# شيب (ش-ي-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ak saçlı yaşlılar

- Harfler: ش - ي - ب
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَيْبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Kırlaşmak | 1 | 1 | [19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/ayet/19:4.md) |
| [شِيبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/siga/%D8%B4%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلًا | Ak saçlı yaşlılar | 1 | 1 | [73:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/ayet/73:17.md) |
| [وَشَيْبَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | وَفَعْلَةً | Ve ak saçlılık | 1 | 1 | [30:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/ayet/30:54.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Ve tutuştu
2. [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Gevşemeyin
3. [شقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Mutsuz
4. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
5. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Baş demektir
6. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kuvvet
7. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Katlanmış deri demektir
8. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yavru” demektir
9. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
10. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Büyük
11. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
12. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
13. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
14. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
15. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
16. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
17. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
18. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
19. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
20. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
21. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شيب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md), [هرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%85.md), [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [شبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Siyahlığın veya asıl rengin arasına beyazın karışması, saçın ağarması, dağların karla kaplanması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın biyolojik ve varoluşsal tekamülünde zayıflık ve son dönemece eriş; kıyamet dehşetiyle fıtri nizamın hızla tükenişi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin gençlik ve güç evresinden entropi ve kemal neticesi tükeniş evresine intikali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca kronolojik bir yaşlılık alameti sayılarak, varoluşsal sarsıntı ve biyolojik zayıflık dinamizminin göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شي | Belirme, ayrışma, yayılma ve bir durumdan diğerine belirgin bir izle geçme; nitekim [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) belirip varlık sahasına çıkmayı, [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md) yaşlanıp kemale ermeyi, [شيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF.md) yükseltip görünür kılmayı, [شيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) yayılıp dağılmayı ifade eder | ب | Belirmenin ve başkalaşımın saç telleri ve fiziki yapı içinde içkin bir dönüşümle, renk karışımı ve beyazlama şeklinde sabitlenmesini sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Varlığın mevcut dokusunu yıpratan, keskin bir tesirle ayrıştıran ve başkalaştıran etkiyi başlatır |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Ayrışma ve yıpranma etkisinin bilfiil beden ve madde üzerinde tezahür etmesini, açığa çıkmasını sağlar |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Ortaya çıkan ağarma ve başkalaşımın bünyenin içine yerleşip kalıcı bir mahiyet kazanmasını tamamlar |
| شيب | Keskin bir etkiyle bünyenin içine nüfuz eden ve kalıcı dönüşüm bırakan ayrışma hareketi | İnsanın veya nesnenin kendi tabii yapısı içerisinde beyazlığın siyahlığa galebe çalarak kalıcı biçimde yerleşmesini resmeder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Siyah saçın arasına beyazın karışması ve zamanla beyazlığın bünyeyi kaplaması; dağ zirvelerinin kırağı ve karla beyazlanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ubeyd b. el-Ebras bir beytinde saçın ağarmasını ve bu durumun kaçınılmazlığını şöyle ifade eder: وَالشَّيْبُ شَيْنٌ لِمَنْ يَشِيبُ / Başka bir rivayette Adî b. Zeyd veya Ubeyd'e atfedilen beyitte: تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي / وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ الْمَشِيبُ ifadesiyle başın ak saçlarla donandığı anlatılır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında şiddetli soğuk ve kar düşen kış aylarına şiban ve milhan denmiş; ayrıca düğün gecesi zifaf yaşayan gelin için zorlu bir süreci anlatan leyle-i şeybâ nitelemesi kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça شيب kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde saçın ağarması, yaşlılık ve beyazlaşma anlam alanında köklü bir süreklilik arz eder. İbranicede aynı fonetik ve semantik dizilime sahip שׂיב kökünden türeyen séb veya sêbāh biçimleri ak saçlılık, yaşlılık ve saça ak düşmesi anlamındadır. Süryanicede šyb / saybūthā kelimesi ihtiyarlık ve saç ağarması manasında doğrudan karşılık bulur. Kökün asıl morfolojik hareketi, [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md) köküyle olan yakınlığı üzerinden bir şeyin başka bir şeye karışması, saf siyahlığın içine yabancı veya farklı bir rengin girmesi ekseninde gelişmiştir. Akadca šību kelimesi ihtiyar, tanık ve yaşlı meclisi üyesi anlamlarıyla kurumsal ve biyolojik bir boyuta işaret ederken, Arapçada kök özellikle saçın fıtri olarak beyazlaması ve bu beyazlığın başın tamamına yayılması biçimindeki somut fiziksel görünümde billurlaşmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md) ve شيب yakınlığı | Kökün iç Arapça gelişimi, renklerin birbirine karışması ve siyahın içine beyazın nüfuz etmesi ekseninde şekillenmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sêbāh, Süryanice saybūthā, Akadca šību | Ak saçlılık, yaşlılık dönemi ve bu dönemin getirdiği fiziksel görünüm tüm Orta ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortaktır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı kökleri | Doğu Çadik ve Berberice kollarında yaşlanma ve renk açılmasıyla ilgili zayıf paralellikler bulunsa da doğrudan süreklilik sınırlıdır | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شيب | Anlamlı | Saçın ağarması | Siyah saçın arasına ak düşmesi, yaşlanma | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| شبي | Anlamlı | Yükselme, alev alma | Ateşin parlaması veya çocuğun boy atıp büyümesi | [شبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88.md) köküyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçmez |
| [يشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B4%D8%A8.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam kaydı yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| يبش | Anlamlı | Kuruma, sertleşme | Islaklığın ve tazeliğin kaybolup nesnenin kuruması | Ses yer değiştirmesi (kalb) ve kuruluk ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| بشي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [بيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B4.md) | Anlamlı | Zehirli bir nebat | Hindistan kökenli zehirli bir bitkinin adı | Arapçalaşmış isim; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شيب | Merkez | Saçın ağarması | Biyolojik olarak saçın beyazlaması ve bunun dışa vurduğu zayıflık | Hem doğal yaşlanma sürecini hem de dehşet verici sarsıntı anını yansıtır |
| [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md) | Komşu | Yaşlılık ve kemal | Saç renginden ziyade sosyal statü, tecrübe ve yaş kemalini ifade eder | Yaşın ilerlemesiyle kazanılan olgunluk ve bedensel yavaşlama |
| [هرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%85.md) | Komşu | İleri yaş tükenişi | Bedenin ve aklın fonksiyonlarını yitirecek ölçüde çöküşünü anlatır | Yaşlılığın en uç ve takatsiz sınırıdır |
| [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Yaşça büyüklük | Hacim, yaş ve derece bakımından zamansal ilerlemeyi bildirir | Genel yaş büyüklüğü olup doğrudan saç rengine odaklanmaz |
| [شبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8.md) | Zıt | Gençlik ve kuvvet | Tazelik, kanın kaynaması, gücün ve siyahlığın zirvede olması | Bedenin en canlı, dinamik ve hamle dolu evresidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شيب | Saçın ağarması | Saça ak düşmesi, yaşlılık veya dehşet anında rengin açılması | Kesin |
| Latince | Canities, canescere | Beyazlaşma, ak saçlılık | Saçın ağarmasını ve beyazlık durumunu karşılar; dehşet anındaki ani saç ağarması mecazını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Hoariness, gray-hairedness | Saçın kırlaşması, ak saçlılık | Yaşlanmaya bağlı grileşmeyi ve ağarmayı verir; Kur'an'daki alevlenme ve sarsıntı dinamizmini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Ergrauen, Greisenalter | Kırlaşma, ak saçlı yaşlılık | Biyolojik renk değişimini ve ileri yaşı karşılar; kökün ani dehşet boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Canitie, grisonnement | Saç beyazlaması | Tıbbi ve biyolojik beyazlaşmayı tam karşılar; kökün varoluşsal boyutunu kapsamaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Biyolojik yaşlılık ve beden zayıflığı | İleri yaşın bedendeki fiziksel ve kaçınılmaz tezahürü olarak saç ağarması | İnsanın zayıflıktan güce, ardından tekrar zayıflık ve ak saçlılığa evrildiği yaratılış merhaleleri bağlamında Rûm [30:54](https://lisan.digital/tr/ayet/30:54.md) |
| Dua ve acziyet arzı | Gücün tükenişini, kemiklerin gevşeyişini ve fani bedenin teslimiyetini beyan | Zekeriya aleyhisselamın duasında başın baştan başa ak saçla alevlendiğini bildirdiği Meryem [19:4](https://lisan.digital/tr/ayet/19:4.md) |
| Kıyamet dehşetinin şiddeti | Yaşanacak sarsıntının ve korkunun çocukları bir anda ihtiyarlatacak derecede ağır oluşu | Kıyamet gününün azap ve azametinin fıtri düzeni altüst edişini anlatan Müzzemmil [73:17](https://lisan.digital/tr/ayet/73:17.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılışın sonluluğu ve haşr | İnsanın yaratılış evrelerinde gücün ardından zayıflık ve ak saçlılığın gelmesi, fanilik ve diriliş delili olarak tartışılmıştır | Bedensel acziyetin ilahi kudrete olan mutlak muhtaçlığı göstermesi |
| Fıkıh | Saç boyama ve yaşlılık ehliyeti | Saçtaki akların kına veya boya ile değiştirilmesinin hükmü ve ileri yaşın hukuki tasarruflara etkisi incelenmiştir | Ağaran saçın fıtri vakarının korunması ve tedlis yapılmaması |
| Tefsir | İstiare-i mekniyye ve teşbih | Başın ak saçla tutuşması (iştial) tabirinin belagat açısından nasıl bir yayılma ve sarma ifade ettiği açıklanmıştır | Beyazlığın başta yangın gibi hızla ve geri döndürülemez biçimde yayılması |
| Hadis | Saç ağarmasının vakarı ve kıyamet tasviri | Müslümanın saçına düşen her ak telin nur olacağı ve bazı surelerin Peygamber'in saçını ağarttığı bildirilmiştir | Ağarmanın fani dünyaya karşı uyanış ve ilahi haşyet vesilesi oluşu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fanilik ve hesap şuuru | Varoluşsal uyarıcı | İnsana ömrün tükendiğini ve ilahi huzura dönüşün yaklaştığını hatırlatır | Saçtaki her beyazlık fıtratta yerleşik bir tebliğci gibi ölümü ve hesabı ihtar eder | Kesin |
| İlmi | Biyolojik entropi ve yaşlanma | Hücresel yıpranma | Canlı organizmanın yenilenme kapasitesini yitirerek son evreye girmesini betimler | Melanin pigmentinin ve enerjinin tükenişi, biyolojik sistemlerin yıpranma kanununu doğrular | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim kadrolarının dönüşümü | Nesil değişimi ve tecrübe | İktidar ve idarede gücün zirvesinden çekilme ve bayrak devri vaktini işaret eder | Bedenin zayıflamasıyla idari kudretin genç ve dinamik unsurlara devredilmesi zaruretini gösterir | Muhtemel |
| İktisadi | Emek ve üretim gücünün seyri | Aktif üretkenlikten çekilme | Bireyin ve toplumun fiziki üretim kapasitesinden tasarruf ve birikim evresine intikalidir | İş gücünün zirvesini aşmış toplumların sosyal güvenlik ve tecrübe odaklı yapıya geçişini temellendirir | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve faz dönüşümü | Bir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenmesi, düzensizliğin veya son fazın sisteme tamamen hakim olması durumudur; siyah saçın yerini aşama aşama ve geri dönüşsüz biçimde beyazlığın alması, artan entropinin fiziksel izdüşümüdür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşam döngüsü kuramı ve sosyal statü değişimi | Bireyin üretken ve baskın rolden bilgeliğe, ardından bağımlı veya geri çekilmiş role intikalini temsil eder; toplumdaki rol değişiminin biyolojik göstergesidir | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kozmetik bir yaşlanma belirtisi veya kronolojik bir yaş sınırına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca takvimsel yaşı değil; bedenin gücünü yitirip zayıflığa bürünmesini, ölümün habercisi olan varoluşsal teslimiyeti ve kıyamet sarsıntısının fıtratı altüst eden dehşet verici şiddetini kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem Suresi'ndeki duanın yalnızca basit bir ihtiyarlık şikayeti, Müzzemmil Suresi'ndeki kıyamet uyarısının ise alelade bir mecaz zannedilerek varoluşsal sarsıntı boyutunun kaybolması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın mutlak güç ve kudret sahibi olmadığını, yaratılışın evreler halinde acziyetle başlayıp acziyetle bittiğini ve zamanın insan bedeni üzerindeki ezici tasarrufunu en somut fiziki göstergeyle zihinlere nakşettiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın ontolojik ve biyolojik merhalelerini açıklayan ayetlerde (Rûm [30:54](https://lisan.digital/tr/ayet/30:54.md)), peygamberlerin acziyet ve tevazu içinde yaptıkları yakarışlarda (Meryem [19:4](https://lisan.digital/tr/ayet/19:4.md)) ve kıyamet sahnesinin dehşetini tasvir eden inzar ayetlerinde (Müzzemmil [73:17](https://lisan.digital/tr/ayet/73:17.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gençliğin ve dünyevi gücün kalıcı olduğu vehmini kırar; ihtiyarlığı sadece bir gerileme değil, yaratılışın kemale ve sona eriş yasası olarak idrak ettirir; kıyametin şiddetinin insan tasavvurunu aşan bir boyutta olduğunu kavratır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Siyah saç tellerinin arasına beyazlığın karışması, başın baştan başa ağarması, dağların karla kaplanması.
- Soyut anlam: Bir yapının gücünün doruk noktasını geride bırakarak nihai zayıflık ve tükeniş evresine girmesi; ani ve ezici bir etkiyle tabii dengenin altüst oluşu.
- Sistematik karşılık: Sistemin kuvvet fazından acziyet fazına geçişi; entropinin geri döndürülemez biçimde hakimiyet kurması.
- LaTeX modeli: $$S(t) = S_0 \cdot e^{-\lambda t} + W(t) \cdot \Phi$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ zaman içindeki asli gücü ve siyahlığı, $S_0$ başlangıçtaki gençlik ve kudret potansiyelini, $e^{-\lambda t}$ fıtri tükeniş ve yaşlanma katsayısına bağlı zamansal zayıflamayı temsil eder. $W(t)$ sisteme dahil olan beyazlaşma ve zaafiyet bileşenini, $\Phi$ ise dışarıdan gelen ani ve şiddetli dehşet katsayısını simgeler. $\Phi$ çarpanının aşırı büyümesi durumunda (kıyamet dehşeti), zamana bağlı fıtri süreç ($t$) beklenmeksizin sistem anında nihai ağarma ve tükeniş fazına intikal eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Meryem 19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/ayet/19:4.md) — شَيْبًا

قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

Meal (IK): Ve demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.

### [Rum 30:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/ayet/30:54.md) — وَشَيْبَةً

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; sizi güçsüz olarak yaratmıştır. Güçsüzlükten sonra kuvvetli kılmıl, sonra da kuvvetliliğn ardından güçsüz ve ihtiyar yapmıştır. O; dilediğini yaratır. O; Alim’dir, Kadir’dir.

### [Müzzemmil 73:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/ayet/73:17.md) — شِيبًا

فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِنْ كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا

Meal (IK): Eğer küfrederseniz; gençleri yaşlı kılan bir günden nasıl korunabileceksiniz?

