeperiyle dolaysız karşılaşmasını ifade eder. Arapçada bu ilksel ısı temasından hareketle, bedenin dış çeperi, derisi ve can alıcı organları kuşatan tali uçlar da aynı kökle adlandırılmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateşte kavurma ile kafa derisi ve uç organlar | Merkezin aksine nesnenin doğrudan dış etkiye maruz kalan kabuğu veya tali kısımları ortak paydadır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça *šawûm*, Süryanice *šwā* | Doğrudan ateş temasıyla eti kavurma ve yakma fiilinde tam bir kök birliği görülür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ısı ve yüzey yakma formları | Isının doğrudan dış yüzeyi dönüştürmesi bağlamında geniş dil ailesinde paralel yansımalar bulunur | Muhtemel |

Kaynak: Payne Smith, Akkadisches Handwörterbuch, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شوي | Anlamlı | Kavurmak, uç kısımlar | Doğrudan ısıyla dış yüzeyi yakmak ve bedenin uç uzuvları | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel dizilimdir |
| [وشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%8A.md) | Anlamlı | Nakışlamak, süslemek | Bir yüzeyin üzerine farklı renklerle iz bırakmak, söz taşımak | Yüzeyde belirgin iz çıkarma ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| ويش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel dizilimdir |
| يشو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel dizilimdir |
| يوش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel dizilimdir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شوي | Merkez | Dış yüzeyi kavurma, uç uzuvlar | Isının doğrudan dış çepere veya uzuvlara temas ederek onları sıyırması | Can alıcı merkeze varmadan dış katmanı kavurma hali |
| [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Ateşe girme, maruz kalma | Ateşin içine bizzat atılma ve onun kuşatıcı azabını bütünüyle tatma | Nesnenin ateşe tamamen yaslanması durumu |
| [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yanıp kül olma, tahrip olma | Ateşin temas ettiği maddeyi tamamen yok edip tüketmesi | Maddenin yapısını bozan tam yanma hali |
| [نضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC.md) | Komşu | Pişip olgunlaşma | Isının tesiriyle derinin ya da etin kıvam değiştirip yenilenme eşiğine gelmesi | Sürecin sonucunda ortaya çıkan yapısal başkalaşım |
| [جمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Donma, katılaşma | Isının çekilmesiyle maddenin büzülüp sertleşmesi ve termal hareketin durması | Yanma ve kavrulmanın bütünüyle zıddı olan soğukluk hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شوي | Kavurmak, uç uzuvlar | Dış kabuğu ateşte pişirmek; bedenin tali organları ve kafa derisi | Kesin |
| Latince | Torrere, assare | Kavurmak, kızartmak | Ateşin doğrudan kuru ısısıyla yüzeyi yakmayı karşılar; tali organ anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | To roast, to scald; extremities | Kavurmak, yakıp haşlamak; uç uzuvlar | Isının yüzeyi yakmasını karşılar; tek kelimede iki anlamı birden vermez | Güçlü |
| Almanca | Rösten, sengen | Kavurmak, alevle dağlamak | Dış çeperin doğrudan yüksek ısıyla kavrulmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Rôtir, griller | Izgara etmek, kavurmak | Yüzeyin doğrudan ateşle temasını verir, anatomik kafa derisi boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَشْوِي | Yüzleri kavurup soyan yakıcı sıvı | Cehennemde içecek olarak sunulan erimiş maden benzeri sıvının yakıcı tesiri; Kehf [18:29](https://lisan.digital/tr/ayet/18:29.md) |
| لِلشَّوَى | Kafa derisi, eller ve ayaklar | Cehennem alevinin bedenin en hassas dış çeperini ve uç uzuvlarını söküp alması; Meâric [70:16](https://lisan.digital/tr/ayet/70:16.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cehennem azabının niteliği | Azabın insanı yok etmeyip derisini ve uzuvlarını sürekli kavurmasının ontolojik sürekliliği | Canın çıkmaması fakat dış duyusal çeperin kesintisiz azap çekmesi |
| Fıkıh | Kurban ve avlanma hükümleri | Avın öldürücü can damarından değil de uç uzuvlarından vurulması (aşvâ) durumu | Maktel (öldürücü nokta) ile gayr-ı maktel (uç uzuvlar) ayrımı |
| Tefsir | Meâric suresindeki lafız analizi | Şevâ kelimesinin kafa derisi mi yoksa el ve ayaklar mı olduğu yönündeki dilsel tahlil | Bedenin en dış katmanını ve uçlarını temsil eden lafız |
| Hadis | Yeme-içme ve tıp edebiyatı | Doğrudan ateşte kavrulmuş et tüketimi ve etin dış yüzeyinin dağlanması bağlamı | Doğrudan ateşle pişirilmiş gıda formu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı sistemi | Dış algı çeperinin azabı | Uyarıcılık | Azap canı doğrudan yok etmez; varlığın dışla temas eden en duyarlı yüzeyini hedefler | Güçlü |
| İlmi | Termodinamik ve biyoloji | Radyasyonla yüzey tahribatı | Dış katman erozyonu | Doğrudan ışımanın kütlenin merkezinden önce dış kabuğunu dönüştürmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kriz ve baskı süreçleri | Çevre ve sınır tahribatı | Periferiyi aşındırma | Bir topluluğun yönetim merkezinden önce uç sınırlarının ve savunma çeperinin vurulması | Muhtemel |
| İktisadi | Enflasyon ve kriz dalgaları | Tali varlıkların erimesi | Dış tamponları tüketme | Kriz anında ana sermayeden önce döküntü veya tali varlıkların elden çıkması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzeyel termal radyasyon ve kabuk gerilimi | Bir sisteme uygulanan yüksek ısıl enerjinin çekirdeğe ulaşmadan önce yüzey katmanında faz değişimine yol açması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinal katmanların kırılganlığı | Toplumsal buhranlarda ilk sarsıntıyı merkezin değil, en dışta ve uçta yer alan korumasız kesimlerin yaşaması | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan mutfak işleminde etin ızgara edilmesi veya kızartılması olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın dış dünya ile temas kurduğu yüzeyin, kafa derisinin ve uç uzuvların kavurucu bir tesirle ayrışmasını anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meâric suresindeki tasviri hafif bir yüzey yanığı sanmak ve Kehf suresindeki içeceğin dehşetli fiziksel çeper tahribatını kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın azap tasvirlerinde iç organlar ile dış çeper arasındaki hassas ayrımı ve insanın en duyarlı yüzey dokusunun nasıl hedef alındığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret azabının bedensel tezahürlerini, cehennem içeceklerinin niteliğini ve insanın dış uzuvlarının akıbetini konu edinen ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın insanı doğrudan yok eden ani bir ölüm olduğu zannını yıkarak, can merkezinin korunup dış çeperin sürekli kavrulduğu dinamik bir süreci ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Eti doğrudan alevin üzerine tutarak dışını kavurmak ve bedenin öldürücü can noktası dışındaki kafa derisi veya el-ayak gibi uç kısımları.
- Soyut anlam: Bir varlığın özünü yok etmeksizin, dış dünyayla temasını sağlayan en hassas çeperini ve tali unsurlarını yakıcı bir etkiyle soymak ve yıpratmak.
- Sistematik karşılık: Sistemin ana çekirdeğine doğrudan nüfuz etmeyen, ancak sistemin dış koruyucu kabuğunu ve sınır uçlarını tamamen tahrip eden yüksek yoğunluklu dış tesir.
- LaTeX modeli: $$F_{\partial \Omega} = \lim_{r \to R} \Phi(r) \cdot \Delta t$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ korunan veya yok edilmeyen iç merkezi (can/öz), $\partial \Omega$ ise bu merkezin dış sınır çeperini, kafa derisini ve uç organlarını temsil eder. $R$ yarıçapındaki dış sınıra uygulanan yüksek yoğunluklu termal akı $\Phi(r)$, zaman aralığı $\Delta t$ boyunca doğrudan sınıra etki ederek $F_{\partial \Omega}$ yüzeyel kavrulma ve soyulma fonksiyonunu üretir. Model, etkinin merkeze değil doğrudan çevreye kilitlendiğini gösterir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%88%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/ayet/18:29.md) — يَشْوِي

وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): De ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.

### [Mearic 70:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/ayet/70:16.md) — لِلشَّوَى

نَزَّاعَةً لِلشَّوَى

Meal (IK): Deriyi soyup kavurandır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir. Sonra her varlık için “şey” denmiştir. Var olmasını, ortaya çıkmasını istemeye mastar olmuştur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللّفيف من الشين

ش ي أ، أ ش أ، ش أ و، ش و ي
شيء:
الشيءُ واحدُ الأشياء، والعرب لا تضرب أشياء، وينبغي أن يكون مصروفاً، لأنه على حد فيءٍ وأفياء.. واختلف فيه جهل النَّحو، إنما كان أصلُ بناء شيء: شيِّىء بوزن فيعل، ولكنهم اجتمعوا قاطبةً على التَّخفيف، كما اجتمعوا على تخفيف ميِّت. وكما خففوا السيئة، كما قال:
والله يعفو عن السَّيئات والزَّللِ
فلما كان الشيء مخففاً وهو اسم الآدميين وغيرهم من الخلق، جُمع على فعلاء، فخفِّف جماعته، كما خفف وحداته، ولم يقولوا: أشياء ولكن أشياء، والمدّةُ الآخرةُ زيادة، كما زيدت في أفعلاء، فذهب الصَّرف لدخول المدةُ في آخرها، وهو مثل مدّة حمراء وأسعداء وعجاساء، وكلُّ اسمٍ آخرهُ مدةٌ وائدةٌ فمرجعه إلى التأنيث، فإنه لا ينصرفُ في معرفةٍ ولا نكدةٍ، وهذه المدة خُولٍف بها علامةُ التأنيث وكذلك الياء يخالف العلامة في الحُبلى لا نعِدالِها في جِهَتها.
وقال قومٌ في أشياء: إن العرب لما اختلفت في جمع الشيء، فقال بعضهم: أشياء وقال بعضهم: أشاوات، وقال بعضهم: أشاوى، ولما لم يجيء على طريقة فيء وأفياء ونحوه، وجاء مختلفاً عُلم أنه قد قلِب عن حدِّه، وترك صرفُه لذلك ألا ترى أنهم لما قالوا أشاوى استبان أنه كان في الشيء واوٌ والياء مدغمة فيها، فخُفِّفت كما خفّفوا ياء الميّتة والميّت.
وقال الخليل: أشياء: اسمٌ للجميع، كأن أصله: فعلاء شيئاء، فاستقثقلت الهمزتان، فقلبت الهمزة الأولى، إلى أول الكلمة، فجعلت: لفعاء كما قلبوا أنوق فقالوا: أينق. وكما قلبوا: قُوُوس فقالوا: قِسِيّ.
والمشئة: مصدر شاء يشاء.
أشأ:
والأشاءُ: صغار النَّخل، والواحدة: أشاءة. على فعالة
شأو:
والشَّأو: الغاية شأوتُ القوم، أي: سبقتهم، أشأى شأواً. وشأو الناقةٍ: زمامها، وشأوها: بعرُها قال الشماخ:
ذا طرحا شأواً بأرضٍ هوى له		مُفرَّضُ أطرافِ الذِّراعين أفلجُ
وأخرجتُ من البئر شأواً من التراب، أي: زبيلاً، وقيل: الشَّأو: الحفر أيضاً. يقال: شأوتُ البئر، وأخرجتُ كذا وكذا مشاةً، والمشآةُ: زبيلٌ أو شيء يخرجُ به ترابُ البِئرِ.
شوي:
والشيُّ: مصدر شويت، والشِّواءُ: الاسم.. وأشويتهم: أطعمتهم شِواءً، وكذلك شويتهم تشويةً.. واشتوينا لحماً في حال الخُصوص، وانشوى اللَّحمُ.
والشِّوى: اليدان والرِّجلانِ، تقول: رماهُ فأشواه، أي: أصاب اليدين والرِّجلين، وكذلك كل رمية لم زغ عن الرَّمية.
والإشواء: يُوضعُ موضعَ الإبقاء، حتى قيل: تعشَّى فأشوى من عِشائه، أي: أبقى بعضاً.
والشَّوى: البُقيا. قال:
فإذا من القول التي لا شوى لهـا		إذا زل عن ظهر اللّسان انفِلاتُها
والشَّوى: الشيء الحقير الهينِّ.
وقوله تعالى: نزاعةٌ للشَّوى، هي النّار التي تنتزع الأيدي، والأرجلُ: وتبقى الأنفس في الأغلال، لا حيةً، ولا ميِّتةً..
والشَّويُّ: جماعة شاة. وفي لغةٍ شيِّه، قال الضّرير: شياهُ فلانٍ ولا أعرف شيِّه فلانٍ.
والشاء يمدُّ إذا حذفت الهاء، ويصيرُ اسماً للجماعة، والواحدة: شاة، وهي في الأصل: شاهة وبيان ذلك: أن تصغيرها: شويهة، والعدد: شياه، فإذا تركوا الهاء مدُّوا الألف: شاء ممدود، ورجل شاويّ: كثير الشاء، قال:
ولستُ بشاويٍّ علـيه دَمـامةٌ		إذا ما غدا يغدو بقوسٍ وأسهمٍ
وشي:
الشَّيةُ: بياضٌ في لون السَّوادِ أو سوادُ في لون البياض. وثور موشى القوائم: فيه سُعفةٌ وبياضٌ.
والحائك واشٍ يشي وشياً، أي: نسجاً وتأليفاً.
والنمامُ يشي الكذب، أي: يُؤلفه، وقد وشى فلانٌ بفلانٌ بفلانٍ وشايةً، أي: نمَّ به.
الوشواش: الخفيفُ من النَّعام، وناقةٌ وشواشةٌ وشوشاةٌ، أي: خفيفة، قال حُميد:
من العيش شوشاةٌ مزاقٌ ترى بها		ندوباً من الأنساعِ فذَّا وتـوأمـا
والوشوشةُ: كلامٌ في اختلاط، وكذلك التّشويش.
أش:
والأش والأشاش: الهشاشُ، وهو الإقبال على الشيء، بنشاط، قال:
كيف يُؤاتيه ولا يؤشُّهُ
شأشأ:
يقال: شأشأتُ بالحِمار، إذا دعوته إلى الماء والعلف، أو ليقوم حتى يلحق به، أو زجرتهُ ليمضي قلت: شأشأ وتشؤتشؤ، قال أبو الدُّقيش: الصحيح أنَّ: شأشأت بالحمار، في الزَّجرِ خاصّة.

##### Türkçe

باب **اللّفيف**’ten, **الشين**’den

**ش ي أ**، **أ ش أ**، **ش أ و**، **ش و ي**
**شيء**:
**الشيءُ** **الأشياء**’ın biridir; Araplar **أشياء**’ı (tenvinli) çekimlemezler; ve onun munsarif olması gerekir; çünkü **فيءٍ** ve **أفياء** sınırındadır.. Ve onda nahiv cahilleri ihtilaf etti; ancak **شيء**’in bina aslının: **شيِّىء** olduğu, **فيعل** vezninde olduğu idi; fakat onlar bütünüyle hafifletme üzerinde birleştiler; **ميِّت**’i hafifletmeleri üzerinde birleşmeleri gibi. Ve **السيئة**’yi hafiflettikleri gibi; onun dediği gibi:
والله يعفو عن **السَّيئات** و**الزَّللِ**
Böylece **الشيء** hafifletilmiş iken, o âdemoğullarının ve yaratılmışların başkalarının ismidir; **فعلاء** üzerine cem‘ edildi; böylece onun cem‘i hafifletildi; onun vahidleri hafifletildiği gibi; ve **أشياء** demediler, fakat **أشياء** (dediler); ve son **المدّةُ** ziyadedir; **أفعلاء**’da ziyade edildiği gibi; böylece sarf, onun sonunda **المدّةُ**’nin girmesi sebebiyle gitti; ve o, **حمراء**’nın, **أسعداء**’ın ve **عجاساء**’ın **مدّة**si gibidir; ve her ismin sonunda bir **مدّةٌ** ve **وائدةٌ** varsa, dönüşü te’nîse olur; çünkü o, marifede de nekirede de munsarif olmaz; ve bu **المدة** ile te’nîs alâmeti muhalefet edilmiştir; ve كذلك **الياء** alâmete muhalefet eder **الحُبلى**’da, onun cihetinde i‘tidal olmaması sebebiyle.
Ve bir kavim **أشياء** hakkında dedi ki: Araplar **الشيء**’in cem‘inde ihtilaf edince, bazısı: **أشياء** dedi, bazısı: **أشاوات** dedi, bazısı: **أشاوى** dedi; ve **فيء** ve **أفياء** ve benzeri tarz üzere gelmeyince, ve muhtelif gelince, onun haddinden çevrilmiş olduğu bilindi; ve bunun için sarfı terk edildi; görmez misin ki onlar **أشاوى** dediklerinde, **الشيء**’de bir **واو** olduğu ve **الياء**’ın ona idgam edilmiş olduğu açığa çıktı; böylece o hafifletildi; **الميّتة** ve **الميّت**’in **ياء**’ını hafiflettikleri gibi.
Ve **الخليل** dedi: **أشياء**: hepsi için bir isimdir; sanki aslı: **فعلاء** **شيئاء** idi; böylece iki **همزة** ağır görüldü; böylece birinci **الهمزة** kelimenin evveline çevrildi; böylece **لفعاء** yapıldı; **أنوق**’u çevirip **أينق** dedikleri gibi. Ve **قُوُوس**’u çevirip **قِسِيّ** dedikleri gibi.
Ve **المشئة**: **شاء يشاء**’ın masdarıdır.

**أشأ**:
Ve **الأشاءُ**: küçük hurma fidanlarıdır; tekili: **أشاءة**. **فعالة** üzere.

**شأو**:
Ve **الشَّأو**: gaye; **شأوتُ القوم**: yani onları geçtim; **أشأى شأواً**. Ve **شأو** devenin: yularıdır; ve **شأوها**: onun dışkısıdır; **الشماخ** dedi:
ذا طرحا شأواً بأرضٍ هوى له		مُفرَّضُ أطرافِ الذِّراعين أفلجُ
Ve kuyudan topraktan bir **شأواً** çıkardım; yani bir sepet; ve denildi ki: **الشَّأو**: kazma da (demektir). Denilir: **شأوتُ البئر**; ve şöyle şöyle **مشاةً** çıkardım; ve **المشآةُ**: bir sepet yahut kuyunun toprağının onunla çıkarıldığı bir şeydir.

**شوي**:
Ve **الشيُّ**: **شويت**’in masdarıdır; ve **الشِّواءُ**: isimdir.. Ve **أشويتهم**: onlara **شِواءً** yedirdim; ve كذلك **شويتهم تشويةً**.. Ve biz et kızarttık, **الخُصوص** hâlinde; ve et kızardı.
Ve **الشِّوى**: iki el ve iki ayaktır; dersin: onu attı da **فأشواه**; yani iki eli ve iki ayağı isabet etti; ve كذلك her atış ki atıştan sapmadı.
Ve **الإشواء**: ibkā’ (geride bırakma) yerine konur; hatta denildi: **تعشَّى فأشوى من عِشائه**; yani bir kısmını bıraktı.
Ve **الشَّوى**: bakiye (artık)tır. Dedi ki:
فإذا من القول التي لا شوى لهـا		إذا زل عن ظهر اللّسان انفِلاتُها
Ve **الشَّوى**: hakir, kolay (değersiz) şeydir.
Ve onun sözü (yüce): **نزاعةٌ للشَّوى**; o, elleri ve ayakları çekip koparan ateştir; ve nefisler zincirlerde kalır; ne diri, ne ölü..
Ve **الشَّويُّ**: **شاة**’nin cemaatidir. Ve bir dilde **شيِّه** (denir). **الضّرير** dedi: **شياهُ** falanın; ve falanın **شيِّه**’sini bilmem.
Ve **الشَّاء** **الهاء**’yı hazfettiğinde uzatılır; ve cemaat için bir isim olur; tekili: **شاة**; ve o aslında: **شاهة**’dir; ve bunun beyanı: onun tasğiri: **شويهة**’dir; ve sayı: **شياه**’tır; böylece onlar **الهاء**’yı terk ettiklerinde **الألف**’i uzattılar: **شاء** memdûd; ve **رجل شاويّ**: çok **الشَّاء** sahibi; dedi ki:
ولستُ بشاويٍّ علـيه دَمـامةٌ		إذا ما غدا يغدو بقوسٍ وأسهمٍ

**شي**:
**الشَّيةُ**: siyah rengin içinde bir beyazlık yahut beyaz rengin içinde bir siyahlıktır. Ve ayakları benekli bir boğa: onda bir tutam ve beyazlık vardır.
Ve dokumacı **واشٍ**’dır; **يشي وشياً**; yani dokuma ve birleştirme.
Ve koğucu **يشي الكذب**; yani onu uydurur; ve falan falana **وشايةً** ile **وشى**; yani onu çekiştirdi (gammazladı).
**الوشواش**: devekuşunun hafif olanıdır; ve **ناقةٌ وشواشةٌ وشوشاةٌ**; yani hafif; **حُميد** dedi:
من العيش شوشاةٌ مزاقٌ ترى بها		ندوباً من الأنساعِ فذَّا وتـوأمـا
Ve **الوشوشةُ**: karışıklık içinde bir sözdür; ve كذلك **التّشويش**.

**أش**:
Ve **الأش** ve **الأشاش**: **الهشاشُ**’tır; ve o, şeye canlılıkla yönelmedir; dedi ki:
كيف يُؤاتيه ولا يؤشُّهُ

**شأشأ**:
Denilir: **شأشأتُ بالحِمار**; onu suya ve yeme çağırdığında; yahut kalksın da ona yetişsin diye; yahut onu yürüsün diye azarladığında, **شأشأ** ve **تشؤتشؤ** dersin. **أبو الدُّقيش** dedi: sahih olan şudur ki: **شأشأت بالحمار** yalnızca azarlamada (kullanılır).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: شوى

شَوَيْتُ اللحم شَيَّاً، والاسم الشِواءُ، والقطعة منه شِواءَةٌ. واشْتَوَيْتُ: اتَّخذت شِواءً. وقال:
فاشْتوى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ
وقد انْشَوى اللحم، ولا تقل اشْتَوى. والشاوِيُّ: صاحب الشاءِ. وأَشْوَيْتُ القوم: أطعمتهم شِواءً. وتعشى فلان فأَشْوى من عَشائه، أي أبقى منه بقيَّة. والشَوى: جمع شَواةٍ، وهي جلدة الرأس. والشَوى: اليدانِ والرجلانِ والرأسُ من الآدميِّين، وكلُّ ما ليسَ مقتلاً. يقال: رماه فأَشْواهُ، إذا لم يُصِبِ المَقْتَلَ. قال الهذَليّ:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لهـا		إذا زَلَّ عن ظهر اللسان انْفِلاتُها
يقول: إنَّ من القول كلمة لا تُشْوي ولكن تقتُل. وشَوى الفَرَسِ: قوائمه؛ لأنَّه يقال عَبْلُ الشَوى، ولا يكون هذا للرأس، لأنهم وصَفوا الخيل بأَسالَةِ الخَدَّيْنِ وعِتْقِ الوجه، وهو رقّته. والشَوى: رُذالُ المال. والشَوى: هو الشيء الهيِّن اليسير. والشَوِيَّةُ: بقيَّة قومٍ هلكوا؛ والجمع شَوايا. والشُوايَة بالضم: الشيء الصغير من الكبير، كالقطعة من الشاةِ. ويقال: ما بقي من الشاةِ إلا شُوايَةٌ. وشُوايَةُ الخبز أيضاً: القُرْصُ منه. والشَيَّانُ: دم الأخوين، وهو فَعلانُ. والشَيَّانُ: البعيد النظر. والشَوْشاةُ: الناقة السريعة. الكسائي: عِيِيٌّ شَيِيٌّ إتباعٌ له. وبعضهم يقول: شَوِيٌّ. وما أعياه وأَشْباهُ وأَشْواهُ. وجاء بالعِيِّ والشِيِّ.