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والباء و و ا ي ء معهما
ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات
شبو:
حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات.
والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات.
شوب:
شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط.
وشب:
الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس.
وبش:
والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض يكون على الأظافير. ويقال: ما بهذه الأرض إلا أوباشٌ من شجرٍ أو نبات، إذا كان قليلاً متفرقاً.
البوش: الجماعة الكثيرةُ.. بوش القوم، أي: كثروا واختلطوا.
شيب:
الشَّيبُ: معروف. شاب يشيبُ شيباً وشيبةً. ورجل أشيبُ، وقومٌ شيبٌ، ولا ينعت به المرأة: لا يقال: امرأة شيباء. يقال: شاب رأسها، قال:
عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً
يخضبن بالحناء شيباً شائباً
يقلن كنا مرةً شبائبا
ويجوز في الشعر: قومٌ شيبٌ على التّمام.
ويقال للّيلة التي تقترعُ فيها المرأة: ليلةٌ شيباء.
أشب:
الأشبُ: شدّة التفاف الشجر، حتى لا مجاز فيه.. غيضةٌ أشبةٌ، ورماحٌ أشبة.
والتَّأشُّبُ: التَّجمُّع من ههنا وهنا. قال:
ممن تأشَّب، لا دينٌ ولا حسبُ
يقال: هؤلاء أشابة، أي: ليسوا من مكان واحد، والجميعُ: الأشائب، وكذلك الأشابة في الكسب مما يخلطه من الحرام الذي لا خير فيه. قال النّابغة:
وثقتُ له بالنصر إذ قيل قد غزا		قبائلُ من غسانَ غيرُ أشـائبِ
وقال:
نجائبُ ليست من مهور أشابةٍ		ولاديةٍ كانت ولا كسب مأثم
وأشبتُ الشيء بينهم تأشيباً، والتأشيبُ: التحريش بين القوم. وأشبهُ يأشبهُ ويأشبهُ أشباً: لامه وعابه.. وأشبة: من أسماء الذئاب.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الباء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ش ب و**، **ش و ب**، و **ش ب**، و **ب ش**، **ب و ش**، **ش ي ب**، **أ ش ب** مستعملات

**شبو**:
Her şeyin ayak bağı (kısmı) sınırı: **شباتُه**; hepsi: **شبوات**.
**الشَّبوةُ**: sarı akrep. Çoğulu: **شبوات**.

**شوب**:
İçeceğin gençliği (tazeliği) onu karıştırır; onu su ile karıştırdığı zaman; ve **الشَّوبُ**: karıştırma.

**وشب**:
İnsanlardan **الأوشابُ**: karışıklar; teki: **وشبٌ**. Ve **الوشبُ**: **الأشابة**’ye benzer; “insanların karışıklarından bir adam” denir.

**وبش**:
Ve **الوبشُ** ve **الوبشُ**, hafifletilir ve ağırlaştırılır: o, tırnaklar üzerinde bulunan beyaz benek benektir. Ve denir: Bu yerde, ağaçtan yahut bitkiden **أوباشٌ**’tan başka yoktur; az, dağınık olduğu zaman.
**البوش**: çok kalabalık topluluk.. **بوش** kavim; yani: çoğaldılar ve karıştılar.

**شيب**:
**الشَّيبُ**: bilinen (şey). **شاب** **يشيبُ** **شيباً** ve **شيبةً**. Ve **أشيبُ** adam; ve **شيبٌ** kavim; ve onunla kadın nitelenmez: “**شيباء** kadın” denmez. Denir: onun başı ağardı. Dedi ki:
Yaşlı kadınlar gitmiş bir şeyi isterler
kınayla boyarlar, karışmış bir ağarmayı
derler: bir keresinde gençler idik
Ve şiirde caizdir: tamam üzere “**شيبٌ** kavim”.

Ve kadının kura çektiği geceye denir: **شيباء** gece.

**أشب**:
**الأشبُ**: ağacın sarılmasının şiddeti; ta ki onda geçit olmasın.. **أشبةٌ** koruluk; ve **أشبةٌ** mızraklar.
Ve **التَّأشُّبُ**: buradan ve buradan toplanma. Dedi ki:
Din de yok, soy da yok; toplanmış olandan
Denir: bunlar **أشابة**; yani: bir yerden değiller; hepsi: **الأشائب**. Ve yine kazançta **الأشابة**: onda hayır olmayan haramdan karıştırdığı şey. Nâbiga dedi ki:
Ona zafere güvendim, “gazaya çıktı” denildiğinde		Gassân’dan kabileler, **أشـائبِ** olmayan
Ve dedi ki:
**أشابةٍ** mehirlerinden olmayan seçkin develer		ne bir diyet idi, ne de günah kazancı
Ve “şeyi aralarında **تأشيباً** ile **أشبتُ**”; ve **التأشيبُ**: kavim arasında kışkırtma. Ve **أشبهُ** **يأشبهُ** ve **يأشبهُ** **أشباً**: onu kınadı ve ayıpladı.. Ve **أشبة**: kurtun adlarındandır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَيْبُ والمَشيبُ واحدٌ. وقال الأصمعي: الشَيْبُ بياضُ الشَعَرِ؛ والمَشيبُ دخولُ الرجُل في حَدِّ الشيبِ من الرجال. قال ابن السكيت في قول عبيد:
والرأسُ قد شابَه المَشيبُ
يعني بَيَّضَهُ المشيبُ، وليس معناهُ خالَطَهُ. وأنشد:
قد رابَهُ ولِمـثْـلِ ذلـك رابَـه		وَقَعَ المَشيبُ على السَوادِ فَشابَهُ
أي بَيَّضَ مُسْوَدَّهُ. وشيبُ السَوْطِ معروفٌ عربي صحيح. وتقول: باتَتْ فلانةُ بليلةِ شَيباء بالإضافة، إذا افتُضّت؛ وباتت بليلة حُرَّةٍ إذا لم تُفْتَضَّ. و"اشْتَعَلَ الرأسُ شيباً" على التَمييز. وقال الأخفش على المصدر، لأنه حين قال اشْتعلَ كأنّه قال شاب، فقال شَيباً. والشيبُ: جمع أَشْيَبَ. والشِيبُ أيضاً: الجِبالُ يقع عليها الثلج فَتَشيبُ به. وقولهم: شَيْبٌ شائبٌ، إنَّما هو كقولهم ليلٌ لائلٌ، وموتٌ مائتٌ. الكسائي: شَيَّبَ الحزنُ رأسَه وبرأسِهِ، وشَيَّبَهُ الحزنُ، وأشابَ الحزنُ رأسَهُ برأسِه. وأشابَ الرجلُ، أي شاب أولادهُ. والشِيبُ بالكسر: حكايةُ أصواتِ مَشافِرِ الإبلِ عند الشُرْبِ. قال الشاعر:
تَداعَيْنَ باسمِ الشيبِ في مُتَثَلِّمٍجَوانِبُهُ من بَصْرَةٍ وسِـلامِ
وشيبانُ ومِلْحانُ: شَهْرا قُِماحٍ، وهما أشدُّ الشتاءِ برداً، سُمِّيا بذلك لبياضِ الأرضِ بما عليها من الثَلج والصَقيع. قال الكميت:
إذا أَمْسَتِ الآفاقُ غُبْراً جُنوبُهابِشيبانَ أو مِلْحانَ واليومُ أَشْهَبُ

##### Türkçe

**الشَيْبُ** ve **المَشيبُ** birdir. **الأصمعي** dedi ki: **الشَيْبُ** saçın beyazlığıdır; **المَشيبُ** ise erkeğin, erkeklerden **الشيب** sınırına girmesidir. **ابن السكيت** **عبيد**’in sözü hakkında dedi ki:
وَالرأسُ قد شابَه المَشيبُ
yani **المشيبُ** onu beyazlattı; mânası “ona karıştı” değildir. Ve inşad etti:
قد رابَهُ ولِمـثْـلِ ذلـك رابَـه		وَقَعَ المَشيبُ على السَوادِ فَشابَهُ
yani onun karasını beyazlattı. **شيبُ السَوْطِ** bilinen, Arapça sahih olandır. Ve dersin ki: falanca, izafetle **بليلةِ شَيباء** bir gecede geceledi; eğer bekâreti bozulduysa. Ve **بليلة حُرَّةٍ** bir gecede geceledi; eğer bekâreti bozulmadıysa. Ve “**اشْتَعَلَ الرأسُ شيباً**” temyiz üzerinedir. **الأخفش** masdar üzerine (dedi); çünkü **اشْتعلَ** dediği vakit sanki “**شاب**” demiş gibi oldu; bu yüzden “**شَيباً**” dedi. Ve **الشيبُ**: **أَشْيَبَ**’ın cem‘idir. Ve **الشِيبُ** da: üzerine kar düşen dağlardır; onunla beyazlar. Onların sözü: **شَيْبٌ شائبٌ**, ancak onların “**ليلٌ لائلٌ**” ve “**موتٌ مائتٌ**” demeleri gibidir. **الكسائي**: hüzün onun başını ve başında beyazlattı; ve hüzün onu beyazlattı. Ve hüzün onun başını, başında beyazlattı. Ve adam **أشابَ**; yani çocukları ağardı. Ve kesre ile **الشِيبُ**: develerin dudaklarının içme esnasındaki seslerinin taklididir. Şair dedi ki:
تَداعَيْنَ باسمِ الشيبِ في مُتَثَلِّمٍجَوانِبُهُ من بَصْرَةٍ وسِـلامِ
Ve **شيبانُ** ile **مِلْحانُ**: buğday aylarıdır; ikisi kışın en şiddetli soğuğudur; üzerindeki kar ve kırağı sebebiyle yerin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar. **الكميت** dedi ki:
إذا أَمْسَتِ الآفاقُ غُبْراً جُنوبُهابِشيبانَ أو مِلْحانَ واليومُ أَشْهَبُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والياء وما يثلثهما)
(شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب يَشيب. قال الكسائيّ: شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه، وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه. والرجل إِذا شابَ فهو أَشْيَب. والشِّيب: الجبال يسقُط عليها الثلج، وهو من الشَّيْب. وقال الشاعر:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
يريد الجبال إِذا ابيضَّت من الثلج. ووجدت في تفسير شعر عبيد في قوله:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
أنَّ الشَّيب والمَشِيب واحد. قال: وقال الأصمعيّ: الشَّيب: بياض الشَّعر، والمشيبُ: دخولُ الرَّجُل في حدِّ الشِّيبِ من الرِّجال ذوي الكِبَر والشَّيب. وقال أيضاً في هذا الموضع: قال ابن السّكّيت في قول عديٍّ:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
أراد بَيّضه المَشيب، وليس معناه خالَطَه، وأنشد:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])أي بَيَّضَ مسوَدَّه. وشِيبان ومِلْحان: شهرا *قِماح، وهما أشدُّ الشتاء برداً؛ سمِّيا بذلك لبياض الأرض بما عليها من الصَّقيع.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ، إِذا افْتُضَّت. وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ، إِذا لم تُفْتَضّ.
(شيح) الشين والياء والحاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدهما على جِدٍّ وحَذَرٍ، والآخر على إعراض.
فأمَّا الأوَّل فقول العرب: أشاحَ على الشيءِ، إِذا واظَبَ عليه وَجَدّ فيه قال الراجز:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
وقال آخر:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
وأمَّا الشِّياح فالحِذَار. ورجل شائحٌ. وهو قوله:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
والمَشْيُوحاء: أَنْ  يكون القومُ في أمرٍ يَبْتَدِرونه؛  يقال هم في مَشْيُوحاءَ.
وأما الآخر فيقال: أشاحَ بوجهه، أي أعرض. ويقال إِنَّ اشتقاقَه من قولهم أشاحَ  الفرسُ بذنَبه، إذا أرخاه.
ومما شذَّ عن البابين جميعاً: الشِّيح، وهو نبتٌ.
(شيخ) الشين والياء والخاء كلمة واحدة، وهي الشَّيخ. تقول: هو شيخٌ، وهو معروف، بيِّن الشَّيخوخة([8]) والشَّيَخ والتّشييخ. وقد قالوا أيضاً كلمةً، قالوا: شَيَّخت عليه([9]).
(شيد) الشين والياء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رفعِ الشّيء. يقال شِدْت القَصر أَشِيدُهُ شَيْداً. وهو قصرٌ مَشِيدٌ، أي معمولٌ بالشِّيد. وسمِّي شِيداً  لأنَّ به يُرفَعُ البناء. يقال قَصرٌ مَشِيدٌ أي مُطَوّل. والإشادة: رفْع الصَّوت والتنويه.
(شيص) الشين والياء والصاد. يقال إنَّ الشِّيص أردأ التَّمْر.
(شيط) الشين والياء والطاء أصلٌ يدلُّ على ذَهاب الشيء، إمّا احتراقاً وإما غَيْرَ ذلك. فالشَّيْط مِنْ شاط الشَّيءُ، إِذا احترق. يقال شيَّطت اللَّحم. ويقولون: شَيَّطه، إذا دَخَّنه ولم يُنْضِجْه. والأوَّلُ أصحُّ وأقيَس.
ومن المشتقّ من هذا : استشاط الرَّجلُ، إذا احتدَّ غضَباً. ويقولون: ناقةٌ مِشياط، وهي التي يطير فيها السِّمَن.
ومن الباب الشَّيطان، يقارب الياء فيه الواو، يقال شَاط يَشِيط، إِذا بَطَل. وأشاطَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ، إِذا أبطَلَه. وقد مضى الكلامُ في اشتقاقِ اسم الشَّيطان.
(شيع) الشين والياء والعين أصلان، يدلُّ أحدُهما على معاضدة ومساعفة، والآخر على بَثٍّ وإشادة.
فالأوّل: قولُهم شَيَّعَ فلانٌ فلاناً عند شُخوصه. ويقال آتِيكَ غداً أو شَيْعَه، أي اليوم الذي بعده، كأنَّ الثاني مُشَيِّع للأوّل في المضيّ. وقال الشّاعر([10]):
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
وقال للشجاع : المشيَّع؛ كأنَّه لقُوَّته قد قَوِي وشُيِّع بغيره، أو شُيِّع بقُوّة.
وزعم ناسٌ أنَّ الشَّيْعَ شِبل الأسد، ولم أسمْعه من عالمٍ سَماعاً. ويقول ناس: إنَّ  الشَّيْع المِقدار، في قولهم: أقام شهراً أو شَيْعَه. والصَّحيح ما قلته، في أنَّ المشيِّع هو الذي يُساعِد الآخَر ويقارنه. والشِّيعة: الأعوان والأنصار.
وأما الآخر [فقولهم] : شاع الحديث، إِذا ذاع وانتشر. ويقال شَيَّع الراعي إِبلَه، إِذا صاح فيها. والاسم الشِّيَاع: القصبة التي ينفُخُ فيها الراعي. قال:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
ومن الباب قولهم في ذلك: له سهم شائع، إذا كان غير مقسومٍ. وكأنَّ من لـه([11]) سهمٌ ونَصِيب انتشرَ في السَّهم حتَّى أخذه، كما يَشِيعُ الحديثُ في الناس فيأخذ سَمع كلِّ أحد.
ومن هذا الباب: شيَّعت النّارَ في الحطب، إِذا ألهَبْتَها.
(شيق) الشين والياء والقاف كلمة. يقال إنَّ الشِّيق الشّق الضّيق في رأس الجبل. قال:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *
(شيم) الشين والياء والميم أصلان متباينان، وكأنَّهما من باب الأضداد إِذْ أحدُهما يدلُّ على الإظهار، والآخَر يدلُّ على خلافه.
فالأول قولهم: شِمْت السّيفَ، إذا سللَتَه. ويقال للتُّراب الذي يُحفَر فيستخرج من الأرض الشِّيمة، والجمع الشِّيَم.* ومن الباب: شِمْت البرقَ أشِيمُه شَيماً، إِذا رَقَبْتَه تنظر أينَ يَصُوب. وهذا محمول على الذي ذكرناه من شَيْم السَّيف. وقال الأعشى:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])كأنّه لما رَقَبَ السَّحاب شام بَرقَه كما يُشامُ السَّيف.
والأصل الآخَر: قولُهم شِمت السّيفَ، إِذا قَرَبْتَه([14]). ومن الباب الشِّيمة: خَلِيقة الإنسان، سمِّيت شيمةً لأنَّها كأنها مُنْشامة فيه داخلةٌ مستكِنّة. والانشيام: الدُّخول في الشيء؛ يقال: انشام في الأمر، إذا دخلَ فيه. والمَشِيمَة: غِشاءُ وَلَدِ الإنسان، وهو الذي يقال لـه مِنْ غيرِهِ السَّلَى. وسمِّيت بذلك كأن الولد قد انشام فيها.
فأمَّا الشَّامَة فيمكن أن يكون من الباب الأول؛ لأنَّها شيء بارزٌ، يقال منها رجلٌ أشيم، وهو الذي به شامة.
(شين): الشين والياء والنون كلمةٌ تدلُّ على خلاف الزينة. يقال شانَه خلافُ زانه. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) الرجز لسالم بن دارة، كما في الخزانة (1: 293).
([2]) ديوان عبيد بن الأبرص 6 والقصائد العشر 304 وصدره:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدره في اللسان (شيب):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    على أنَّ الصواب نسبته إلى عبيد بن الأبرص. انظر المرجعين السابقين.
([4]) البيت في المجمل واللسان (شيب).
([5]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (شيح).
([6]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 116، واللسان (شيح) وصدره:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) لأبي السوداء العجلي، كما في اللسان (شيح). وقبله :
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) في المجمل: "الشيخ معروف، وهو بين الشيخوخة".
([9]) في المجمل: "وذكر أبو عبيد: شيَّخت عليه، أي عبت وشنعت".
([10]) هو عمرو بن أبي ربيعة. ديوانه 106 واللسان (شيع).
([11]) في الأصل: "وكأنَّه من الأول".
([12]) أنشده في اللسان (شيق).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) قرب السيف: جعله في قرابه، وهو الغمد.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الياء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شيأ**) **الشين** ve **الياء** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir ki: Allah onun yüzünü **شَيَّأ** etti; yani ona çirkinlikle beddua ettiğinde. Ve **مُشَيَّأٌ** bir yüz. Ve şu beyit okunmuştur:
İnne benî Fezârate bni Zübyân ***
kad tarraqat nâqatuhum bi-insân
**مُشَيَّأٍ** a‘cib bi-ḫalqı’r-Raḥmân([1])

(**شيب**) **الشين** ve **الياء** ve **الباء**. Bu, **الشين** ve **الواو** ve **الباء** بابına yakındır; ikisi de bütünüyle bir şeyin bir şeyle karışmasında birbirine yaklaşır. Bundan: **الشَّيب**: başın **شَيب**i; denir: **شاب** **يَشيب**. **الكسائيّ** dedi: Hüzün onun başını ve başında **شيّب** etti; ve hüzün onun başını ve başında **أشابَ** etti. Ve adam **شاب** olunca o **أَشْيَب**tir. Ve **الشِّيب**: üzerine kar düşen dağlar; o, **الشَّيْب**dendir. Şair dedi:
Şüyûḫun teşîbu izâ mâ şetet *** ve leyse’l-meşîbu ‘aleyhâ me‘îbâ
Dağları kasteder; kar sebebiyle beyazladıklarında. Ve **عبيد** şiirinin tefsirinde şu sözünde buldum:
* **والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ**([2]) *
ki **الشَّيب** ile **المَشِيب** birdir. Dedi: Ve **الأصمعيّ** dedi: **الشَّيب**: saçın beyazlığıdır; **المشيبُ**: adamın, yaşlılık ve **الشَّيب** sahibi erkeklerden **الشِّيب** haddine girmesidir. Ve yine bu yerde dedi: **ابن السّكّيت** **عديّ**’nin sözünde dedi ki:
* **والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ**([3]) *
**المَشِيب** ile onu beyazlattı demek istedi; manası onu karıştırdı değildir. Ve şu beyit okunmuştur:
kad râbehu ve li-miṯli ḏâlike râbehu *** veqa‘a’l-meşîbu ‘ale’l-meşîbi fe-şâbehu([4])
yani onun siyahını beyazlattı. Ve **شِيبان** ve **مِلْحان**: iki **قِماح** ayıdır; ikisi kışın en şiddetli soğuğudur; üzerindeki kırağı sebebiyle yerin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar.

Ve bu babdan şâz olan şeylerden: onların sözü: falanca kadın **بليلةِ شَيْباءَ** bir geceyle geceledi; yani bekâreti bozulduğunda. Ve **بليلةِ حُرّةٍ** bir geceyle geceledi; yani bekâreti bozulmadığında.

(**شيح**) **الشين** ve **الياء** ve **الحاء** iki ayrı asıldır; bunlardan biri ciddiyet ve sakınmaya delâlet eder, diğeri yüz çevirmeye delâlet eder.

Birincisine gelince: Arapların sözü: bir şeye **أشاحَ** etti; yani ona devam etti ve onda ciddiyet gösterdi. **الراجز** dedi:
* qubbân aṭâ‘at râ‘iyen **مُشِيحاً**([5]) *
Ve bir başkası dedi:
* ve şâyaḥte qabla’l-yevmi inneke **شِيحُ**([6]) *
Ve **الشِّياح** ise sakınmadır. Ve **شائحٌ** bir adam. Ve o, şu sözüdür:
* şâyaḥn minhü eyyemâ **شِيَاحِ**([7]) *
Ve **المَشْيُوحاء**: kavmin, üzerine atıldıkları bir iş içinde olmalarıdır; denir: onlar **مَشْيُوحاءَ** içindedir.

Diğerine gelince: denir: yüzüyle **أشاحَ** etti; yani yüz çevirdi. Ve denir ki onun اشتقاقı onların sözü: at kuyruğuyla **أشاحَ** etti; yani onu salıverdiği zamandır.

Ve iki babın ikisinden de şâz olan şeylerden: **الشِّيح**; o bir bitkidir.

(**شيخ**) **الشين** ve **الياء** ve **الخاء** tek bir kelimedir; o da **الشَّيخ**tir. Dersin: o bir **شيخٌ**tir; o bilinen, **الشَّيخوخة**si açık olandır([8]); ve **الشَّيَخ** ve **التّشييخ**. Ve ayrıca bir kelime de söylediler; dediler: onun aleyhine **شَيَّخت** ettim([9]).

(**شيد**) **الشين** ve **الياء** ve **الدال** tek bir asıldır; bir şeyin yükseltilmesine delâlet eder. Denir: köşkü **شِدْت** ettim, onu **أَشِيدُهُ** **شَيْداً**. Ve o, **مَشِيدٌ** bir köşktür; yani **الشِّيد** ile yapılmış. Ve **شِيداً** diye adlandırıldı; çünkü onunla bina yükseltilir. Denir: **قَصرٌ مَشِيدٌ**; yani uzatılmış. Ve **الإشادة**: sesin yükseltilmesi ve anmadır.

(**شيص**) **الشين** ve **الياء** ve **الصاد**. Denir ki **الشِّيص** hurmanın en kötüsüdür.

(**شيط**) **الشين** ve **الياء** ve **الطاء** bir asıldır; şeyin gitmesine delâlet eder; ya yanma ile ya da başka bir şeyle. O hâlde **الشَّيْط**: şey **شاط** olduğundandır; yani yandığında. Denir: eti **شيَّطت** ettim. Ve derler: onu **شَيَّطه** etti; yani onu tütsüledi de pişirmedi. Birincisi daha sahih ve daha kıyasîdir.

Ve bundan türeyenlerden: adam **استشاط** etti; yani öfkeyle şiddetlendiğinde. Ve derler: **مِشياط** bir deve; o, onda semizliğin uçuştuğu (deve)dir.

Ve babdandır **الشَّيطان**; onda **الياء** **الواو**ya yaklaşır; denir: **شَاط يَشِيط**; yani boşa çıktı/iptal oldu. Ve sultan falancanın kanını **أشاطَ** etti; yani onu iptal etti. **الشَّيطان** adının اشتقاقı hakkında söz daha önce geçti.

(**شيع**) **الشين** ve **الياء** ve **العين** iki asıldır; bunlardan biri yardımlaşma ve desteklemeye delâlet eder, diğeri yayma ve yükseltmeye (duyurmaya) delâlet eder.

Birincisi: onların sözü: falanca, falancayı ayrılışı sırasında **شَيَّعَ** etti. Ve denir: yarın sana geleceğim, yahut **شَيْعَه**; yani ondan sonraki gün; sanki ikincisi, gitmede birincinin **مُشَيِّع**idir. Şair dedi([10]):
kâle’l-ḫalîṭu ġaden teṣaddu‘unâ *** ev **شَيْعَه** e-fe-lâ tüveddi‘unâ
Ve yiğit için: **المشيَّع**; sanki kuvveti sebebiyle güçlenmiş ve başkasıyla **شُيِّع** edilmiş, yahut bir kuvvetle **شُيِّع** edilmiştir.

Bir topluluk, **الشَّيْع**ın aslan yavrusu olduğunu iddia etti; onu bir âlimden işiterek işitmedim. Ve bir topluluk der: **الشَّيْع** miktardır; onların sözünde: bir ay kaldı yahut **شَيْعَه**. Doğru olan, dediğimdir: **المشيِّع** başkasına yardım eden ve ona eşlik edendir. Ve **الشِّيعة**: yardımcılar ve destekçilerdir.

Diğerine gelince [onların sözü]: **شاع** haber; yani yayıldığında ve dağıldığında. Ve denir: çoban develerini **شَيَّعَ** etti; yani onlara bağırdığında. İsim **الشِّيَاع**tır: çobanın içine üflediği kamış. Dedi:
* ḥanîne’n-nîbi taṭrabu li’ş-**شِّياع** *
Ve bu hususta onların sözü babdandır: bölünmemiş olduğunda onun **سهم شائع** bir payı vardır. Sanki bir payı ve nasibi olan kimsenin payı, onu alana kadar pay içinde yayılmıştır; tıpkı haberin insanlar içinde yayılıp her birinin işitmesini alması gibi.

Ve bu babdandır: odunu ateşte **شيَّعت** ettim; yani onu alevlendirdiğinde.

(**شيق**) **الشين** ve **الياء** ve **القاف** bir kelimedir. Denir ki **الشِّيق** dağın başındaki dar yarıktır. Dedi:
* şaġvâ’u tüvṭinu beyne’ş-**الشِّيقِ** ve’n-**نِّيقِ**([12]) *

(**شيم**) **الشين** ve **الياء** ve **الميم** iki ayrı asıldır; sanki zıtlar babındandır; çünkü bunlardan biri ortaya çıkarmaya delâlet eder, diğeri bunun tersine delâlet eder.

Birincisi onların sözü: kılıcı **شِمْت** ettim; yani onu çektim. Ve yerden çıkarılmak üzere kazılan toprağa **الشِّيمة** denir; çoğulu **الشِّيَم**dir.* Ve babdandır: şimşeği **شِمْت** ederim, onu **أشِيمُه** **شَيماً**; yani onu gözetlediğinde, nereye boşalacağını görmek için baktığında. Bu, kılıcı **شَيْم** etmeye dair zikrettiğimize hamledilmiştir. **الأعشى** dedi:
fe-qultu li’ş-şurbi fî durnâ ve qad ṯamilû *** **شيموا** ve keyfe yeşîmu’ş-şâribu’ṯ-ṯamilu([13])
Sanki bulutu gözetleyince onun şimşeğini gözetledi; tıpkı kılıcın gözetlenmesi gibi.

Diğer asıl: onların sözü: kılıcı **شِمت** ettim; yani onu yaklaştırdığında([14]). Ve babdandır **الشِّيمة**: insanın huyu; ona **شيمة** denildi; çünkü o, sanki onda nişanlanmış, içine girmiş, gizlenmiş bir şey gibidir. Ve **الانشيام**: bir şeyin içine girmektir; denir: işin içine **انشام** etti; yani ona girdi. Ve **المَشِيمَة**: insan yavrusunun zarıdır; ona başkasından **السَّلَى** denir. Böyle adlandırıldı; sanki çocuk onun içinde **انشام** etmiş gibidir.

**الشَّامَة**ya gelince: birinci babdan olabilir; çünkü o, belirgin bir şeydir; ondan: **أشيم** bir adam denir; o, üzerinde ben olan kimsedir.

(**شين**): **الشين** ve **الياء** ve **النون** ziynetin zıddına delâlet eden bir kelimedir. Denir: onu **شانَه** etti; **زانه** ettiğinin zıddı. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Recez, Sâlim b. Dâre’nindir; el-Ḫizâne’de (1: 293) olduğu gibi.
([2]) عبيد بن الأبرص divanı 6 ve el-Ḳaṣâʾid el-ʿAşr 304; ve صدرُه:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدرُه Lisân’da (**شيب**):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    Şu var ki doğru olan, onu عبيد بن الأبرص’a nispet etmektir. Önceki iki kaynağa bak.
([4]) Beyit el-Mücmel ve Lisân’da (**شيب**).
([5]) Ebû’n-Necm el-ʿIclî’nindir; Lisân’da (**شيح**) olduğu gibi.
([6]) Ebû Ḏuʾeyb el-Huḏelî’nindir; divanında 116, ve Lisân’da (**شيح**); ve صدرُه:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) Ebû’s-Sevdâʾ el-ʿIclî’nindir; Lisân’da (**شيح**) olduğu gibi. Ve ondan önce:
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) el-Mücmel’de: “**الشيخ** معروف، وهو بين **الشيخوخة**”.
([9]) el-Mücmel’de: “Ve Ebû ʿUbeyd zikretti: onun aleyhine **شيَّخت** ettim; yani ayıpladım ve çirkinledim.”
([10]) O, ʿAmr b. Ebî Rabîʿa’dır. Divanı 106 ve Lisân’da (**شيع**).
([11]) Asılda: “Ve sanki o birincidendir.”
([12]) Lisân’da (**شيق**) içinde okumuştur.
([13]) Meşhur muallakasındandır.
([14]) Kılıcı yaklaştırmak: onu kınına koymaktır; o da kındır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشيب والمشيب: بياض الشعر. قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/ 4]، وباتت المرأة بليلة شيباء: إذا افتضت، وبليلة حرة (وباتت المرأة بليلة شيباء؛ لأن ماء الرجل خالط ماء المرأة. انظر: اللسان (شيب) ؛ وعمدة الحفاظ: شيب) : إذا لم تفتض.

##### Türkçe

- **الشيب** ve **المشيب**: saçın beyazlığı. Yüce Allah dedi ki: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [Meryem/ 4]; ve kadın bir **ليلة شيباء** gecesiyle geceledi: eğer bekâreti bozulduysa; ve bir **ليلة حرة** gecesiyle (ve kadın bir **ليلة شيباء** gecesiyle geceledi; çünkü erkeğin suyu kadının suyuna karıştı. Bak: **اللسان** (**شيب**) ; ve **عمدة الحفاظ**: **شيب**) : eğer bekâreti bozulmadıysa.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ي ب
شيبه الحزن وأشابه وبدا فيه الشيب والمشيب وشاب شيبة ورجل أشيب وقوم شيب‏.‏
وشيب شائب‏.‏
قال‏:‏ عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً يخضبن بالحناء شيباً شائباً يقلن كنا مرة شبائبا ومن المجاز‏:‏ شابت رءوس الإكام‏.‏
ورأيت الجبال شيباً‏:‏ يريد بياض الصقيع والثلج‏.‏
وذهب شيبان وملحان‏:‏ لشهري الشتاء وهما شهرا قماح‏.‏
و ‏"‏ باتت بليلة شيباء ‏"‏ إذا غلبها على نفسها الزوج ليلة هدائها كأنها دهيت بأمر شديد تشيب منه الذوائب‏.‏