##### Türkçe

**شَوَيْتُ** eti **شَيَّاً** (kızartma) olarak kızarttım; ad **الشِواءُ**’dur; ondan parça ise **شِواءَةٌ**’dir. Ve **اشْتَوَيْتُ**: **شِواءً** edindim. Ve dedi ki:
فاشْتوى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ
Et **انْشَوى** olmuştur; **اشْتَوى** deme. Ve **الشاوِيُّ**: **الشاءِ**’nin sahibi. Ve **أَشْوَيْتُ** kavmi: onlara **شِواءً** yedirdim. Ve falan akşam yemeği yedi de, akşam yemeğinden **فأَشْوى**; yani ondan bir artakalan bıraktı. Ve **الشَوى**: **شَواةٍ**’in çoğuludur; o da baş derisidir. Ve **الشَوى**: âdemoğullarından iki el, iki ayak ve baştır; ve öldürücü yer olmayan her şeydir. Denir ki: Ona attı da onu **فأَشْواهُ**; öldürücü yeri vurmadığı zaman. Hüzeylî dedi ki:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لهـا		إذا زَلَّ عن ظهر اللسان انْفِلاتُها
Der ki: Sözden öyle bir kelime vardır ki **تُشْوي** etmez, fakat öldürür. Ve atın **شَوى**’su: bacaklarıdır; çünkü **عَبْلُ الشَوى** denir; bu baş için olmaz; çünkü onlar atları **بأَسالَةِ الخَدَّيْنِ** ve **عِتْقِ الوجه** ile vasfettiler; o da onun inceliğidir. Ve **الشَوى**: malın döküntüsü. Ve **الشَوى**: o, kolay ve az olan şeydir. Ve **الشَوِيَّةُ**: helâk olmuş bir kavmin artığı; çoğulu **شَوايا**’dır. Ve **الشُوايَة** (ötre ile): büyükten küçük şey; koyundan parça gibi. Ve denir ki: Koyundan **شُوايَةٌ**’den başka bir şey kalmadı. Ve ekmeğin **شُوايَةُ**’si de: ondan **القُرْصُ**’tur. Ve **الشَيَّانُ**: iki kardeşin kanıdır; o **فَعلانُ**’dır. Ve **الشَيَّانُ**: görüşü uzak olan. Ve **الشَوْشاةُ**: hızlı deve. el-Kisâî: **عِيِيٌّ شَيِيٌّ** ona tâbî kılmadır. Ve bazısı der ki: **شَوِيٌّ**. Ve onu aciz bırakan şey ve benzerleri ve **أَشْواهُ**. Ve **بالعِيِّ والشِيِّ** ile geldi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: شوى

باب اللفيف من حرف الشين
شيء ، شيشاء ، شوى ، شاء ، شأي ، وشي ، أش ، أشا .
شيء : قال الله تبارك وتعالى : ( ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ) ( المائدة : 101 ) .
قلت : لم يختلف النحويّون في أن ) أشياء جمع شيء ، وأنها غير مجراة ، واختلفوا في العِلّة فكرهت أن أحكيَ مقالة كلّ واحد منهم ، واقتصرت على ما ذكره أبو إسحاق الزجاج في كتابه ، لأنه جمع أقاويلَهم على اختلافها ، واحتجّ لأَصْوَبها عنده ، وعَزَاه إلى الخليل بن أحمد ، فقال في قوله : لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ( : أشياء في موضع خفضٍ إلا أنها فتحت لأنها لا تنصرف .
قال : وقال الكسائيّ : أشبه آخرُها آخرَ حمراءٍ ، وكثر استعمالهم لها فلم تصرف .
قال الزّجَّاج : وقد أجمع البصريون وأكثرُ الكوفيِّين على أن قول الكسائيّ خطأ ، وألزموه ألاّ يصرف أبناء وأسماء .
قال الفرّاء والأخفش : أصل أشياءٍ ( أفعلاءٍ ) كما تقول : هيْن وأهوناء ، إلاّ أنه كان في الأصل ( أَشْيِئاء ) على وزن أشيِعَاع ، فاجتمعت همزتان بينهما ألفٌ فحذفت الهمزةُ الأولى .
قال أبو إسحاق : وهذا القول أيضاً غَلَط ، لأن ( شيئاً ) ( فَعْل ) ، و ( فَعْل ) لا يجمع على ( أفعلاء ) ، فأمّا هَيْن فأصله ( هَيِّن ) فجمع على ( أفعلاء ) كما يجمَعُ ( فعيل ) على أفعلاء مثل : نصيب وأنصباء .
قال : وقال الخليل : أشياء اسم للجميع كأنّ أصلَه فَعْلاء شيئاء ، فاستثقلت
الهمزتان ، فقُلبت الهمزة الأولى إلى أوّل الكلمة ، فجعلت ( لَفْعاء ) كما قلبوا ( أنْوُق ) ، فقالوا : ( أينُق ) وكما قلبوا قووس ( قِسيّاً ) ، قال : وتصديق قول الخليل جمعهم أشياء على أشاوَى وأشَايَا .
قال : وقول الخليل هو مذهَب سيبويه والمازنيّ وجميع البصريين إلا الزياديّ منهم فإنه كان يميل إلى قول الأخفش .
وذُكِرَ أنّ المازنيّ ناظر الأخفش في هذا ، فقطع المازنيّ الأخفشَ ، وذلك أنه سأله ، كيف تُصَغِّر ( أَشياء ) ؟ فقال له : أقول ( أُشَيَّاء ) ، فاعلم ، ولو كانَتْ أفعلاء لرُدَّتْ في التصغير إلى واحدها ، فقيل : ( أشَيَّات ) ، وإجماع البصريين أن تصغير أصدقاء إن كان للمؤنث ( صُدَيِّقات ) ، وإن كان للمذكر ( صُدَيِّقُون ) .
قلت : وأما اللّيث فإنه حَكَى عن الخليل غير ما حكاه الثِّقاتُ من أصحابه عنه ، وخَلَّط فيما حكى ، وطوَّل تَطْوِيلاً دَلَّ على حَيْرَتِه ولذلك أعرضت عنه ، ولم أكتبه بعَيْنه .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الأَيْدَعُ والشَّيَّانُ : دَمُ الأَخَوَيْن .
وقال الليث : الشيء الماء . وأنشد :
ترى رَكْبَه بالشَّيء في وَسْطِ قفْرَةٍ
قلت : لا أعرِف الشَّيء بمعنى الماء ، ولا أدرِي ما هو ؟ ولا أَعْرِفُ البيت .
وقال أبو حاتم : قال الأصمعيْ : إذا قال لك الرجل : ما أردتَ ؟ قلت : لا شَيئاً ، وإذا قال لك : لِمَ فعلتَ ذلك ؟ قلت : للاشيءٍ . وإن قال : ما أَمْرُك ؟ . قلت : لا شيءٌ . تنون فيهن كلهن .
شيشاء : أبو عُبيد عن الفراء : يقال للتَّمر الذي لا يشتدّ نوَاه الشيشاء .
وأنشد :
يا لَكَ من تَمْرٍ ومِنْ شِيشَاءِ
يَنْشَبُ في الْمَسْعَلِ واللّهَاء
شأشأ : أبو زَيْد : شأشأتُ بالحمار ، إذا دعوته ( شَأْشَأْ ) و ( تَشُؤْتَشُؤْ ) .
عَمْرو عن أبيه : الشأْشَاء : زجر الحمار وكذلك الشأْشأ .
قال : وَالشأشأ : الشيّص ، والشأشأ : النخل الطوال .
وقال غيره : شأشأت النخلة وصأصأت . وقالوا : شاشت فهي مُشيشة من الشيشاء .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّأشاء : الشيِّص .
وفي الحديث : أن رجلاً من الأنصار قال لبعير : ( شأ لعنك الله ) ، فنهاه النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن لَعْنه .
قلت : قوله : ( شأْ ) زجر للجمل ، وبعض العرب تقول : ( جأ ) وهما لغتان .
شوى : وقال الليث : الشَّيّ : مصدر شَوَيت ،
والشِّواء الاسم ، وتقول : أَشوَيْتُ أصحابي إشواءً إذا أطعمتَهم شِوَاء ، وكذلك شَوّيتهم تشويَةً .
قال : واشْتَوينا لحماً في حَالِ الْخُصوص ، وانْشوى اللَّحم .
قلت : وهذا كلّه صحيح .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شويت الماء إِذا سَخَّنْتَه .
قال وأَشْوَى الرجل وشَوْشَى وشمْشم وأشْرَى إذا اقتَنى النّقَزَ من رَديء المال .
وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( يُنجِيهِ كَلاَّ إِنَّهَا لَظَى نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى تَدْعُواْ مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى وَجَمَعَ فَأَوْعَى إِنَّ الإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً ) ( المعارج : 15 ، 16 ) . قال الشَّوى : اليدان والرِّجلان والأطراف ، وقحف الرأس وجلدةُ الرأس ، يقال لها : شواة ، وما كان غير مقتل فهو شوًى .
وقال الزجاج : الشَّوى : جمع الشّواة ، وهي جلدة الرأس ، وأنشد :
قالت قُتَيْلَةُ ماله
قد جُلِّلَتْ شَيْباً شَوَاتُه
وقال أبو ذُؤَيب :
إذا هي قامت تَقْشَعِرُّ شَوَاتُهَا
ويُشْرِقُ بَيْنَ اللِّيتِ منها إلى الصُّقْلِ
وقال مجاهد : ما أَصاب الصائم شَوًى إلا الغِيبة والكذِب . قال أبو عُبيد : قال يحيى بن سَعِيد : الشَّوى : هو الشيء اليسير الهيِّن ، قال : وهذا وجهه ، وإياه أراد مجاهد ؛ ولكنَّ الأصل في الشّوى الأطراف ، وأراد أن الشَّوى ليس بمقتل ، وأن كل شيء أصابه الصائم لا يبطل صومه ، فيكون كالقتل له إلاّ الغِيبة والكذب ، فإنهما يُبطلان الصَّوم ، فهما كالقَتْل له .
أبو عُبَيد عن الأحمر ، وأبي الوليد : الشِّوايةُ : الشيءُ الصغير من الكبير كالقِطعة من الشاة ، قال وشُوَايةُ الخُبْز : القُرص .
قال أبو بكر : العرب تقول : نَضِجَ الشُّوَاءُ ، بضم الشين ، يريدون الشِّواء . قال : والشَّوى : جلدة الرأس ، والشّوى : إخطاء المقتل ، والشوى : اليدان والرجلان ، والشوى : رُذال المال ، ويقال : كل ذلك شوًى ي هيِّنٌ ما سَلِمَ دينك .
وقال الليث : الإشْواء يوضع موضع الإبقاء ، حتى قال بعضهم : تَعَشَّى فلان فأَشْوَى من عشائه ، أي أبقى بعضاً ، وأنشد :
فإنَّ منَ القَوْل التي لا شَوَى لها
إذا زَلَّ عن ظهرِ اللسان انْفِلاتُها
أي لا بُقْيَا لها .
وقال غيره : لا خطأَ لها . وقال الكُميت :
أَجيبُوا رُقَي الآسِي النِّطاسِيّ واحذروا
مُطَفّئة الرَّضْفِ التي لا شَوَى لها
أي لا بَرْءَ لها .
قلت : وهذا كله من إِشْواء الرامِي ؛ وذلك إذا رَمَى فأَصاب الأطرافَ ولم يُصِب المقتَل ، فيوضع الإشواء موضع الخطأ والشيء الهَيِّن .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : الشاء والشّوِيّ والشَّيِّهُ واحِد ، وأنشد :
قالتْ بُهَيَّةُ لا يُجَاوِرُ رَحْلنا
أَهلُ الشَّوِي وغاب أهلُ الجامِل
قلت : والواحد شاة للذكر والأُنثى ، والشاة ، الثَّور الوحشيّ ، لا يقال إلاّ للذكر . وقال الأعشى :
وحانَ انطلاقُ الشَّاةِ من حيثُ خَيَّما
وربما كَنَّوْا بالشاة عن المرأة فأنثّوا كما قال عنترة :
يا شاةَ ما قَنَصٍ لمن حَلَّتْ له
حَرُمَتْ عَلَيَّ وَلَيْتها لم تَحْرُم
فأَنَّثها .
وقال الليث : الشاة كانت في الأصل ( شاهة ) ، وبيان ذلك أنّ تصغيرها ( شُوَيْهة ) ، وأرض ( مُشاهة ) كثيرة الشاء .
قلت : وإذا نسبوا إلى الشَّاء قالوا : هذا شاوِيّ .
وشى : قال الله عزّ وجلّ : ( لاَّ شِيَةَ فِيهَا ) ( البقرة : 71 ) . قال أبو إسحاق : أي ليس فيها لون يخالف سائر لونها .
حدثنا محمد بن إسحاق ، قال : حدثنا عبيد الله بن جرير ، قال : أخبرنا حجاج عن حماد ، عن يحيى بن سعيد ، عن قاسم بن محمد أن أبا سيّارة وَلِعَ بامرأة أبي جُندب ، فأبت عليه ، ثم أعلمت زوجها ، وكَمَنَ له ، وجاء فدخل عليها ، فأَخذه أبو جندب فدق عنقه إلى عَجْبِ ذنبه ، فائتشى مُحْدَوْدِباً .
قال : والوشى في اللون خَلْطُ لونٍ بلون ، وكذلك في الكلام ، يقال وشيت الثوب أشيه وَشْيَةً .
وقال الليث : الشِّيَة سَوَاد في بياض ، أو بياض في سواد ، وثور مُوَشَّى القوائم : فيه سُفعة وبياض ، والحائك واشٍ يشي الثوب وَشْياً ؛ أي نسجاً وتأليفاً ، والنَّمَام يشي الكذب ، يُؤلِّفه . وقد وشى فلان بفلان وشايَةً ، أي نمّ به . والْوَشي في الصوت .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو والفرّاء : ائتِشى العَظم ، إذا برأ من كسْرٍ كان به .
قلتُ : وهو افتعال من الوشي .
ورُوِيَ عن الزُّهْرِيّ أنه كان يستوشي الحديث .
قال أبو عُبيد : معناه أنه كان يستخرجه بالبحث والمسأَلة ، كما يستوشي الرجل جَرْيَ الفرس وهو ضربه جنبه بعقبه وتحريكه ليجري ، يقال : أوشى فرسه
واسْتَوْشاهُ .
وقال الشاعر :
يُوشُونَهُنَّ إذا ما آنَسُوا فَزَعاً
تحت السَّنَوّرِ بالأعقابِ والْجِذَمِ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أوشى إذا كثر ماله ، وهو الْوَشَاء والمشاء . وأَوْشى ؛ إذا اسْتَخرج ركض الفرس بجرْيه ، وأَوْشى استخرج معنى كلامٍ أو شعر .
وقال الليث : الوشْوَاش : الخفيف من النعام ، وناقة وشواشة . وناقة شَوْشاء ، مدود .
وقال حُمَيد :
من العيش شَوْشَاءٌ مِزَاقٌ تَرى بها
نُدُوباً من الأنشاع فَذّاً وتَوْأَماً
وقال بعضهم : هي فَعْلاء ، وقيل : هي فعلال . وسماعي من العرب : ناقه شَوشاه بالهاء وقصر الألف .
أبو عُبيد : الشَّوشاة : الناقَة السريعة .
قال : وقال الأُمَوِيّ : الوشوَاش من الرجال الخفيف .
وقال الليث : الوشْوَشة : كلام في اختلاط وكذلك التشويش .
قلت : هذا خطأ ، أمّا الوشوشة فهي الخِفَّة ، وأما التشويش فإن اللّغويين أجمعوا على أنه لا أصل له في العربية وأنه مِنْ كلام المَولّدين . وأصله التهويش ، وهو التخليط ، وقد مرَّ تفسيره في كتاب الهاء .
عَمْرو عن أبيه : في فلان من أبيه وَشْوَاشَة ، أي شَبَهٌ .
وقال أبو عُبيدة : رجل وَشْواش الذّراع ونَشْنَشِيُّ الذراع ، لم يَتَلَبَّثُ ولم يَهْمُمْ .
أشش : قال الليث : الأَشُّ والأَشاش : الْهَشاشُ ، وهو الإقبال على الشيء بنَشاط ، وأنشد :
كيف يُوَاتيه ولا يَؤُشُّه
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الأشُّ : الخبز اليابس الهَشّ ، وأنشد شَمِر :
رُبَّ فتاة مِنْ بني العِنَازِ
حَيَّاكَةٍ ذاتِ هَنٍ كِنَازِ
ذِي عضدين مُكْلَئِزَ نَازي
تَأَشُّ للقُبْلَةِ والْمحازِ
الجماع .
شمر عن بعض بني كلاب : أَشَّت الشَّحمة ونَشَّت . قال : أَشَّتْ ، إذا أَخَذَت تحلب ، ونَشَّت إذا قَطرت ، تَنِشُّ نَشِيشاً .
شأي : قال الليث : الشَّأْو : الْغايَةُ .
يقال : عَدَا الفرس شَأْواً ، أو شأوَيْن ، أي طَلَقاً أو طلَقين .
ويقال : شَأَوتُ القوم ، أي سبقتهم ، وشَآهُ يَشْآهُ شَأْواً ، إذا سبقه .
ويقال : تَشَاءى ما بينهم بوزن تشاعَى ، أي تباعد .
وقال ذو الرُّمة :
أبوك تَلافَى الدِّينَ والناسَ بعدما
تَشاءَوْا وبيتُ الدِّينِ منقطع الكسرِ
وقال ابن الأعرابي : الشَّأْيُ : الفساد ، مِثل : الثّأْي . قال : والشَّأْيُ التفريق .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : شَآني الأمرُ مثل : شَعاني ، وشاءني مثل : شاعني ، إذا حَزَنك .
وقال الحارث بن خالد :
مَرّ الخُمولُ فما شَأْونَكَ نَقْرَةً
ولقد أراكَ تُشَاءُ بالأَظْعَان
فجاء باللغتين جميعاً .
وقال أبو عمرو : ومنه قول عديّ بن زيد :
لَمْ أُغَمِّضْ له وَشَأْيِي به مّا
ذاك أَنِّي بصَوبه مَسْرُور
ومن أمثالهم : شَرُّ ما أَشَاءك إلى مُخَّةِ عُرقُوب ، وشرّ ما ألجأَك ، وقد أُشِئْتُ إلى فلان ، وأُجِئْتُ إليه ، أي أُلْجِئْتُ .
الليث : شُؤْتُه أَشُوءُهُ أي أَعْجَبتُه .
وقال ساعدة الهُذْليّ :
حتّى شآها كَلِيلٌ مَوْهِناً عَمِلٌ
باتت طِراباً وبات الليلَ لم يَنِمَ
شَآها ، أي شاقها وطَرَّبَها ، بوزن شَعَاهَا .
وقال الليث : شَأْوُ الناقة : زِمامُها .
قال : وشَأْوُها بَعَرُها ، وقال الشَّماخ عَيْراً وأتانه :
إذا طَرَحا شأواً بأرض هَوَى له
مُفَرَّضُ أطرافِ الذّراعين أفلَجُ
ويقال : للزَّبيل الْمِشآة ، فشبَّه ما يُلْقِيه الحمار والأتان من رَوْثهما به .
شيأ : وقال الليث : للشيئة مَصْدَر شاء يشاء مشيئَة .
وقال أبو عُبيدة : الشَّيِّئان بوزن الشَّيِّعان : البَعيد النظر ، ويُنعتُ به الفرس ، وأنشد شمر :
مُخْتَتِياً لِشَيِّئانٍ مِرْجَمِ
ويقال : شُؤتُ به : أعجبتُ به وسُررت .
أبو عُبيد : اشتأَيْتُ أي استمعْتُ ، وأنشد للشماخ :
وحُرَّتَيْنِ هِجانٍ ليس بَيْنَهما
إذا هُما اشْتَأَتا للسَّمْع تَمَهْيل
أبو عُبيد : الإشاء الصغار من النخل ، واحدها أشاءة .
أبو عَمْرو : الْمُشَيَّأ : المختلف الخَلْق ، القبيح ، وقد شَيّأَ الله خَلْقَه أي قَبَّحَهُ .
وقالت امرأة من العرب :
إني لأَهْوَى الأطْوَلين الْغُلْبَا
وأُبْغِضُ المشَيَّأَيْنِ الزُّغْبا
وقال أبو سَعِيد المُشَيَّأُ مثل المؤبَّن .
وقال الجَعديّ :
زَفيرَ الْمُتِمّ بالْمُشَيَّأِ طَرَّقَتْ
بِكاهِله فيما يَرِيم الملاقيا
اللِّحيانيّ : عن الكسائي : جاء بالعَيّ والشِّيّ .
وهو عَيِييّ شَيِيّ ، وما أعيَاه وأشياه ، وأشواه أكثر .
ويقال : هو عَوِيّ شَوِيَّ .
والشَّوى : رُذال الإبل والغنم ، وصغارها شَوًى .
وقال الشاعر :
أَكَلْنا الشَّوَى حتى إذا لم نَدَعْ شَوًى
أَشَرْنا إلى خَيْراتها بالأصابع
أبو عبيد ، عن الأحمر : يافَيْءَ مالي ، وياشيْء مالي ، وياهَيْء مالي ، معناه كله الأسف والتلهُّف والحزن .
اللِّحيانيّ ، عن الكسائيّ ، يافَيَّ مالِي ، ويا هَيَّ مالي ، لا يهمزان ، ويا شَيْءَ مالي ويا شيَّ مالي يهمز ولا يُهْمز . قال : و ( ما ) في كلها في موضع رفع ، تأويله يا عجباً مالي ومعناه التلهُّفُ والأسَى .
وقال الفراء : قال الكسائيّ : من العرب من يتعجب بشَيْءٍ وهيْء وفيء ، ومنهم من يزيد فيقول : يا شَيَّمَا ، ويا هَيَّمَا ويا فَيَّما ، أي ما أحسن هذا

##### Türkçe

باب اللفيف من حرف الشين
**شيء** ، **شيشاء** ، **شوى** ، **شاء** ، **شأي** ، **وشي** ، **أش** ، **أشا** .

**شيء** : Allah Tebâreke ve Teâlâ dedi ki: ( ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ) ( المائدة : 101 ) .

Dedim: Nahivciler, **أشياء**’ın **شيء**’in çoğulu olduğu ve onun gayr-i munsarif olduğu hususunda ihtilaf etmediler; illet konusunda ihtilaf ettiler. Her birinin sözünü nakletmeyi hoş görmedim; Ebû İshâk ez-Zeccâc’ın kitabında zikrettiğiyle yetindim; çünkü o, sözlerini ihtilaflarıyla birlikte toplamış, kendince en isabetlisine delil getirmiş ve onu Halîl b. Ahmed’e nisbet etmiştir. Şöyle dedi: “Şu sözü hakkında: **لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ**: **أشياء** cer mahallindedir; ancak munsarif olmadığı için fetha ile açıldı.”

Dedi: Kisâî dedi ki: “Sonu, **حمراء**’ın sonuna benzedi; onu çok kullandıkları için sarf edilmedi.”

Zeccâc dedi ki: Basralılar ve Kûfelilerin çoğu, Kisâî’nin sözünün hata olduğu üzerinde icmâ ettiler; ona, **أبناء** ve **أسماء**’yı da sarf etmemesini gerekli kıldılar.

Ferrâ ve Ahfeş dedi ki: **أشياء**’ın aslı (**أفعلاء**)dır; senin “**هيْن** ve **أهوناء**” demen gibi. Ancak aslında (**أَشْيِئاء**) idi; **أشيِعَاع** vezni üzereydi; aralarında bir ألف bulunan iki hemze birleşti, birinci hemze hazfedildi.

Ebû İshâk dedi ki: Bu söz de yanlıştır; çünkü (**شيئاً**) (**فَعْل**)dır; (**فَعْل**) (**أفعلاء**) üzere cem‘ edilmez. **هَيْن** ise aslı (**هَيِّن**)dir; (**فعيل**)in **أفعلاء** üzere cem‘ edildiği gibi (**أفعلاء**) üzere cem‘ edildi; örnek: **نصيب** ve **أنصباء**.

Dedi: Halîl dedi ki: **أشياء** cemî‘ için bir isimdir; sanki aslı **فَعْلاء**: **شيئاء** idi; iki hemze ağır geldi; birinci hemze kelimenin evveline çevrildi; (**لَفْعاء**) kılındı; onların (**أنْوُق**)u çevirip (**أينُق**) demeleri gibi; ve **قووس**’u (**قِسيّاً**) çevirmeleri gibi. Dedi: Halîl’in sözünün doğrulanması, onların **أشياء**’ı **أشاوَى** ve **أشَايَا** üzere cem‘ etmeleridir.

Dedi: Halîl’in sözü, Sîbeveyh’in, Mâzenî’nin ve Ziyâdî hariç bütün Basralıların mezhebidir; çünkü o, Ahfeş’in sözüne meylediyordu.

Zikredildi ki Mâzenî, Ahfeş ile bunun hakkında münazara etti; Mâzenî, Ahfeş’i susturdu. Şöyle ki ona sordu: “**أَشياء**’ı nasıl tasğîr edersin?” Ona dedi ki: “(**أُشَيَّاء**) derim.” “Bil ki, eğer **أفعلاء** olsaydı tasğîrde tekiline döndürülürdü; (**أشَيَّات**) denirdi.” Basralıların icmâı: **أصدقاء**’ın tasğîri, eğer müennes içinse (**صُدَيِّقات**), eğer müzekker içinse (**صُدَيِّقُون**)dur.

Dedim: Lîs ise Halîl’den, onun güvenilir ashabının ondan naklettiğinden başka bir şeyi nakletti; naklettiğinde karıştırdı; hayretine delâlet eden bir uzatmayla uzattı; bu yüzden ondan yüz çevirdim ve onu aynen yazmadım.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الأَيْدَعُ** ve **الشَّيَّانُ**: iki kardeşin kanıdır.

Lîs dedi ki: **الشيء** sudur. Şiir okudu:
ترى رَكْبَه بالشَّيء في وَسْطِ قفْرَةٍ

Dedim: **الشَّيء**’i su mânasında bilmem; ne olduğunu da bilmem; beyti de bilmem.

Ebû Hâtim dedi ki: Asmaî dedi: Adam sana “Ne istedin?” derse, “**لا شَيئاً**” dersin. Sana “Niçin bunu yaptın?” derse, “**للاشيءٍ**” dersin. “İşin ne?” derse, “**لا شيءٌ**” dersin. Bunların hepsinde tenvinlersin.

**شيشاء** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Çekirdeği sertleşmeyen hurmaya **الشيشاء** denir.

Şiir okudu:
يا لَكَ من تَمْرٍ ومِنْ شِيشَاءِ
يَنْشَبُ في الْمَسْعَلِ واللّهَاء

**شأشأ** : Ebû Zeyd: Eşeği çağırdığında “(**شَأْشَأْ**)” ve “(**تَشُؤْتَشُؤْ**)” diye seslenirsen, “**شأشأتُ بالحمار**” dersin.

Amr, babasından: **الشأْشَاء**: eşeği sürmektir; **الشأْشأ** da böyledir.

Dedi: **الشأشأ**: **الشيّص**’tir; **الشأشأ**: uzun hurma ağaçlarıdır.

Başkası dedi ki: “**شأشأت النخلة** ve **صأصأت**.” Ve dediler ki: “**شاشت**; o, **الشيشاء**’dan **مُشيشة**’dir.”

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّأشاء**: **الشيِّص**’tir.

Hadiste: Ensardan bir adam bir deveye “(**شأ لعنك الله**)” dedi; Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) onu lânetlemekten men etti.

Dedim: Onun sözü “(**شأْ**)” deve için bir zecirdir; Arapların bir kısmı “(**جأ**)” der; ikisi iki lehçedir.

**شوى** : Lîs dedi ki: **الشَّيّ**: “**شَوَيت**”in masdarıdır; **الشِّواء** isimdir. “Arkadaşlarıma **أَشوَيْتُ** ( **إشواءً** )” dersin; onlara **شِوَاء** yedirdiğinde; yine “**شَوّيتهم** ( **تشويَةً** )” de böyledir.

Dedi: “**اشْتَوينا** et” **حَالِ الْخُصوص**’ta; ve et **انْشوى**.

Dedim: Bunun hepsi sahihtir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Suyu ısıttığında “**شويت الماء**” dersin.

Dedi: Adam, kötü maldan **النّقَزَ** edindiğinde **أَشْوَى** olur; ve **شَوْشَى** ve **شمْشم** ve **أشْرَى** (da denir).

Ferrâ, Allah Azze ve Celle’nin şu sözü hakkında dedi: ( يُنجِيهِ كَلاَّ إِنَّهَا لَظَى نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى تَدْعُواْ مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى وَجَمَعَ فَأَوْعَى إِنَّ الإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً ) ( المعارج : 15 ، 16 ) . Dedi: **الشَّوى**: eller, ayaklar ve uçlar; kafatası ve baş derisidir; ona **شواة** denir. Öldürücü yerin dışındaki her şey **شوًى**dır.

Zeccâc dedi ki: **الشَّوى**: **الشّواة**’ın cem‘idir; o da baş derisidir. Şiir okudu:
قالت قُتَيْلَةُ ماله
قد جُلِّلَتْ شَيْباً شَوَاتُه

Ebû Züeyb dedi ki:
إذا هي قامت تَقْشَعِرُّ شَوَاتُهَا
ويُشْرِقُ بَيْنَ اللِّيتِ منها إلى الصُّقْلِ

Mücâhid dedi ki: Oruçluya **شوًى** olarak isabet eden şey, gıybet ve yalandan başkası değildir. Ebû Ubeyd dedi ki: Yahyâ b. Saîd dedi: **الشَّوى**: o, az ve kolay şeydir. Dedi: Bu onun vechidir; Mücâhid’in muradı da odur. Lâkin **الشّوى**’nın aslı uçlardır; ve muradı: **الشَّوى** öldürücü yer değildir; oruçluya isabet eden her şey orucunu bozmaz; ona öldürme gibi olmaz; ancak gıybet ve yalan; çünkü ikisi orucu bozar; ikisi ona öldürme gibidir.

Ebû Ubeyd, Ahmer ve Ebü’l-Velîd’den: **الشِّوايةُ**: büyükten küçük şeydir; koyundan bir parça gibi. Dedi: **شُوَايةُ الخُبْز**: çörektir.

Ebû Bekir dedi ki: Araplar “**نَضِجَ الشُّوَاءُ**” derler; **الشين**’i damme ile; **الشِّواء**’ı kastederler. Dedi: **الشَّوى**: baş derisidir; **الشّوى**: öldürücü yeri ıskalamaktır; **الشوى**: eller ve ayaklardır; **الشوى**: malın döküntüsüdür; bütün bunlara **شوًى** denir; “Dinin selâmette kaldıkça o kolaydır.”

Lîs dedi ki: **الإشْواء** ibkâ (bırakma) yerine konur; hatta bazısı dedi ki: “Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى** etti”; yani bir kısmını bıraktı. Şiir okudu:
فإنَّ منَ القَوْل التي لا شَوَى لها
إذا زَلَّ عن ظهرِ اللسان انْفِلاتُها
Yani ona bekâ yoktur.

Başkası dedi ki: Ona hata yoktur. Kümeyt dedi ki:
أَجيبُوا رُقَي الآسِي النِّطاسِيّ واحذروا
مُطَفّئة الرَّضْفِ التي لا شَوَى لها
Yani ona şifâ yoktur.

Dedim: Bu, **إِشْواء الرامِي**’dendir; o, attığında uçlara isabet edip öldürücü yere isabet etmediğinde olur; böylece **الإشواء** hata ve kolay şey yerine konur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi ki: **الشاء** ve **الشّوِيّ** ve **الشَّيِّهُ** birdir. Şiir okudu:
قالتْ بُهَيَّةُ لا يُجَاوِرُ رَحْلنا
أَهلُ الشَّوِي وغاب أهلُ الجامِل

Dedim: Tekili, erkek ve dişi için **شاة**’dır. **الشاة**: yaban öküzüdür; yalnız erkeğe denir. A‘şâ dedi ki:
وحانَ انطلاقُ الشَّاةِ من حيثُ خَيَّما

Bazen **الشاة** ile kadından kinaye ederler; Antara’nın dediği gibi onu müennes yaparlar:
يا شاةَ ما قَنَصٍ لمن حَلَّتْ له
حَرُمَتْ عَلَيَّ وَلَيْتها لم تَحْرُم
Onu müennes yaptı.

Lîs dedi ki: **الشاة** aslında (**شاهة**) idi; bunun beyanı: onun tasğîri (**شُوَيْهة**)dir; ve (**مُشاهة**) bir yer: çok **الشَّاء**’lıdır.

Dedim: **الشَّاء**’a nisbet ettiklerinde “Bu **شاوِيّ**’dir” derler.

**وشى** : Allah Azze ve Celle dedi ki: ( لاَّ شِيَةَ فِيهَا ) ( البقرة : 71 ) . Ebû İshâk dedi ki: Yani onda, diğer renginin tamamına muhalif bir renk yoktur.

Bize Muhammed b. İshâk haber verdi; dedi: Bize Ubeydullah b. Cerîr haber verdi; dedi: Bize Haccâc, Hammâd’dan; Yahyâ b. Saîd’den; Kâsım b. Muhammed’den haber verdi ki: Ebû Seyyâre, Ebû Cündeb’in karısına tutuldu; o ona yanaşmadı; sonra kocasına bildirdi; o da ona pusu kurdu; geldi, onun yanına girdi; Ebû Cündeb onu yakaladı; boynunu kuyruk sokumuna kadar kırdı; sonra **فائتشى** kamburlaşmış olarak.

Dedi: **الوشى** renkte, bir rengi bir renkle karıştırmaktır; sözde de böyledir. “Elbiseyi **وشيت**” denir; onu **وَشْيَةً** ile **أشيه**.

Lîs dedi ki: **الشِّيَة**: beyazda siyahlık yahut siyahta beyazlıktır. **ثور مُوَشَّى القوائم**: onda esmerlik ve beyazlık vardır. Dokumacı **واشٍ**dır; elbiseyi **وَشْياً** ile **يشي**; yani dokuma ve birleştirme. Koğucu, yalanı **يشي**; onu birleştirir. Falan, falan hakkında **وشايَةً** ile **وشى** etti; yani onun aleyhine koğuculuk yaptı. **الْوَشي** sestedir.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr ve Ferrâ’dan: Kemik, onda olan kırılmadan iyileştiğinde “**ائتِشى العَظم**” denir.

Dedim: O, **الوشي**’den ifti‘âldir.

Zührî’den rivayet edildi ki o, hadisi **يستوشي** ederdi.

Ebû Ubeyd dedi ki: Mânası: onu araştırma ve soru ile çıkarırdı; tıpkı kişinin, atın koşmasını **يستوشي** etmesi gibi; o, yanını topuğuyla vurması ve onu koşturmak için hareket ettirmesidir. “Atını **أوشى** etti” ve “onu **اسْتَوْشاهُ**” denir.

Şair dedi ki:
يُوشُونَهُنَّ إذا ما آنَسُوا فَزَعاً
تحت السَّنَوّرِ بالأعقابِ والْجِذَمِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Malı çoğaldığında **أوشى** olur; o, **الْوَشَاء** ve **المشاء**’dır. Ve **أَوْشى**: atın koşmasını, onun koşmasıyla çıkardı. Ve **أَوْشى**: bir sözün yahut şiirin mânasını çıkardı.

Lîs dedi ki: **الوشْوَاش**: devekuşunun hafif olanıdır; **ناقة وشواشة**. Ve **ناقة شَوْشاء**: uzun.

Humeyd dedi ki:
من العيش شَوْشَاءٌ مِزَاقٌ تَرى بها
نُدُوباً من الأنشاع فَذّاً وتَوْأَماً

Bazısı dedi ki: O **فَعْلاء**dır; ve “**فعلال**” denildi. Araplardan işittiğim: “**ناقَه شَوشاه**” (ه ile) ve elifin kısaltılması.

Ebû Ubeyd: **الشَّوشاة**: hızlı devedir.

Dedi: Ümevî dedi ki: Erkeklerden **الوشوَاش**: hafif olandır.

Lîs dedi ki: **الوشْوَشة**: karışıklık içinde söz; **التشويش** de böyledir.

Dedim: Bu hatadır. **الوشوشة** ise hafifliktir. **التشويش**’e gelince, lugatçılar onun Arapçada aslı olmadığı ve müvelledlerin sözünden olduğu üzerinde icmâ ettiler. Aslı **التهويش**’tir; o da karıştırmadır; onun tefsiri **حرف الهاء** kitabında geçti.

Amr, babasından: Falanın babasından onda **وَشْوَاشَة** vardır; yani benzerlik.

Ebû Ubeyde dedi ki: **رجل وَشْواش الذّراع** ve **نَشْنَشِيُّ الذراع**: oyalanmadı ve tereddüt etmedi.

**أشش** : Lîs dedi ki: **الأَشُّ** ve **الأَشاش**: **الْهَشاشُ**’tır; o, bir şeye canlılıkla yönelmedir. Şiir okudu:
كيف يُوَاتيه ولا يَؤُشُّه

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأشُّ**: kuru, gevrek ekmektir. Şemir’in şiirini okudu:
رُبَّ فتاة مِنْ بني العِنَازِ
حَيَّاكَةٍ ذاتِ هَنٍ كِنَازِ
ذِي عضدين مُكْلَئِزَ نَازي
تَأَشُّ للقُبْلَةِ والْمحازِ
Cima‘.

Şemir, Benî Kilâb’dan bazısından: “**أَشَّت الشَّحمة** ve **نَشَّت**.” Dedi: **أَشَّتْ**: süt sağmaya başladığında; **نَشَّت**: damladığında; **تَنِشُّ نَشِيشاً**.

**شأي** : Lîs dedi ki: **الشَّأْو**: gayedir.

“**عَدَا الفرس شَأْواً** yahut **شأوَيْن**” denir; yani bir koşu yahut iki koşu.

Ve “**شَأَوتُ القوم**” denir; yani onları geçtim. Ve “**شَآهُ يَشْآهُ شَأْواً**”: onu geçtiğinde.

Ve “Aralarında **تَشَاءى**” denir; **تشاعَى** vezninde; yani uzaklaştı.

Zü’r-Rumme dedi ki:
أبوك تَلافَى الدِّينَ والناسَ بعدما
تَشاءَوْا وبيتُ الدِّينِ منقطع الكسرِ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشَّأْيُ**: bozulmadır; **الثّأْي** gibi. Dedi: **الشَّأْيُ** ayırmadır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: “İş bana **شَآني** oldu” **شَعاني** gibi; ve “bana **شاءني** oldu” **شاعني** gibi; yani seni hüzünlendirdiğinde.

Hâris b. Hâlid dedi ki:
مَرّ الخُمولُ فما شَأْونَكَ نَقْرَةً
ولقد أراكَ تُشَاءُ بالأَظْعَان
İki lehçeyi birlikte getirdi.

Ebû Amr dedi ki: Ondandır; Adî b. Zeyd’in sözü:
لَمْ أُغَمِّضْ له وَشَأْيِي به مّا
ذاك أَنِّي بصَوبه مَسْرُور

Onların mesellerinden: “Seni, **عُرقُوب**’un iliğine kadar götüren en kötü şey **ما أَشَاءك**’tır”; ve “seni mecbur bırakan en kötü şey.” Ve “Falana **أُشِئْتُ** ve ona **أُجِئْتُ**”; yani ona mecbur edildim.

Lîs: “Onu **شُؤْتُه**; onu **أَشُوءُهُ**”: yani onu beğendirdim.

Sâide el-Hüzelî dedi ki:
حتّى شآها كَلِيلٌ مَوْهِناً عَمِلٌ
باتت طِراباً وبات الليلَ لم يَنِمَ
**شَآها**: yani onu şevke getirdi ve onu coşturdu; **شَعَاهَا** vezninde.

Lîs dedi ki: **شَأْوُ الناقة**: onun yularıdır.

Dedi: **شَأْوُها**: onun dışkısıdır. Şemmâh, bir yaban eşeği ve dişisi hakkında dedi ki:
إذا طَرَحا شأواً بأرض هَوَى له
مُفَرَّضُ أطرافِ الذّراعين أفلَجُ
Ve sepete **الْمِشآة** denir; böylece eşek ve dişi eşeğin dışkılarından attığını ona benzetti.

**شيأ** : Lîs dedi ki: **الشيئة** için, “**شاء يشاء مشيئَة**” masdarıdır.

Ebû Ubeyde dedi ki: **الشَّيِّئان** ( **الشَّيِّعان** vezninde): uzak görüşlüdür; at onunla vasfedilir. Şemir şiir okudu:
مُخْتَتِياً لِشَيِّئانٍ مِرْجَمِ

Ve “Onunla **شُؤتُ**”: onu beğendim ve sevindim.

Ebû Ubeyd: “**اشتأَيْتُ**”: yani dinledim. Şemmâh’tan okudu:
وحُرَّتَيْنِ هِجانٍ ليس بَيْنَهما
إذا هُما اشْتَأَتا للسَّمْع تَمَهْيل

Ebû Ubeyd: **الإشاء**: hurma fidanlarının küçükleridir; tekili **أشاءة**’dır.

Ebû Amr: **الْمُشَيَّأ**: yaratılışı farklı, çirkin olandır. Allah onun yaratılışını çirkinleştirdiğinde “**شَيّأَ الله خَلْقَه**” denir.

Araplardan bir kadın dedi ki:
إني لأَهْوَى الأطْوَلين الْغُلْبَا
وأُبْغِضُ المشَيَّأَيْنِ الزُّغْبا

Ebû Saîd dedi ki: **المُشَيَّأُ** **المؤبَّن** gibidir.

Ca‘dî dedi ki:
زَفيرَ الْمُتِمّ بالْمُشَيَّأِ طَرَّقَتْ
بِكاهِله فيما يَرِيم الملاقيا

Lihyânî: Kisâî’den: “**جاء بالعَيّ والشِّيّ**” (dedi).

O, **عَيِييّ شَيِيّ**’dir. “Onu ne kadar **أعيَاه** ve **أشياه** etti”; **أشواه** daha çoktur.

Ve “O, **عَوِيّ شَوِيَّ**’dir” denir.

**الشَّوى**: deve ve koyunun döküntüsüdür; küçükleri **شوًى**dır.

Şair dedi ki:
أَكَلْنا الشَّوَى حتى إذا لم نَدَعْ شَوًى
أَشَرْنا إلى خَيْراتها بالأصابع

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: “**يافَيْءَ مالي**” ve “**ياشيْء مالي**” ve “**ياهَيْء مالي**”; hepsinin mânası: esef, teessüf ve hüzündür.

Lihyânî, Kisâî’den: “**يافَيَّ مالِي** ve **يا هَيَّ مالي**” hemzelenmez; “**يا شَيْءَ مالي** ve **يا شيَّ مالي**” hemzelenir ve hemzelenmez. Dedi: Bunların hepsinde **ما** ref‘ mahallindedir; te’vili: “Ey hayret, benim hâlim!”; mânası: teessüf ve eseftir.

Ferrâ dedi ki: Kisâî dedi: Araplardan kimi **شَيْءٍ** ile, **هيْء** ile ve **فيء** ile taaccüb eder; kimi de artırır ve “**يا شَيَّمَا** ve **يا هَيَّمَا** ve **يا فَيَّما**” der; yani “Bu ne kadar güzel!”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
(شوب) الشين والواو والباء أصلٌ واحدٌ، وهو الخَلْط. يقال: شُبْتُ الشيءَ أشوبُه شَوباً. قال أهلُ اللُّغة: وسمِّي العَسَل شَوباً، لأنَّه كان عندهم مِزاجاً لغيره من الأشربة. والشِّياب: اسمٌ لما يُمزَج به. ويقولون: ما عنده شوبٌ ولا رَوب. فالشَّوب: العَسَل. والرّوب: اللبن الرائب.

(شوذ) الشين والواو والذال ليس فيه إلاَّ المِشْوَذ، وهي العمامة. قال الوليد بن عقبة:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (شور) الشين والواو والراء أصلان مطَّردان، الأوَّل منهما إبداء شيء وإِظْهارُهُ وعَرْضه، والآخر أخْذ شيء.
فالأوَّل قولهم: شُرت [الدَّابّة([10]) ] شَوْراً، إِذا عَرضْتَها. والمكان الذي يُعْرض فيه الدَّوابّ هو المِشوار. يقولون: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
قال بعض أهل اللغة في قولهم شَوّرَ بِهِ، إذا أخجله: إِنما هو من الشُّوار، والشُّوار: فَرْج الرّجُل. ومن ذلك قولهم: أَبْدَى الله شُواره. قال: فكأنَّ قولَه شَوّر به، أراد أَبْدَى شواره حتَّى خَجِل.  قال: والشَّوار([11]): مَتاع البيت أيضاً. فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه مِن الذي يُصان كما يصُون الرّجلُ ما عنده.
والباب الآخر: قولهم: شُرْت العسلَ أَشُوره. وقد أجاز ناسٌ: أَشَرْت العسَل، واحتجُّوا بقوله:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[وقال الأصمعيّ: إنما هو "ماذيِّ مَشارِ"]([13]) على الإضافة. قال: والمَشار: الخليَّة يُشتار منها العَسَل.
قال بعض أهلُ اللُّغة: من هذا الباب شاورتُ فلاناً في أمري. قال: وهو مشتقٌّ من شَوْر العسل([14])، فكأنَّ المستشير يأخذ الرأيَ من غيره.
قالوا: ومما اشتُقّ من هذا قولهم في البعير: هو مُستشِير، وهو البعير الذي يعرف الحائلَ من غير الحائل. وأنشد:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])ويقال : بل هو السَّمين.
(شوس) الشين والواو والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَظَرٍ بتغيُّظ. من ذلك الشَّوَس: النَّظَرَ بأحد شِقَّي العين تغيُّظاً. ورجلٌ أشوسُ من قومٍ شُوس. ويقال هو [الذي ([16])] يصغِّر عينيه ويضمُّ أجفانه.
(شوص) الشين والواو والصاد أصلٌ يدلّ على زعزعةِ شيءٍ وَدَلْكِه. من ذلك الشَّوْص، وهو التسوُّك بالسِّواك. وفي الحديث: "أنَّه كان يَشُوص فاه بالسِّواك". وقال امرؤ القيس:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])والشّوْص: الدلْك، وقد يقال في الثَّوْب أيضاً. ويقال شاص الشيء، إِذا زَعزَعَه. وأما الشَّوْصة فداءٌ يقال إنَّه يتعقَّد في الأضلاع.
(شوط) الشين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ في غير تثبُّت ولا في حَقٍّ. من ذلك قولُهم جَرى شَوطاً أي طَلَقاً. ويقولون للضَّوءِ الذي يدخل البيوتَ من الكُوّة: شَوط باطلٍ. وكان بعض الفقهاء يكره أن يقال: طاف بالبيت أشواطاً، وكان يقول: الشَّوط باطل، والطّوافُ بالبيت من الباقيات الصالحات.
(شوظ) الشين والواو والظاء كلمة واحدة صحيحة، فالشوَاظ: شُواظُ اللّهب من النار لا دُخانَ معه. قال تعالى: شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ [الرحمن 35].
(شوع) الشين والواو والعين أصلٌ يدل على انتشارٍ وتفرُّق. من ذلك: الشَّوَع، وهو انتشار الشَّعْر وتفرُّقه. والشُّوع: شَجَر([18]) ولَعله متفرِّق النبت.
(شوف) الشين والواو والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على ظهور وبُروز. من ذلك قول العرب: تَشَوَّفَت الأوعالُ، إذا عَلَتْ مَعاقل الجبال. ثم حُمِل على ذلك واشتُقَّ منه: تشوَّفَ فُلانٌ للشَّيء، إذا طَمَح به، ثمَّ قِيلَ لجَلْو الشيء شَوف. تقول: شُفْتُه أشوفُهُ شَوفاً. والمَشُوف: المجلُوّ. والدِّينار المَشُوف من ذلك. وفيه يقول عنترة:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
وإِنَّما سمِّيَ ذلك شَوفاً لأنَّه يبرز به عن وجهِهِ ولونه. ويقال من ذلك: تشوَّفَت المرأةُ، إِذا تزيَّنَت. ويقال إنَّ الجَمل المَشُوف: الهائج. قال:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
وقال قوم في البيت: إنَّما هو "المَسُوف" بالسين، وهو الفَحل الذي تَسوفُه الإِبل، أي تشمّه([21]). ويقال اشتافَ فلانٌ، إِذا تطاوَلَ ونظَر. وأشافَ على الشيء، إِذا أَوفَى عليه وأَشْرَفَ. ومن ذلك سُمِّي الطَّليعةُ الشَّيِّفَة.
(شوق) الشين والواو والقاف يدلُّ على تعلُّق الشّيء بالشيء، يقال شُقتُ الطُّنُب، أي الوتِد، واسم ذلك الخيط الشِّيَاق. والشَّوْق مثل النَّوْط، ثم اشتقَّ من ذلك الشَّوق، وهو نزاعُ النَّفْس إلى الشيء. ويقال شاقَنِي يَشُوقُني، وذلك لا يكون إلاَّ *عن عَلَق حُبّ.
(شوك) الشين والواو والكاف أصلٌ واحِدٌ يدلُّ على خشونةٍ وحدَّةِ طرَفٍ في الشّيء. من ذلك الشَّوك، وهو معروف. يقال شجرةٌ شَوِكَة وشائكة ومُشِيكة([22]). ويقال شاكَني الشّوكُ. وأَشَكْتُ فلاناً، إِذا آذَيتَه بالشَّوك. وشوَّكَ الفرخ، إِذا أَنْبَت([23]). ويشتقُّ من ذلك الشَّوْكة، وهي شدة البَأس. ويقال جاء بالشَّوك والشَّجر([24])، أي في العدد الجَمّ. ويقال بُرْدةٌ شَوكاء، وهي الخَشِنة المَسِّ من جِدّتها، وقيل هي الخشنة النَّسْج. ويقال: شَوَّكَ ثَديُ المرأةِ، إذا انتصب وتَحدَّد طَرَفه. ويقال شوَّك البعير، إِذا طالت أنيابُهُ.
(شول) الشين والواو واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الارتفاع. من ذلك شالَ المِيزان، إِذا ارتفعت إحدى كِفّتَيه. وأَشَلْت الشّيءَ: رفعتُهُ، والشَّول من الإِبل: التي ارتفت ألبانُها، الواحدة شائلة. والشوَّل: اللواتي تَشُول بأذنابها عند اللِّقاح، الواحدة شائل. وزعم قومٌ أنّ شَوّالاً سمِّي بذلك لأنَّه وافق وقتَ أن تشولَ الإبل. والشَّوْلة: نجم، وهي شَوْلة العقرب، وهي ذَنَبها. وتسمَّى العقربُ شَوّالة([25]). ويقال تشاوَلَ  القَومُ بالسِّلاح عند القتال، وذلك أَنْ يُشيل كلٌّ السِّلاح لصاحِبه. فأمَّا الماء القليل فيسمى شَولاً، لأنَّه إِذاً قد خف وسَرُع ارتفاعه وذهابه. قال:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
ويسمَّى الخادم الخفيف في الخِدمة: شَوِلاً؛ لسرعة ارتفاعه فيما ينهض فيه.
(شوه) الشين والواو والهاء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُبح الخِلقة، والثاني نوعٌ من النَّظَر بالعين.
فالأوّل الشَّوَه: قُبح الخلقة؛ يقال شاهَت الوجوه أي قَبُحت. وشوَّهه الله فهو مشوَّه. وفي الحديث أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم رَمَى المشركين بالتُّراب وقال: "شاهت الوُجوه". وأمَّا الفرس الشَّوهاء فالتي في رأسها طُول.
وأمّا الأصل الآخر فقالوا: رجل شائِهُ البصر، إذا كان حديد البصَر. ويقال شاهِي البَصَر أيضاً، وكأنه من المقلوب. ويقال الأشْوَه الذي يُصيب النَّاسَ بالعين. ويقولون: لا تَشَوَّه عَلَيَّ([27])، إِذا قال ما أحَسَنَك، أي لا تُصِبْني بعينك.
ومما شذّ عن الباب: الشَّاة. قالوا: أصل بنائها من هذا، يقال تشوَّهْت شاةً، أي أخذتها.
---------------------
([1]) التكملة من اللسان (شوا) والمخصص (14: 29/ 15: 166). والبيان (3: 342).
([2]) الجمهرة (3: 430).
([3])  الشواية، بتثليث حركات الشين.
([4]) قدر: طبخ في القدر. كبب عمل كباباً، وهو ضرب من اللحم المقلي يعرفُ بالطباهجة. وفي الأصل: "كتب"، تحريف.
([5]) البيت للبيد في ديوانه 12 طبع 1881 واللسان (شرا). وصدره: * أو نهته فأتاه رزقه *.
([6]) في الأصل: "فلما انشوى"، صوابه من المجمل واللسان.
([7]) في المجمل: "وفي معناها".
([8]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 163، وأنشده في اللسان (شوا) بدون نسبة. وفي الأصل: "الذي لا شوى"، صوابه من المجمل واللسان والديوان.
([9]) أنشده في اللسان (شوذ) قال: "وكان قد ولي صدقات تغلب". وعقب عليه بقوله: "يريد غياً لك ما أطوله مني". في الأصل: "غيك عني".
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) الشوار هذا بتثليث الشين.
([12]) لعدي بن زيد، كما في اللسان (شور، أذن)، برواية: "في سماع".
([13]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([14]) في الأصل: "شوار العسل"، تحريف.
([15]) الرجز في اللسان (شور).
([16]) التكملة من المجمل.
([17]) ماص الشيء يموصه: غسله.
([18]) في المجمل: "الشوع: شجر البان". وفي اللسان: "والشوع بالضم: شجر البان، وهو جبلي".
([19]) لعنترة في معلقته: وصدره: * ولقد شربت من المدامة بعدما  *
([20]) البيت للبيد في ديوانه 88 طبع 1880 واللسان (شوف). وصدره :
* بخطيرة توفي الجديل سريحة *.
([21]) في الأصل: "تسوقه الإبل أي تشبه"، تحريف.
([22]) وشاكة أيضاً.
([23]) وكذا في المجمل، وفي اللسان: "وشوك الفرخ تشويكا: خرجت رؤوس ريشه".
([24]) هذه العبارة بعينها في المجمل، ولم تذكر في اللسان والقاموس. وذكرها الزمخشري في أساس البلاغة.
([25]) في اللسان: "وشولة وشوالة: العقرب: اسم علم لها".
([26]) للأعشى في ديوانه 26 واللسان (شول). وهو بتمامه:
حتى إذا لمع الدليل بثوبه *** سقيت وصب رواتها أشوالها
 ([27]) تشوه أي تتشوه، بحذف إحدى التاءين، كذا ضبطت في الأصل والمجمل. ويقال أيضاً: لا تشوه، من التشويه. كما في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şey)
(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء** hafif/kolay işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsüdür. Dedi ki:
أَكَلْنا **الشَّوَى** حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
Ve bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o, baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar; ve öldürücü yer olmayan her şey. Ve her hafif iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, tâbi‘ (ikileme)de derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntüdür. Ve denir: Avı attım da onu **أَشْوَيْتُهُ**, şayet onun **شَواهُ**’unu vurduysan; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin artığı; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırıldı. Dediler: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan parça gibi. Ve denir: Maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve şüphe etmediğimiz şudur ki **الشِّواء** bundan türemiştir; çünkü o, pişirildiği vakit sanki horlanmış gibidir. Şayet bir söyleyen derse: O hâlde, tencerede pişirildiği ve kebap yapıldığı([4]) vakit **شِواءٌ** olmalıdır; çünkü horlanmıştır. Ona denildi: Biz, Arapların söylediğini illetlendiririz; ta ki onu, üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: Eti **شَوَيتُ** onu **شَيَّاً** (pişirme) ile ve onu **اشتويتُهُ**; ben de **مشتوٍ**’yum. Şair dedi:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
Ve denir: Et **انْشَوَى**. Dedi:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
Halîl dedi: **الإشواء**: bırakma/geride bırakma yahut onun mânâsında([7]); hatta bazısı der ki: Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى**, yani bıraktı. Dedi:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])yani onun için hiçbir artakalan yoktur. Asıl, bizim temellendirdiğimize döner.

(**شوب**) **الشين** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; o da karıştırmadır. Denir: Şeyi **شُبْتُ**; onu **أشوبُه** **شَوباً** (karıştırma) ile. Dil ehli dedi: Bala **شَوباً** adı verildi; çünkü o, onlarda diğer içecekler için bir karışım idi. Ve **الشِّياب**: kendisiyle karıştırılan şeyin adıdır. Ve derler: Onun yanında ne **شوبٌ** var ne **رَوبٌ**. Öyleyse **الشَّوب**: baldır. Ve **الرّوب**: ekşimiş süttür.

(**شوذ**) **الشين** ve **الواو** ve **الذال**’da **المِشْوَذ**’dan başka bir şey yoktur; o da sarıktır. Velîd b. Ukbe dedi:
إِذا ما شددتُ الرأس مِنّي بِمشوذٍ *** فَغَيَّكِ مِنِّي تغلبَ ابنةَ وائلِ([9]) (**شور**) **الشين** ve **الواو** ve **الراء** iki düzenli asıldır: bunların ilki bir şeyi ortaya koymak, onu izhar etmek ve arz etmektir; diğeri bir şeyi almaktır.
Birincisi onların sözü: **شُرت** [**الدَّابّة**([10]) ] **شَوْراً**, onu arz ettiğin vakit. Ve bineklerin arz edildiği yer **المِشوار**’dır. Derler: "إِيَّاكَ والخُطَبَ * فإنَّها مِشْوارٌ كثير
العِثار".
Dil ehlinden bazısı, onların **شَوّرَ بِهِ** sözünde—onu utandırdığı vakit—dedi ki: Bu ancak **الشُّوار**’dandır; ve **الشُّوار**: erkeğin ferci. Ve bundan onların sözü: Allah onun **شُواره**’unu açığa çıkarsın. Dedi: Sanki onun **شَوّر به** sözüyle muradı, onun **شواره**’unu açığa çıkardı da utandı, demektir. Dedi: ve **الشَّوار**([11]): ev eşyası da. Şayet sahih ise, o hâlde çünkü o, korunandan (muhafaza edilenden)dir; tıpkı erkeğin yanındakini koruması gibi.
Diğer bâb: onların sözü: Balı **شُرْت**; onu **أَشُوره**. Bir topluluk **أَشَرْت** balı (demeyi) câiz gördü ve şu sözü delil getirdiler:
وَسَمَاعٍ يأذَنُ الشّيخُ لـهُ  *** وحديثٍ مثلِ ماذِيّ مُشَارِ([12])[Ve Asma‘î dedi: O ancak izâfet üzere "ماذيِّ مَشارِ"dır]([13]). Dedi: ve **المَشار**: kendisinden balın sağılacağı kovan.
Dil ehlinden bazısı dedi: Bu bâbdandır: İşimde falanla **شاورتُ**. Dedi: O, balı **شَوْر**’dan türemiştir([14]); sanki istişare eden, görüşü başkasından alır.
Dediler: Ve bundan türeyenlerdendir onların deve hakkında sözü: O **مُستشِير**’dir; o, gebe olanı gebe olmayandan bilen devedir. Ve şu beyti okudu:
أَفزَّ عنها كلَّ مستشيرِ *** وكلَّ بَكْرٍ داعِرٍ مِئْشِيرِ([15])Ve denir: Bilakis o, semiz olandır.