##### Türkçe

ش ي ب
Onu hüzün ihtiyarlattı; ve onu ihtiyarlattı; ve onda **الشيب** ve **المشيب** göründü; ve **شاب** bir **شيبة** (ihtiyarlık) oldu; ve **رجل أشيب** (saçı sakalı ağarmış bir adam); ve **قوم شيب** (saçı sakalı ağarmış bir kavim/topluluk).
Ve **شيب شائب** (ağarmış, ağarmakta olan).
Dedi ki:
Yaşlı kadınlar, gitmiş bir şeyi isterler; kınayla boyarlar: **شيباً شائباً**; derler: “Biz bir kere **شبائبا** idik.” Ve mecazdandır: **شابت رءوس الإكام**.
Ve dağları **شيباً** gördüm: kırağının ve karın beyazlığını kastediyor.
Ve **شيبان** ve **ملحان** gitti: kışın iki ayı için; ve onlar iki **شهرا قماح**tır.
Ve “**باتت بليلة شيباء**”: kocanın onu kendi nefsine karşı, zifaf gecesinde yenmesi (galip gelmesi) hâlinde; sanki, ondan saç tutamlarının ağaracağı şiddetli bir işle musibete uğratılmış gibidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر، والـمَشِـيبُ مِثْلُه، ورُبَّـما سُمِّيَ الشَّعَرُ نَفْسُه شيْباً. شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً، وهو أَشْيَبُ، على غيرِ قياسٍ، لأَنَّ هذا النعت إِنما يكونُ من باب فَعِلَ يَفعَلُ، ولا فَعْلاءَ له. قيلَ: الشَّيْبُ بياضُ الشَّعَر. ويقال: عَلاهُ الشَّيْبُ. ويقال: رَجلٌ أَشْيَبُ، ولا يقال: امْرَأَةٌ شَيْباءُ، لا تُنْعَتُ به الـمَرْأَةُ، اكْتَفوا بالشَّمْطاءِ عَن الشَّيْباءِ، وقد يقال: شَابَ رَأْسُها. والـمَشِـيبُ: دُخُولُ الرَّجُلِ في حَدِّ الشَّيْبِ من
الرِّجالِ؛ قال ابن السكيت في قول عَدِيّ:
تَصْبُو، وأَنَّى لَكَ التَّصابي؟  *  والرأْسُ قَدْ شابَهُ الـمَشِـيبُ يعني بَيَّضَه الـمَشِـيبُ، وليس معناه خَالَطَه؛ قال ابن برّي: هذا البيتُ زَعَم الجوهري أَنه لعَدِيٍّ، وهو لعَبِـيدِ بنِ الأَبرَصِ؛ وقول الشاعر:
قَدْ رَابَه، ولِـمِثْلِ ذلِكَ رَابَهُ، *  وَقَعَ الـمَشِـيبُ عَلى السَّوادِ، فشَابَهُ أَي بَيَّضَ مُسْوَدَّه.
والأَشْيَبُ: الـمُبْيَضُّ الرأْس.
وشَيَّبَهُ الـحُزْنُ، وشَيَّبَ الـحُزْنُ رَأْسَه، وبرأْسِهِ، وأَشابَ رَأْسَه وبِرَأْسِهِ، وقَوْمٌ شِـيبٌ، ويجوز في الشِّعر شُيُبٌ، على التَّمامِ؛ هذا قولُ أَهلِ اللغة. قال ابن سيده: وعِندِي أَنَّ شُيُباً إِنما هو جمعُ شَائِبٍ، كما قالوا بازِلٌ وبُزُلٌ، أَو جمع شَيُوبٍ، على لُغةِ الحجازيِّـين، كما قالوا دُجاجَةٌ بَيُوضٌ، ودُجاجٌ بُيُضٌ؛ وقول الرائد: وجَدْتُ عُشْباً وتَعَاشِـيب، وكَمْـأَةً شِـيب، إِنما يعني به البِـيضَ الكِبارَ. والشِّيبُ: جمعُ أَشْيَبَ. والشِّيبُ: الجِـبالُ يَسْقُطُ عليها الثَّلْجُ، فتَشِـيبُ به؛ وقول عَدِيٍّ ابنِ زيد: أَرِقْتُ لـمُكْفَهِرٍّ، بَاتَ فيهِ  *  بَوارِقُ، يَرْتَقِـينَ رُؤُوسَ شِـيبِ وقال بعضهم: الشِّيبُ ههنا سَحائِبُ بيضٌ، واحِدُها أَشْيَبُ؛ وقيل: هِـيَ جِـبالٌ مُبْيَضَّةٌ منَ الثَّلْجِ، أَو مِنَ الغُبارِ؛ وقيل: شِـيبٌ اسمُ جَبَلٍ، ذكره الكُمَيْت، فقال:
وما فُدُرٌ عَواقِلُ أَحْرَزَتْها  *  عَمَاية، أَوْ تَضَمَّنَهُنَّ شِـيبُ وشَيْبٌ شائِبٌ: أَرادُوا به المبالغةَ على حَدِّ قَوْلِهِم: شِعْرٌ شاعِرٌ، ولا فِعْلَ له. واشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً، نَصْبٌ على التَّمْيـيز؛ وقيل على المصدر، لأَنه حين قال: اشْتَعَلَ كأَنه قال شابَ فقال شَيْباً. وأَشابَ الرَّجُلُ: شابَ وَلَدُه، وكانت العرب تقولُ للبِكْرِ إِذا زُفَّتْ إِلى زَوْجِها، فدَخَلَ بها ولم يَفْتَرِعْها ليلةَ زِفافِها: باتت بلَيلةِ حُرَّةٍ؛ وإِن افْتَرَعَها تلك الليلة، قالوا: باتَتْ بلَيلَةِ شَيْباءَ؛ وقال عُرْوةُ بنُ الوَرْد: كلَيْلَةِ شَيْباءَ، التي لَسْتُ ناسِـياً،  *  ولَيْلَتِنا، إِذْ مَنَّ، ما مَنَّ، قَرْمَلُ فكنت كليلةِ الشَّيْباءِ، هَمَّتْ  *  بِمَنْعِ الشَّكْرِ، أَتْأَمَها القَبِـيلُ وقيل: ياءُ شَيْباءَ بَدلٌ من واوٍ، لأَنَّ ماءَ الرَّجُلِ شابَ ماءَ المرأَةِ، غيرَ أَنـَّا لَم نَسْمَعْهم قالوا بليلةِ شَوْباءَ؛ جَعَلوا هذا بَدلاً لازِماً كعِـيدٍ وأَعيادٍ. وليلةُ شَيْباءَ: آخِرُ ليلةٍ من الشهرِ، ويومٌ أَشْيَبُ شَيْبان: فيه غَيْمٌ وصُرَّادٌ وبَرْدٌ. وشِـيبانُ ومِلْحانُ: شَهْرا قِماحٍ، وهما أَشدُّ شهورِ الشِّتاءِ بَرْداً، وهما اللَّذان يقولُ مَن لا يَعْرِفُهما: كانونٌ وكانُونُ؛ قال الكميت: إِذا أَمْسَتِ الآفاقُ غُبْراً جُنُوبُها *  بشِـيبانَ، أَو مِلْحانَ، واليَوْمُ أَشْهَبُ أَي من الثَّلْج؛ هكذا رواه ابن سَلَمة، بكسر الشينِ
والميم، وإِنما سُمِّيا بذلك لابْيضاضِ الأَرض بما عليها من الثَّلْج والصَّقيعِ، وهما عند طلوعِ العَقْرَبِ والنَّسْرِ؛ وقول ساعدة: شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ  *  ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابُك يُعْتَبُ أَراد: طالَ عليك الأَمرُ حتى كان ما لا يكون أَبداً، وهو شَيْبُ الغُرابِ.
وشَيبانُ: قَبِـيلةٌ، وهم الشَّـيَابِنة. وشَيْبانُ: حيٌّ من بَكْرٍ، وهما شَيْبانانِ: أَحدهما شَيْبانُ بنُ ثَعْلَبة بنِ عُكابةَ بنِ صَعْبِ بنِ علي بنِ بَكْرِ بن وائِلٍ، والآخَر شيبانُ بنُ ذُهْلِ ابنِ ثَعْلَبة بنِ عُكابة. وشَيْبةُ: اسمُ رَجُلٍ، مِفْتاحُ الكَعْبةِ في وَلَده، وهو شيبةُ بنُ عثمانَ بنِ طلحة بن عبدِالدارِ بن قُصَيٍّ. والشِّيبُ، بالكسر، حكاية صَوْتِ مَشافِرِ الإِبِل عند الشُّرْبِ. قال ذو الرمة وَوَصَفَ إِبِلاً تَشْرَبُ في حَوْضٍ متَثَلِّمٍ، وأَصواتُ مَشافِرِها شِـيبْ شِـيبْ:
تَدَاعَيْنَ، باسمِ الشِّيبِ، في مُتَثَلِّمٍ،  *  جَوانِـبُه من بَصْرةٍ وسِلامِ وشِـيبا السَّوْط: سَيْرانِ في رأْسِه، وشِـيبُ السَّوْطِ: معروف؛ عربي صحيح. وشِـيبٌ والشِّيبُ، وشابةُ: جَبَلان معروفان؛ قال أَبو ذؤيب: كأَنَّ ثِقالَ الـمُزْنِ، بَينَ تُضارعٍ  *  وشابةَ، بَرْكٌ، مِن جُذَامَ، لَبِـيجُ وفي الصحاح: شابةُ، في شِعْرِ أَبي ذُؤَيْبٍ: اسمُ جَبَلٍ بِنَجْدٍ، وقد يجوز أَن تكونَ أَلِفُ شابةَ مُنْقَلبةً عن واوٍ لأَنَّ في الكلام ش و ب كما أَن فيه ش ي ب.
التهذيب: شابةُ اسمُ جبلٍ بناحيةِ الـحِجاز، واللّه، سبحانه، أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّيْبُ**: bilinen (şey)dir; onun azı da çoğu da saçın beyazlığıdır; **الـمَشِـيبُ** de onun gibidir; bazen saçın kendisine **شيْباً** adı verilmiştir. **شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً**; ve **مَشِـيباً** ve **شَيبةً**; o ise **أَشْيَبُ**dur, kıyasa aykırı olarak; çünkü bu niteleme ancak **فَعِلَ يَفعَلُ** babından olur, ve onun için **فَعْلاءَ** yoktur. Denildi: **الشَّيْبُ** saçın beyazlığıdır. Ve denilir: **عَلاهُ الشَّيْبُ**.

Ve denilir: **رَجلٌ أَشْيَبُ**; ve denilmez: **امْرَأَةٌ شَيْباءُ**; kadın onunla nitelenmez; **الشَّمْطاءِ** ile **الشَّيْباءِ**dan yetindiler; ve denilebilir: **شَابَ رَأْسُها**.

**والـمَشِـيبُ**: erkeğin, erkeklerden, **الشَّيْبِ** sınırına girişi; İbnü’s-Sikkît, Adî’nin sözü hakkında dedi:
تَصْبُو، وأَنَّى لَكَ التَّصابي؟  *  والرأْسُ قَدْ شابَهُ الـمَشِـيبُ
yani **الـمَشِـيبُ** onu beyazlattı; manası onu karıştırdı değildir; İbn Berrî dedi: bu beyti Cevherî, onun Adî’ye ait olduğunu iddia etti; hâlbuki o, **لَعَبِـيدِ بنِ الأَبرَصِ**’ındır; ve şairin sözü:
قَدْ رَابَه، ولِـمِثْلِ ذلِكَ رَابَهُ، *  وَقَعَ الـمَشِـيبُ عَلى السَّوادِ، فشَابَهُ
yani onun karasını beyazlattı.

**والأَشْيَبُ**: başı beyazlatılmış olan.

**وشَيَّبَهُ الـحُزْنُ**; ve **شَيَّبَ الـحُزْنُ رَأْسَه**; ve **برأْسِهِ**; ve **أَشابَ رَأْسَه** ve **بِرَأْسِهِ**; ve bir kavim **شِـيبٌ**; şiirde **شُيُبٌ** da caizdir, tamam üzere; bu, dil ehlinin sözüdür.

İbn Sîde dedi: ve benim yanımda **شُيُباً** ancak **شَائِبٍ**in çoğuludur; nitekim dediler: **بازِلٌ** ve **بُزُلٌ**; yahut **شَيُوبٍ**un çoğuludur, Hicazlıların dili üzere; nitekim dediler: **دُجاجَةٌ بَيُوضٌ** ve **دُجاجٌ بُيُضٌ**; ve râid’in sözü: **وجَدْتُ عُشْباً وتَعَاشِـيب، وكَمْـأَةً شِـيب**; bununla ancak büyük beyazları kasteder.

**والشِّيبُ**: **أَشْيَبَ**ın çoğuludur. **والشِّيبُ**: üzerine kar düşen dağlardır; onunla beyazlaşır; Adî b. Zeyd’in sözü:
أَرِقْتُ لـمُكْفَهِرٍّ، بَاتَ فيهِ  *  بَوارِقُ، يَرْتَقِـينَ رُؤُوسَ شِـيبِ
Bazıları dedi: buradaki **الشِّيبُ**, beyaz bulutlardır; onun teki **أَشْيَبُ**dır; ve denildi: o, kardan yahut tozdan beyazlamış dağlardır; ve denildi: **شِـيبٌ** bir dağın adıdır; onu Kümeyt zikretti, şöyle dedi:
وما فُدُرٌ عَواقِلُ أَحْرَزَتْها  *  عَمَاية، أَوْ تَضَمَّنَهُنَّ شِـيبُ

**وشَيْبٌ شائِبٌ**: bununla, **شِعْرٌ شاعِرٌ** sözleri sınırında mübalağa istediler; ve onun fiili yoktur. **واشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً**: temyiz üzere nasbdır; ve denildi: masdar üzere; çünkü **اشْتَعَلَ** dediği vakit sanki **شابَ** dedi; sonra **شَيْباً** dedi.

**وأَشابَ الرَّجُلُ**: onun çocuğu ağardı; Araplar, bakire, kocasına götürüldüğünde, onunla zifafa girip de zifaf gecesi onu bekâretini bozmadığında, derlerdi: **باتت بلَيلةِ حُرَّةٍ**; eğer o gece onu bekâretini bozarsa, derlerdi: **باتَتْ بلَيلَةِ شَيْباءَ**; Urve b. el-Verd dedi:
كلَيْلَةِ شَيْباءَ، التي لَسْتُ ناسِـياً،  *  ولَيْلَتِنا، إِذْ مَنَّ، ما مَنَّ، قَرْمَلُ
فكنت كليلةِ الشَّيْباءِ، هَمَّتْ  *  بِمَنْعِ الشَّكْرِ، أَتْأَمَها القَبِـيلُ
Ve denildi: **شَيْباءَ**nın yâ’sı, vâvdan bedeldir; çünkü erkeğin suyu, kadının suyuna karıştı; ancak biz onların **بليلةِ شَوْباءَ** dediklerini işitmedik; bunu, **عِـيدٍ** ve **أَعيادٍ** gibi, lâzım bir bedel kıldılar. **وليلةُ شَيْباءَ**: ayın son gecesidir; ve **يومٌ أَشْيَبُ شَيْبان**: onda bulut ve **صُرَّادٌ** ve soğuk vardır.

**وشِـيبانُ ومِلْحانُ**: buğday aylarıdır; ikisi kış aylarının en şiddetli soğuk olanlarıdır; ve ikisi, onları bilmeyenin: **كانونٌ وكانُونُ** dediği ikisidir; Kümeyt dedi:
إِذا أَمْسَتِ الآفاقُ غُبْراً جُنُوبُها *  بشِـيبانَ، أَو مِلْحانَ، واليَوْمُ أَشْهَبُ
yani kardan; İbn Seleme onu böyle rivayet etti; şînin ve mîmin kesresiyle; ikisine bu ad ancak, üzerindeki kar ve kırağı sebebiyle yerin beyazlamasından dolayı verilmiştir; ikisi, **العَقْرَبِ** ve **النَّسْرِ**in doğuşu yanındadır; Sâide’nin sözü:
شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ  *  ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابُك يُعْتَبُ
Şunu istedi: iş sana uzadı, ta ki asla olmayacak olan oldu; o da karganın ağarmasıdır.

**وشَيبانُ**: bir kabiledir; onlar **الشَّـيَابِنة**dir. **وشَيْبانُ**: Bekr’den bir koldur; ve onlar iki **شَيْبان**dır: birisi **شَيْبانُ بنُ ثَعْلَبة بنِ عُكابةَ بنِ صَعْبِ بنِ علي بنِ بَكْرِ بن وائِلٍ**; diğeri **شيبانُ بنُ ذُهْلِ ابنِ ثَعْلَبة بنِ عُكابة**.

**وشَيْبةُ**: bir adamın adıdır; Kâbe’nin anahtarı onun soyundadır; o, **شيبةُ بنُ عثمانَ بنِ طلحة بن عبدِالدارِ بن قُصَيٍّ**’dir.

**والشِّيبُ** (kesre ile): develerin içme sırasında dudaklarının sesinin hikâyesidir. Zü’r-Rumme, kırık bir havuzda içen develeri ve dudaklarının sesleri **شِـيبْ شِـيبْ** iken vasfetti, (şöyle dedi):
تَدَاعَيْنَ، باسمِ الشِّيبِ، في مُتَثَلِّمٍ،  *  جَوانِـبُه من بَصْرةٍ وسِلامِ

**وشِـيبا السَّوْط**: onun başında iki çizgidir; ve **شِـيبُ السَّوْطِ**: bilinen (şey)dir; sahih Arapçadır.

**وشِـيبٌ والشِّيبُ، وشابةُ**: bilinen iki dağdır; Ebû Züeyb dedi:
كأَنَّ ثِقالَ الـمُزْنِ، بَينَ تُضارعٍ  *  وشابةَ، بَرْكٌ، مِن جُذَامَ، لَبِـيجُ
**وفي الصحاح**: Ebû Züeyb’in şiirinde **شابةُ**: Necd’de bir dağın adıdır; ve **شابةَ**nın elifi, vâvdan dönmüş olabilir; çünkü sözde **ش و ب** vardır; nitekim onda **ش ي ب** de vardır.

**التهذيب**: **شابةُ** Hicaz tarafında bir dağın adıdır; ve Allah, yüce ve üstün, daha iyi bilendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ي ب * * الشَّيْبُ * و * المَشِيبُ * واحد وبابه باع و * مَشيباً * أيضا فهو * شَائِبٌ * وقال الأصمعي * الشَّيْبُ * بياض الشعر و * المَشِيبُ * دخول الرجل في حد الشيب من الرجال و * الأَشْيَبُ * المبيض الرأس وجمعه * شِيبٌ

##### Türkçe

* ش ي ب * * **الشَّيْبُ** * ve * **المَشِيبُ** * birdir; ve babı **باع**’dır; ve * **مَشيباً** * da (böyledir); o hâlde o, * **شَائِبٌ** *’dir. el-Asma‘î dedi ki: * **الشَّيْبُ** * saçın beyazlığıdır; ve * **المَشِيبُ** * erkeklerden adamın şeib sınırına girmesidir; ve * **الأَشْيَبُ** * başı beyazlamış olandır; onun çoğulu * **شِيبٌ** *’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله:
  مسألة الدور جرت                      بيني وبين من أحب
  لولا مشيبي ما جفا                      لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي:
  تصبو وأنى لك التصابي                      والرأس قد شابه المشيب يعني بيضه المشيب، وليس معناه خالطه. قال ابن بري: هذا البيت زعم الجوهري أنه لعدي وهو لعبيد بن الأبرص. وقول الشاعر
  قد رابه ولمـثـل ذلـك رابـه                      وقع المشيب على السواد فشابه

  أي بيض مسوده. ويقال: شاب يشيب شيبا ومشيبا وشيبة. وهو أشيب على غير قياس؛ لأن هذا النعت إنما يكون من فعل كفرح، وشرطه الدلالة على العيوب أو الألوان كما قاله شيخنا. والأشيب: المبيض الرأس. وقال شيخنا. رأيت بخط شيخ شيوخنا الشهاب الخفاجي رحمه الله تعالى: الأشيب لا على القياس بل على وزن الوصف من المعايب الخلقية كأعمى وأعرج فعدوه من العيوب، كما قال أبو الحسن بن أبي علي الزوزني:
  كفى الشيب عيبا أن صاحبه إذا                      أردت به وصفا له قلت أشيب.
  وكان قياس الأصل لو قلت شائبا                      ولكنه في جملة العيب يحسب فشائب خطأ لم يستعمل، انتهى ولا فعلاء له أي أهملوه، ولم يرد في كلام من بعدهم؛ لأن العرب لم تضع له وصفا تابعا لأفعل وهو فعلاء وإن كان غير مقيس ولا على غيره، كما أن لهم فعلاء لا أفعل له: وفي لسان العرب: ويقال: رجل أشيب، ولا يقال: امرأة شيباء، لا ينعت به المرأة، اكتفوا بالشمطاء عن الشيباء، وقد يقال شاب رأسها. شيبه الحزن. وشيب الحزن رأسه. و شيب الحزن برأسه وهو من غرائب اللغة لجمعه بين أداتي التعدية. قال شيخنا: ومثله في المحكم ولسان العرب والمصباح. كأشاب رأسه وأشاب برأسه. وقوم شيب بالكسر كبيض وأبيض، وشيب كسكر، وشيب. قال ابن منظور: ويجوز شيب في الشهر علضى التمام، هذا قول أهل اللغة. قال ابن سيده: وعندي أن شيبا إنما هو جمع شائب كما قالوا بازل وبزل أو قالوا: دجاجة بيوض، ودجاج بيض. وقول الرائد: وجدت عشبا وتعاشيب، وكمأة شيب. إنما يعني به البيض الكبار. وليلة الشيباء مر ذكرها في ش و ب. واقتصر الجوهري والزمخشري على ذكرها هنا في ش ي ب وهي أي ليلة شيباء أيضا آخر ليلة من الشهر. يقال: يوم أشيب وشيبان بالفتح: فيه برد وغيم وصراد ويأتي ذكر صراد في محله. من المجاز: ذهب شيبان بالفتح وقد يكسر، وملحان بالكسر وقد يفتح، لشهري الشتاء. وهما شهرا قماح ككتاب وغراب وهما أشد الشهور بردا وهما اللذان يقول من لا يعرفهما: كانون وكانون. قال الكميت:
  إذا أمست الآفاق غبرا جنوبها                      بشيبان أو ملحان واليوم أشيب

  أي من الثلج. وروى ابن سلمة بكسر الشين والميم، وإنما سميا بذلك لابيضاض الأرض بما عليها من الثلج والصقيع، وهما عند طلوع العقرب والنسر. وفي الأساس: ومن المجاز: شابت رءوس الآكام، ورأيت الجبال شيبا، يريد بياض الثلج والصقيع، انتهى. وفي لسان العرب قوله تعالى: واشتعل الرأس شيبا نصب على التمييز، وقيل على المصدر؛ لأنه حين قال: اشتعل كأنه قال: شاب فقال: شيبا. وشيبان حي من بكر، وهم الشيابنة، وهما شيبانان، أحدهما شيبان بن ثعلبة بن عكابة بن صعب بن علي بن بكر بن وائل. والآخر شيبان بن ذهل بن ثعلبة ابن عكابة، وهما قبيلتان عظيمتان تشتملان على بطون وأفخاذ كما صرحنا به في كتاب أنساب العرب. وإلى الثانية نسب إمام المذهب أحمد بن حنبل رضي الله عنه. والإمام محمد بن الحسن صاحب الإمام أبي حنيفة، رضي الله عنهما. وعبد الله بن الشياب كشداد صحابي حمصي. روى خالد بن معدان عن ابن بلال عنه حديثا. ويقال فيه أيضا ابن أبي الشياب ككتان ورمان كما نقله الصاغاني. والشيب بالكسر: سير في رأس السوط معروف عربي صحيح، وهما شيبان. الشيب: جبل ذكره الكميت فقال:
  وما فدر عواقل أحرزتها                      عماية أو تضمنهن شيب والشيب وشابة: جبلان معروفان. قال أبو ذؤيب:
  كأن ثقال المزن بين تضارع                      وشابة برك من جذام لبـيج كذا في لسان العرب والمحكم، وتضارع: جبل بنجد كشابة. والبرك بالفتح: الإبل الكثيرة. ولبيج بالموحدة والجيم، هي إبل الحي كلهم إذا أقامت حول البيوت باركة كالمغروز بالأرض. وفي الصحاح: شابة في شعر أبي ذؤيب: اسم جبل بنجد. وفي التهذيب: اسم جبل بناحية الحجاز. وشابة أيضا: قرية بالفيوم، وقد تقدم. والشابي أخرى بالبحيرة. الشيب أيضا: حكاية أصوات مشافر الإبل عند الشرب. قال ذو الرمة ووصف إبلا تشرب في حوض متلثم وأصوات مشافرها شيب شيب
  تداعين باسم الشيب في متثلم                      جوانبه من بصرة وسـلام وفي لسان العرب: الشيب: الجبال يسقط عليها الثلج فتشيب به. وقول عدي بن زيد:
  أرقت لمكفهر بـات فـيه                      بوارق يرتقين رءوس شيب قال بعضهم: الشيب هنا سحائب بيض، واحدها أشيب. وقيل: هي جبال مبيضة من الثلج أو من الغبار. شيبة بهاء مع الكسر: جبل بالأندلس. وشيبين بالكسر في الأول والثالث : ة قرب القاهرة. وفي المراصد: هي من قرى الحوف بين بلبيس والقاهرة. قلت: وتعد من الضواحي، وهي المعروفة بشيبين القصر. وفاته ذكر شيبين الكوم، وهي شيبين الشرى: قرية من المنوفية. وشيبة بن عثمان بن طلحة بن عبد الدار بن قصي الحجبي محركة نسبة إلى حجابة البيت مفتاح الكعبة مسلم إلى أولاده بإذن النبي صلى الله عليه وسلم. وجبل شيبة: مطل على المروة. وشيبة الحمد: لقب عبد المطلب أحد أجداده صلى الله عليه وسلم. واختلف في سبب تلقيبه، ومحله في كتب السير. قال:
  بشيبة الحمد أسقى الله بلدتـنـا                      وقد عدمنا الحيا واجلوذ المطر

  وشيبة قش، وشيبة سقارة: قريتان من شرقية بلبيس. والأولى هي شيبة الحولة. وشيب شائب أرادوا به المبالغة على حد قولهم: شعر شاعر، ولا فعل له. وأشاب الرجل: شاب ولده. وتطلق الشيبة على اللحية الشائبة. قال شيخنا: وهذه عرفية مولدة لا تعرفها العرب. وقول ساعدة:
  شاب الغراب ولا فؤادك تارك                      ذكر الغضوب ولا عتابك يعتب وأبو شيبة الخدري إلى خدرة: بطن من الأنصار صحابي. وأبو بكر بن أبي شيبة محدث. وأبو بكر ابن الشائب الدمشقي محدث متأخر، روى عن أبي المظفر سبط ابن الجوزي، روينا عن أصحابه. وجبل شيبة بمكة حرسها الله تعالى متصل بجبل ديلمي. والشيبانية: قرية قرب قرقيسياء وتجمع الشيبة شيبا بالكسر عن الفراء. وشيبة بن نصاح: مقرئ مشهور، ويذكر في ن ص ح

##### Türkçe

**الشيب** bilinen (şey)dir; azı da çoğu da. Bazen saçın kendisine de **شيب** adı verilmiştir; yahut onun beyazlığına, yani saça. Bu, İbn Manzûr’un, Cevherî’nin ve başkalarının (meselâ **المشيب**’in) son söze rücû ettirdikleri şeydir. Ondandır ki onun sözü:

  **مسألة الدور** cereyan etti                      benimle sevdiğim kimse arasında
  **لولا مشيبي** olmasaydı, cefâ etmezdi                      onun cefâsı olmasaydı, ağarmadım

Ve denildi: **الشيب**: saçın beyazlığıdır. Ve denilir: **علاه الشيب** (ona **الشيب** galip geldi/üstüne çıktı). Ve **المشيب**: erkeğin, erkeklerden **الشيب** haddine girmesidir. İbnü’s-Sikkît, Adî’nin sözü hakkında dedi:

  heveslenirsin; sana heveslenmek nereden?                      hâlbuki başa **المشيب** karışmış

Yani **المشيب** onun beyazlatmasıdır; mânâsı “ona karıştı” değildir. İbn Berrî dedi: Bu beyti Cevherî, Adî’ye nisbet etti; hâlbuki o, Ubeyd b. el-Ebras’ındır. Şairin sözü:

  onu şüphelendirdi; ve bunun gibisi onu şüphelendirir                      **المشيب**’in siyahlık üzerine düşmesi, onu benzetti

Yani onun karasını beyazlattı. Ve denilir: **شاب يشيب شيبا ومشيبا وشيبة**. Ve o, kıyasa aykırı olarak **أشيب**’dir; çünkü bu sıfat ancak **فعل** (kalıbı) **كفرح** gibi olandan olur; ve şartı, kusurlara yahut renklere delâlet etmesidir; şeyhimiz bunu söylediği gibi. Ve **الأشيب**: başı beyazlatılmış olan (kimsedir). Şeyhimiz dedi. Şeyh şeyhlerimiz Şihâb el-Hafâcî’nin—Allah ona rahmet etsin—hattıyla gördüm: **الأشيب** kıyas üzere değildir; bilakis yaratılış kusurlarından olan vasfın vezni üzeredir; **أعمى** ve **أعرج** gibi; onu kusurlardan saydılar; Ebü’l-Hasen b. Ebî Alî ez-Zûzenî’nin dediği gibi:

  **كفى الشيب عيبا**: sahibine,                      onunla bir vasıf murad ettiğimde “**أشيب**” derim, (bu) ayıp olarak yeter.
  Aslın kıyası, “**شائبا**” demem olsaydı;                      fakat o, ayıp cümlesi içinde sayılır.

Bitti. Ve **شائب** hatadır; kullanılmamıştır. Ve onun **فعلاء**’sı yoktur; yani onu ihmâl ettiler; onlardan sonrakilerin sözünde de gelmedi; çünkü Araplar, **أفعل**’e tâbi bir vasıf (ki o **فعلاء**’dır) ona vaz‘ etmediler; her ne kadar kıyaslı olmasa da, başkası üzerine de değil; nitekim onların **فعلاء**’sı vardır, ona **أفعل** yoktur. Ve **لسان العرب**’da: Ve denilir: **رجل أشيب**; ve denilmez: **امرأة شيباء**; kadın onunla nitelenmez; **الشيباء** yerine **الشمطاء** ile yetindiler. Ve bazen denilir: **شاب رأسها**. **شيبه الحزن**. Ve **شيب الحزن رأسه**. Ve **شيب الحزن برأسه**; bu, dili gariplerindendir; çünkü iki geçişli kılma edatını bir araya getirmiştir. Şeyhimiz dedi: Bunun benzeri **المحكم**’de, **لسان العرب**’da ve **المصباح**’dadır: **أشاب رأسه** ve **أشاب برأسه** gibi. Ve kavim **شيب** (kesre ile) **بيض** ve **أبيض** gibi; ve **شيب** **سكر** gibi; ve **شيب**. İbn Manzûr dedi: Tamlık üzere **شيب** câizdir; bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi: Bana göre **شيبا** ancak **شائب**’in cem‘idir; nitekim **بازِل** ve **بُزْل** dediler; yahut **دجاجة بيوض** ve **دجاج بيض** dediler. Ve **الرائد**’in sözü: **وجدت عشبا وتعاشيب، وكمأة شيب**; bununla ancak büyük beyazları kasteder. **ليلة الشيباء**’nın zikri, **ش و ب**’da geçti. Cevherî ve Zemahşerî, onu burada **ش ي ب**’de zikretmekle yetindi; o, yani **ليلة شيباء** da ayın son gecesidir. Denilir: **يوم أشيب** ve **شيبان** (fetha ile): onda soğuk, bulut ve **صراد** vardır; **صراد**’ın zikri yerinde gelecektir. Mecazdandır: **ذهب شيبان** (fetha ile; bazen kesrelenir) ve **ملحان** (kesre ile; bazen fethalanır), kışın iki ayı için. Ve ikisi, **قماح**’ın iki ayıdır; **كتاب** ve **غراب** gibi. Ve ikisi, ayların en şiddetli soğuğudur; ve ikisi, onları bilmeyenin “**كانون** ve **كانون**” dediği ikisidir. Kümeyt dedi:

  ufuklar, güneyleri tozlu olarak akşamladığında                      **شيبان** yahut **ملحان** ile; ve bugün **أشيب**’dir

Yani kardan. İbn Seleme, **الشين** ve **الميم**’i kesre ile rivayet etti. Ancak ikisine bu ad, üzerindeki kar ve kırağı sebebiyle yerin beyazlamasından dolayı verilmiştir. Ve ikisi, **العقرب** ve **النسر**’in doğuşu vaktindedir. **الأساس**’ta: Mecazdandır: **شابت رءوس الآكام**; ve “dağları **شيبا** gördüm”; karın ve kırağının beyazlığını ister; bitti. **لسان العرب**’da, Allah Teâlâ’nın sözü: **واشتعل الرأس شيبا**; temyiz üzere nasbdır; ve denildi: masdar üzere; çünkü “**اشتعل**” dediği vakit, sanki “**شاب**” demiş gibi oldu; sonra “**شيبا**” dedi. Ve **شيبان**: Bekr’den bir haydır; onlar **الشيابنة**’dir. Ve ikisi **شيبانان**’dır: biri **شيبان بن ثعلبة بن عكابة بن صعب بن علي بن بكر بن وائل**; diğeri **شيبان بن ذهل بن ثعلبة ابن عكابة**. Ve ikisi, büyük iki kabiledir; karınlar ve kolları ihtiva eder; Arap nesebleri kitabımızda bunu açıkça belirttiğimiz gibi. İkinciye, mezhep imamı Ahmed b. Hanbel—Allah ondan razı olsun—nisbet olunur. Ve İmam Ebû Hanîfe’nin sahibi İmam Muhammed b. el-Hasen—Allah ikisinden de razı olsun. Ve **عبد الله بن الشياب** (Şeddâd gibi): Humuslu bir sahâbîdir. Hâlid b. Ma‘dân, ondan, İbn Bilâl’den bir hadis rivayet etti. Ve onda ayrıca **ابن أبي الشياب** da denilir; **كتان** ve **رمان** gibi; Sâğânî’nin naklettiği üzere. Ve **الشيب** (kesre ile): kamçının başında bir yürüyüş/şerit; bilinen, Arapça sahih (bir şey)dir; ve ikisi **شيبان**’dır. **الشيب**: bir dağdır; Kümeyt onu zikretti de dedi:

  ve ne (var ki) akıllı kadınlar, onu korunak altına almışken                      körlük mü, yoksa onları **شيب** mi içine alır?