(**شوس**) **الشين** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır; öfkeyle bir bakışa delâlet eder. Bundan **الشَّوَس**: öfkeyle gözün iki yanından biriyle bakıştır. Ve **أشوس** bir adam, **شُوس** bir kavimdendir. Ve denir: O, [**الذي**([16])] gözlerini küçültür ve göz kapaklarını birbirine yaklaştırır.

(**شوص**) **الشين** ve **الواو** ve **الصاد** bir şeyin sarsılması ve ovulmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **الشَّوْص**; o, misvakla diş fırçalamadır. Hadiste: "O, misvakla ağzını **يَشُوص** ederdi." Ve İmru’ul-Kays dedi:
بأَسوَدَ ملتفِّ الغدائرِ واردٍ  *** وذي أُشُرٍ تَشُوصه وتمُوصُ([17])Ve **الشّوْص**: ovmadır; elbisede de söylenebilir. Ve denir: Şey **شاص** etti; onu sarstığı vakit. **الشَّوْصة**’ya gelince: Kaburgalarda düğümlendiği söylenen bir hastalıktır.

(**شوط**) **الشين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; sağlamca durmadan ve hak üzere olmadan geçip gitmeye delâlet eder. Bundan onların sözü: **جَرى شَوطاً**; yani salıverilmişçe. Ve onlar, pencereden eve giren ışığa: **شَوط باطلٍ** derler. Bazı fakihler, "Ev etrafında **أشواطاً** tavaf etti" denmesini kerih görürdü; ve derdi: **الشَّوط** bâtıldır; ve evin tavafı, kalıcı salih amellerdendir.

(**شوظ**) **الشين** ve **الواو** ve **الظاء** tek bir sahih kelimedir: **الشوَاظ**; dumansız olarak ateşten alevin **شُواظُ**’ıdır. Yüce Allah dedi: **شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ** [er-Rahmân 35].

(**شوع**) **الشين** ve **الواو** ve **العين** yayılma ve dağılmaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّوَع**; o, saçın yayılması ve dağılmasıdır. Ve **الشُّوع**: bir ağaçtır([18]); belki bitkisi dağınıktır.

(**شوف**) **الشين** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, görünmeye ve belirginleşmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **تَشَوَّفَت** dağ keçileri; dağların sığınaklarına yükseldikleri vakit. Sonra bunun üzerine taşındı ve ondan türetildi: Falan, şeye **تشوَّفَ**; ona meylettiği vakit; sonra bir şeyin cilâsına **شَوف** denildi. Dersin: Onu **شُفْتُه**; onu **أشوفُهُ** **شَوفاً**. Ve **المَشُوف**: cilâlanmış olandır. Ve **الدِّينار المَشُوف** da bundandır. Bu hususta Antara der ki:
* رَكَدَ الهواجرُ بالمَشُوفِ المُعْلَمِ([19]) *
Ona ancak **شَوفاً** adı verildi; çünkü onunla, yüzünden ve renginden dışarı çıkar (belirginleşir). Ve bundan denir: Kadın **تشوَّفَت**; süslendiği vakit. Ve denir: **الجَمل المَشُوف**: kızgın (azgın) olandır. Dedi:
* مِثْلِ المَشُوفِ هَنَأْتَه بعَصِيمِ([20]) *
Bir topluluk beyitte dedi ki: O ancak **المَسُوف**’tur, **السين** ile; o, develerin onu **تَسوفُه** ettiği, yani onu kokladığı aygırdır([21]). Ve denir: Falan **اشتافَ** etti; uzayıp baktığı vakit. Ve şeye **أشافَ**; ona vâfî olup üstten baktığı vakit. Bundan öncü birliğe **الشَّيِّفَة** adı verildi.

(**شوق**) **الشين** ve **الواو** ve **القاف** bir şeyin bir şeye asılmasına delâlet eder. Denir: Kazığı, yani **الوتِد**’i **شُقتُ**; ve o ipin adı **الشِّيَاق**’tır. Ve **الشَّوْق** **النَّوْط** gibidir; sonra bundan **الشَّوق** türetildi; o, nefsin şeye çekişidir. Ve denir: O beni **شاقَنِي**; beni **يَشُوقُني**; bu ancak *sevgi alâkasından dolayı olur.

(**شوك**) **الشين** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, şeyde kabalığa ve ucun keskinliğine delâlet eder. Bundan **الشَّوك**; o, bilinen şeydir. Denir: **شجرةٌ شَوِكَة** ve **شائكة** ve **مُشِيكة**([22]). Ve denir: Diken beni **شاكَني**. Ve falanı **أَشَكْتُ**; ona dikenle eziyet ettiğin vakit. Ve yavru kuş **شوَّكَ** etti; tüy bitirdiği vakit([23]). Ve bundan **الشَّوْكة** türetilir; o, savaş şiddetidir. Ve denir: **جاء بالشَّوك والشَّجر**([24]); yani çoklukta. Ve denir: **بُرْدةٌ شَوكاء**; o, sertliğinden dolayı dokunuşu kaba olandır; ve denildi ki o, dokuması kaba olandır. Ve denir: Kadının memesi **شَوَّكَ** etti; dikilip ucunun sivrildiği vakit. Ve denir: Deve **شوَّك** etti; köpek dişleri uzadığı vakit.

(**شول**) **الشين** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Bundan: Terazi **شالَ**; iki kefesinden biri yükseldiği vakit. Ve şeyi **أَشَلْت**: onu kaldırdım. Ve develerden **الشَّول**: sütleri yükselip çekilenlerdir; tekili **شائلة**. Ve **الشوَّل**: çiftleşme sırasında kuyruklarıyla **تَشُول** edenlerdir; tekili **شائل**. Bir topluluk zannetti ki **شَوّالاً** buna, develerin **تشول** ettiği vakte rastladığı için ad verildi. Ve **الشَّوْلة**: bir yıldızdır; o, akrebin **شَوْلة**’sidir; o da onun kuyruğudur. Akrep **شَوّالة** diye adlandırılır([25]). Ve denir: Kavim, savaşta silahla **تشاوَلَ** etti; bu, her birinin silahı arkadaşına kaldırmasıdır. Az suya gelince, ona **شَولاً** denir; çünkü o vakit hafifler ve yükselmesi ve gitmesi çabuk olur. Dedi:
* وصَبَّ رُواتُها أشوالَها([26]) *
Ve hizmette hafif (çevik) hizmetçiye **شَوِلاً** denir; kalktığı işlerde çabuk yükselmesinden dolayı.

(**شوه**) **الشين** ve **الواو** ve **الهاء** iki asıldır: bunlardan biri yaratılış çirkinliğine delâlet eder; ikincisi gözle bir tür bakıştır.
Birincisi **الشَّوَه**: yaratılış çirkinliğidir; denir: **شاهَت الوجوه**; yani çirkinleşti. Allah onu **شوَّهه**; o da **مشوَّه**’tur. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم müşriklere toprak attı ve dedi: "**شاهت الوُجوه**". **الفرس الشَّوهاء**’ya gelince: başında uzunluk olan kısraktır.
Diğer asla gelince, dediler: Görüşü keskin olduğu vakit adam **شائِهُ البصر**’dır. Ve **شاهِي البَصَر** da denir; sanki ters çevrilmiş (kalb) olandandır. Ve **الأشْوَه**: insanlara göz değdirendir. Ve derler: "**لا تَشَوَّه عَلَيَّ**"([27]); "Ne güzelsin" dediği vakit; yani gözünle beni vurma.
Bâbdan şâz olanlardandır: **الشَّاة**. Dediler: Onun yapısının aslı bundandır; denir: Bir koyunu **تشوَّهْت**; yani onu aldım.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: شوى

- شويت اللحم واشتويته. قال تعالى: ﴿يشوي الوجوه﴾ [الكهف/29]، وقال الشاعر:
*فاشتوى ليلة ريح واجتمل*
(هذا عجز بيت، وصدره:
*أو نهته فأتاه رزقه*
وهو للبيد في ديوانه ص 140؛ والمجمل 2/515)
والشوى: الأطراف، كاليد والرجل. يقال: رماه فأشواه، أي: أصاب شواه. قال تعالى: ﴿نزاعة للشوى﴾ [المعارج/16]، ومنه قيل للأمر الهين: شوى (ومنه حديث مجاهد: كل ما أصاب الصائم شوى إلا الغيبة والكذب؛ فهي له كالمقتل؛ اللسان (شوا) )، من حيث إن الشوى ليس بمقتل. والشاة قيل: أصلها شاهة بدلالة قولهم: شياه وشويهة.

##### Türkçe

- **شويت** **اللحم** ve **واشتويته**: eti kızarttım ve onu kızarttım. Yüce Allah dedi ki: ﴿**يشوي** **الوجوه**﴾ [el-Kehf/29], ve şair dedi ki:
*فاشتوى ليلة ريح واجتمل*

(bu bir beytin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*أو نهته فأتاه رزقه*
ve o, Dîvân’ında s. 140’ta Lebîd’indir; ve **المجمل** 2/515)

Ve **الشوى**: uçlar(uzuv uçları)dır; el ve ayak gibi. Denir ki: onu attı da **فأشواه**; yani: onun **شواه**’ına isabet etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿**نزاعة** **للشوى**﴾ [el-Me‘âric/16]; ve ondan, kolay iş için: **شوى** denildi (ve ondan Mücâhid’in hadisi: oruçluya isabet eden her şey **شوى**’dır; ancak **الغيبة** ve **الكذب** (böyle değildir); zira onlar onun için öldürücü gibi(şey)dir; **اللسان** (**شوا**) ), şu bakımdan ki **الشوى** öldürücü değildir. Ve **الشاة**: denildi ki, aslı **شاهة**’dir; onların **شياه** ve **شويهة** demelerinin delâletiyle.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش و ي
سمعت كذا فاقشعرت منه شواتي‏:‏ جلدة رأسي‏.‏
قال‏:‏ قالت فتيلة ماله قد جللت شيباً شواته ورمي الصيد فأشواه إذا أصاب شواه وما ليس بمقتل‏.‏
وشويت اللحم واشتويته لنفسي وأشويت أصحابي‏:‏ أطعمتهم شواء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أعطاني من الشوى وهو رذال المال‏.‏
قال‏:‏ ويقال‏:‏ كلّ ذلك شوًى ما سلم ديني أي هو حقير‏.‏
قال‏:‏ وكنت إذا الأيام أحدثن هالكاً أقول شوًى ما لم يصبن صميمي وتعشّى فلان فأشوى من عشائه أي أبق شوًى منه‏.‏
وما بقي من الشاء إلا شواية‏:‏ بقية يسيرة‏.‏
ويقال‏:‏ القتل الخطة التي لا شوى لها أي لا بقيا لها أي لا تشوى ولا تبقى‏.‏
وقال الهذلي‏:‏ فإن من القول التي لا شوى لها إذا زل عن ظهر اللسان انفلاتها

##### Türkçe

ش و ي
Şunu işittim de ondan **شواتي** ürperdi: başımın derisi.
Dedi: Fetîle dedi ki: Ona ne oluyor ki, **شيباً** ile **شواته**’sini kaplamış; avı atar da onu **أشواه** eder; **شواه**’sine isabet ettiği ve öldürücü olmayan şeye (isabet ettiği zaman).
Eti **شويت** ve onu kendim için **اشتويته**; ashabımı **أشويت**: onlara **شواء** yedirdim.
Mecazdan: Bana **الشوى**’dan verdi; o, malın rezil (düşük) olanıdır.
Dedi: Ve denilir: Bütün bunlar **شوًى**’dır; dinim selâmette kaldıkça; yani o, hakirdir.
Dedi: Ve ben, günler bir helâk edeni meydana getirdiği zaman, “**شوًى**; **صميمي**’me isabet etmedikçe” derdim. Ve falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أشوى** etti; yani ondan **شوًى** bıraktı.
Koyundan **شواية**’den başka bir şey kalmadı: az bir bakiye.
Ve denilir: Öldürme, **شوى**’su olmayan plandır; yani onun bakiyesi yoktur; yani ne **تشوى** edilir ne de kalır.
Hüzeli dedi ki:
“Şüphesiz sözden, **شوى**’su olmayan (şey) vardır;
dilin sırtından kaydığı zaman, onun kurtulup gitmesi.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش و ي * * شَوَى * اللحم يشويه * شَيَّاً * والاسم * الشِّواءُ * والقطعة من ه * شِواءةٌ * و * اشتَوَى * اتخذ شواء وقد * انْشَوَى * اللحم ولا تقل اشتوى و * أشْوَيْتُ * جمع * شَواةٍ * وهي جلدة الرأس

##### Türkçe

* ش و ي * **شَوَى**: eti pişirir; onu **شَيَّاً** (pişirme) ile (pişirir). İsim: **الشِّواءُ**. Ondan bir parça: **شِواءةٌ**. Ve **اشتَوَى**: bir **شواء** edindi. Ve et **انْشَوَى** (pişti); “**اشتوى**” deme. Ve **أشْوَيْتُ**: **شَواةٍ**’ın çoğuludur; o, baş derisidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى *!شَوَى اللَّحْمَ ) يَشْوِيه ( *!شَيّاً *!فاشْتَوَى *!وانْشَوَى ) ؛ كما في المُحكم .
وقال الجوهريُّ : يقالُ *!انْشَوَى اللحْمُ ، ولا تَقُلِ *!اشْتَوَى ؛ وأَنْشَدَ :
قد *!انْشَوَى شِوَاؤُنا المُرَعْبَلُ
فاقْتَرِبُوا إلى الغَدَاء فكُلُواومثْلُه في المِصْباح ، فقالَ : ولا يقالُ في المُطاوِعِ *!فاشْتَوَى على افْتَعَل لأنَّ الافْتِعالَ فعلُ الفاعِلِ .
( وهو *!الشِّواءُ ، بالكسْر ) ، وهو فِعَالٌ بمعْنَى مَفْعولٍ ككِتابٍ بمعْنَى مَكْتوبٍ ؛ ( والضَّمُّ ) لُغَةٌ فيه كغُرابٍ ؛ وأَنْشَدَ القالِي :
ويخرجُ للقَوْمِ *!الشُّواءَ يَجُرُّه
بأَقْصَى عَصَاهُ مُنْضَجاً ومُلَهْوَجَاقالَ : والكَسْر أَكْثر وأَفْصَح .
ونقلَ

الصَّاغاني الضمَّ عن الكِسائي .
( و ) *!الشَّوِيُّ ، ( كغَنِيَ ) ؛ أَنْشَدَ ابنُ سِيدَه :
ومُحْسِبَةٍ قَدْ أَخْطَأَ الحَقُّ غَيْرَها
تَنَفَّسَ عَنْها حَيْنُها فَهْيَ *!كالشَّوِي ( و ) قد يُسْتَعْمل *!شَوَى في تَسْخِينِ الماءِ فيُقالُ : شَوَى ( الماءَ ) *!يَشويه إذا ( أَسْخَنَه ) ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ ومنه قولُ الشاعِرِ :
بِتْنا عَذُوباً وباتَ البَقُّ يَلْسِبُنا
*!نَشْوي القَراحَ كأنْ لا حَيَّ بالوَادِيأَي نُسَخّنُ الماءَ فنَشْرَبُهُ لأنَّه إذا لم يُسَخَّنْ قَتَل من البَرْدِ أَو آذَى ، وذلك إذا شُرِب على غيرِ غِذاءٍ .
( *!وشَوَّاهُم *!تَشْوِيَةً *!وأَشْواهُم : أَعْطاهُم لَحْماً ) طَريّاً ( *!يَشْوُونَ منه ) ؛ عن أَبي زيْدٍ .
وقالَ غيرُهُ : أَطْعَمَهم *!شِواءً .
( وما يُقْطَعُ من اللَّحْمِ : *!شُوايَةٌ ، بالضَّمِّ ؛ ) وقيلَ : هو ما يَقْطَعُه الجازِرُ مِن أَطْرافِ الشاةِ .
( *!وأَشْوَى القَمْحُ : أَفْرَكَ وصَلَحَ أَنْ *!يُشْوَى ) ؛ عن ابنِ سِيدَه .
( و ) من المجازِ : ( *!الشَّوَى ) ، كالنَّوَى : ( الأَمْرُ الهَيِّنُ ) الحقيرُ ؛ ومنه : كلُّ ذلكَ *!شَوىً ما سَلِمَ دِينِي .
قالَ ابنُ الأثير : هو مِن *!الشّوى الأَطْراف ؛ ومنه حديثُ مُجاهدٍ : ( كلُّ ما أَصابَ الصائِمَ *!شَوًي إلاَّ الغِيبةَ ) ؛ أَي كلُّ شيءٍ أَصابَهُ لا يُبْطِل صوْمَه إلاَّ الغِيبةَ فإنَّها تُبْطِله فهي له كالمَقْتَل *!والشَّوَى ما ليسَ بمَقْتل .
( و ) مِن المجازِ : أَعطاهُ مِن *!الشَّوَى ، وهو ( رُذالُ المالِ ) الإِبِل والغَنَم وصِغارها ؛ قال الشاعرُ :
أَكَلْنا الشَّوى حتَّى إذا لم نَدَعْ *!شَوىً
أَشَرْنا إلى خَيراتِها بالأَصابِعِ ( و ) *!الشَّوَى : ( اليَدَانِ والرِّجْلانِ .

( و ) قيلَ : جماعَةُ ( الأطْرافِ .
( و ) *!الشَّوَى : ( قِحْفُ الَّرأْسِ ) مِن الآدمِيِّينَ ؛ كما في الصِّحاح ؛ واحِدَتُها *!شَواةٌ .
( و ) كلُّ ( ما كانَ غيرَ مَقْتلٍ ) : فهو *!شَوىً .
وفي الصِّحاحِ : شَوَى الفَرَسِ : قَوائِمَهُ ، لأنَّه يقالُ : عَبْلُ الشَّوَى ، ولا يكونُ هذا للرأْسِ لأنَّهم وصَفُوا الخَيْلَ بأَسالَةِ الخَدّيْنِ وعِتْقِ الوَجْهِ ، وهو رِقَّتُه .
( *!وأَشْواهُ ) الرَّامِي : ( أَصابَ شَواهُ ) ، أَي الأَطْراف ، ( لا مَقْتَلَهُ ) ، والاسمُ الشَّوَى ، وأَنْشد الجوهريُّ لخالِدِ بنِ زهيْرٍ :
فإنَّ من القَوْل التي لا شَوَى لها
إذا زَلَّ عن ظَهْرِ اللسانِ انْفلاتُهايقولُ : إنَّ من القَوْلِ كلمةً لا *!تُشْوِي ولكنْ تَقْتُلُ ؛ ( *!كشَوَّاهُ ) *!تَشْويَةً ؛ كذا في النسخِ والصَّوابُ بالتَّخْفيفِ ؛ كما في التَّكملة .
وفي النِّهايَة : *!شويْته : أَصَبْت *!شَواتَهُ .
( *!والمُشْوَى ، كالمُهْدَى : الذي أَخْطأَهُ الحَجَرُ ) مِن الحيَّةِ ؛ فهو حَيٌّ ؛ ومنه قولُ الشَّاعرِ :
كأَنَّ لَدَى مَيْسُورها متْنَ حَيَّةٍ
تحَرَّكَ *!مُشْواهَا ومَاتَ ضَرِيبُهاشَبَّه ما كانَ بالأَرْضِ غيرَ متحرِّكٍ بما أَصَابَهُ الحَجَرُ منها فهو ميِّتٌ .
( *!والشِوايَةُ ، مُثَلَّثَةً : بَقِيَّةُ قَوْمٍ أَو مالٍ هَلَكَ ) .
وفي التَّهْذيب : *!الشُّوايَةُ البَقِيَّةُ مِن المالِ ، أَو القَوْم الهَلْكَى ؛ ( *!كالشَّوِيَّةِ ) ، كغَنِيَّةٍ ؛ وهذه عن الجوهريِّ ؛ ( ج *!شَوَايَا ) ؛ وهم بَقايا قَوْمٍ هَلَكوا ؛ وأَنْشَدَ :
فهمْ شَرُّ *!الشَّوايا من ثمُودٍ
وعَوْفٌ شَرُّ مُنْتَعِلٍ وحافي ( و ) *!الشُّوايَةُ ( من الإِبِلِ والغَنَم :

رَدِيئُها ) ورذالُها .
ضَبَطَه ابنُ سِيدَه بالكسْرِ والفَتْح .
( و ) *!الشُّوايَةُ ( من الخُبْزِ : القُرْصُ ) .
وفي الصِّحاح والمُحكم : *!شُوايَةُ الخُبْز : القُرْصُ .
( *!والشَّوِيُّ ) ، كغَنِيَ ، ( *!والشِّيَةُ ، كعِدَةٍ : الشَّاءُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ والواحِدُ شاةٌ للذَّكَر والأُنْثى .
قال ابنُ الأثير : *!الشَّوِيُّ اسمُ جَمْعٍ للشَّاةِ ، أَو جَمْع لها ، نحو كَلِيبٍ ومَعِيرٍ ؛ ومنه حديثُ ابنِ عُمَر : ( مالي *!وللشَّوِيِّ ) .
وقالَ الرَّاغبُ : الشاةُ أَصْلُها شاهَةٌ ، بدَلالةِ قوْلِهم شِياهٌ وشُوَيْهة ؛ وقد ذُكِرَ في موْضِعِ .
( *!والشَّاوِيُّ : صاحِبُه ) ، أَي صاحِبُ الشاءِ ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ لمبشرِ بنِ هُذَيلٍ الشمخي :
لا يَنْفَعُ *!الشاوِيَّ فيها شَاتُه
ولا حِمارَاهُ ولا عَلاتهويقالُ : تَعَشَّى فلانٌ ( *!وأَشْوَى ) : أَي ( أَبْقَى من عَشائِه بَقِيَّةً ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
وفي الأساسِ : فأَبْقى *!شَوىً منه ؛ وهو مجازٌ .
( و ) *!أَشْوَى : ( اقْتَنَى رُذالَ المالِ .
( و ) أَشْوَى ( القَوْمَ : أَطْعَمَهُمْ *!شِواءً ؛ *!كشَوَّاهُم ) تَشْوِيَةً .
( و ) *!أَشْوَى ( السَّعَفُ ) : إذا ( اصْفَرَّ لليُبوسِ ) كأَنَّه أَصابَهُ شيءٌ .
( وسَعَفَةٌ *!شاوِيَّةٌ ) ؛ بتَشْديدِ الياءِ : أَي ( يابسَةٌ ) ؛ فاعِلَةٌ بمعْنَى مَفْعولةٍ .
( و ) هو ( عَييٌّ *!شَييٌّ ) ؛ عن الكِسائي ؛ ( و ) عَوِيٌّ ( *!شَوِيٌّ ) ، على المُعاقبةِ ، ( إتْباعٌ .
( وما أَعْياهُ و ) ما ( *!أَشْياهُ ، و ) ما أَعْياهُ ( *!وأَشْواهُ ؛ وجاءَ بالعَيِّ *!والشَّيِّ ) :

كلُّ ذلكَ إتْباعٌ .
قالَ ابنُ سِيدَه : واو شَيَ مُدْغَمَةٌ في يائِها .
( *!والشَّاةُ : المرأَةُ ) ، يكنَى بها عنها كما يكنَى عنها بالنَّعْجةِ ؛ قال عنترَةُ :
يا *!شاةَ ما قَنَصٍ لمن حَلّت له
حَرُمتْ علي ولَيتَها لم تَحْرُمفأَنَّثَها .
( و ) *!الشَّاةُ : ( كواكِبٌ صِغارٌ ) بينَ القُرْحَةِ والجَدْي .
( و ) الشَّاةُ : ( الثَّوْرُ الوَحْشِيُّ ، خاصٌّ بالذَّكَرِ ) ، ولا يقالُ للأُنْثَى .
( *!والشَّيُّ : ع ) ذُكِرَ في الجَمْهرةِ والتَّكْملةِ إلاَّ أنَّه بِلا لامٍ .
( *!والشَّيَّانُ : دَمُ الأَخَوَيْنِ ) .
قالَ الجوْهريُّ : وهو فَعْلانُ .
( و ) أَيْضاً : ( البَعيدُ النَّظَرِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ . أَيْضاً .
( *!والشَّوشَاءُ ) ؛ وفي الصِّحاحِ *!الشَّوشَاةُ ، كمَوْماةٍ : ( النَّاقَةُ السَّريعةُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!اشْتَوَى اللّحْم : مثْلُ *!شَواهُ واتَّخَذَه ، *!وأَشْواهُ لُغَةَ فيه ؛ كما في المِصْباح .
*!وشَوَّاهُ لَحْماً : أَعْطاهُ إيَّاهُ .
*!والشُّوايَةُ ، بالضمِّ : الشيءُ الصَّغيرُ مِن الكبيرِ ؛ نقلَهُ الجوهريُّ : وتقولُه العامَّةُ بحذْفِ الألفِ .
*!والشَّواةُ : جلْدَةُ الرأْسِ ، الجَمْعُ *!شَوىً ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿نَزَّاعَة *!للشَّوَى﴾ .
ويقالُ : *!الشَّواةُ ظاهِرُ الجلْدِ كُلّه .
ويُسْتَعْمل *!الشَّوَى في كلِّ ما أَخْطَأ غَرضاً وإن لم يكنْ له مَقْتَلٌ ولا شَوىً ؛ ومنه قولُ عَمْروِ ذي الكَلْب :
فَقُلْتُ : خُذْهَا لا *!شَوىً ولا شَرَمْ *!والشَّوَى : الخَطَأُ والبَقِيَّةُ والإِبْقاءُ .
*!والشِّواةُ : القطْعَةُ من الشّواءِ ؛

وأَنْشَدَ أَبو عَمْرو :
وانْصِبْ لنا الدَّهْماءَ طَاهِي وعَجِّلَنْ
لنا *!بشِواةٍ مُرْمَعِلَ ذُؤُوبُها

##### Türkçe

: (**شَوَى اللَّحْمَ**) onu (**يَشْوِيه**) (**شَيّاً**; böylece **فاشْتَوَى** ve **وانْشَوَى**) ; **المُحكم**’de olduğu gibi.
Ve el-Cevherî dedi: Denir ki: **انْشَوَى اللحْمُ**; ve **اشْتَوَى** deme; ve inşâd etti:
قد **انْشَوَى** شِوَاؤُنا المُرَعْبَلُ
فاقْتَرِبُوا إلى الغَدَاء فكُلُواومثْلُه **المِصْباح**’ta da; şöyle dedi: ve mutâvi‘de **فاشْتَوَى** denilmez, **افْتَعَل** üzere; çünkü **الافْتِعال** fâ‘ilin fiilidir.

(ve o, (**الشِّواءُ**, kesre ile)dir), ve o, mef‘ûl mânâsında fi‘âldir; **كِتابٍ**’ın **مَكْتوبٍ** mânâsında olması gibi; (ve damme) onda bir lügattir, **غُرابٍ** gibi; ve el-Kālî inşâd etti:
ويخرجُ للقَوْمِ **الشُّواءَ** يَجُرُّه
بأَقْصَى عَصَاهُ مُنْضَجاً ومُلَهْوَجَاقالَ: ve kesre daha çoktur ve daha fasîhtir.
Ve nakletti

es-Sâğânî, dammeyi el-Kisâî’den.
(ve) **الشَّوِيُّ**, (**كغَنِيَ**); İbn Sîde inşâd etti:
ومُحْسِبَةٍ قَدْ أَخْطَأَ الحَقُّ غَيْرَها
تَنَفَّسَ عَنْها حَيْنُها فَهْيَ **كالشَّوِي** (ve) **شَوَى** suyu ısıtmada kullanılabilir; denir ki: **شَوَى** (suyu) (**يَشويه**) eğer (onu ısıttıysa); İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondandır şairin sözü:
بِتْنا عَذُوباً وباتَ البَقُّ يَلْسِبُنا
**نَشْوي** القَراحَ كأنْ لا حَيَّ بالوَادِي
Yani: suyu ısıtırız da onu içeriz; çünkü ısıtılmadığı zaman soğuktan öldürür yahut eziyet eder; bu da, gıda olmaksızın içildiği zaman olur.

(**وشَوَّاهُم تَشْوِيَةً وأَشْواهُم: أَعْطاهُم لَحْماً**) taze (ondan (**يَشْوُونَ منه**)); Ebû Zeyd’den.
Ve başkası dedi: Onlara **شِواءً** yedirdi.
(Et’ten kesilen şey: (**شُوايَةٌ**, damme ile);) ve denildi ki: o, kasabın koyunun uçlarından kestiği şeydir.
(**وأَشْوَى القَمْحُ: أَفْرَكَ وصَلَحَ أَنْ يُشْوَى**); İbn Sîde’den.

(ve) mecazdandır: (**الشَّوَى**), **النَّوَى** gibi: (kolay iş) değersiz; ve ondandır: bütün bunlar, dinim selâmette kaldıkça **شَوىً**dır.
İbnü’l-Esîr dedi: o, **الشّوى الأَطْراف**tandır; ve ondandır Mücâhid hadisi: (oruçluya isabet eden her şey, gıybet hariç, **شَوًي**dir); yani ona isabet eden her şey orucunu bozmaz; gıybet hariç, çünkü onu bozar; o, onun için öldürücü yer gibidir; **والشَّوَى** ise öldürücü yer olmayan şeydir.

(ve) mecazdandır: ona **الشَّوَى**dan verdi; ve o, (malın döküntüsü) develer ve koyunlar ve onların küçükleridir; şair dedi:
أَكَلْنا الشَّوى حتَّى إذا لم نَدَعْ **شَوىً**
أَشَرْنا إلى خَيراتِها بالأَصابِعِ (ve) **الشَّوَى**: (iki el ve iki ayak).

(ve) denildi ki: (uçların) topluluğu.
(ve) **الشَّوَى**: (insanlardan başın kafatası)dır; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; onun bir tanesi **شَواةٌ**dur.
(ve) (öldürücü yer olmayan) her şey: o, **شَوىً**dır.
Ve **الصِّحاح**’ta: atın **شَوَى**sı: ayaklarıdır; çünkü denir ki: **عَبْلُ الشَّوَى**; ve bu baş için olmaz; çünkü onlar atları iki yanağın inceliği ve yüzün asâletiyle vasfettiler; o da onun inceliğidir.

(**وأَشْواهُ**) okçu: (onun **شَواهُ**sını vurdu), yani uçları, (öldürücü yerini değil); isim **الشَّوَى**dır; ve el-Cevherî, Hâlid b. Zuheyr için inşâd etti:
فإنَّ من القَوْل التي لا شَوَى لها
إذا زَلَّ عن ظَهْرِ اللسانِ انْفلاتُها
Der ki: sözden öyle bir kelime vardır ki **تُشْوِي** etmez fakat öldürür; (**كشَوَّاهُ**) **تَشْويَةً**; nüshalarda böyle; doğrusu tahfîf iledir; **التَّكملة**’de olduğu gibi.
Ve **النِّهايَة**’de: **شويْته**: **شَواتَهُ**nu vurdum.

(**والمُشْوَى**, **كالمُهْدَى**: taşın ıskaladığı) yılandandır; o hâlde o diridir; ve ondandır şairin sözü:
كأَنَّ لَدَى مَيْسُورها متْنَ حَيَّةٍ
تحَرَّكَ **مُشْواهَا** ومَاتَ ضَرِيبُها
Yerde olup da hareket etmeyen şeyi, ondan taşın isabet ettiği şeye benzetti; o ise ölüdür.

(**والشِوايَةُ**, üç hareke ile: helâk olmuş bir kavmin yahut bir malın kalıntısı).
Ve **التَّهْذيب**’de: **الشُّوايَةُ** maldan kalıntıdır; yahut helâk olmuş kavim; (**كالشَّوِيَّةِ**), **كغَنِيَّةٍ**; bu el-Cevherî’dendir; (çoğulu **شَوَايَا**); onlar helâk olmuş bir kavmin kalıntılarıdır; ve inşâd etti:
فهمْ شَرُّ **الشَّوايا** من ثمُودٍ
وعَوْفٌ شَرُّ مُنْتَعِلٍ وحافي (ve) **الشُّوايَةُ** (develerden ve koyunlardan: kötüsü) ve döküntüsüdür.
İbn Sîde onu kesre ve fetha ile ضبط etti.
(ve) **الشُّوايَةُ** (ekmekten: çörek)tir.
Ve **الصِّحاح** ve **المُحكم**’de: **شُوايَةُ الخُبْز**: çörektir.
(**والشَّوِيُّ**), **كغَنِيَ**, (ve **الشِّيَةُ**, **كعِدَةٍ**: koyun)dur; İbnü’l-A‘râbî’den; tekili, erkek ve dişi için **شاةٌ**dır.
İbnü’l-Esîr dedi: **الشَّوِيُّ** koyun için cem‘ ismidir yahut onun cem‘idir; **كَلِيبٍ** ve **مَعِيرٍ** gibi; ve ondandır İbn Ömer hadisi: (benim **وللشَّوِيِّ** ile ne işim var).
Ve er-Râgıb dedi: koyunun aslı **شاهَةٌ**dır; onların **شِياهٌ** ve **شُوَيْهة** demelerinin delâletiyle; ve bir yerde zikredilmiştir.

(**والشَّاوِيُّ**: onun sahibi), yani koyunun sahibi; ve el-Cevherî, Mübeşşir b. Hüzeyl eş-Şemhî için inşâd etti:
لا يَنْفَعُ **الشاوِيَّ** فيها شَاتُه
ولا حِمارَاهُ ولا عَلاته
Ve denir ki: falan kişi akşam yemeği yedi (ve **أَشْوَى**): yani (akşam yemeğinden bir kalıntı bıraktı); el-Cevherî onu nakletti.
Ve **الأساس**’ta: ondan **شَوىً** bıraktı; ve o mecazdır.
(ve) **أَشْوَى**: (malın döküntüsünü edindi).
(ve) **أَشْوَى** (kavmi: onlara **شِواءً** yedirdi; **كشَوَّاهُم** **تَشْوِيَةً**).
(ve) **أَشْوَى** (hurma dalı): eğer (kurumaktan sarardıysa), sanki ona bir şey isabet etmiş gibi.
(**وسَعَفَةٌ شاوِيَّةٌ**); yâ’nın şeddelenmesiyle: yani (kuru); fâ‘ile, mef‘ûle mânâsındadır.
(ve) o, (aptal **شَييٌّ**)dir; el-Kisâî’den; (ve) **عَوِيٌّ** (**شَوِيٌّ**), mu‘âkabe üzere, (itbâ‘).
(ve onu aciz bırakan şey ve) onu (**أَشْياهُ**) eden şey, (ve) onu aciz bırakan şey (**وأَشْواهُ**); ve **العَيِّ** ile **الشَّيِّ** ile geldi:

Bütün bunlar itbâ‘dır.
İbn Sîde dedi: **شَيَ**’in vâv’ı, onun yâ’sına idğam edilmiştir.
(**والشَّاةُ**: kadın), onunla ondan kinaye edilir; ondan **النَّعْجةِ** ile kinaye edildiği gibi; ‘Antere dedi:
يا **شاةَ** ما قَنَصٍ لمن حَلّت له
حَرُمتْ علي ولَيتَها لم تَحْرُم
Böylece onu müennes yaptı.
(ve) **الشَّاةُ**: (küçük yıldızlar)dır; **القُرْحَةِ** ile **الجَدْي** arasında.
(ve) **الشَّاةُ**: (yaban öküzü; erkeğe mahsus)tur; dişiye denmez.
(**والشَّيُّ**: ع) **الجَمْهرة** ve **التَّكْملة**’de zikredildi; ancak lamsızdır.
(**والشَّيَّانُ**: **دَمُ الأَخَوَيْنِ**).
El-Cevherî dedi: ve o **فَعْلانُ**dur.
(ve) ayrıca: (uzak görüşlü); el-Cevherî onu nakletti. Ayrıca.
(**والشَّوشَاءُ**); ve **الصِّحاح**’ta **الشَّوشَاةُ**, **كمَوْماةٍ**: (hızlı deve)dir.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**اشْتَوَى اللّحْم**: **شَواهُ** gibidir ve onu edindi; **وأَشْواهُ** onda bir lügattir; **المِصْباح**’ta olduğu gibi.
**وشَوَّاهُ لَحْماً**: onu ona verdi.
**والشُّوايَةُ**, damme ile: büyükten küçük şey; el-Cevherî onu nakletti: ve avam onu, elifi hazfederek söyler.
**والشَّواةُ**: başın derisi; cem‘i **شَوىً**; ve ondandır Yüce Allah’ın sözü: ﴿نَزَّاعَة **للشَّوَى**﴾.
Ve denir ki: **الشَّواةُ** bütün derinin dışıdır.
**الشَّوَى**, hedefi ıskalayan her şeyde kullanılır; öldürücü yeri ve **شَوىً**sı olmasa bile; ve ondandır ‘Amr Zî’l-Kelb’in sözü:
فَقُلْتُ: خُذْهَا لا **شَوىً** ولا شَرَمْ **والشَّوَى**: hata, kalıntı ve bırakmadır.
**والشِّواةُ**: şivâdan parça.

Ve Ebû Amr inşâd etti:

Ve bizim için **الدَّهْماءَ**’yı dik; **طَاهِي** (olarak) ve acele et;
bizim için, **بشِواةٍ** ile—**مُرْمَعِلَ** (olan) **ذُؤُوبُها**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: شوى

شَوَى اللَّحْمَ
1 شَوَى اللَّحْمَ ذ , (aor. شَوِىَ , TA,) inf. n. شَىٌّ, (S, MA, Msb, K,) He roasted, broiled, or fried, the flesh-meat; (MA, KL, * PS;) and ↓ اشواهُ signifies the same; as also ↓ اشتواهُ; (Msb, TA;) or this last, (TA,) or اشتوى [alone], (S, MA,) signifies he prepared, or prepared for himself, (S, MA, * TA,) شِوَآء, (S, TA, *) or roasted, broiled, or fried, flesh-meat. (MA.) ― -b2- And شَوَى المَآءَ, (IAar, K,) aor. as above, (TA,) He heated the water. (IAar, K.) ― -b3- [And accord. to Freytag, شَوَى signifies also He cut off from (من) roasted flesh-meat: but for this he has named no authority.] -A2- See also 4.

2 شَوَّىَ see 4. ― -b2- Also شوّاهُ لَحْمًا He gave him flesh-meat [app. in an unrestricted sense]. (TA.)

يُشَاوِى
3 يُشَاوِى ذ , for يُشَائِى: see 3 in art. شأو.

اشوى اللَّحْمَ
4 اشوى اللَّحْمَ ذ : see 1. ― -b2- أَشْوَاهُمْ; (S, Msb, K;) and ↓ شَوَّاهُمْ, inf. n. تَشْوِيَةٌ; (K;) He fed them with شِوَآء [i. e. roasted, or broiled, or fried, flesh-meat]. (S, Msb, K.) And (both verbs with their complements) He gave them flesh-meat that they might roast, or broil, or fry, thereof. (AZ, K.) -A2- And اشوى (tropical:) He left a portion remaining of his supper: (S, K, TA:) or he left some roasted, or broiled, or fried, flesh-meat of his supper. (A, TA.) ― -b2- And اشوى القَمْحُ The wheat became fit to be rubbed with the hands and to be roasted. (ISd, K.) ― -b3- And اشوى السَّعَفُ (assumed tropical:) The palmbranches became yellow on the occasion of their drying up; (K, TA;) as though a roasting affected them. (TA.) -A3- Also He got, or acquired, the worse, or viler, sort of cattle. (K.) -A4- اشواهُ said of a shooter or caster, He hit (S, * Msb, * K) his شَوَى, (K,) i. e. [one or more of his] extremities, (TA,) not a [vital] place where a wound would occasion death; (S, Msb, K;) and so ↓ شَوَاهُ, as in the Tekmileh: in the K, erroneously, شوّاهُ. (TA.) ― -b2- [Hence, He missed it, i. e. the object of his aim. See مُشْوًى: and see also Ham p. 91.] ― -b3- [Hence, also, app.,] Hr says that اشوى is allowable in the sense of أَسْقَطَ (assumed tropical:) [He dropped, left out, omitted, &c., anything]; like أَسْوَى [q. v.]. (TA in art. سوى.) -A5- In the saying مَا أَعْيَاهُ وَأَشْيَاهُ (S, K, [in some copies of the K وَمَا أَشْيَاهُ,]) and so in ما اعياه وَأَشْوَاهُ, (S, * K, * TA,) the latter verb is an imitative sequent to the former [added only for the purpose of corroboration]. (S, K, TA.)

انشوى اللَّحْمُ
7 انشوى اللَّحْمُ ذ The flesh-meat became roasted, broiled, or fried; (MA;) quasi-pass. of شَوَى اللَّحْمَ; (S, * M, Msb, K;) as also * اشتوى; (M, K;) [or] the latter in this sense is not allowable. (S, Msb.)

8 اـِشْتَوَىَ see 1. ― -b2- [Hence,] اِشْتَوَيْتُهَا, referring to a she-camel, (assumed tropical:) I journeyed upon her until the heat of the middays of summer emaciated her and she became as though she were burnt. (Ham p. 783.) -A2- See also 7.

شَاةٌ
شَاةٌ ذ : see what next follows: and see more in art. شوه.

شِيَةٌ
شِيَةٌ ذ i. q. شَآءٌ [q. v. in art. شوه]; as also ↓ شَوِىٌّ; (IAar, K;) the latter is like غَنِىٌّ, [الشَّوٰى in the CK as syn. with الشّاءُ being a mistranscription,] and is said by IAth to be a quasi-pl. n., or [what lexicographers term] a pl., of ↓ شَاةٌ [n. un. of شَآءٌ]. (TA.)

شِىٌّ
شِىٌّ ذ is originally شِوْىٌ. (ISd, TA.) One says, جَآءَ بِالعِىِّ وَالشِّىِّ, (S, K,) using the latter noun as an imitative sequent to the former [for the purpose of corroboration: see art. عى]. (TA.)

شَوًى
شَوًى ذ is pl. of شَوَاةٌ: [or rather the former is a coll. gen. n. of which the latter is the n. un.:] the latter signifies The skin of the head: (S, TA:) so [accord. to some] in the Kur lxx. 16: (TA:) or the exterior of the skin of the head, in which grows the hair: (Aboo-Safwلn, TA in art. بشر:) and some say, the exterior of all, or of any part, of the skin: (TA in the present art.:) and the former signifies the arms or hands and the legs or feet, or the fore and hind legs, (S, K,) and (K) the extremities (Msb, K) collectively, (K,) and the head of a human being, (S,) or the قِحْف of the head [i. e. the bone above the brain, or a separate portion of the skull, or a distinct bone of the skull], (K,) but of a horse the legs, not the head, because one says عَبْلُ الشَّوَى [i. e. thick in the legs], for this cannot relate to the head of the horse, (S,) and any part that is not a [vital] place [i. e.] where a wound causes death (S, Msb, K) such [for instance] as the legs. (Msb.) ثَالِبَةُ الشَّوَى means A woman having cracked, or chapped, feet. (S and K in art. ثلب.) ― -b2- It is also a subst. [app. meaning a quasi-inf. n.] from أَشْوَاهُ [q. v.] as said of a shooter or caster: (TA:) [and hence] the saying (S, TA) of the Hudhalee, (S, [accord. to the TA, Khلlid Ibn-Zuheyr,])
فَاـِنَّ مِنَ القَوْلِ الَّتِى لَا شَوَى لَهَا
اـِذَا زَلَّ ظَهْرِ اللِّسَانِ انْفِلَاتُهُ
means (assumed tropical:) [And, or for] verily of speech is that sentence (كَلِمَة, a word understood,) which does not hit a place where a wound will not occasion death, [i. e. which does not miss its object, when its escaping from the upper surface of the tongue is quick,] but which kills. (S, TA.) And شَوًى is used [app. in like manner, as a quasi-inf. n.,] in the case of anything that has missed an object of aim, though there be to it [really] no place where a wound would occasion death nor anything that is [properly] termed شَوًى [as meaning a place where a wound will not occasion death]. (TA.) And [hence] it signifies (assumed tropical:) A mistake; syn. خَطَأٌ. (TA.) ― -b3- Also (tropical:) A thing, (S,) or an affair, (K,) that is paltry, mean, despicable, or of no account or weight or worth: (S, K, * TA:) in this sense, from the same word as signifying the “ extremities ” [of an animal]. (IAth, TA.) Hence, in a trad. of Mujلhid, كُلُّ مَا أَصَابَ الصَّائِمَ شَوًى اـِلَّا الغَيْبَةَ (tropical:) [Everything that befalls the faster is a matter of no account, except absence of mind]; i. e. nothing that befalls the faster annuls his fast except الغيبة, for this does annul it. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) The worse, or viler, sort of cattle, (S, K, TA,) of camels, and of sheep or goats; and the small, or young, thereof. (TA.) [See also شُوَايَةٌ.] ― -b5- And (assumed tropical:) A remainder, or remaining portion. (TA.) [See, again, شُوَايَةٌ.] ― -b6- Also i. q. اـِبْقَآءٌ (assumed tropical:) [The making, or causing, or suffering, to remain; or, perhaps, to continue in life, and if it mean thus, it may be from the same word in a sense expl. above, for the animal that one hits in a part that is not vital is suffered to continue in life]. (TA.)

شُوَآءٌ
شُوَآءٌ ذ : see what next follows.

شِوَآءٌ
شِوَآءٌ ذ Roasted, broiled, or fried, flesh-meat; (S, * MA, Msb, K, * KL;) as also ↓ شُوَآءٌ; (Ks, Sgh, K;) but the former is more usual and more chaste: (TA:) a subst. from شَوَى اللَّحْمَ: and ↓ شِوَآءَةٌ [as its n. un.] signifies a piece thereof. (S.)

شَوِىٌّ
شَوِىٌّ ذ (K) and ↓ مَشْوِىٌّ (Msb) [Roasted, broiled, or fried], the latter originally مَشْوُوىٌ. (Msb.) [In the K the former is said to be like شِوَآءٌ; but it has the signification of the latter, i. e., of a pass. part. n.] -A2- See also شِيَةٌ. -A3- Ks says, (S,) in the phrase عَيِىٌّ شَيِىٌّ, and so in عَيِىٌّ شَوِىٌّ, (S, K,) some say (S) the latter word is an imitative sequent to the former [i. e. a corroborative: see art. عى]. (S, K.)

شِوَآءَةٌ
شِوَآءَةٌ ذ : see شِوَآءٌ.

شَوِيَّةٌ
شَوِيَّةٌ ذ : see the next paragraph.

شَوَايَةٌ
شَوَايَةٌ ذ : see the next paragraph.

شُوَايَةٌ
شُوَايَةٌ ذ What is cut off from, or of, flesh-meat: (K, TA:) or what the slaughterer cuts off from, or of, the extremities of a sheep or goat. (TA.) ― -b2- A small thing [or portion] of that which is large; as a piece, or detached portion, of a sheep, or goat: one says, مَا بَقِىَ مِنَ الشَّاةِ اـِلَّا شُوَايَةٌ [There remained not of the sheep, or goat, save a piece]. (S.) ― -b3- Also, (S, K,) and ↓ شِوَايَةٌ and ↓ شَوَايَةٌ, (K,) A قُرْص [or round cake, or small round cake,] of bread. (S, K.) ― -b4- And, all the three, A remaining portion of people, or of cattle, that have perished; as also ↓ شَوِيَّةٌ; (K;) or this last, a remaining portion of people that have perished: (S:) pl. (of the last, S) شَوَايَا. (S, K.) [See also شَوًى.] ― -b5- And (tropical:) The bad, or vile, sort, (K, TA,) or worse, or viler, sort, (TA,) of camels, and of sheep, or goats: (K, TA:) in this sense written by ISd with kesr and with fet-h. (TA.) [See, again, شَوًى.] ― -b6- [And accord. to Freytag, شواية الرضف (i. e. شوايةُ الرَّضْفِ) is expl. by Meyd as meaning Cooked milk cast upon a hot stone, so that only a small portion remains.]

شِوَايَةٌ
شِوَايَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَوَّآءٌ
شَوَّآءٌ ذ A seller of roasted, broiled, or fried, flesh-meat. (KL.)

شَيَّانُ
شَيَّانُ ذ [mentioned in this art. as though originally شَوْيَانُ] i. q. دَمُ الأَخَوَيْنِ [The red, resinous, inspissated juice called dragon's blood: see art. دمو]. (S. K.) -A2- And Far-seeing. (S, K.)

شَاوِىٌّ
شَاوِىٌّ ذ A possessor of شَآء [meaning sheep or goats or both]. (S, K. [In the CK without teshdeed. Mentioned also in art. شوه, q. v.]) -A2- سَعَفَةٌ شَاوِيَّةٌ (with teshdeed to the ى, TA, [but in the CK without teshdeed,]) (assumed tropical:) A palm-branch that has become yellow in drying up. (K. [See 4.])

شَوْشَاةٌ
شَوْشَاةٌ ذ , (S, K, [in some copies of the K شَوْشَآءٌ, but]) like مَوْمَاةٌ, (S,) A swift she-camel. (S, K.)

أَشَاوَى
أَشَاوَى ذ a pl. pl. of شَىْءٌ, q. v.

مُشْوًى
مُشْوًى ذ , like مُهْدًى, (K, TA, [in the CK, مَشْوِىّ, like مَهْدِىّ, erroneously, as is proved by a verse cited as an ex. in the TA, pass. part. n. of 4,]) applied to a portion of a living serpent, (TA,) That has been missed by the stone [cast at it]. (K, TA.)

مِشْوًى
مِشْوًى ذ (K in art. صول) A frying-pan. (TK in that art.)

مَشْوِىٌّ
مَشْوِىٌّ ذ : see شَوِىٌّ.

مُشْتَوًى
مُشْتَوًى ذ [A place of roasting, broiling, or frying, flesh-meat]. (S in art. طبخ.)

##### Türkçe

**شَوَى اللَّحْمَ**
1 **شَوَى اللَّحْمَ** ذ , (muzâri‘ **شَوِىَ** , TA,) mastar ismi **شَىٌّ**, (S, MA, Msb, K,) O, eti kızarttı, ızgara etti veya yağda kızarttı; (MA, KL, * PS;) ve ↓ **اشواهُ** aynı mânâya gelir; yine ↓ **اشتواهُ** da; (Msb, TA;) yahut bu sonuncusu, (TA,) veya **اشتوى** [tek başına], (S, MA,) o, hazırladı, yahut kendisi için hazırladı, (S, MA, * TA,) **شِوَآء**, (S, TA, *) yahut eti kızarttı, ızgara etti veya yağda kızarttı. (MA.) ― -b2- Ve **شَوَى المَآءَ**, (IAar, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) o, suyu ısıttı. (IAar, K.) ― -b3- [Ve Freytag’a göre, **شَوَى** ayrıca “kızartılmış etten (من) kesti” mânâsına da gelir: fakat bunun için hiçbir kaynak zikretmemiştir.] -A2- 4’e de bak.

2 **شَوَّىَ** 4’e bak. ― -b2- Yine **شوّاهُ لَحْمًا** O, ona et verdi [görünüşe göre kayıtlanmamış bir mânâda]. (TA.)

**يُشَاوِى**
3 **يُشَاوِى** ذ , **يُشَائِى** yerine: **شأو** maddesinde 3’e bak.

**اشوى اللَّحْمَ**
4 **اشوى اللَّحْمَ** ذ : 1’e bak. ― -b2- **أَشْوَاهُمْ**; (S, Msb, K;) ve ↓ **شَوَّاهُمْ**, mastar ismi **تَشْوِيَةٌ**; (K;) O, onları **شِوَآء** ile [yani kızartılmış, ızgara edilmiş veya yağda kızartılmış et ile] doyurdu. (S, Msb, K.) Ve (iki fiil de mef‘ulleriyle birlikte) O, onlara, ondan kızartsınlar, ızgara etsinler veya yağda kızartsınlar diye et verdi. (AZ, K.) -A2- Ve **اشوى** (mecazen:) O, akşam yemeğinden bir payı artmış bıraktı: (S, K, TA:) yahut o, akşam yemeğinden kızartılmış, ızgara edilmiş veya yağda kızartılmış etten bir miktar bıraktı. (A, TA.) ― -b2- Ve **اشوى القَمْحُ** Buğday, elle ovulmaya ve kızartılmaya elverişli hâle geldi. (ISd, K.) ― -b3- Ve **اشوى السَّعَفُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Hurma dalları, kurumaları sırasında sarardı; (K, TA;) sanki kızartma onları etkilemiş gibi. (TA.) -A3- Yine: O, hayvanların daha kötü, yahut daha bayağı türünü elde etti, yahut edindi. (K.) -A4- **اشواهُ** bir atıcı yahut fırlatıcı hakkında söylenir: O, (S, * Msb, * K) onun **شَوَى**’sını, (K,) yani [bir veya birkaç] uzvunu, (TA,) ölüm meydana getirecek [hayatî] bir yeri değil; (S, Msb, K;) ve Tekmileh’te olduğu üzere ↓ **شَوَاهُ** da böyledir: K’da yanlış olarak **شوّاهُ**. (TA.) ― -b2- [Bundan: O, onu, yani hedefini ıskaladı. **مُشْوًى**’ya bak; ayrıca Ham s. 91’e de bak.] ― -b3- [Bundan ayrıca, görünüşe göre,] Hr der ki: **اشوى**’nun **أَسْقَطَ** mânâsında (mecaz olduğu varsayılarak:) [O, düşürdü, çıkardı, hazfetti, vb. herhangi bir şeyi] kullanılması câizdir; **أَسْوَى** gibi [ona bak]. (TA, **سوى** maddesinde.) -A5- **مَا أَعْيَاهُ وَأَشْيَاهُ** sözünde (S, K, [K’nın bazı nüshalarında **وَمَا أَشْيَاهُ**]) ve yine **ما اعياه وَأَشْوَاهُ**’da, (S, * K, * TA,) ikinci fiil, birincinin taklîdî ardılıdır [yalnızca pekiştirme maksadıyla eklenmiştir]. (S, K, TA.)

**انشوى اللَّحْمُ**
7 **انشوى اللَّحْمُ** ذ Et kızarmış, ızgara edilmiş veya yağda kızartılmış oldu; (MA;) **شَوَى اللَّحْمَ**’ın sanki meçhulü; (S, * M, Msb, K;) yine * **اشتوى** da; (M, K;) [yahut] bu mânâda sonuncusu câiz değildir. (S, Msb.)

8 **اـِشْتَوَىَ** 1’e bak. ― -b2- [Bundan:] **اِشْتَوَيْتُهَا**, bir dişi deveye nispetle, (mecaz olduğu varsayılarak:) Yazın öğle vakitlerinin sıcağı onu zayıflatıncaya ve sanki yanmış gibi oluncaya kadar onun üzerinde yolculuk ettim. (Ham s. 783.) -A2- 7’ye de bak.

**شَاةٌ**
**شَاةٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak: ve daha fazlası için **شوه** maddesine bak.

**شِيَةٌ**
**شِيَةٌ** ذ **شَآءٌ** ile aynı mânâdadır [**شوه** maddesinde ona bak]; yine ↓ **شَوِىٌّ** de; (IAar, K;) bu sonuncusu **غَنِىٌّ** gibidir, [CK’de **الشَّوٰى**’nın **الشّاءُ** ile eşanlamlı olarak gelmesi bir yanlış yazımdır,] ve IAth tarafından, ↓ **شَاةٌ**’nin ( **شَآءٌ**’ın tekil birimi) sanki çoğul isim, yahut [lugatçıların terimiyle] bir çoğul olduğu söylenir. (TA.)