Ve **الشيب** ve **شابة**: bilinen iki dağdır. Ebû Züeyb dedi:

  sanki ağır yağmur bulutları, **تضارع** ile                      **شابة** arasında, **جذام**’dan **لبـيج** sürüleri (gibi) çökmüş

Böylece **لسان العرب** ve **المحكم**’dedir. Ve **تضارع**: Necd’de bir dağdır; **شابة** gibi. Ve **البرك** (fetha ile): çok develerdir. Ve **لبيج** (birleşik **الباء** ve **الجيم** ile): bir kavmin bütün develeridir; evlerin etrafında çökmüş olarak ikamet ettiklerinde, yere çakılmış gibi. **الصحاح**’ta: Ebû Züeyb’in şiirindeki **شابة**: Necd’de bir dağın adıdır. **التهذيب**’de: Hicaz tarafında bir dağın adıdır. Ve **شابة** ayrıca: Feyyûm’da bir köydür; geçmişti. Ve **الشابي**: Buhayra’da bir başkasıdır. **الشيب** ayrıca: develerin, içerken dudak kenarlarının seslerini taklit (eden lafız)dır. Zü’r-Rumme dedi ve bir havuzda örtülü (ağızlı) olarak içen develeri ve dudak kenarlarının seslerini vasfetti: **شيب شيب**

  **متثلم** içinde **الشيب** adıyla çağrışırlar                      onun kenarları, **بصرة** ve **سـلام**’dandır

**لسان العرب**’da: **الشيب**: üzerine kar düşen dağlardır; onunla ağarır. Adî b. Zeyd’in sözü:

  içinde şimşekler, **شيب** başlarına yükselirken                      kararmış (bir geceden) dolayı uykusuz kaldım

Bazıları dedi: Buradaki **شيب**, beyaz bulutlardır; bir teki **أشيب**’dir. Ve denildi: karla yahut tozla beyazlamış dağlardır. **شيبة** (kesre ile, **هاء** ile): Endülüs’te bir dağdır. Ve **شيبين** (birinci ve üçüncüde kesre ile): Kahire yakınında bir (yer)dir. **المراصد**’da: o, Belbîs ile Kahire arasında **الحوف** köylerindendir. Ben dedim: ve banliyölerden sayılır; ve o, **شيبين القصر** diye bilinen (yerdir). Ve **شيبين الكوم**’un zikri ondan kaçtı; o, **شيبين الشرى**’dır: Menûfiyye’den bir köydür. Ve **شيبة بن عثمان بن طلحة بن عبد الدار بن قصي**: **الحجبي** (harekeli); Beyt’in hicâbesine nisbetle; Kâbe’nin anahtarı, Peygamber’in—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—izniyle, onun evlâdına teslim edilmiştir. Ve **جبل شيبة**: Merve’ye nazırdır. Ve **شيبة الحمد**: Abdülmuttalib’in lakabıdır; o, onun—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—dedelerinden biridir. Lakaplanmasının sebebinde ihtilâf edildi; yeri, siyer kitaplarındadır. Dedi:

  **بشيبة الحمد** ile Allah beldemize su versin                      ve biz, yağmuru yitirmişken; ve yağmur bulutu uzaklaşmışken

Ve **وشيبة** kamıştır; ve **شيبة سقارة**: Şarkıyye’den, Bilbîs’e (mensup) iki köydür. Birincisi **شيبة الحولة**’dır. Ve **شيب شائب**: bununla mübalağayı murat ettiler; onların “**شعر شاعر**” sözleri sınırınca; ve onun fiili yoktur. Ve **أشاب الرجل**: adamın çocuğu genç oldu. Ve **الشيبة** aklaşmış sakala ıtlak olunur. Şeyhimiz dedi: Ve bu, örfî, müvelleddir; Araplar onu bilmez. Ve Sâ‘ide’nin sözü:
  Karga yaşlandı; hâlbuki senin gönlün, öfkelinin zikrini bırakacak değil; ve senin kınaman, kınanır.

Ve **أبو شيبة الخدري** (nisbeti) **خدرة**’ye: Ensâr’dan bir batındır; sahâbîdir. Ve **أبو بكر بن أبي شيبة** muhaddistir. Ve **أبو بكر ابن الشائب الدمشقي** müteahhir bir muhaddistir; **أبي المظفر سبط ابن الجوزي**’den rivayet etti; biz onun ashabından rivayet ettik. Ve Mekke’de—Allah Teâlâ onu korusun—**جبل شيبة**, **جبل ديلمي**’ye bitişiktir. Ve **الشيبانية**: **قرقيسياء** yakınında bir köydür. Ve **الشيبة**’nin cem‘i, Ferrâ’dan, kesre ile **شيبا** olarak gelir. Ve **شيبة بن نصاح**: meşhur bir kurrâdır; ve **ن ص ح**’ta zikredilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَابَ
1 شَابَ ذ , aor. يَشِيبُ, inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ (Msb, TA) and مَشِيبٌ, (TA,) He became whitehaired, or hoary. (Msb, TA.) And شاب رَأْسُهُ (S,) and رَأْسُهَا, (Msb, TA,) inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ, (S,) His head, and her head, became white, or hoary. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ (tropical:) [The heads, or summits, of the hills became white, or hoary]. (A.) -A2- And شاب الرَّأْسَ It whitened the head: so expl. by ISk as used in the following saying, (S,) ascribed by J to 'Adee, but it is of 'Abeed Ibn-El-Abras: (IB, TA:)
تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِى
↓ وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ المَشِيبُ
[Thou inclinest to silly and youthful conduct: but whence cometh to thee the inclining to such conduct when hoariness, or the entering upon the period of hoariness, hath whitened the head?]. (S, * IB, TA.) [See also 2.]

شيّبهُ الحُزْنُ
2 شيّبهُ الحُزْنُ ذ , (Ks, S, A,) and شيّب الحُزْنُ رَأْسَهُ, and بِرَأْسِهِ, (Ks, S, Msb, K,) which last is a strange phrase, as it exhibits together two means by which a verb is rendered trans., [namely, the doubling of the medial radical letter of the verb and the introduction of the prep. بِ,] (TA,) Grief rendered him white-headed, or hoary-headed; (Ks, S, A, Msb, K;) as also ↓ اشابهُ, (A,) and ↓ اشاب رَأْسَهُ and بِرَأْسِهِ. (Ks, S, Msb, K. *)

اشاب
4 اشاب ذ , said of a man, He had children that had become white-headed, or hoary. (S, TA.) -A2- See also the next preceding paragraph, in two places.

شَيْبٌ
شَيْبٌ ذ The hair (K, TA) itself: sometimes it is thus called: (TA:) [but app. only when white, or hoary; in which sense it is often used; as in the TA in arts. خضب and صبغ &c.:] or (K, TA, in the CK “ and ”) whiteness of the hair, or hoariness; (A, K, TA;) as also ↓ مَشِيبٌ: (K, TA:) both signify the same [and are thus used as simple substs. and are also inf. ns.]: (S:) or the former has the latter of the two significations given above; (As, S, Mgh, Msb;) and is little and much [whiteness of the hair]: one says, عَلَاهُ الشَّيْبُ [Whiteness of the hair, or hoariness, came upon him]: (TA:) but ↓ مَشِيبٌ signifies a man's entering upon the period of whiteness of the hair, or hoariness: (As, S, Msb:) see an ex. of this latter in the first paragraph. In the phrase in the Kur [xix. 3], وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا, (S,) meaning And whiteness of the hair of the head hath spread therein like as the radiance of fire spreads in firewood, (Jel,) [or the head has become glistening with whiteness of the hair, or hoariness,] شيبا is in the accus. case as a specificative: or, accord. to Akh, as an inf. n., as though it were said وَشَابَ الرَّأْسُ شَيْبًا. (S, TA. *)

شِيبٌ
شِيبٌ ذ , of a whip, a genuine Arabic word of wellknown meaning; (S;) The thong (K, TA) at the upper extremity (TA) of a whip: (K, TA:) there are two of such thongs, called شِيبَانِ. (TA.) -A2- Also A word imitative of the sounds made by the lips of camels (S, K) in drinking. (S.) -A3- And pl. of أَشْيَبُ [q. v.]. (S, K, &c.)

شُيُبٌ
شُيُبٌ ذ a pl. of which the sing. is doubted: see أَشْيَبُ.

شَيْبَةٌ
شَيْبَةٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.]. (S, Msb.) ― -b2- And accord. to El-Khafلjee, A white, or hoary, beard: but MF says that this is a conventional postclassical meaning. (TA.) -A2- [Also, in the present day, applied to A species of artemisia; (Forskهl's Flor. Aegypt. Arab., p. lxxiii., no. 439;) the artemisia arborescens of Linn.: (Delile's Flor. Aegypt. Illustr., no. 799:) ― -b2- and Lichen; (Forskهl ubi suprà;) the lichen prunastri of Linn. (Delile, ib., no. 976 (assumed tropical:) .) And شَيْبَةُ الجَبَلِ Lichen scyphifer. (Forskهl, p. lxxviii., no. 559.)]

شَيْبَانُ
شَيْبَانُ ذ : see أَشْيَبُ; near the end of the paragraph: ― -b2- and see also the paragraph here following.

شِيبَانُ
شِيبَانُ ذ and مِلْحَانُ, (S, A,) thus in a verse of El-Kumeyt, as related by Ibn-Selemeh, with kesr to the ش and م, (S,) or the former word is written ↓ شَيْبَانُ, and sometimes شِيبَانُ, and the latter is as above, (K,) and sometimes مَلْحَانُ, (TA,) (tropical:) The two months of winter; (A, TA;) [as though meaning the second of the Six Seasons, commencing two months after the autumnal equinox; (see the former of the two tables in p. 1254;)] i. q. شَهْرَا قِمَاحٍ, (S, A, K, TA,) which are the two coldest months; (S, K, TA;) so called because of the earth's being then white with snow and hoar frost; (S, TA;) falling at the period of the [auroral] rising of the Scorpion and the Vulture, (العَقْرَب and النَّسْر, [by which latter is meant النَّسْرُ الوَاقِعُ, i. e. the star a of Lyra,]) said by him who knows not to be the two Kلnoons [i. e. كَانُونُ الأَوَّلُ and كَانُونُ الثَّانِى, corresponding to December and January O.S.]: (TA:) [it appears that they nearly agree with the two Kلnoons; for El-Kazweenee and others say that القَلْبُ (i. e. the heart of the Scorpion, which is the 18th of the Mansions of the Moon,) and النَّسْرُ الوَاقِعُ rise together, and their auroral rising in Central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, accord. to my calculation, (see مَنَازِلُ القَمَرِ in art. نزل,) was on the 25th of November O. S.: see also مِلْحَانُ, and قِمَاحٌ: it is also said that] شِيبَانُ [used alone] is a name of [the month] كانون الاوّل, because of the whiteness of the earth by reason of the hoar-frost and snow. (Mgh.)

شِيَابٌ
شِيَابٌ ذ and شِيَابَةٌ [the former erroneously written by Golius شَيَّابٌ]: see شَوْبٌ, in art. شوب.

شَيُوبٌ
شَيُوبٌ ذ : see أَشْيَبُ.

شَائِبٌ
شَائِبٌ ذ [Being, or becoming, white-haired, or hoary]: see أَشْيَبُ. ― -b2- شَيْبٌ شَائِبٌ is a phrase like لَيْلٌ لَائِلٌ, (S,) or like شِعْرٌ شَاعِرٌ: it means Intense whiteness of the hair. (TA.)

أَشْيَبُ
أَشْيَبُ ذ White-haired, white-headed, or horary: (S, A, Mgh, Msb, K:) [it is said to be] anomalous in form; (S, Mgh, Msb;) for an epithet of this measure is only formed [by rule] from a verb of the measure فَعِلَ, aor. يَفْعَلُ; (S, TA;) and it is a condition of the formation of such an epithet that it must denote a defect or the like, or a colour: but أَشْيَبُ signifies white-headed, or hoaryheaded; [so that it does denote a colour;] and ElKhafلjee says that it is reckoned among epithets denoting defects, or blemishes, like أَعْمَى and أَعْرَجُ: (MF, TA:) it is said in the K that it has no فَعْلَآء, i. e., (TA,) the epithet شَيْبَآءُ is not applied to a woman; (Msb, TA;) شَمْطَآءُ being used in its stead; (TA;) though one says شَابَ رَأْسُهَا: (Msb, TA:) [but see Har p. 418, where شَيْبَآءُ is mentioned, applied to a woman, as meaning aged, and white, or hoary, in the head: and see شَيْبَآءُ in art. شوب:] the pl. is شِيبٌ; (S, A, Mgh, Msb, K;) with which is syn. شُيَّبٌ; (TA, as from the K; [but not found by me in the copies of the K to which I have had access;]) and ↓ شُيُبٌ: (K, TA:) this last is said by IM to be allowable in poetry, عَلَى التَّمَامِ [here meaning as though it were a word composed of sound letters]; and this is the assertion of the lexicologists [in general]: ISd thinks it to be pl. of ↓ شَائِبٌ [q. v.], like as بُزُلٌ is of بَازِلٌ; or pl. of ↓ شَيُوبٌ [which app. means very white or hoary in the head], accord. to the dial. of the people of El-Hijلz, who say دَجَاجَةٌ بَيُوضٌ and دَجَاجٌ بُيُضٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] one says, رَأَيْتُ الجِبَالَ شِيبًا (tropical:) I saw the mountains white with snow and hoar frost. (A, TA.) And شِيبٌ [used alone] signifies (assumed tropical:) Mountains upon which snow falls, and which are white, or hoary, therewith: (S, L:) or mountains white with snow or with dust: and, some say, white clouds: sing. أَشْيَبُ. (L, TA.) And, applied to truffles (كَمْأَة), (assumed tropical:) White and large: (TA:) or simply white. (Id. voce تَعَاشِيبُ.) ― -b3- يَوْمٌ أَشْيَبُ (assumed tropical:) A day in which are cold and clouds and صُرَاد [correctly صُرَّاد, meaning thin clouds, or cold and humid clouds, in which is no water]; as also ↓ يَوْمٌ شَيْبَانُ. (K.) ― -b4- لَيْلَةُ الشَّيْبَآءِ, (K,) or لَيْلَةُ شَيْبَآءَ, (TA,) and لَيْلَةٌ شَيْبَآءُ, (TA voce حُرٌّ,) (assumed tropical:) The last night of the [lunar] month: (K, TA:) its first night is called لَيْلَةُ حُرَّةٍ and لَيْلَةٌ حُرَّةٌ. (K voce حُرٌّ.) بَاتَتْ بِلَيْلَةِ شَيْبَآءَ, and بِلَيْلَةِ الشَّيْبَآءِ: see in art. شوب.

مَشِيبٌ
مَشِيبٌ ذ : see شَيْبٌ, in two places.

##### Türkçe

شَابَ
1 **شَابَ** ذ , muzâri‘i **يَشِيبُ**, mastar ismi **شَيْبٌ** ve **شَيْبَةٌ** (Msb, TA) ve **مَشِيبٌ**, (TA,) Saçı ağardı, yahut kırlaştı. (Msb, TA.) Ve **شاب رَأْسُهُ** (S,) ve **رَأْسُهَا**, (Msb, TA,) mastar ismi **شَيْبٌ** ve **شَيْبَةٌ**, (S,) Onun başı ve onun (kadının) başı ağardı, yahut kırlaştı. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ** (mecaz:) [Tepelerin başları yahut zirveleri ağardı, yahut kırlaştı]. (A.) -A2- Ve **شاب الرَّأْسَ** Başı ağarttı: ISk tarafından, aşağıdaki sözde kullanıldığı üzere böyle açıklanmıştır, (S,) J tarafından ‘Adee’ye nispet edilmiştir; fakat o, ‘Abeed İbn-El-Abras’ındır: (IB, TA:)
تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِى
↓ وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ المَشِيبُ
[Sen budalaca ve genççe davranışa meylediyorsun: fakat kırlaşma, yahut kırlaşma devresine giriş, başı ağartmışken, sana böyle davranışa meyil nereden gelir?]. (S, * IB, TA.) [Bkz. ayrıca 2.]

شيّبهُ الحُزْنُ
2 **شيّبهُ الحُزْنُ** ذ , (Ks, S, A,) ve **شيّب الحُزْنُ رَأْسَهُ**, ve **بِرَأْسِهِ**, (Ks, S, Msb, K,) ki bu sonuncusu garip bir ibaredir; zira bir fiilin müteaddî kılındığı iki yolu birlikte gösterir; [yani fiilin orta kök harfinin şeddelenmesi ve **بِ** edatının sokulması,] (TA,) Keder onu ak saçlı, yahut kır saçlı yaptı; (Ks, S, A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اشابهُ**, (A,) ve ↓ **اشاب رَأْسَهُ** ve **بِرَأْسِهِ**. (Ks, S, Msb, K. *)

اشاب
4 **اشاب** ذ , bir adam hakkında söylenir: Ak saçlı, yahut kır saçlı olmuş çocukları vardı. (S, TA.) -A2- Ayrıca bir önceki paragrafın iki yerinde de bak.