**شِىٌّ**
**شِىٌّ** ذ aslında **شِوْىٌ**’dür. (ISd, TA.) Şöyle denir: **جَآءَ بِالعِىِّ وَالشِّىِّ**, (S, K,) ikinci ismi birincinin taklîdî ardılı olarak kullanarak [pekiştirme maksadıyla: **عى** maddesine bak]. (TA.)

**شَوًى**
**شَوًى** ذ **شَوَاةٌ**’nin çoğuludur: [yahut daha doğrusu birincisi, ikincisinin tekil birimi olduğu cins topluluk ismidir:] ikincisi “başın derisi” demektir: (S, TA:) böylece [bazılarına göre] Kur’ân lxx. 16’da: (TA:) yahut baş derisinin dış yüzü; onda saç biter: (Aboo-Safwلn, TA, **بشر** maddesinde:) ve bazıları der ki: derinin tamamının, yahut herhangi bir kısmının dış yüzü: (TA, bu maddede:) ve birincisi, kollar yahut eller ve bacaklar yahut ayaklar, yahut ön ve arka bacaklar demektir, (S, K,) ve (K) topluca (Msb, K) uzuv uçları, (K,) ve insanın başı, (S,) yahut başın **قِحْف**’ı [yani beynin üstündeki kemik, yahut kafatasının ayrı bir parçası, yahut kafatasının müstakil bir kemiği], (K,) fakat at için bacaklardır, baş değildir; çünkü **عَبْلُ الشَّوَى** [yani bacaklarda kalın] denir; bu, atın başına nispet edilemez, (S,) ve ölüm doğuran [hayatî] bir yer olmayan herhangi bir parça (S, Msb, K) — meselâ bacaklar gibi. (Msb.) **ثَالِبَةُ الشَّوَى** “ayakları çatlamış yahut yarılmış bir kadın” demektir. (S ve K, **ثلب** maddesinde.) ― -b2- Yine, bir atıcı yahut fırlatıcı hakkında söylenen **أَشْوَاهُ**’dan (ona bak) bir isimdir [görünüşe göre sanki mastar ismi]: (TA:) [ve bundan] Huzelî’nin (S, TA) sözü (S, [TA’ya göre Khلlid Ibn-Zuheyr,])
فَاـِنَّ مِنَ القَوْلِ الَّتِى لَا شَوَى لَهَا
اـِذَا زَلَّ ظَهْرِ اللِّسَانِ انْفِلَاتُهُ
(mecaz olduğu varsayılarak:) “Şüphesiz sözden öyle bir cümle (anlaşılan kelime **كَلِمَة**) vardır ki onun için **شَوَى** yoktur; dilin üst yüzünden kayıp çıkması hızlı olduğunda” demektir; [yani ölüm doğurmayacak bir yeri vurmaz, yani hedefini ıskalamaz;] bilakis öldürür. (S, TA.) Ve **شَوًى**, hedefi ıskalamış olan herhangi bir şey hakkında [görünüşe göre benzer şekilde, sanki mastar ismi olarak] kullanılır; her ne kadar onda [gerçekte] ölüm doğurmayacak bir yer de, [aslen] **شَوًى** diye adlandırılan bir şey de bulunmasa bile. (TA.) Ve [bundan] (mecaz olduğu varsayılarak:) “bir hata” mânâsına gelir; eşanlamlısı **خَطَأٌ**. (TA.) ― -b3- Yine (mecazen:) değersiz, aşağı, hakir, yahut hesaba katılmayacak veya ağırlığı yahut kıymeti olmayan bir şey, (S,) yahut bir iş. (K,) (S, K, * TA:) bu mânâda, hayvanın “uzuv uçları” mânâsındaki aynı kelimeden. (IAth, TA.) Bundan, Mücâhid rivayetinde: **كُلُّ مَا أَصَابَ الصَّائِمَ شَوًى اـِلَّا الغَيْبَةَ** (mecazen:) [“Oruçluya isabet eden her şey değersizdir, ancak **الغَيْبَةَ** hariç”]; yani oruçluya isabet eden hiçbir şey orucunu bozmaz; yalnız **الغيبة** bozar. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) develerden ve koyun yahut keçilerden hayvanların daha kötü, yahut daha bayağı türü, (S, K, TA,) ve onların küçükleri yahut yavruları. (TA.) [**شُوَايَةٌ**’ye de bak.] ― -b5- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) bir artık, yahut kalan pay. (TA.) [Yine **شُوَايَةٌ**’ye bak.] ― -b6- Yine **اـِبْقَآءٌ** ile aynı mânâdadır (mecaz olduğu varsayılarak:) [bırakma, kalmasına sebep olma, yahut kalmasına izin verme; yahut belki hayatta bırakma; ve eğer böyle mânâya geliyorsa, yukarıda açıklanan bir mânâdaki aynı kelimeden olabilir; zira hayatî olmayan bir yerinden vurulan hayvanın hayatta kalmasına izin verilir]. (TA.)

**شُوَآءٌ**
**شُوَآءٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

**شِوَآءٌ**
**شِوَآءٌ** ذ Kızartılmış, ızgara edilmiş veya yağda kızartılmış et; (S, * MA, Msb, K, * KL;) yine ↓ **شُوَآءٌ** da; (Ks, Sgh, K;) fakat birincisi daha yaygın ve daha fasîhtir: (TA:) **شَوَى اللَّحْمَ**’dan bir isimdir: ve ↓ **شِوَآءَةٌ** [onun tekil birimi olarak] ondan bir parça demektir. (S.)

**شَوِىٌّ**
**شَوِىٌّ** ذ (K) ve ↓ **مَشْوِىٌّ** (Msb) [kızartılmış, ızgara edilmiş veya yağda kızartılmış], ikincisi aslında **مَشْوُوىٌ**’dür. (Msb.) [K’da birincinin **شِوَآءٌ** gibi olduğu söylenir; fakat onun mânâsı ikincininki, yani mef‘ûl ismidir.] -A2- **شِيَةٌ**’ye de bak. -A3- Ks der ki, (S,) **عَيِىٌّ شَيِىٌّ** terkibinde, ve yine **عَيِىٌّ شَوِىٌّ**’de, (S, K,) bazıları der ki (S) ikinci kelime birincinin taklîdî ardılıdır [yani pekiştiricidir: **عى** maddesine bak]. (S, K.)

**شِوَآءَةٌ**
**شِوَآءَةٌ** ذ : **شِوَآءٌ**’a bak.

**شَوِيَّةٌ**
**شَوِيَّةٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

**شَوَايَةٌ**
**شَوَايَةٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

**شُوَايَةٌ**
**شُوَايَةٌ** ذ Etten kesilip ayrılan şey: (K, TA:) yahut kasabın koyun yahut keçinin uzuv uçlarından kesip ayırdığı şey. (TA.) ― -b2- Büyük olan şeyden küçük bir şey [yahut pay]; koyun yahut keçiden bir parça yahut koparılmış bir kısım gibi: şöyle denir, **مَا بَقِىَ مِنَ الشَّاةِ اـِلَّا شُوَايَةٌ** [“Koyundan yahut keçiden bir parça dışında bir şey kalmadı”]. (S.) ― -b3- Yine, (S, K,) ve ↓ **شِوَايَةٌ** ve ↓ **شَوَايَةٌ**, (K,) ekmeğin bir **قُرْص**’u [yahut yuvarlak ekmek, yahut küçük yuvarlak ekmek]. (S, K.) ― -b4- Ve üçünün hepsi: helâk olmuş insanlardan yahut hayvanlardan kalan bir artık; yine ↓ **شَوِيَّةٌ** de; (K;) yahut bu sonuncusu, helâk olmuş insanlardan kalan bir artık: (S:) (sonuncunun çoğulu, S) **شَوَايَا**. (S, K.) [**شَوًى**’ye de bak.] ― -b5- Ve (mecazen:) develerin ve koyunların yahut keçilerin kötü yahut bayağı türü, (K, TA,) yahut daha kötü yahut daha bayağı türü: (K, TA:) bu mânâda ISd tarafından kesre ile ve fetha ile yazılmıştır. (TA.) [Yine **شَوًى**’ye bak.] ― -b6- [Ve Freytag’a göre, **شواية الرضف** (yani **شوايةُ الرَّضْفِ**) Meyd tarafından “sıcak taş üzerine dökülmüş pişmiş süt; öyle ki yalnız küçük bir pay kalır” diye açıklanır.]

**شِوَايَةٌ**
**شِوَايَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**شَوَّآءٌ**
**شَوَّآءٌ** ذ Kızartılmış, ızgara edilmiş veya yağda kızartılmış et satan kimse. (KL.)

**شَيَّانُ**
**شَيَّانُ** ذ [bu maddede sanki aslında **شَوْيَانُ** imiş gibi zikredilmiştir] **دَمُ الأَخَوَيْنِ** ile aynı mânâdadır [“ejderha kanı” denilen kırmızı, reçinemsi, koyulaşmış özsu: **دمو** maddesine bak]. (S. K.) -A2- Ve “uzak görüşlü”. (S, K.)

**شَاوِىٌّ**
**شَاوِىٌّ** ذ **شَآء**’ın [koyun yahut keçi yahut ikisi birden mânâsında] sahibi. (S, K. [CK’de teşdîdsiz. **شوه** maddesinde de zikredilmiştir, ona bak.]) -A2- **سَعَفَةٌ شَاوِيَّةٌ** (ى üzerinde teşdîd ile, TA, [fakat CK’de teşdîdsiz,]) (mecaz olduğu varsayılarak:) kururken sararmış bir hurma dalı. (K. [4’e bak.])

**شَوْشَاةٌ**
**شَوْشَاةٌ** ذ , (S, K, [K’nın bazı nüshalarında **شَوْشَآءٌ**, fakat]) **مَوْمَاةٌ** gibi, (S,) hızlı bir dişi deve. (S, K.)

**أَشَاوَى**
**أَشَاوَى** ذ **شَىْءٌ**’ün çoğulunun çoğuludur, ona bak.

**مُشْوًى**
**مُشْوًى** ذ , **مُهْدًى** gibi, (K, TA, [CK’de yanlış olarak **مَشْوِىّ**, **مَهْدِىّ** gibi; TA’da örnek olarak zikredilen bir beyit bunu ispat eder; 4’ün mef‘ûl ismidir,]) canlı bir yılanın bir parçasına uygulanır, (TA,) taşın [ona atılan taşın] ıskaladığı şey. (K, TA.)

**مِشْوًى**
**مِشْوًى** ذ (**صول** maddesinde K) bir kızartma tavası. (TK, o maddede.)

**مَشْوِىٌّ**
**مَشْوِىٌّ** ذ : **شَوِىٌّ**’ye bak.

**مُشْتَوًى**
**مُشْتَوًى** ذ [etin kızartıldığı, ızgara edildiği veya yağda kızartıldığı yer]. (S, **طبخ** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَوَى
شَوَى I ( n. ac. شَيّ [ 11 ] ),
a.  Roasted; grilled; broiled, fried.

شَوَّيَ
شَوَّيَ II ,
a.  see I .

b.  Fed on roast-meat; gave meat to roast to.

أَشْوَيَ
أَشْوَيَ IV ,
a.  see II (b) .

اِنْشَوَيَ
اِنْشَوَيَ VII ,
a.  Was roasted.

اِشْتَوَيَ
اِشْتَوَيَ VIII ,
a.  Was roasted.

b.  Roasted meat.

شَوًى
شَوًى [ 4 ],
a.  Scalp.

b.  Mistake.

c.  Small, paltry.

d.  Remainder.

شِوَاة
شِوَاة [ 7tA ],
a.  Slice of roast-meat.

مَشْوًى
مَشْوًى [ 20 ] ,  مِشْوَاة [ 20t ] , ( pl. مَشَاوٍ [ 44 ] ),
a.  Frying-pan; grid-iron.

شَوَايَة
شَوَايَة [ 22t ],
a.  see 24t .

شِوَآء
شِوَآء [ 23A ],
a.  Roast-meat.

شِوَايَة
شِوَايَة [ 23t ],
a.  see 24t .

شُوَآء
شُوَآء [ 24A ],
a.  see 23 .

شُوَايَة
شُوَايَة [ 24t ],
a.  Bit, scrap, morsel, piece; portion; remainder.

شَوِيّ
شَوِيّ [ 25 ],
a.  Roast; grilled; fried; broiled.

شَوِيَّة
شَوِيَّة [ 25t ],
a.  see 24t .

شَوَّآء
شَوَّآء [ 28A ],
a.  Keeper of a cookshop.

مَشْوِيّ
مَشْوِيّ [ N. P.
a.  I],  see 25 .

شَوَّا
شَوَّا
a.  see 28 .

شَوَيَّة
شَوَيَّة
a.  [ coll. ], A little.

شُوَيّ
شُوَيّ ,  شُوَيّ ,  شُوَيَّة ,  شُوَيَّة
a.  [ coll. ], Little by little, bit by bit, piece-meal.

شُيَىْء
شُيَىْء ,  شُوَيّ
a.  see under شَآء ( y ) .

##### Türkçe

**شَوَى**
**شَوَى** I ( n. ac. **شَيّ** [ 11 ] ),
a.  Kızartılmış; ızgara edilmiş; közlenmiş, tavada kızartılmış.

**شَوَّيَ**
**شَوَّيَ** II ,
a.  I’e bak.

b.  Kızarmış etle besledi; kızartmak üzere et verdi.

**أَشْوَيَ**
**أَشْوَيَ** IV ,
a.  II (b)’ye bak.

**اِنْشَوَيَ**
**اِنْشَوَيَ** VII ,
a.  Kızartıldı.

**اِشْتَوَيَ**
**اِشْتَوَيَ** VIII ,
a.  Kızartıldı.

b.  Et kızarttı.

**شَوًى**
**شَوًى** [ 4 ],
a.  Saçlı deri.

b.  Hata.

c.  Küçük, değersiz.

d.  Artık.

**شِوَاة**
**شِوَاة** [ 7tA ],
a.  Kızarmış et dilimi.

**مَشْوًى**
**مَشْوًى** [ 20 ] ,  **مِشْوَاة** [ 20t ] , ( pl. **مَشَاوٍ** [ 44 ] ),
a.  Kızartma tavası; ızgara demiri.

**شَوَايَة**
**شَوَايَة** [ 22t ],
a.  24t’ye bak.

**شِوَآء**
**شِوَآء** [ 23A ],
a.  Kızarmış et.

**شِوَايَة**
**شِوَايَة** [ 23t ],
a.  24t’ye bak.

**شُوَآء**
**شُوَآء** [ 24A ],
a.  23’e bak.

**شُوَايَة**
**شُوَايَة** [ 24t ],
a.  Parça, kırıntı, lokma, parça; pay; artık.

**شَوِيّ**
**شَوِيّ** [ 25 ],
a.  Kızartma; ızgara; tavada kızartılmış; közlenmiş.

**شَوِيَّة**
**شَوِيَّة** [ 25t ],
a.  24t’ye bak.

**شَوَّآء**
**شَوَّآء** [ 28A ],
a.  Aşçı dükkânı işletmecisi.

**مَشْوِيّ**
**مَشْوِيّ** [ N. P.
a.  I],  25’e bak.

**شَوَّا**
**شَوَّا**
a.  28’e bak.

**شَوَيَّة**
**شَوَيَّة**
a.  [ topl. ], Biraz.

**شُوَيّ**
**شُوَيّ** ,  **شُوَيّ** ,  **شُوَيَّة** ,  **شُوَيَّة**
a.  [ topl. ], Azar azar, parça parça, parça parça.

**شُيَىْء**
**شُيَىْء** ,  **شُوَيّ**
a.  **شَآء** ( y ) maddesi altında bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شوي
شَوَى - يَشْوِي - شَوَى
شَوى - يَشْوي + كائن + شيئاً (لحماً أو طعاماً أو جلداً): ينضجه بتعريضه للهب غير مباشر: يَعْرض اللحم أو النبات على النار بشكل غير مباشر، لتنتقل الحرارة عبر النقل بالهواء الساخن أو تيارات الحمل في السوائل، فيُغَيِّر من بناء وتركيب اللحم والنبات من حيث اللون والشكل والطعم
شَوى - الشَّوى: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من  " شَوَى - يَشْوِي ": الشواء: ما نضج بفعل الحرارة وتعريض اللحم أو النبات على النار بشكل غير مباشر
﴿وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه﴾: بخار الماء المغلي يأتي على الوجه فيفعل فعل النار في شواء اللحم
﴿نَزَّاعَةً لِلشَّوَى﴾: تنزع وتقلع وتسلخ  ما أنُضِجَ وشُوِيَ
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أثر النار المغير لبناء وتكوين الكائن، والترتيب بحسب درجة التغير"، وهي:
رَمَدَ - يَرْمِدُ (رَمَدَ - يَرْمُدُ)، حَرَقَ - يَحْرُقُ (حَرَقَ - يَحْرِقُ)، شَوَى - يَشْوِيْ، حَنَذ َ - يَحْنِذُ، خَبَزَ - يَخْبِزُ، سَلَقَ - يَسْلِقُ
شوى - يشوي
 	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا(29)﴾ الكهف
شوى - الشوى
 ﴿كلا إنها لظى(15) نَزَّاعَةً لِلشَّوَى(16) تدعوا من أدبر وتولى(17)وجمع فأوعى(18)﴾ المعارج
مختار الصحاح
● [شوى] ش و ى: شَوَى اللحم يشويه شَيَّاً والاسم الشِّواءُ والقطعة من ه شِواءةٌ و اشتَوَى اتخذ شواء وقد انْشَوَى اللحم ولا تقل اشتوى و أشْوَيْتُ جمع شَواةٍ وهي جلدة الرأس
الراغب
شوى
- شويت اللحم واشتويته. قال تعالى: }يشوي الوجوه{ [الكهف/29]، وقال الشاعر:
- 278 - فاشتوى ليلة ريح واجتمل
(هذا عجز بيت، وصدره:
أو نهته فأتاه رزقه
وهو للبيد في ديوانه ص 140؛ والمجمل 2/515)
والشوى: الأطراف، كاليد والرجل. يقال: رماه فأشواه، أي: أصاب شواه. قال تعالى: }نزاعة للشوى{ [المعارج/16]، ومنه قيل للأمر الهين: شوى (ومنه حديث مجاهد: كل ما أصاب الصائم شوى إلا الغيبة والكذب؛ فهي له كالمقتل؛ اللسان (شوا) )، من حيث إن الشوى ليس بمقتل. والشاة قيل: أصلها شاهة بدلالة قولهم: شياه وشويهة.
ملخص اللسان
1.     والشَّيُّ: مَصْدَرُ شَوَيْتُ، والشِّوَاءُ الاسمُ. وشَوَى اللَّحْمَ  شيّاً فانْشَوَى واشْتَوَى
2.     واشْتَوَى القَوْمُ: اتَّخَذُوا شِواءً؛
3.     شَوَّى القَوْمَ وأَشْواهُمْ أَعْطاهُمْ  لحماً طرِيّاً يَشْتَوُونَ منه،
4.     شَوَيْتُ الماءَ إِذا سَخَّنْتَه.
5.     والشَّوى: رُذالُ المالِ. ويقالُ: كلُّ شيءٍ شَوىً أَي هَيِّنٌ ما سَلِمَ لك  دينُك
6.     والشُّوايَةُ والشِّوايَةُ :البَقِية من المالِ  أَو القوم الهَلْكى. والشَّوِيَّةُ: بقيَّةُ قومٍ هَلَكوا، والجمع  شَوايا؛ وقال:  فهمْ شَرُّ الشَّوايا من ثُمودٍ،  وعَوْفٌ شَرُّ مُنْتَعِلٍ وحافِ
7.     وأَشْوى من الشيءِ: أَبقى، والاسم الشَّوى؛
لسان العرب
● - شوا: ناقةٌ شَوْشاةٌ مثلُ المَوْماةِ وشَوْشاءُ: سريعة؛ فأَما قول أَبي  الأَسود:  على ذاتِ لَوْثٍ أَو بأَهْوَجَ شَوْشَوٍ،  صَنيعٍ نبيل يَمْلأُ الرَّحْلَ كاهِلُهْ  فقد يجوز أَن يُريدَ شَوْشَويٍّ كأَحْمَر وأَحمريٍّ. قال ابن بري:  والشَّوْشاةُ المرأَة الكثيرةُ الحديث؛ قال ابن أَحمر:  لَيْسَتْ بشَوْشَاةِ الحَدِيثِ، وَلا  فُتُقٍ مُغالِبَة على الأَمْرِ  والشَّيُّ: مَصْدَرُ شَوَيْتُ، والشِّوَاءُ الاسمُ. وشَوَى اللَّحْمَ  شيّاً فانْشَوَى واشْتَوَى، قال الجوهري: ولا تَقُلِ اشْتَوَى؛ وقال:  قَدِ انْشَوَى شِوَاؤُنا المُرَعْبَلُ،  فاقْتَرِبُوا إِلى الغَداء فَكُلُوا  قال ابن بري: وأَجَازَ سيبويه أَنْ يقال شَوَيْتُ اللَّحْم فانْشَوَى  واشْتَوى؛ ومنه قول الراجز يصف كَمْأَةً جَناها:  أَجْني البِكَار الحُوَّ مِنْ أَكْمِيها،  تَمْلأُ ثِنْتاها يَدَيْ طَاهِيها،  قَادِرُها رَاضٍ ومُشْتَوِيَها  وهو الشِّواءُ والشَّويُّ؛ حكاه ثعلب؛ وأَنشد:  ومُحْسِنَةٍ قَدْ أَخْطَأَ الحَقُّ غَيْرَها،  تَنَفَّسَ عَنْها حَيْنُها فَهْيَ كالشَّوِي  وتفسير هذا البيت مذكور في ترجمة حسب، والقطْعَةُ منه شِوَاءةٌ؛ وأَنشد:  وانْصِبْ لَنا الدَّهْمَاءَ، طَاهِي، وعَجِّلَنْ  لَنا بِشِواةٍ مُرْمَعِلٍّ ذُؤُوبُها  واشْتَوَى القَوْمُ: اتَّخَذُوا شِواءً؛ وقال لبيد:  وغُلامٍ أَرْسَلَتْه أُمُّه  بأَلُوكٍ، فَبَذَلْنا ما سَأَلْ  أَو نَهَتْه فأَتَاهُ رِزْقُه،  فَاشْتَوَى لَيْلةَ رِيحٍ واجْتَمَلْ  وشَوَّاهُمْ وأَشْواهُمْ: أَطْعَمَهُم شِواءً. وأَشْواهُ لَحْماً:  أَطْعَمَه إِيَّاه. وقال أَبو زيد: شَوَّى القَوْمَ وأَشْواهُمْ أَعْطاهُمْ  لحماً طرِيّاً يَشْتَوُونَ منه، تقول: أَشْوَيْتُ أَصْحابِي إِشْواءً إِذا  أَطْعَمْتَهُم شِواءً، وكذلك شَوَّيْتُهُم تَشْوِيَةً، واشْتَوَيْنا  لحماً في حال الخُصوصِ، وحكى الكسائي عن بعضهم: الشُّواء يريدُ  الشِّوَاءَ؛ وأَنشد:  ويخْرجُ لِلْقَوْم الشُّواء يَجُرُّه،  بأَقْصَى عَصَاهُ، مُنْضَجاً أَو مُلَهْوَجَا  قال أَبو بكر: والعرب تقول نَضِجَ الشُّواءُ، بضم الشين، يريدون  الشِّواء.  والشُّوايَةُ: القِطْعةُ من اللحْمِ، وقيل: شُوايَة الشاةِ ما قَطَعَه  الجازِرُ من أَطْرافِها. والشُّوايَةُ، بالضم: الشيءُ الصغيرُ من الكبير  كالقِطْعةِ من الشَّاةِ. وتَعَشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشائِه أَي أَبْقَى  منه بِقيَّةً. ويقال: ما بَقِي من الشاةِ إِلاَّ شُوَايَةٌ. وشُوايَةُ  الخُبْز: القُرْصُ منه.  وأَشْوَى القَمْحُ: أَفْرَكَ وصلَحَ أَنْ يُشْوَى، وقد يستعمل ذلك في  تَسْخينِ الماءِ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  بِتْنا عُذُوباً، وباتَ البَقُّ يَلْسِبُنا،  نَشْوِي القَراحَ، كأَنْ لا حَيَّ في الوَادِي  نَشْوِي القَراحَ أَي نُسَخِّنُ الماءَ فنَشْرَبُهُ لأَنه إِذا لَمْ  يُسَخَّنْ قَتَل من البَرْدِ أَو آذى، وذلك إِذا شُرِبَ على غيرِ ثُفْلٍ أَو  غِذَاءٍ. ابن الأَعرابي: شَوَيْتُ الماءَ إِذا سَخَّنْتَه. وفي الحديث:  لا تَنْقُضِ الحائِضُ شَعَرَها إِذا أَصابَ الماءُ شَوَى رأْسِها أَي  جِلْدَه. والشَّواةُ: جِلْدَةُ الرأْسِ؛ وقولُ أَبي ذُؤَيْب:  على إِثْرِ أُخْرَى قَبْلَها قد أَتتْ لها  إِليكَ، فجاءتْ مُقْشَعِرّاً شَواتُها  أَراد: المَآلِكَ التي هي الرسائلُ، فاستَعار لها الشَّواةَ ولا شَواةَ  لها في الحقيقة، وإِنما الشَّوَى للحَيَوان، وقيل: هي القائمةُ، والجمع  شَوىً، وقيل: الشَّوَى اليَدانِ والرِّجْلانِ، وقيل: اليَدانِ  والرِّجْلانِ والرأْسُ من الآدِميِّينَ وكُلُّ ما ليس مَقْتَلاً. وقال بعضهم:  الشَّوَى جماعة الأَطرافِ. وشَوَى الفَرَسِ: قَوَائُمه. يُقالُ: عَبْلُ  الشَّوَى، ولا يكونُ هذا للرَّأْسِ لأَنهم وصَفُوا الخَيْلَ بأَسالَةِ  الخَدَّيْنِ وعِتْقِ الوَجْهِ، وهو رِقَّتُه؛ وقول الهذلي:  إِذا هي قامَتْ تَقْشَعِرُّ شَوَاتُها،  وتُشْرِفُ بين اللِّيتِ منها إِلى الصُّقْلِ  أَراد ظاهِرَ الجِلدِ كلّه، ويدُلُّ على ذلك قوله بين اللّيتِ منها إِلى  الصُّقْلِ أَي من أَصلِ  الأُذُنِ إِلى الخاصِرَة. ورَماهُ فأَشْواهُ أَي أَصابَ شَواهُ ولم  يُصِبْ مَقْتَلَه؛ قال الهذلي:  فإِنَّ من القَوْل التي لا شَوَى لها،  إِذ زَلَّ عن ظَهْرِ اللسانِ انْفلاتُها  يقول: إِنَّ من القَوْل كَلِمَةً لا تُشْوِي ولكنْ تَقْتُلُ، والاسمُ  منه الشَّوَى؛ قال عَمْرو ذُو الكَلْب:  فَقُلْتُ: خُذْهَا لا شَوىً ولا شَرَمْ  ثم اسْتُعْمِلَ في كُلِّ مَن أَخْطَأَ غَرَضاً، وإِن لم يكن له شَوىً  ولا مَقْتَلٌ. الفراء في قوله تعالى: كَلاَّ إِنَّها لَظَى نَزَّاعَة  للشَّوَى؛ قال: الشَّوَى اليَدَانِ والرِّجْلانِ وأَطْرافُ الأَصابع وقِحْفُ  الرَّأْسِ، وجِلْدَةُ الرَّأْسِ يقال لها شَوَاةٌ، وما كان غيرَ مَقْتَلٍ  فهو شَوىً؛ وقال الزجاج: الشَّوَى جمع الشَّوَاةِ  وهي جِلْدَةُ الرَّأْسِ؛ وأَنشد:  قَالَتْ قُتَيْلَةُ: مَا لَهُ  قَدْ جُلِّلَتْ شَيْباً شَوَاتُهْ؟  قال أَبو عبيد: أَنشدها أَبو الخطاب الأَخفش أَبا عمرو ابن العلاءِ فقال  له: صحَّفتَ، إِنما هو سراتُه أَي نواحيه، فسكت أَبو الخطَّاب الأَخْفَش  ثم قال لنا:بل هو صَحَّفَ، إِنما هو شَواتُه؛ وقوله أَنشده أَبو  العَمَيْثَل الأَعرابي:  كَأَنّ لَدَى مَيْسُورها متْنَ حَيَّةٍ  تَحَرَّكَ مُشْواهَا، ومَاتَ ضَرِيبُها  فسَّره فقال: المُشْوَى الذي أَخْطَأَه الحَجَر، وذكر زِمامَ ناقَةٍ  شَبَّه ما كان مُعَلَّقاً منه بالذي لم يُصِبْهُ الحَجرُ من الحيَّة فهو  حَيٌّ، وشبَّه ما كان بالأَرض غير متحرك بما أَصابه الحجر منها فهو  ميِّتٌ.والشَّوِيَّةُ والشَّوى: المَقْتلُ؛ عن ثعلب. والشَّوى: الهَيِّنُ من  الأَمر. وفي حديث مجاهد: كل ما أَصابَ الصائمُ شَوىً إِلاَّ الغِيبةَ  والكَذِبَ فهي له كالمقْتَل؛ قال يحيى بن سعيد: الشَّوى هو الشيءُ اليَسيرُ  الهَيِّن، قال: وهذا وجهُه، وإِياه أَراد مجاهدٌ، ولكنِ الأَصلُ في الشَّوى  الأَطْراف، وأَراد أَن الشَّوى ليس بمَقْتلٍ، وأَن كلَّ شيءٍ أَصابَه  الصائم لا يُبْطِل صوْمَه فيكون كالمَقتل له، إِلا الغِيبةَ والكَذِبَ  فإِنهما يُبْطِلان الصَّوْم فهما كالمَقتل له؛ وقولُ أُسامة الهُذَلي:  تاللهِ ما حُبِّي عَلِيّاً بشَوى  أَي ليس حُبِّي إِياه خطأً بل هو صوابٌ.  والشُّوايَةُ والشِّوايَةُ  (* قوله «والشواية» هي مثلثة كما في  القاموس): البَقِية من المالِ  أَو القوم الهَلْكى. والشَّوِيَّةُ: بقيَّةُ قومٍ هَلَكوا، والجمع  شَوايا؛ وقال:  فهمْ شَرُّ الشَّوايا من ثُمودٍ،  وعَوْفٌ شَرُّ مُنْتَعِلٍ وحافِ  وأَشْوى من الشيءِ: أَبقى، والاسم الشَّوى؛ قال الهذلي:  فإِنَّ من القولِ التي لا شَوى لها،  إِذ ذلَّ عن ظهرِ اللسانِ انفِلاتُها  يعنيي لا إِبْقاءَ لها، وقال غيرُه: لا خطأَ لها؛ وقال الكميت:  أَجِيبوا رُقَى الآسي النِّهطاسيِّ، واحْذَروا  مُطَفِّئةَ الرَّضْفِ التي لا شَوى لها  أَي لا برء لها. والإِشْواءُ: يُوضَعُ مَوضِع الإِبْقاءِ حتى قال بعضُهم  تعشَّى فلانٌ فأَشْوى عن عَشائِه أَي أَبْقى بعضاً، وأَنشد بيت الكميت ؛  وقال أَبو منصور: هذا كلُّه من إِشْواءِ الرامي وذلك إِذا رَمى فأَصابَ  الأَطْرافَ ولم يصِبِ المقْتل، فيوضَع الإِشْواءُ موضع الخَطإِ والشيء  الهَيِّن؛ وأَنشد ابن بري للبُرَيْق الهُذلي:  وكنتُ، إِذا الأَيامُ أَحْدَثنَ هالِكاً،  أَقولُ شَوىً، ما لم يُصِبْنَ صميمي  وفي حديث عبد المطلب: كان يَرى أَن السهمَ إِذا أَخطأَه فقد أَشْوى؛  يقال: رَمى فأَشْوى إِذا لم يُصِبِ المقتلَ. قال أَبو بكر: الشَّوى جلدةُ  الرأْس. والشَّوى: إِخْطاءُ المقْتل. والشَّوى: اليدانِ والرِجلان.  والشَّوى: رُذالُ المالِ. ويقالُ: كلُّ شيءٍ شَوىً أَي هَيِّنٌ ما سَلِمَ لك  دينُك. والشَّوى: رُذالُ الإِبل والغنم، وصغارُها شَوىً؛ قال الشاعر:  أَكَلْنا الشَّوى، حتى إِذا لم نَدَعْ شَوىً،  أَشَرْنا إِلى خَيراتِها بالأَصابعِ  وللسَّيفُ أَحْرى أَن تُباشِرَ حَدَّهُ  من الجُوعِ، لا يثنى عليه المضاجع  (* قوله «من الجوع إلى آخر البيت» هو هكذا في الأصل).  يقول: إِنه نحرَ ناقةً في حَطْمَةٍ أَصابَتْهم، وهي السَّنة المُجْدِبة،  يقولُ: نحْرُ الناقةِ خيرٌ من الجوعِ وأَحْرى، وفي تُباشِر ضميرُ  الناقة.  وشِوايةُ الإِبلِ والغَنَم وشَوايَتُهِما رَدِيئُهما؛ كلْتاهُما عن  اللحياني.  وأَشْوى الرجلُ وشَوْشى وشَوْشَمَ  (* قوله «وشوشى وشوشم» هكذا في الأصل  والتهذيب). وأَشرى إِذا اقْتَنى النَّقَزَ من رديء المالِ، والشَّاةُ:  التي يُصْعَدُ بها النَّخْل فهو المِصْعادُ، وهو الشَّوائي  (* قوله «وهو  الشوائي» وقوله «التبليا» هما هكذا في الأصل)، قال: وهو الذي يقال له  التَّبَلْيا، وهو الكَرُّ بالعربية. والشَّاوي: صاحبُ الشاءِ؛ وقال مبشر بن  هذيل الشمخي:  بل رُبَّ خَرْقٍ نازِحٍ فَلاتُهُ  لا يَنْفَعُ الشَّاوِيَّ فيها شَاتُه،  ولا حِماراهُ ولا عَلاقُ  والشَّوِيُّ: جمع شاةٍ؛ قال الراجز:  إِذا الشَّوِيُّ كَثُرت مَواجُهْ،  وكانَ من تحْتِ الكُلى مناتِجُهْ  (* قوله «نواتجه» هكذا في الأصل).  أَي تموتُ الغنم من شِدَّةِ الجَدْبِ  فتُشقُّ بُطونُها وتُخْرَجُ منها أَولادُها. وفي حديث الصدَقة: وفي  الشَّوِيِّ في كلُّ أَرْبَعينَ واحدةٌ؛ الشَّوِيُّ: اسمُ جمعٍ للشاةِ، وقيل:  هو جمعٌ لها نحو كَلْب وكَلِيبٍ؛ ومنه كتابُه لقَطَن بن حارثة: وفي  الشَّوِيِّ الوريِّ مُسِنَّةٌ. وفي حديث ابن عمر: أَنه سُئِل عن المُتعة  أَتَجْزي فيها شاةٌ؟ فقال: ما لي وللشَّوايِّ أَي الشاء، وكان مذهَبُه أَن  المُتَمَتِّع بالعُمْرة إِلى الحجُّ تجِبُ عليه بدنَة.  وجاءَ بالعِيِّ والشَّيِّ: إِتْباعٌ، واوُ الشَّيِّ مُدْغَمة في يائِها.  قال ابن سيده: وإِنما قلنا إِن واوَها مدغَمة في يائِها لما يذكر من  قولِه شَوِيٌّ، وعَيِيٌّ وشَوِيٌّ وشَيِيٌّ مُعاقبَة، وما أَعْياه وأَشْواهُ  وأَشْياهُ. الكسائي: يقال فلان عَيِيٌّ شَيِيٌّ إِتباعٌ له، وبعضُهم  يقول شَوِيٌّ، يقال: هو عَوِيٌّ شَوِيٌّ. وفي حديث ابنِ عُمَر: أَنه قال  لابن عباس هذا الغلام الذي لم يجتمعَ شَوى رأْسِه، يريد شؤونَه.
مقاييس اللغة:
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو الرُّذَال. ويقال رميتُ الصَّيدَ فأَشْوَيْتُهُ، إِذا أَصَبْتَ شَواهُ، وهي أطرافه. والشَّوايا: بقيَّة قومٍ هَلَكوا، الواحِد شَوِيَّة؛ وإِنَّما  سمِّيت بذلك لقلَّتها وهُونِها. قالوا: والشّواية([3]) الشيء الصغير من الكبير، كالقِطعة من الشّاة. ويقال: ما بَقِيَ من المال إِلا شَُِـوايَة، أي شيءٌ يسير. والذي لا نشكُّ فيه أنَّ الشِّواء مشتقٌّ من هذا؛ لأنّه إِذا شُوِيَ فكأنَّه قد أهين. فإن قال قائل: فينبغي أن يكون إِذا قُدِر وكبِّب([4]): شِواءٌ لأنَّه  قد أهين. قيل لـه: نحن نعلِّل ما يقوله العربُ حتَّى نردَّه إلى أصلٍ مطَّرد متّفَقٍ عليه، فأمَّا ما سوى ذلك فليس لنا ما نفعلَه. وتقول: شَوَيتُ اللَّحمَ شَيَّاً واشتويتُهُ، فأنا مشتوٍ. قال الشاعر:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
ويقال انْشَوَى اللَّحم. قال:
قَد انشَوى شِواؤنا المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
قال الخليل: الإشواء: الإبقاء أو في معناه([7])، حتى يقول بعضهم: تعشَّى فلانٌ فأَشْوَى من عَشَائِه، أي أبقى. قال:
فإنَّ من القول التي لا شَوى لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])
أي لا بقيَّةَ لها. والأصلُ يَرجع إلى ما أصَّلناه.
القاموس المحيط:
ي شَوَى اللَّحْمَ شَيًّا فاشْتَوَى وانْشَوَى، وهو الشِّواءُ، بالكسر والضم، وكغَنِيٍّ، و الماءَ أسْخَنَه. وشَوَّاهُم تَشْوِيَةً، وأشْواهُم أعطاهُم لَحْماً يَشْوُونَ منه. وما يُقْطَعُ من اللَّحْمِ شُوايَةٌ، بالضم. وأشْوَى القَمْحُ أفْرَكَ، وصَلَحَ أن يُشْوَى. والشَّوَى الأمْرُ الهَيِّنُ، ورُذالُ المالِ، واليَدانِ، والرِّجْلانِ، والأَطْرافُ، وقِحْفُ الرأسِ، وما كان غيرَ مَقْتَلٍ. وأشْواهُ أصابَ شَواهُ لا مَقْتَلَهُ،
كشَوَّاهُ. والمُشْوَى، كالمُهْدَى: الذي أخْطأهُ الحَجَرُ. والشُِّوايَةُ، مُثَلَّثَةً: بَقيَّةُ قَوْمٍ أو مالٍ هَلَكَ، كالشَّوِيَّةِ ج: شَوايا، و من الإِبِلِ والغَنَمِ: رَدِيُّها، و من الخُبْزِ: القُرْصُ. والشَّوِيُّ والشِّيَةُ، كعِدَةٍ: الشاءُ. والشاوِيُّ: صاحِبُه. وأشْوَى: أبْقَى من عَشَائِهِ بَقِيَّةً، واقْتَنَى رُذالَ المالِ، و القَوْمَ: أطْعَمَهُمْ شِواءً، كشَوَّاهُمْ، و السَّعَفُ: اصْفَرَّ لليُبوسِ. وسَعَفَةٌ شاوِيَّةٌ: يابِسَةٌ. وعَيِيٌّ شَيِيٌّ وشَوِيٌّ: إتْباعٌ. وما أعْياهُ وأشْياهُ وأشْواهُ. وجاءَ بالعَِيِّ والشِّيِّ. والشاةُ: المرأةُ، وكواكِبُ صِغارٌ، والثَّوْرُ الوَحْشِيُّ، خاصٌّ بالذَّكَرِ. والشَّيُّ: ع. والشَّيَّانُ: دَمُ الأَخَوَيْنِ، والبَعيدُ النَّظَرِ.
تاج العروس:
( ى شوى اللحم ) يشويه ( شيا فاشتوى وانشوى ) كما في المحكم وقال الجوهرى يقال انشوى اللحم ولا تقل اشتوى وأنشد قد انشوى شواؤنا المرعبل * فاقتربوا الى الغداء فكلوا ومثله في المصباح فقال ولا يقال في المطاوع فاشتوى على افتعل لان الافتعال فعل الفاعل ( وهو الشواء بالكسر ) وهو فعال بمعنى مفعول ككتاب بمعنى مكتوب ( والضم ) لغة فيه كغراب وأنشد القالى ويخرج للقوم الشواء يجره * بأقصى عصاه منضجا وملهوجا قال والكسر أكثر وأفصح ونقل الصاغانى الضم عن الكسائي ( و ) الشوى ( كغنى ) أنشد ابن سيده ومحسبة قد أخطأ الحق غيرها * تنفس عنها حينها فهى كالشوى ( و ) قد يستعمل شوى في تسخين الماء فيقال شوى ( الماء ) يشويه إذا ( أسخنه ) عن ابن الاعرابي ومنه قول الشاعر بتنا عذوبا وبات البق يلسبنا * نشوى القراح كأن لاحى بالوادي أي نسخن الماء فنشربه لانه إذا لم يسخن قتل من البرد أو آذى وذلك إذا شرب على غير غذاء ( وشواهم تشوية وأشواهم أعطاهم لحما ) طريا ( يشوون منه ) عن أبى زيد وقال غيره أطعمهم شواء ( وما يقطع من اللحم شواية بالضم ) وقيل هو ما يقطعه الجازر من أطراف الشاة ( وأشوى القمح افرك وصلح ان يشوى ) عن ابن سيده ( و ) من المجاز ( الشوى ) كالنوى ( الامر الهين ) الحقير ومنه كل ذلك شوى ما سلم دينى قال ابن الاثير هو من الشوى الاطراف ومنه حديث مجاهد كل ما أصاب الصائم شوى الا الغيبة أي كل شئ أصابه لا يبطل صومه الا الغيبة فانها تبطله فيه له كالمقتل والشوى ما ليس بمقتل ( و ) من المجاز اعطاه من الشوى وهو ( رذال المال ) الابل والغنم وصغارها قال الشاعر أكلنا الشوى حتى إذا لم ندع شوى * أشرنا الى خيراتها بالاصابع ( و ) الشوى ( اليدان والرجلان و ) قيل جماعة ( الاطراف و ) الشوى ( قحف الرأس ) من الادميين كما في الصحاح واحدتها شواة ( و ) كل ( ما كان غير مقتل ) فهو شوى وفى الصحاح شوى الفرس قوائمه لانه يقال عبل الشوى ولا يكون هذا للرأس لانهم وصفوا الخيل باسالة الخدين وعتق الوجه وهو رقته ( وأشواه ) الرامى ( أصاب شواه ) أي الاطراف ( لا مقتله ) والاسم الشوى وأنشد الجوهرى لخالدين بن زهير فان من القول التى لا شوى لها * إذا زل عن ظهر اللسان انفلاتها يقول ان من القول كلمة لا تشوى ولكن تقتل ( كشواه ) تشوية كذا في النسخ والصواب بالتخفيف كما في التكملة وفى النهاية شويته أصبت شواته ( والمشوى كالمهدى الذى أخطأه الحجر ) من الحية فهو حى ومنه قول الشاعر كأن لدى ميسورها متن حية * تحرك مشواها ومات ضريبها شبه ما كان بالارض غير متحرك بما أصابه الحجر منها فهو ميت ( والشواية مثلثه بقية قوم أو مال هلك ) وفى التهذيب الشواية البقية من المال أو القوم الهلكى ( كالشوية ) كغنية وهذه عن الجوهرى ( ج شوايا ) وهم بقايا قوم هلكواو وأنشد فهم شر الشوايا من ثمود * وعوف شر منتعل وحافى ( و ) الشواية ( من الابل والغنم رديئها ) ورذالها ضبطه ابن سيده بالكسر والفتح ( و ) الشواية ( من الخبز القرص ) وفى الصحاح
والمحكم شواية الخبز القرص ( والشوى ) كغنى ( والشية كعدة الشاء ) عن ابن الاعرابي والواحد شاة للذكر والانثى قال ابن الاثير الشوى اسم جمع للشاة أو جمع لها نحو كليب ومعيز ومنه حديث ابن عمر مالى وللشوى وقال الراغب الشاة أصلها شاهة بدلالة قولهم شياه وشويهة وقد ذكر في موضعه ( والشاوى صاحبه ) أي صاحب الشاء وأنشد الجوهرى لمبشربن هذيل الشمخى لا ينفع الشاوى فيها شانه * ولا حماراه ولا علاته ويقال تعشى فلان ( وأشوى ) أي ( أبقى من عشائه بقية ) نقله الجوهرى وفى الاساس فأبقى شوى منه وهو مجاز ( و ) أشوى ( اقتنى رذال المال و ) أشوى ( القوم أطعمهم شواء كشواهم ) تشوية ( و ) أشوى ( العسف ) إذا ( اصفر لليبوس ) كأنه أصابه شئ ( وسعفه شاوية ) بتشديد الياء أي ( يابسة ) فاعلة بمعنى مفعولة ( و ) هو ( عيى شيى ) عن الكسائي ( و ) عوى ( شوى ) على المعاقبة ( اتباع وما أعياه و ) ما ( أشياه و ) ما أعياه ( وأشواه وجاء بالعى والشى ) كل ذلك اتباع قال ابن سيده واوشى مدغمة في يائها ( والشاة المرأة ) يكنى بها عنها كما يكنى عنها بالنعجة قال عنترة يا شاة ما قنص لمن حلت له * حرمت على وليتها لم تحرم فأنثها ( و ) الشاة ( كواكب صغار ) بين القرحة والجدى ( و ) الشاة ( الثور الوحشى خاص بالذكر ) ولا يقال للانثى ( والشى ع )
ذكر في الجمهرة والتكملة الا انه بلا لام ( والشيان دم الاخوين ) قال الجوهرى وهو فعلان ( و ) أيضا ( البعيد النظر ) نقله الجوهرى أيضا ( والشوشاء ) وفى الصحاح الشوشاة كموماة ( الناقة السريعة ) * ومما يستدرك عليه اشتوى اللحم مثل شواه أو اتخذه وأشواه لغة فيه كما في المصباح وشواه لحما اعطاه اياه والشواية بالضم الشئ الصغير من الكبير نقله الجوهرى وتقوله العامة بحذف الالف والشواة جلدة الرأس الجمع شوى ومنه قوله تعالى نزاعة للشوى ويقال الشواة ظاهر الجلد كله ويستعمل الشوى في كل ما أخطأ غرضا وان لم يكن له مقتل ولا شوى ومنه قول عمرو ذى الكلب * فقلت خذها لا شوى ولاشرم * والشوى الخطأ والبقية والابقاء والشواة القطعة من الشواء وأنشد أبو عمرو وانصب لنا الدهماء طاهى وعجلن * لنا بشواة مر معل ذؤوبها

##### Türkçe

شوي
**شَوَى - يَشْوِي - شَوَى**
**شَوى - يَشْوي + كائن + شيئاً (لحماً أو طعاماً أو جلداً)**: onu dolaylı alev’e maruz bırakarak pişirir/olgunlaştırır: eti veya bitkiyi ateş üzerine dolaylı bir biçimde arz eder; böylece ısı, sıcak havayla taşınım yoluyla veya sıvılardaki konveksiyon akımlarıyla intikal eder; bunun üzerine etin ve bitkinin yapı ve terkibini renk, şekil ve tat bakımından değiştirir.
**شَوى - الشَّوى**: “**فـَعـَل**” vezninde, **شَوَى - يَشْوِي**’den “mef‘ûl” mânasında isim-fiildir: **الشواء**: ısının etkisiyle olgunlaşan ve eti veya bitkiyi ateş üzerine dolaylı bir biçimde maruz bırakmakla (meydana gelen) şey.
﴿وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه﴾: kaynar suyun buharı yüze gelir de, etin kızartılmasında ateşin yaptığı fiili yapar.
﴿نَزَّاعَةً لِلشَّوَى﴾: olgunlaştırılmış ve kızartılmış olanı söker, koparır ve yüzer.
Ve lafız, “canlının yapı ve teşekkülünü değiştiren ateşin izi; değişme derecesine göre tertip” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَمَدَ - يَرْمِدُ (رَمَدَ - يَرْمُدُ)، حَرَقَ - يَحْرُقُ (حَرَقَ - يَحْرِقُ)، شَوَى - يَشْوِيْ، حَنَذ َ - يَحْنِذُ، خَبَزَ - يَخْبِزُ، سَلَقَ - يَسْلِقُ**
**شوى - يشوي**
 	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا(29)﴾ **الكهف**
**شوى - الشوى**
 ﴿كلا إنها لظى(15) نَزَّاعَةً لِلشَّوَى(16) تدعوا من أدبر وتولى(17)وجمع فأوعى(18)﴾ **المعارج**
مختار الصحاح
● [**شوى**] ش و ى: **شَوَى** eti **يشويه** **شَيَّاً** (kızartma olarak) (kızarttı); isim **الشِّواءُ**’dur; ondan bir parça **شِواءةٌ**’dır; **اشتَوَى** kızartma edindi; ve et **انْشَوَى**; “**اشتوى**” deme; ve **أشْوَيْتُ** **شَواةٍ**’ın cem‘idir; o da baş derisidir.
الراغب
**شوى**
- **شويت اللحم واشتويته**: eti kızarttım ve onu kızarttım. Yüce Allah dedi ki: }**يشوي الوجوه**{ [**الكهف/29**] ve şair dedi ki:
- 278 - فاشتوى ليلة ريح واجتمل
(bu bir beytin aczidir; sadrı:
أو نهته فأتاه رزقه
ve o, divanında s. 140’ta Lebîd’indir; ve **المجمل 2/515**)
Ve **الشوى**: uçlar/azalar; el ve ayak gibi. Denir ki: **رماه فأشواه**; yani: onun **شواه**’ını vurdu/isabet ettirdi. Yüce Allah dedi ki: }**نزاعة للشوى**{ [**المعارج/16**]. Ve ondan, kolay işe **شوى** denildi (ve ondan Mücâhid hadisi: “Oruçluya isabet eden her şey **شوى**’dır; ancak gıybet ve yalan (böyle değildir); çünkü onlar onun için öldürücü gibidir”; **اللسان (شوا)**), şu bakımdan ki **الشوى** öldürücü değildir. Ve **الشاة** hakkında denildi ki: aslı **شاهة**’dir; onların “**شياه**” ve “**شويهة**” demelerinin delâletiyle.
ملخص اللسان
1.     Ve **الشَّيُّ**: **شَوَيْتُ**’un masdarıdır; **الشِّوَاءُ** isimdir. Ve **شَوَى اللَّحْمَ** **شيّاً**; böylece **انْشَوَى** ve **اشْتَوَى**.
2.     Ve **اشْتَوَى القَوْمُ**: **شِواءً** edindiler;
3.     **شَوَّى القَوْمَ** ve **أَشْواهُمْ**: onlara, ondan kızartacakları taze et verdi,
4.     **شَوَيْتُ الماءَ**: onu ısıttığım zaman.
5.     Ve **الشَّوى**: malın döküntüsü/âdi kısmıdır. Ve denilir: her şey **شَوىً**’dır; yani: dinin sana selâmette kaldıkça kolaydır.
6.     Ve **الشُّوايَةُ** ve **الشِّوايَةُ**: maldan geri kalan; yahut helâk olmuş kavim. Ve **الشَّوِيَّةُ**: helâk olmuş bir kavmin bakiyesi; cem‘i **شَوايا**; ve dedi ki:  فهمْ شَرُّ الشَّوايا من ثُمودٍ،  وعَوْفٌ شَرُّ مُنْتَعِلٍ وحافِ
7.     Ve **أَشْوى** (bir şeyden): daha çok bırakan/geride bırakan; isim **الشَّوى**’dır;
لسان العرب

● - **شوا**: **ناقةٌ شَوْشاةٌ** **مثلُ المَوْماةِ** ve **شَوْشاءُ**: hızlıdır; fakat Ebü’l-Esved’in sözü:
**على ذاتِ لَوْثٍ أَو بأَهْوَجَ شَوْشَوٍ،
صَنيعٍ نبيل يَمْلأُ الرَّحْلَ كاهِلُهْ**
hakkında, **شَوْشَويٍّ** (tıpkı **أَحْمَر** ve **أَحمريٍّ** gibi) demek istemiş olması câiz olur. İbn Berrî dedi: **الشَّوْشاةُ** çok konuşan kadındır; İbn Ahmer dedi:
**لَيْسَتْ بشَوْشَاةِ الحَدِيثِ، وَلا
فُتُقٍ مُغالِبَة على الأَمْرِ**

Ve **الشَّيُّ**: **شَوَيْتُ**’un mastarıdır; **الشِّوَاءُ** isimdir. Ve eti **شَوَى** etti, **شيّاً**; böylece **انْشَوَى** ve **اشْتَوَى** oldu. Cevherî dedi: **اشْتَوَى** deme; ve dedi:
**قَدِ انْشَوَى شِوَاؤُنا المُرَعْبَلُ،
فاقْتَرِبُوا إِلى الغَداء فَكُلُوا**
İbn Berrî dedi: Sîbeveyh, “eti **شَوَيْتُ** ettim de **انْشَوَى** ve **اشْتَوى** oldu” denmesini câiz gördü; ondan, recez söyleyenin, topladığı bir mantarı vasfederek sözü:
**أَجْني البِكَار الحُوَّ مِنْ أَكْمِيها،
تَمْلأُ ثِنْتاها يَدَيْ طَاهِيها،
قَادِرُها رَاضٍ ومُشْتَوِيَها**
Ve o, **الشِّواءُ** ve **الشَّويُّ**dur; bunu Sa‘leb rivayet etti; ve okudu:
**ومُحْسِنَةٍ قَدْ أَخْطَأَ الحَقُّ غَيْرَها،
تَنَفَّسَ عَنْها حَيْنُها فَهْيَ كالشَّوِي**
Bu beytin tefsiri **حسب** tercümesinde zikredilmiştir; ondan parça ise **شِوَاءةٌ**’dır; ve okudu:
**وانْصِبْ لَنا الدَّهْمَاءَ، طَاهِي، وعَجِّلَنْ
لَنا بِشِواةٍ مُرْمَعِلٍّ ذُؤُوبُها**

Ve **اشْتَوَى القَوْمُ**: bir **شِواءً** edindiler; Lebîd dedi:
**وغُلامٍ أَرْسَلَتْه أُمُّه
بأَلُوكٍ، فَبَذَلْنا ما سَأَلْ
أَو نَهَتْه فأَتَاهُ رِزْقُه،
فَاشْتَوَى لَيْلةَ رِيحٍ واجْتَمَلْ**

Ve **شَوَّاهُمْ** ve **أَشْواهُمْ**: onlara **شِواءً** yedirdi. Ve **أَشْواهُ لَحْماً**: onu ona yedirdi. Ebû Zeyd dedi: **شَوَّى القَوْمَ** ve **أَشْواهُمْ**: onlara, ondan **يَشْتَوُونَ** edecekleri taze et verdi; dersin ki: **أَشْوَيْتُ أَصْحابِي إِشْواءً**: onlara **شِواءً** yedirdiğim zaman; aynı şekilde **شَوَّيْتُهُم تَشْوِيَةً**; ve **اشْتَوَيْنا لحماً** husus hâlinde; Kisâî, bazılarından şunu nakletti: **الشُّواء** ile **الشِّوَاءَ** kastediyor; ve okudu:
**ويخْرجُ لِلْقَوْم الشُّواء يَجُرُّه،
بأَقْصَى عَصَاهُ، مُنْضَجاً أَو مُلَهْوَجَا**
Ebû Bekr dedi: Araplar **نَضِجَ الشُّواءُ** derler, **الشين**’i damme ile; **الشِّواء**’ı kastediyorlar.