شَيْبٌ
**شَيْبٌ** ذ Saçın (K, TA) kendisi: bazen böyle adlandırılır: (TA:) [fakat görünüşe göre ancak beyaz, yahut kır olduğunda; bu mânada sıkça kullanılır; TA’da **خضب** ve **صبغ** vb. maddelerinde olduğu gibi:] yahut (K, TA, CK’de “and” ile) saçın beyazlığı, yahut kırlaşma; (A, K, TA;) bunun gibi ↓ **مَشِيبٌ**: (K, TA:) ikisi de aynı mânaya gelir [ve böylece yalın isimler olarak kullanılırlar ve ayrıca mastar isimleridir]: (S:) yahut birincisi, yukarıda verilen iki mânanın ikincisine sahiptir; (As, S, Mgh, Msb;) ve az ve çok [saç beyazlığıdır]: şöyle denir, **عَلَاهُ الشَّيْبُ** [Saçın beyazlığı, yahut kırlaşma, onun üzerine geldi]: (TA:) fakat ↓ **مَشِيبٌ** bir adamın saçın beyazlığı, yahut kırlaşma devresine girişini ifade eder: (As, S, Msb:) bunun bir örneğine birinci paragrafta bak. Kur’ân’daki [xix. 3] ibarede, **وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا**, (S,) mânası: Başın saç beyazlığı, ateşin odun içinde yayılması gibi, onun içinde yayılmıştır, (Jel,) [yahut baş, saç beyazlığı, yahut kırlaşma ile parıldar olmuştur,] **شيبا** temyiz olarak mansuptur: yahut Akh’a göre, bir mastar ismi olarak; sanki **وَشَابَ الرَّأْسُ شَيْبًا** denmiş gibi. (S, TA. *)

شِيبٌ
**شِيبٌ** ذ , bir kamçı hakkında, iyi bilinen mânalı sahih bir Arapça kelime; (S;) Bir kamçının (K, TA) üst ucundaki (TA) kayış: (K, TA:) böyle kayışlardan iki tane vardır; bunlara **شِيبَانِ** denir. (TA.) -A2- Ayrıca Develerin (S, K) içerken dudaklarının çıkardığı sesleri taklit eden bir kelime. (S.) -A3- Ve **أَشْيَبُ**’un çoğulu [bkz.]. (S, K, &c.)

شُيُبٌ
**شُيُبٌ** ذ tekili şüpheli olan bir çoğul: **أَشْيَبُ**’a bak.

شَيْبَةٌ
**شَيْبَةٌ** ذ 1’in bir mastar ismidir [bkz.]. (S, Msb.) ― -b2- Ve El-Khafلjee’ye göre, Beyaz, yahut kır, sakal: fakat MF bunun örfî, klasik sonrası bir mânâ olduğunu söyler. (TA.) -A2- [Ayrıca, günümüzde, bir tür pelinotu için kullanılır; (Forskهl's Flor. Aegypt. Arab., p. lxxiii., no. 439;) Linn.’in artemisia arborescens’i: (Delile's Flor. Aegypt. Illustr., no. 799:) ― -b2- ve Liken; (Forskهl, yukarıda geçen yerde;) Linn.’in lichen prunastri’si (Delile, aynı yerde, no. 976 (farz edilen mecaz:) .) Ve **شَيْبَةُ الجَبَلِ** Lichen scyphifer. (Forskهl, p. lxxviii., no. 559.)]

شَيْبَانُ
**شَيْبَانُ** ذ : **أَشْيَبُ**’a bak; paragrafın sonlarına yakın: ― -b2- ve ayrıca burada onu izleyen paragrafa da bak.

شِيبَانُ
**شِيبَانُ** ذ ve **مِلْحَانُ**, (S, A,) El-Kumeyt’in bir beytinde, İbn-Selemeh’in rivayet ettiği üzere, **ش** ve **م**’ye kesre ile, (S,) yahut birinci kelime ↓ **شَيْبَانُ** diye yazılır, bazen de **شِيبَانُ**; ikincisi yukarıdaki gibidir, (K,) ve bazen **مَلْحَانُ**, (TA,) (mecaz:) Kışın iki ayı; (A, TA;) [sanki mânası, Sonbahar ekinoksundan iki ay sonra başlayan Altı Mevsim’in ikincisi gibi; (s. 1254’teki iki tablonun birincisine bak);] **شَهْرَا قِمَاحٍ** ile aynı mânadadır, (S, A, K, TA,) ki bunlar en soğuk iki aydır; (S, K, TA;) o vakit yerin kar ve kırağı ile beyaz olmasından dolayı böyle adlandırılmıştır; (S, TA;) Akrep ve Akbaba’nın [tan vakti] doğuşu dönemine rastlar, (**العَقْرَب** ve **النَّسْر**, [bu ikincisiyle kastedilen **النَّسْرُ الوَاقِعُ**’dur, yani Lyra’nın a yıldızı,]) bilmeyen kimse tarafından iki **كَلْنُون** [yani **كَانُونُ الأَوَّلُ** ve **كَانُونُ الثَّانِى**, eski usulde Aralık ve Ocak’a tekabül eden] olduğu söylenmiştir: (TA:) [görünüşe göre iki **كَلْنُون** ile neredeyse uyuşurlar; zira El-Kazweenee ve başkaları **القَلْبُ**’ün (yani Akrep’in kalbi, Ay menzillerinin 18’incisi) ve **النَّسْرُ الوَاقِعُ**’un birlikte doğduğunu söylerler; ve bunların Orta Arabistan’da tan vakti doğuşu, benim hesabıma göre, (bkz. **مَنَازِلُ القَمَرِ** mad. **نزل**’de,) Hicret devrinin başlangıcı civarında, eski usulde 25 Kasım idi: ayrıca **مِلْحَانُ** ve **قِمَاحٌ**’a da bak: ayrıca şöyle de söylenir ki] **شِيبَانُ** [yalnız kullanıldığında] [ayın] **كانون الاوّل**’ünün adıdır; kırağı ve kar sebebiyle yerin beyazlığından dolayı. (Mgh.)

شِيَابٌ
**شِيَابٌ** ذ ve **شِيَابَةٌ** [birincisi Golius tarafından yanlışlıkla **شَيَّابٌ** yazılmıştır]: **شَوْبٌ**’a bak, **شوب** maddesinde.

شَيُوبٌ
**شَيُوبٌ** ذ : **أَشْيَبُ**’a bak.

شَائِبٌ
**شَائِبٌ** ذ [Ak saçlı, yahut kır; yahut ak saçlı olmak, kırlaşmak]: **أَشْيَبُ**’a bak. ― -b2- **شَيْبٌ شَائِبٌ** ifadesi **لَيْلٌ لَائِلٌ** gibi, (S,) yahut **شِعْرٌ شَاعِرٌ** gibidir: mânası Saçın şiddetli beyazlığıdır. (TA.)

أَشْيَبُ
**أَشْيَبُ** ذ Ak saçlı, ak başlı, yahut kır: (S, A, Mgh, Msb, K:) [denilmiştir ki] şekil bakımından şâzdır; (S, Mgh, Msb;) çünkü bu vezindeki bir sıfat ancak [kaidece] **فَعِلَ**, muzâri‘i **يَفْعَلُ** olan bir fiilden yapılır; (S, TA;) ve böyle bir sıfatın yapılmasının şartı, bir kusuru yahut benzerini, yahut bir rengi göstermesidir: fakat **أَشْيَبُ** ak başlı, yahut kır başlı mânasındadır; [böylece bir rengi de gösterir;] ve ElKhafلjee bunun, **أَعْمَى** ve **أَعْرَجُ** gibi kusur yahut ayıp bildiren sıfatlar arasında sayıldığını söyler: (MF, TA:) K’da, onun **فَعْلَآء**’sı olmadığı söylenir; yani, (TA,) **شَيْبَآءُ** sıfatı kadına uygulanmaz; (Msb, TA;) onun yerine **شَمْطَآءُ** kullanılır; (TA;) her ne kadar **شَابَ رَأْسُهَا** denirse de: (Msb, TA:) [fakat Har s. 418’e bak; orada **شَيْبَآءُ** kadına uygulanmış olarak zikredilir; mânası yaşlı ve başı ak, yahut kır; ve **شَيْبَآءُ**’a bak, **شوب** maddesinde:] çoğulu **شِيبٌ**’dir; (S, A, Mgh, Msb, K;) bununla eş anlamlı olan **شُيَّبٌ** de vardır; (TA, K’dan olarak; [fakat benim eriştiğim K nüshalarında bulamadım;]) ve ↓ **شُيُبٌ**: (K, TA:) bu sonuncunun, IM tarafından şiirde **عَلَى التَّمَامِ** üzere [burada mânası, sanki sağlam harflerden oluşan bir kelimeymiş gibi] caiz olduğu söylenir; ve bu, lugatçıların [genel olarak] iddiasıdır: ISd bunun ↓ **شَائِبٌ**’in çoğulu olduğunu düşünür [bkz.], tıpkı **بُزُلٌ**’ün **بَازِلٌ**’in çoğulu olması gibi; yahut ↓ **شَيُوبٌ**’un çoğulu; (ki görünüşe göre mânası başta çok beyaz yahut çok kırdır), El-Hijلz halkının lehçesine göre; onlar **دَجَاجَةٌ بَيُوضٌ** ve **دَجَاجٌ بُيُضٌ** derler. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir, **رَأَيْتُ الجِبَالَ شِيبًا** (mecaz:) Dağları kar ve kırağı ile beyaz gördüm. (A, TA.) Ve **شِيبٌ** [yalnız kullanıldığında] (farz edilen mecaz:) Üzerine kar yağan ve onunla beyaz, yahut kır olan dağlar demektir: (S, L:) yahut karla yahut tozla beyaz dağlar: ve bazıları, beyaz bulutlar der: tekili **أَشْيَبُ**. (L, TA.) Ve yer mantarlarına ( **كَمْأَة** ) uygulanınca, (farz edilen mecaz:) Beyaz ve iri: (TA:) yahut sadece beyaz. (Id. **تَعَاشِيبُ** maddesinde.) ― -b3- **يَوْمٌ أَشْيَبُ** (farz edilen mecaz:) İçinde soğuk ve bulutlar ve **صُرَاد** [doğrusu **صُرَّاد**, mânası ince bulutlar; yahut içinde su bulunmayan soğuk ve nemli bulutlar] bulunan bir gün; bunun gibi ↓ **يَوْمٌ شَيْبَانُ**. (K.) ― -b4- **لَيْلَةُ الشَّيْبَآءِ**, (K,) yahut **لَيْلَةُ شَيْبَآءَ**, (TA,) ve **لَيْلَةٌ شَيْبَآءُ**, (TA, **حُرٌّ** maddesinde,) (farz edilen mecaz:) [kamerî] ayın son gecesi: (K, TA:) onun ilk gecesine **لَيْلَةُ حُرَّةٍ** ve **لَيْلَةٌ حُرَّةٌ** denir. (K, **حُرٌّ** maddesinde.) **بَاتَتْ بِلَيْلَةِ شَيْبَآءَ**, ve **بِلَيْلَةِ الشَّيْبَآءِ**: **شوب** maddesinde bak.

مَشِيبٌ
**مَشِيبٌ** ذ : **شَيْبٌ**’e bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَابَ
شَابَ ( y )  I ( n. ac. شَيْب 1 ,  شَيْبَة 1t ,  مَشِيْب [ 18 ] ),
a.  Became white, gray, hoary; became old.

شَيَّبَ
شَيَّبَ II ,  أَشْيَبَ IV ,
a.  Whitened, made gray; aged.

شَيْب
شَيْب [ 1 ] ,  شَيْبَة [ 1t ] ,
a.  White hair, gray hair; hoariness.

أَشْيَب
أَشْيَب [ 14 ],
a.  see 21 .

شَائِب
شَائِب [ 21 ] , ( pl. شِيْب [ 2 ] ,

شُيَّب
شُيَّب [ 11 ] ),
a.  White-haired, gray, hoary; old, aged.

b.  Gray-beard.

شِيْت
شِيْت
a.  [ coll. ], Striped calico, print; sheeting.

شَيْتَعُوْر
شَيْتَعُوْر
a.  Barley.

##### Türkçe

شَابَ
**شَابَ** (y) I (n. ac. **شَيْب** 1, **شَيْبَة** 1t, **مَشِيْب** [18]),
a. Beyazlaştı, kırlaştı, aklaştı; yaşlandı.

شَيَّبَ
**شَيَّبَ** II, **أَشْيَبَ** IV,
a. Beyazlattı, kırlaştırdı; yaşlandırdı.

شَيْب
**شَيْب** [1], **شَيْبَة** [1t],
a. Beyaz saç, kır saç; aklık.

أَشْيَب
**أَشْيَب** [14],
a. 21’e bak.

شَائِب
**شَائِب** [21], (pl. **شِيْب** [2],

شُيَّب
**شُيَّب** [11]),
a. Beyaz saçlı, kır, ak; yaşlı, ihtiyar.

b. Kır sakallı.

شِيْت
**شِيْت**
a. [topl.], Çizgili patiska, basma; çarşaflık bez.

شَيْتَعُوْر
**شَيْتَعُوْر**
a. Arpa.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شَابَ - يَشِيبُ - شَيْب - شَيْباً - شَيْبَة – أَشْيَب – شِيْب - شِيْبَاً
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 05:51

شابَ – يَشْيْبُ + الكائن: يفقد لونه الأصلي ويظهر لون أبيض بدلاً منه وخاصة في الشعر: يتغير لون شعره إلى الأبيض بسبب تقدم العمر أو التعرض للأهوال
شَيْب: اسم فعل " شَابَ - يَشِيبُ ": وهو كلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشِيبُ ": تغير لون الشعر إلى أبيض بسبب تقدم السن
شَيْباً: حال من " شَيْب"
شَيْبَة: على وزن " فـَعـْلـَة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " شَابَ - يَشِيبُ ": نوع خاص من حال الشيب التي يكون فيه المرء في سن وعمر الشيب
أَشْيَب: على وزن " أفعل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من "  شَابَ - يَشِيبُ ": صفة من صار لون شعره أبيض من تقدم السن ومن الأهوال
شِيْب: جمع " أشـْيـَب "
شِيْبَاً: حال من : شِيْب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " التلوين والتبقيع والصبغ وخلط الألوان"، وهي:
صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ – يَصْبَغُ) (صَبَغَ – يَصْبُغُ)، وَشى – يَشِي، لَوَنَ – يَلوُنُ، بَقِعَ - يَبْقَعُ (بَقَعَ – يَبْقَعُ)، بَرِصَ – يَبْرَصُ، شَابَ – يَشْيْبُ

شِيْبَة
﴿اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ(54)﴾ الروم
شَيْبٌ - شيباً
﴿قال رب إني وهن العظم مني واشتعل الرأس شيبا ولم أكن بدعائك رب شقيا (4)﴾ مريم
شِيباً
﴿فكيف تتقون إن كفرتم يوما يجعل الولدان شيبا (17)﴾ المزمل

مختار الصحاح
● [شيب] ش ي ب: الشَّيْبُ و المَشِيبُ واحد وبابه باع و مَشيباً أيضا فهو شَائِبٌ وقال الأصمعي الشَّيْبُ بياض الشعر و المَشِيبُ دخول الرجل في حد الشيب من الرجال و الأَشْيَبُ المبيض الرأس وجمعه شِيبٌ

الراغب
شيب
- الشيب والمشيب: بياض الشعر. قال تعالى: }واشتعل الرأس شيبا{ [مريم/ 4]، وباتت المرأة بليلة شيباء: إذا افتضت، وبليلة حرة (وباتت المرأة بليلة شيباء؛ لأن ماء الرجل خالط ماء المرأة. انظر: اللسان (شيب) ؛ وعمدة الحفاظ: شيب) : إذا لم تفتض.