Ve **الشُّوايَةُ**: etten parça; ve denildi ki: koyunun **شُوايَة**’si, kasabın uçlarından kestiği şeydir. Ve **الشُّوايَةُ** (damme ile): büyükten küçük şey; koyundan parça gibi. Ve falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى** etti; yani ondan bir artakalan bıraktı. Ve denilir: koyundan **شُوَايَةٌ**’den başka bir şey kalmadı. Ve **شُوايَةُ الخُبْز**: ondan yuvarlak ekmek (pide).

Ve **أَشْوَى القَمْحُ**: ovuldu ve **أَنْ يُشْوَى** olmaya elverişli oldu; bu, suyu ısıtmada da kullanılır; İbnü’l-A‘râbî okudu:
**بِتْنا عُذُوباً، وباتَ البَقُّ يَلْسِبُنا،
نَشْوِي القَراحَ، كأَنْ لا حَيَّ في الوَادِي**
**نَشْوِي القَراحَ**: yani suyu ısıtırız da içeriz; çünkü ısıtılmazsa soğuktan öldürür yahut eziyet eder; bu, tortusuz yahut gıdasız olarak içildiği zamandır. İbnü’l-A‘râbî: **شَوَيْتُ الماءَ**: onu ısıttığım zaman. Ve hadiste: “Hayızlı, su başının **شَوَى**’sına isabet ettiği zaman saçını çözmesin”; yani derisine. Ve **الشَّواةُ**: baş derisi; Ebû Züeyb’in sözü:
**على إِثْرِ أُخْرَى قَبْلَها قد أَتتْ لها
إِليكَ، فجاءتْ مُقْشَعِرّاً شَواتُها**
Muradı: mektuplar olan elçiler; ona **الشَّواةَ**yi ödünç aldı; hakikatte onun **شَواةَ**si yoktur; **الشَّوَى** ancak hayvan içindir. Ve denildi ki: o, ayaktır; çoğulu **شَوىً**. Ve denildi ki: **الشَّوَى** iki el ve iki ayaktır. Ve denildi ki: âdemoğullarında iki el, iki ayak ve baştır; ve öldürücü yer olmayan her şeydir. Bazıları dedi: **الشَّوَى** uzuvların topluluğudur. Ve **شَوَى الفَرَسِ**: ayaklarıdır. Denilir: **عَبْلُ الشَّوَى**; bu baş için olmaz; çünkü onlar atları yanakların inceliği ve yüzün asâletiyle vasfettiler; o da onun inceliğidir. Hüzellî’nin sözü:
**إِذا هي قامَتْ تَقْشَعِرُّ شَوَاتُها،
وتُشْرِفُ بين اللِّيتِ منها إِلى الصُّقْلِ**
Muradı: derinin tamamının dış yüzüdür; buna delil, “**بين اللِّيتِ منها إِلى الصُّقْلِ**” sözüdür; yani kulağın kökünden böğre kadar.

Ve onu attı da **فأَشْواهُ**: yani onun **شَواهُ**’suna isabet etti, öldürücü yerine isabet etmedi; Hüzellî dedi:
**فإِنَّ من القَوْل التي لا شَوَى لها،
إِذ زَلَّ عن ظَهْرِ اللسانِ انْفلاتُها**
Der ki: sözden öylesi vardır ki bir kelime, **تُشْوِي** etmez fakat öldürür; bunun ismi **الشَّوَى**’dır; ‘Amr Zü’l-Kelb dedi:
**فَقُلْتُ: خُذْهَا لا شَوىً ولا شَرَمْ**
Sonra, bir hedefi ıskalayan herkes hakkında kullanıldı; onun **شَوىً**’sı ve öldürücü yeri olmasa bile. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **كَلاَّ إِنَّها لَظَى نَزَّاعَة للشَّوَى**; dedi: **الشَّوَى** iki el, iki ayak, parmak uçları ve başın kafatasıdır; baş derisine **شَوَاةٌ** denir; öldürücü olmayan her şey **شَوىً**dır. Zeccâc dedi: **الشَّوَى** **الشَّوَاةِ**’nin çoğuludur; o da baş derisidir; ve okudu:
**قَالَتْ قُتَيْلَةُ: مَا لَهُ
قَدْ جُلِّلَتْ شَيْباً شَوَاتُهْ؟**
Ebû Ubeyd dedi: Ebû’l-Hattâb el-Ahfeş bunu Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’ya okudu da ona dedi ki: tashîf ettin; ancak o **سراتُه**’dur; yani yanlarıdır. Ebû’l-Hattâb el-Ahfeş sustu; sonra bize dedi ki: bilakis o tashîf etti; ancak o **شَواتُه**’dur. Ve Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî’nin okuduğu sözü:
**كَأَنّ لَدَى مَيْسُورها متْنَ حَيَّةٍ
تَحَرَّكَ مُشْواهَا، ومَاتَ ضَرِيبُها**
Bunu tefsir etti de dedi: **المُشْوَى** taşın ıskaladığı şeydir; bir devenin yularını zikretti; ondan asılı olanı, yılandan taşın isabet etmediği şeye benzetti; o diridir; yerde olup hareket etmeyeni ise, ondan taşın isabet ettiği şeye benzetti; o ölüdür. Ve **الشَّوِيَّةُ** ve **الشَّوى**: öldürücü yer; Sa‘leb’den. Ve **الشَّوى**: işin kolay olanı. Mücâhid hadîsinde: “Oruçlunun isabet ettiği her şey **شَوىً**dır; ancak gıybet ve yalan; onlar ona öldürücü yer gibidir.” Yahyâ b. Sa‘îd dedi: **الشَّوى** az ve kolay şeydir; dedi: bunun vechi budur ve Mücâhid bunu kastetmiştir; fakat **الشَّوى**’nın aslı uzuvlardır; ve kastetti ki **الشَّوى** öldürücü yer değildir; ve oruçlunun isabet ettiği her şey orucunu bozmaz; böylece ona öldürücü yer gibi olur; ancak gıybet ve yalan; çünkü ikisi orucu bozar; böylece ona öldürücü yer gibidir. Üsâme el-Hüzellî’nin sözü:
**تاللهِ ما حُبِّي عَلِيّاً بشَوى**
Yani: onu sevmem hata değildir; bilakis doğrudur.

Ve **الشُّوايَةُ** ve **الشِّوايَةُ** (* sözü “**والشواية**” üçlüdür, **القاموس**’ta olduğu gibi): maldan artakalan; yahut helâk olmuş kavim. Ve **الشَّوِيَّةُ**: helâk olmuş bir kavmin artığı; çoğulu **شَوايا**; ve dedi:
**فهمْ شَرُّ الشَّوايا من ثُمودٍ،
وعَوْفٌ شَرُّ مُنْتَعِلٍ وحافِ**
Ve **أَشْوى** bir şeyden: bıraktı, artakoydu,

Ve isim **الشَّوى**’dır; Hüzeli dedi ki:
“Şüphesiz sözden, **شَوى**’sı olmayan (şeyler) vardır;
dilin sırtından onun (sözün) çözülüp kayması zelil olunca”
yani: ona (söze) bekā yoktur; başkası dedi ki: ona hata yoktur; ve Küseyyit dedi ki:
“**رُقَى الآسي النِّهطاسيِّ**’ye cevap verin ve sakının
**مُطَفِّئةَ الرَّضْفِ**’i ki onun **شَوى**’sı yoktur”
yani: ona şifa yoktur. Ve **الإِشْواءُ**: **الإِبْقاءِ** yerine konur; hatta bazısı dedi ki:
“Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوى** etti” yani: bir kısmını bıraktı; ve Küseyyit’in beytini okuttu;
ve Ebû Mansûr dedi ki: bunun hepsi okçunun **إِشْواءِ**’undandır; bu, attığında uçları vurup öldürücü yeri vurmadığı zamandır; böylece **الإِشْواءُ** hata ve kolay şey yerine konur; ve İbn Berrî, Bureyk el-Hüzelî için okuttu:
“Ve ben, günler bir helâk edici meydana getirdiğinde,
derim ki: **شَوىً**; benim özümü vurmadıkça”

Ve Abdülmuttalib hadîsinde: okun onu ıskaladığı zaman onun **أَشْوى** ettiğini görürdü;
denir: attı da **أَشْوى** etti; öldürücü yeri vurmadığı zaman. Ebû Bekir dedi ki: **الشَّوى** baş derisidir. Ve **الشَّوى**: öldürücü yeri ıskalamaktır. Ve **الشَّوى**: iki el ve iki ayaktır.
Ve **الشَّوى**: malın döküntüsüdür. Ve denir: her şey **شَوىً**’dır; yani dinin sana selâmette kaldıkça kolaydır. Ve **الشَّوى**: develerin ve koyunların döküntüsü; onların küçükleri **شَوىً**’dır; şair dedi ki:
“**الشَّوى**’yı yedik; nihayet **شَوىً** bırakmadığımızda,
parmaklarla onun hayırlılarına işaret ettik.
Ve kılıcın, keskinliğini bizzat temas ettirmesi daha layıktır
açlıktan; ona yataklar katlanmaz”
(* “**من الجوع**’dan beytin sonuna kadar” ifadesi asılda böyledir).

Der ki: onları yakalayan **حَطْمَةٍ** içinde bir dişi deveyi boğazladı; o, kıtlık yılıdır; der ki: dişi deveyi boğazlamak açlıktan daha hayırlı ve daha layıktır; ve **تُباشِر**’de zamir dişi devenindir.

Ve **شِوايةُ الإِبلِ والغَنَم** ve ikisinin **شَوايَتُهِما**’sı: ikisinin kötüsüdür; ikisi de Lihyânî’dendir.

Ve adam **أَشْوى** etti, ve **شَوْشى** ve **شَوْشَمَ**
(* “**وشوشى وشوشم**” ifadesi asılda ve **التهذيب**’de böyledir). Ve **أَشرى** etti; kötü maldan **النَّقَزَ** edindiği zaman; ve **الشَّاةُ**: onunla hurma ağacına çıkılan (şey)dir; o da **المِصْعادُ**’dır; ve o **الشَّوائي**’dir
(* “**وهو الشوائي**” ve “**التبليا**” ifadeleri asılda böyledir); dedi ki: o, kendisine **التَّبَلْيا** denilendir; ve o, Arapçada **الكَرُّ**’dur. Ve **الشَّاوي**: koyunun sahibidir; ve Mübeşşir b. Hüzeyl eş-Şemhî dedi ki:
“Bilakis nice yarık (yer) vardır; uzak, düzlükleri boş;
orada **الشَّاوِيَّ**’ye koyunu fayda vermez,
ne iki eşeği, ne de bir bağ”

Ve **الشَّوِيُّ**: **شاةٍ**’nin cemidir; Recez söyleyen dedi ki:
“**الشَّوِيُّ**’nün dalgaları çoğaldığında,
ve böbreklerin altından onun **مناتِجُهْ**’i oldu”
(* “**نواتجه**” asılda böyledir).

Yani: şiddetli kıtlıktan koyunlar ölür; karınları yarılır ve içlerinden yavruları çıkarılır. Ve sadaka hadîsinde: “Ve **الشَّوِيِّ**’de her kırkta bir (vardır)”; **الشَّوِيُّ**: koyun için cem‘ ismidir; ve denildi ki: o, onun cemidir; **كَلْب** ve **كَلِيبٍ** gibi; ve ondan, Katan b. Hârise’ye yazdığı (mektup): “Ve **الشَّوِيِّ الوريِّ**’de **مُسِنَّةٌ** (vardır).” Ve İbn Ömer hadîsinde: kendisine **المُتعة** hakkında soruldu: “Onda bir koyun yeterli olur mu?” dedi ki: “Benim **الشَّوايِّ** ile ne işim var?” yani koyun; ve onun mezhebi, umre ile hacca temettu‘ edenin üzerine bir **بدنَة** vacip olduğuydu.

Ve **بالعِيِّ والشَّيِّ** ile geldi: tâbî‘ kılmadır; **الشَّيِّ**’nin vâvı, yâsında idgâm edilmiştir. İbn Sîde dedi ki: Biz ancak onun vâvının yâsında idgâm edilmiş olduğunu söyledik; çünkü onun **شَوِيٌّ** sözü diye zikredilenden dolayı; ve **عَيِيٌّ** ve **شَوِيٌّ** ve **شَيِيٌّ** birbirinin yerine geçmedir; ve “onu aciz bırakan nedir” ve “onu **أَشْواهُ** etti” ve “onu **أَشْياهُ** etti”. Kisâî: denir: falan **عَيِيٌّ شَيِيٌّ**’dir; ona tâbî‘ kılmadır; ve bazısı **شَوِيٌّ** der; denir: o **عَوِيٌّ شَوِيٌّ**’dir. Ve İbn Ömer hadîsinde: İbn Abbâs’a dedi ki: “Bu, başının **شَوى**’sı toplanmamış olan oğlandır”; onunla **شؤونَه**’u kasteder.

مقاييس اللغة:
(**شوي**) **الشين** ve **الواو** ve **الياء**, kolay/önemsiz işe delâlet eder. Bundan: **الشَّوى**; o, malın döküntüsüdür. Dedi ki:
أَكَلْنا **الشَّوَى** حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] ***  أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
Ve bundan: **الشَّوَى**: **شَواة**’ın cem‘i; o da baş derisidir. Ve **الشَّوَى**: uçlar/uzuvların uç kısımlarıdır; ve öldürücü yer olmayan her şeydir. Ve her kolay iş **شَوىً**’dır. Ve onlar, itbâ‘da derler: **عَيِيٌّ شَوِيٌّ**. İbn Düreyd([2]) dedi: O, **الشَّوى**’dandır; o da döküntüdür. Ve “Avı attım da onu **أَشْوَيْتُهُ**” denir; şayet onun **شَواهُ**’unu vurduysan; o da onun uçlarıdır. Ve **الشَّوايا**: helâk olmuş bir kavmin bakiyyesi; tekili **شَوِيَّة**; ancak azlığı ve horluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dediler ki: ve **الشّواية**([3]) büyükten küçük şeydir; koyundan bir parça gibi. Ve denir: maldan **شَُِـوايَة**’den başka kalmadı; yani az bir şey. Ve şüphe etmediğimiz şudur ki **الشِّواء** bundan türemiştir; çünkü o, kızartılınca sanki horlanmış olur. Eğer bir söyleyen derse: “Öyleyse, eğer **قُدِر** ve **كبِّب**([4]) edilirse, **شِواءٌ** olması gerekir; çünkü horlanmıştır.” Ona denildi ki: Biz, Arapların söylediğini illetlendiririz; ta ki onu, üzerinde ittifak edilmiş, düzenli bir asla döndürelim; bunun dışındakine gelince, bizim yapacağımız bir şey yoktur. Ve dersin: “Eti **شَوَيتُ**; **شَيَّاً** (kızartma olarak) ve onu **اشتويتُهُ**”; ben de **مشتوٍ**’yum. Şair dedi ki:
* فاشتوَى ليلةَ ريحٍ واجْتَمَلْ([5]) *
Ve denir: et **انْشَوَى**. Dedi ki:
قَد انشَوى **شِواؤنا** المرَعْبل([6]) *** فاقترِبوا إلى الغَداءِ فكلُوا
Halîl dedi: **الإشواء**; bırakma/geride bırakma yahut onun mânâsındadır([7]); hatta bazısı der ki: “Falan akşam yemeği yedi de yemeğinden **أَشْوَى**”; yani geride bıraktı. Dedi ki:
فإنَّ من القول التي لا **شَوى** لها *** إِذا زلَّ عن ظهر اللِّسان انفلاتها([8])
Yani onun bakiyyesi yoktur. Asıl, bizim kökleştirdiğimize döner.

القاموس المحيط:
(**ي**) Eti **شَوَى**; **شَيًّا** (kızartma olarak); böylece **اشْتَوَى** ve **انْشَوَى**; ve o, **الشِّواءُ**’dur; kesre ve damme ile; ve **غَنِيٍّ** gibi; ve suyu: onu **أسْخَنَه** (ısıttı). Ve onları **شَوَّاهُم**; **تَشْوِيَةً** (kızarttırma olarak); ve onları **أشْواهُم**: onlara, ondan kızartacakları et verdi. Ve etten kesilen şey **شُوايَةٌ**’dir; damme ile. Ve buğday **أشْوَى**: **أفْرَكَ** (tane bağladı/olgunlaştı) ve kızartılmaya elverişli oldu. Ve **الشَّوَى**: kolay iş, ve malın döküntüsü, ve iki el, ve iki ayak, ve uçlar, ve başın kafatası, ve öldürücü yer olmayan şeydir. Ve onu **أشْواهُ**: onun **شَواهُ**’unu vurdu; öldürücü yerini değil;
**كشَوَّاهُ** gibi. Ve **المُشْوَى**, **المُهْدَى** gibi: taşın ıskaladığı kimsedir. Ve **الشُِّوايَةُ**, üç vecih üzere: helâk olmuş bir kavmin yahut bir malın bakiyyesi; **الشَّوِيَّةِ** gibi; cem‘i: **شَوايا**; ve develerden ve koyunlardan: kötüsü; ve ekmekten: **القُرْصُ** (yassı ekmek). Ve **الشَّوِيُّ** ve **الشِّيَةُ**, **عِدَةٍ** gibi: koyunlardır. Ve **الشاوِيُّ**: onun sahibidir. Ve **أشْوَى**: akşam yemeğinden bir bakiyye bıraktı; ve malın döküntüsünü edindi; ve kavmi: onlara **شِواءً** yedirdi; **كشَوَّاهُمْ** gibi; ve hurma yaprağı: kuruluk sebebiyle sarardı. Ve **سَعَفَةٌ شاوِيَّةٌ**: kuru. Ve **عَيِيٌّ شَيِيٌّ** ve **شَوِيٌّ**: itbâ‘dır. Ve “Onu ne kadar da **أعْياهُ** ve **أشْياهُ** ve **أشْواهُ**!” Ve **بالعَِيِّ** ve **الشِّيِّ** ile geldi. Ve **الشاةُ**: kadın; ve küçük yıldızlar; ve yaban öküzü; erkeğe mahsustur. Ve **الشَّيُّ**: (bir kabile adı) **ع.** Ve **الشَّيَّانُ**: iki kardeşin kanı; ve uzak görüşlü.

تاج العروس:
( **ى شوى اللحم** ) onu kızartır (**يشويه**) ( **شيا فاشتوى وانشوى** ) **المحكم**’de olduğu gibi. Cevherî dedi: “Et **انشوى** oldu” denir; “**اشتوى**” deme. Ve şu beyti şâhid getirdi: قد انشوى شواؤنا المرعبل * فاقتربوا الى الغداء فكلوا. Bunun benzeri **المصباح**’tadır; orada dedi ki: “Mutâva‘da **فاشتوى** denmez; **افتعل** üzere; çünkü **الافتعال** fâilin fiilidir.” (Ve o, **الشواء**’dur; kesre ile) ve o, mef‘ûl mânâsında **فعال** veznidir; yazılmış mânâsında **كتاب** gibi. (Ve damme ile) onda bir lugattır; **غراب** gibi. Ve Kâlî şu beyti şâhid getirdi: ويخرج للقوم الشواء يجره * بأقصى عصاه منضجا وملهوجا. Dedi ki: kesre daha çoktur ve daha fasîhtir. Sâgânî, dammeyi Kisâî’den nakletti. (Ve) **الشوى** ( **كغنى** ) İbn Sîdeh şu beyti şâhid getirdi: ومحسبة قد أخطأ الحق غيرها * تنفس عنها حينها فهى كالشوى. (Ve) **شوى** suyu ısıtmada kullanılabilir; “**شوى** (suyu) **يشويه**” denir; şayet (onu) **أسخنه** (ısıttıysa); İbnü’l-A‘râbî’den. Ondan şairin sözü: بتنا عذوبا وبات البق يلسبنا * نشوى القراح كأن لاحى بالوادي; yani suyu ısıtırız da içeriz; çünkü ısıtılmazsa soğuktan öldürür yahut eziyet eder; bu da, yiyeceksiz olarak içildiğinde olur. (Ve onları **شواهم**; **تشوية** olarak; ve onları **أشواهم**: onlara et verdi) taze (ondan kızartırlar); Ebû Zeyd’den. Başkası dedi: “Onlara **شواء** yedirdi.” (Ve etten kesilen şey **شواية**’dir; damme ile) ve denildi ki: o, kasabın koyunun uçlarından kestiği şeydir. (Ve buğday **أشوى**: **افرك** etti ve kızartılmaya elverişli oldu) İbn Sîdeh’den. (Ve) mecazdan: **الشوى** ( **كالنوى** gibi): (kolay iş) hakir. Ondan: “Bütün bunlar **شوى**’dır; dinim selâmette kaldıkça.” İbnü’l-Esîr dedi: o, **الشوى**’dan (yani) uçlardan gelir. Ondan Mücâhid hadisi: “Oruçluya isabet eden her şey **شوى**’dır; gıybet hariç”; yani ona isabet eden her şey orucunu bozmaz; gıybet hariç; çünkü o bozar; onda, öldürücü yer gibi bir yeri vardır; ve **الشوى** öldürücü yer olmayan şeydir. (Ve) mecazdan: ona **الشوى**’dan verdi; o da (malın döküntüsü)dür; deve ve koyun ve onların küçükleri. Şair dedi: أكلنا الشوى حتى إذا لم ندع شوى * أشرنا الى خيراتها بالاصابع. (Ve) **الشوى**: iki el ve iki ayak; (ve) denildi ki: (uçların) topluluğu. (Ve) **الشوى**: (başın kafatası)dır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; tekili **شواة**’tır. (Ve) her (öldürücü yer olmayan şey) **شوى**’dır. **الصحاح**’ta: atın **شوى**’su onun bacaklarıdır; çünkü “**عبل الشوى**” denir; bu, baş için olmaz; çünkü onlar atları “yanakların akıcılığı” ve “yüzün inceliği” ile vasfettiler; o da onun inceliğidir. (Ve onu **أشواه**): okçu (onun **شواه**’unu vurdu); yani uçları (öldürücü yerini değil). Adı **الشوى**’dur. Cevherî, Hâlid b. Züheyr’e şu beyti şâhid getirdi: فان من القول التى لا شوى لها * إذا زل عن ظهر اللسان انفلاتها; der ki: sözden öyle bir kelime vardır ki **تشوى** etmez; fakat öldürür. ( **كشواه** ) **تشوية** olarak; nüshalarda böyledir; doğrusu, **التخفيف** iledir; **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **النهاية**’de: “Onu **شويته**: onun **شواته**’ini vurdum.” (Ve **المشوى**: **المهدى** gibi; taşın ıskaladığı kimse) yılandan; o diri olur. Ondan şairin sözü: كأن لدى ميسورها متن حية * تحرك مشواها ومات ضريبها; yerde hareketsiz olanı, taşın isabet ettiği (yılandan) şeye benzetti; o ölüdür. (Ve **الشواية**; üç vecih üzere: helâk olmuş bir kavmin yahut bir malın bakiyyesi) ve **التهذيب**’te: **الشواية** malın yahut helâk olmuş kavmin bakiyyesidir. ( **كالشوية** ) **كغنية** gibi; bu, Cevherî’dendir. ( **ج شوايا** ) onlar, helâk olmuş bir kavmin bakiyyeleridir. Ve şu beyti şâhid getirdi: فهم شر الشوايا من ثمود * وعوف شر منتعل وحافى. (Ve) **الشواية** (develerden ve koyunlardan: kötüsü) ve döküntüsü; İbn Sîdeh onu kesre ve fetha ile ضبط etti. (Ve) **الشواية** (ekmekten: **القرص**) ve **الصحاح**’ta: ve **المحكم**’de: **شواية الخبز** **القرص**’tur. (Ve **الشوى**) **كغنى** gibi; (ve **الشية**: **كعدة** gibi: koyunlar) İbnü’l-A‘râbî’den. Tekili **شاة**’tır; erkek ve dişi için. İbnü’l-Esîr dedi: **الشوى**, **الشاة** için cem‘ ismidir yahut onun cem‘idir; **كليب** ve **معيز** gibi. Ondan İbn Ömer hadisi: “Benim için **الشوى** ile ne var?” Râgıb dedi: **الشاة**’ın aslı **شاهة**’dır; “**شياه**” ve “**شويهة**” demeleri buna delâlet eder; yeri’nde zikredilmiştir. (Ve **الشاوى**: onun sahibi) yani koyun sahibidir. Cevherî, Mübşir b. Hüzeyl eş-Şemhî’ye şu beyti şâhid getirdi: لا ينفع الشاوى فيها شانه * ولا حماراه ولا علاته. Ve denir: falan akşam yemeği yedi de ( **أشوى** ) yani (akşam yemeğinden bir bakiyye bıraktı); Cevherî nakletti. Ve **الاساس**’ta: “Ondan **شوى** bıraktı”; o mecazdır. (Ve) **أشوى**: malın döküntüsünü edindi. (Ve) **أشوى**: kavmi, onlara **شواء** yedirdi; **كشواهم** gibi; **تشوية** olarak. (Ve) **أشوى**: **العسف**; şayet (kuruluk sebebiyle) sarardıysa; sanki ona bir şey isabet etmiş gibidir. (Ve **وسعفه شاوية**): **الياء**’ı şeddeli; yani (kuru); fâ‘ile vezninde, mef‘ûle mânâsında. (Ve) o, ( **عيى شيى** ) Kisâî’den. (Ve) **عوى** ( **شوى** ) muâkabe üzere. (İtbâ‘dır; ve “Onu ne kadar da **أعياه**!” ve) “ne kadar da (**أشياه** ve) ne kadar da **أعياه** (ve **أشواه**!)” ve “**بالعى** ve **الشى** ile geldi”; bunların hepsi itbâ‘dır. İbn Sîdeh dedi: ve **اوشى** **ياء**’sında idğamlıdır. (Ve **الشاة**: kadın) onunla kinaye edilir; ona **النعجة** ile kinaye edildiği gibi. Antere’den: يا شاة ما قنص لمن حلت له * حرمت على وليتها لم تحرم; onu müennes yaptı. (Ve) **الشاة**: küçük yıldızlar; **القرحة** ile **الجدى** arasında. (Ve) **الشاة**: yaban öküzü; erkeğe mahsustur; dişiye denmez. (Ve **الشى**: (bir kabile adı) **ع.**)

Cumhura’da ve Tekmile’de, onda **لام**sız olduğu zikredildi: (ve **الشيان دم الاخوين**). Cevherî dedi ki: o **فعلان** veznindedir. Ve ayrıca: (**البعيد النظر**) — bunu da Cevherî nakletti. Ve (**الشوشاء**). Ve Sıhâh’ta: **الشوشاة** ( **موماة** gibi): (**الناقة السريعة**).

* Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اشتوى اللحم**; **شواه** gibi; yahut onu edindi; ve **أشواه** onda bir lugattır; Misbâh’ta olduğu gibi. Ve **شواه لحما**: onu ona verdi. Ve **الشواية** (zamm ile): büyüğün içinden küçük şey; Cevherî nakletti. Ve avam onu **الالف**’ı hazf ile söyler. Ve **الشواة**: baş derisi; cem‘i **شوى**. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: **نزاعة للشوى**. Ve denilir ki: **الشواة** bütün derinin dışıdır. Ve **الشوى**, her hedefi ıskalayan şeyde kullanılır; onun için öldürücü yer ve **شوى** olmasa bile. Ve ondan, Amr Zî’l-Kelb’in sözü:

* **فقلت خذها لا شوى ولاشرم**

Ve **الشوى**: hata; ve bakiye; ve ibkā. Ve **الشواة**: **الشواء**’dan parça. Ebû Amr inşâd etti:

**وانصب لنا الدهماء طاهى وعجلن * لنا بشواة مر معل ذؤوبها**