ملخص اللسان
1.     الشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر،والـمَشِـيبُ مِثْلُه، شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً،
2.     وشَيَّبَهُ الـحُزْنُ، وشَيَّبَ الـحُزْنُ رَأْسَه، وبرأْسِهِ، وأَشابَ رَأْسَه وبِرَأْسِهِ،
3.     والشِّيبُ: الجِـبالُ يَسْقُطُ عليها الثَّلْجُ، فتَشِـيبُ به؛
4.     وليلةُ شَيْباءَ: آخِرُ ليلةٍ من الشهرِ،

لسان العرب
● - شيب: الشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر، والـمَشِـيبُ مِثْلُه، ورُبَّـما سُمِّيَ الشَّعَرُ نَفْسُه شيْباً. شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً، وهو أَشْيَبُ، على غيرِ قياسٍ، لأَنَّ هذا النعت إِنما يكونُ من باب فَعِلَ يَفعَلُ، ولا فَعْلاءَ له. قيلَ: الشَّيْبُ بياضُ الشَّعَر. ويقال: عَلاهُ الشَّيْبُ.  ويقال: رَجلٌ أَشْيَبُ، ولا يقال: امْرَأَةٌ شَيْباءُ، لا تُنْعَتُ به الـمَرْأَةُ، اكْتَفوا بالشَّمْطاءِ عَن الشَّيْباءِ، وقد يقال: شَابَ رَأْسُها.  والـمَشِـيبُ: دُخُولُ الرَّجُلِ في حَدِّ الشَّيْبِ من  \<ص:513>  الرِّجالِ؛ قال ابن السكيت في قول عَدِيّ:  تَصْبُو، وأَنَّى لَكَ التَّصابي؟  *  والرأْسُ قَدْ شابَهُ الـمَشِـيبُ  يعني بَيَّضَه الـمَشِـيبُ، وليس معناه خَالَطَه؛ قال ابن برّي: هذا  البيتُ زَعَم الجوهري أَنه لعَدِيٍّ، وهو لعَبِـيدِ بنِ الأَبرَصِ؛ وقول  الشاعر:  قَدْ رَابَه، ولِـمِثْلِ ذلِكَ رَابَهُ، *  وَقَعَ الـمَشِـيبُ عَلى السَّوادِ، فشَابَهُ  أَي بَيَّضَ مُسْوَدَّه.  والأَشْيَبُ: الـمُبْيَضُّ الرأْس.  وشَيَّبَهُ الـحُزْنُ، وشَيَّبَ الـحُزْنُ رَأْسَه، وبرأْسِهِ، وأَشابَ رَأْسَه وبِرَأْسِهِ، وقَوْمٌ شِـيبٌ، ويجوز في الشِّعر شُيُبٌ، على التَّمامِ؛ هذا قولُ أَهلِ اللغة.  قال ابن سيده: وعِندِي أَنَّ شُيُباً إِنما هو جمعُ شَائِبٍ، كما قالوا  بازِلٌ وبُزُلٌ، أَو جمع شَيُوبٍ، على لُغةِ الحجازيِّـين، كما قالوا  دُجاجَةٌ بَيُوضٌ، ودُجاجٌ بُيُضٌ؛ وقول الرائد: وجَدْتُ عُشْباً وتَعَاشِـيب، وكَمْـأَةً شِـيب، إِنما يعني به البِـيضَ الكِبارَ.  والشِّيبُ: جمعُ أَشْيَبَ. والشِّيبُ: الجِـبالُ يَسْقُطُ عليها الثَّلْجُ، فتَشِـيبُ به؛ وقول عَدِيٍّ ابنِ زيد:  أَرِقْتُ لـمُكْفَهِرٍّ، بَاتَ فيهِ  *  بَوارِقُ، يَرْتَقِـينَ رُؤُوسَ شِـيبِ  وقال بعضهم: الشِّيبُ ههنا سَحائِبُ بيضٌ، واحِدُها أَشْيَبُ؛ وقيل:  هِـيَ جِـبالٌ مُبْيَضَّةٌ منَ الثَّلْجِ، أَو مِنَ الغُبارِ؛ وقيل: شِـيبٌ  اسمُ جَبَلٍ، ذكره الكُمَيْت، فقال:  وما فُدُرٌ عَواقِلُ أَحْرَزَتْها  *  عَمَاية، أَوْ تَضَمَّنَهُنَّ شِـيبُ  وشَيْبٌ شائِبٌ: أَرادُوا به المبالغةَ على حَدِّ قَوْلِهِم: شِعْرٌ  شاعِرٌ، ولا فِعْلَ له. واشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً، نَصْبٌ على  التَّمْيـيز؛ وقيل على المصدر، لأَنه حين قال: اشْتَعَلَ كأَنه قال شابَ فقال شَيْباً.  وأَشابَ الرَّجُلُ: شابَ وَلَدُه، وكانت العرب تقولُ للبِكْرِ إِذا زُفَّتْ إِلى زَوْجِها، فدَخَلَ بها ولم يَفْتَرِعْها ليلةَ زِفافِها: باتت بلَيلةِ حُرَّةٍ؛ وإِن افْتَرَعَها تلك الليلة، قالوا: باتَتْ بلَيلَةِ شَيْباءَ؛ وقال عُرْوةُ بنُ الوَرْد:  كلَيْلَةِ شَيْباءَ، التي لَسْتُ ناسِـياً،  *  ولَيْلَتِنا، إِذْ مَنَّ، ما مَنَّ، قَرْمَلُ  فكنت كليلةِ الشَّيْباءِ، هَمَّتْ  *  بِمَنْعِ الشَّكْرِ، أَتْأَمَها القَبِـيلُ  وقيل: ياءُ شَيْباءَ بَدلٌ من واوٍ، لأَنَّ ماءَ الرَّجُلِ شابَ ماءَ المرأَةِ، غيرَ أَنـَّا لَم نَسْمَعْهم قالوا بليلةِ شَوْباءَ؛ جَعَلوا هذا بَدلاً لازِماً كعِـيدٍ وأَعيادٍ. وليلةُ شَيْباءَ: آخِرُ ليلةٍ من الشهرِ، ويومٌ أَشْيَبُ شَيْبان: فيه غَيْمٌ وصُرَّادٌ وبَرْدٌ.  وشِـيبانُ ومِلْحانُ: شَهْرا قِماحٍ، وهما أَشدُّ شهورِ الشِّتاءِ بَرْداً، وهما اللَّذان يقولُ مَن لا يَعْرِفُهما: كانونٌ وكانُونُ؛ قال الكميت:  إِذا أَمْسَتِ الآفاقُ غُبْراً جُنُوبُها *  بشِـيبانَ، أَو مِلْحانَ، واليَوْمُ أَشْهَبُ  أَي من الثَّلْج؛ هكذا رواه ابن سَلَمة، بكسر الشينِ  \<ص:514>  والميم، وإِنما سُمِّيا بذلك لابْيضاضِ الأَرض بما عليها من الثَّلْج والصَّقيعِ، وهما عند طلوعِ العَقْرَبِ والنَّسْرِ؛ وقول ساعدة:  شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ  *  ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابُك يُعْتَبُ  أَراد: طالَ عليك الأَمرُ حتى كان ما لا يكون أَبداً، وهو شَيْبُ  الغُرابِ.  وشَيبانُ: قَبِـيلةٌ، وهم الشَّـيَابِنة. وشَيْبانُ: حيٌّ من بَكْرٍ، وهما شَيْبانانِ: أَحدهما شَيْبانُ بنُ ثَعْلَبة بنِ عُكابةَ بنِ صَعْبِ بنِ علي بنِ بَكْرِ بن وائِلٍ، والآخَر شيبانُ بنُ ذُهْلِ ابنِ ثَعْلَبة بنِ عُكابة.  وشَيْبةُ: اسمُ رَجُلٍ، مِفْتاحُ الكَعْبةِ في وَلَده، وهو شيبةُ بنُ عثمانَ بنِ طلحة بن عبدِالدارِ بن قُصَيٍّ.  والشِّيبُ، بالكسر، حكاية صَوْتِ مَشافِرِ الإِبِل عند الشُّرْبِ. قال  ذو الرمة وَوَصَفَ إِبِلاً تَشْرَبُ في حَوْضٍ متَثَلِّمٍ، وأَصواتُ  مَشافِرِها شِـيبْ شِـيبْ:  تَدَاعَيْنَ، باسمِ الشِّيبِ، في مُتَثَلِّمٍ،  *  جَوانِـبُه من بَصْرةٍ وسِلامِ  وشِـيبا السَّوْط: سَيْرانِ في رأْسِه، وشِـيبُ السَّوْطِ: معروف؛ عربي صحيح.  وشِـيبٌ والشِّيبُ، وشابةُ: جَبَلان معروفان؛ قال أَبو ذؤيب:  كأَنَّ ثِقالَ الـمُزْنِ، بَينَ تُضارعٍ  *  وشابةَ، بَرْكٌ، مِن جُذَامَ، لَبِـيجُ  وفي الصحاح: شابةُ، في شِعْرِ أَبي ذُؤَيْبٍ: اسمُ جَبَلٍ بِنَجْدٍ، وقد  يجوز أَن تكونَ أَلِفُ شابةَ مُنْقَلبةً عن واوٍ لأَنَّ في الكلام ش و ب  كما أَن فيه ش ي ب.  التهذيب: شابةُ اسمُ جبلٍ بناحيةِ الـحِجاز، واللّه، سبحانه، أَعلم.

مقاييس اللغة:
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب يَشيب. قال الكسائيّ: شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه، وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه. والرجل إِذا شابَ فهو أَشْيَب. والشِّيب: الجبال يسقُط عليها الثلج، وهو من الشَّيْب. وقال الشاعر:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
يريد الجبال إِذا ابيضَّت من الثلج. ووجدت في تفسير شعر عبيد في قوله:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
أنَّ الشَّيب والمَشِيب واحد. قال: وقال الأصمعيّ: الشَّيب: بياض الشَّعر، والمشيبُ: دخولُ الرَّجُل في حدِّ الشِّيبِ من الرِّجال ذوي الكِبَر والشَّيب. وقال أيضاً في هذا الموضع: قال ابن السّكّيت في قول عديٍّ:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
أراد بَيّضه المَشيب، وليس معناه خالَطَه، وأنشد:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])
أي بَيَّضَ مسوَدَّه. وشِيبان ومِلْحان: شهرا *قِماح، وهما أشدُّ الشتاء برداً؛ سمِّيا بذلك لبياض الأرض بما عليها من الصَّقيع.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ، إِذا افْتُضَّت. وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ، إِذا لم تُفْتَضّ.

القاموس المحيط:
الشَّيْبُ الشَّعرُ، وبَياضُه كالمَشيبِ، وهو أشْيَبُ، ولا فَعْلاءَ له. وشَيَّبَ الحُزْنُ رَأْسَه، وبرَأْسِه، كذلك أشابَ. وقَوْمٌ شِيبٌ وشُيَّبٌ وشُيُبٌ، بضمَّتينِ. ولَيْلَةُ الشَّيباءِ، في ش و ب، وهي آخِرُ لَيْلَةٍ من الشَّهْرِ. ويومٌ أشْيَبُ وشَيْبانُ فيه بَرْدٌ وغَيْمٌ وصُرَّادٌ. وشَيْبانُ، وقد يكسرُ، ومِلْحانُ شَهْرَا قُمَاحٍ، قِمَاحٍ، وهما أشَدُّ الشُّهُورِ بَرْدَاً. وشَيْبانُ بنُ ثَعْلَبَةَ، وابنُ ذُهْلٍ قَبيلَتانِ. وعبدُ اللَّهِ بنُ الشَّيَّابِ، كشَدَّادٍ صَحابِيُّ. والشِّيبُ، بالكسر سَيْرُ السَّوْطِ، وجَبَلٌ، وحكايةُ أصْواتِ مَشافِرِ الْإِبِلِ، وبِهاءٍ جَبَلٌ بالْأَنْدَلُسِ. وشِيبِينُ ة قُرْبَ القاهرةِ. وشَيْبَةُ بنُ عثمانَ الحَجَبِيُّ مِفْتاحُ الكَعْبَةِ مُسَلَّمٌ إلى أولادِهِ. وجَبَلُ شَيْبَةَ مُطِلُّ على المَرْوَةِ. وأبو شَيْبَةَ الخُدْرِيُّ صحابِيُّ. وأبو بكرِ بنُ الشَّائبِ مُحَدِّثٌ، رَوَيْنا عن أصْحابِهِ.

تاج العروس:
شيب
الشَّيْبُ معروف قَلِيلُه وَكَثيرُهُ ورُبَّمَا سُمِّي الشَّعَر نَفْسُه شَيْباً أَ وبَيَاضُه أَي الشَّعَر وهَذَا هُوَ الَّذي صَدَّرَ بِهِ ابْنُ منْظُور والجَوْهَرِيُّ وغَيْرُهمَا كالمَشِيب رَاجعٌ إِلى القَوْل الأَخِيرِ ومنه قَوْلُه :
مَسْأَلَةُ الدَّوْرِ جَرَت ... بَيْنِي وبَيْن مَنْ أُحِبّْ
لَوْلاَ مَشِيبِي مَا جَفا ... لَوْلاَ جَفَاهُ لَمْ أَشِبْ وقيل : الشَّيْبُ : بَيَاضُ الشَّعَر . ويقال : عَلاَه الشَّيْبُ . والمَشِيبُ : دُخُولُ الرَّجُلِ في حَدِّ الشِّيْبِ من الرِّجَالِ . قال ابنُ السِّكِّيتِ في قَوْلِ عَدِيٍّ :
تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي ... والرَّأْسُ قد شَابَهُ المَشِيبُ يَعْنِي بَيَّضَهُ المَشِيبُ ولَيْسَ مَعْنَاه خَالَطَه . قال ابْنُ بَرِّيّ : هَذَا البَيْتُ زَعَمَ الجوهَرِيُّ أَنه لعَدِيٍّ وَهُوَ لِعَبِيدِ بْنِ الأَبْرص . وقول الشاعر
قدْ رَابَهُ ولِمِثْلِ ذَلِكَ رَابَهُ ... وَقَعَ المَشِيبُ عَلَى السَّوادِ فَشَابَه
أَي بَيِّضَ مُسْوَدَّه . ويقال : شَابَ يَشِيبُ شَيْباً وَمشِيباً وشَيْبَةً . وهو أَشْيَبُ على غير قِيَاس ؛ لأَنَّ هَذَا النَّعْتَ إِنَّمَا يَكُونُ من فَعِل كفَرِح وشَرْطُه الدَّلاَلَةُ عَلَى العُيُوبِ أَوِ الأَلْوَان كَمَا قَالَه شَيْخُنَا . والأَشْيَبُ : المُبْيَضُّ الرَّأْسِ . وقال شَيْخُنَا . رَأَيْتُ بخَطِّ شَيْخِ شُيُوخِنَا الشِّهَابِ الخَفَاجِيّ رَحِمَه اللهُ تَعَالَى : الأَشْيَبُ لاَ عَلَى القِيَاس بَلْ عَلَى وَزْنِ الوَصْفِ مِنَ المَعَايِب الخِلْقِية كأَعْمَى وأَعْرَج فعَدُّوه من العُيُوب كما قَال أَبُو الحَسَن بْنُ أَبِي عَلِيٍّ الزَّوْزَنِيُّ :
كَفَى الشيبُ عَيْباً أَنَّ صَاحِبَه إِذَا ... أَردتَ بِهِ وَصْفاً لَه قُلْتَ أَشْيَبُ
وكَانَ قِيَاسُ الأَصْلِ لو قُلْتَ شَائِباً ... ولكِنَّه في جُمْلَة العَيْبِ يُحْسَبُ فشَائِبٌ خَطَأٌ لم يُسْتَعْمل انْتَهَى ولا فَعْلاَءَ لَهُ أَي أَهْمَلُوه ولَمْ يَرِدْ في كَلاَم مَنْ بَعْدَهُم ؛ لأَنَّ العَرَبَ لم تَضَع لَهُ وَصْفاً تَابِعاً لأَفْعَلَ وهو فَعْلاَءُ وإِنْ كَانَ غَيْرَ مَقِيسٍ ولا على غَيره كما أَن لهم فَعْلاءَ لا أَفْعَلَ لَهُ : وفي لسان العرب : ويُقَالُ : رَجُلٌ أَشْيَبُ ولا يقال : امرأَة شَيْبَاء لا يُنْعَتُ بِهِ المرأَة اكْتَفَوْا بالشَّمْطَاءِ عن الشَّيْبَاءِ وقد يُقَالُ شَابَ رَأْسُها . شَيَّبَه الحُزْنُ . وشَيَّبَ الحُزْنُ رَأْسَه . و شَيَّبَ الحُزْنُ بِرَأْسِهِ وَهُوَ مِنْ غَرَائِبِ اللُّغَة لجَمْعِه بَيْن أَدَاتَي التَّعْدِيَة . قال شيخنا : ومِثْلُه في المُحْكَم ولِسَانِ العَرَبِ والمِصْبَاحِ . كأَشَابَ رَأْسَه وأَشَاب بِرَأْسِهِ . وقَوْمٌ شِيبٌ بالكَسْر كَبِيضِ وأَبْيَض وشُيَّب كَسُكَّر وشُيُب . قال ابْنُ مَنْظُور : ويجوز شُيُبٌ في الشِّهْر عَلضى التَّمَام هَذَا قَوْلُ أَهْلِ اللُّغَةِ . قالَ ابْنُ سِيدَه : وعِنْدِي أَنَّ شُيُباً إِنَّمَا هُو جَمْع شَائِبٍ كَمَا قَالُوا بَازِلٌ وبُزُلٌ أَو قَالُوا : دَجَاجَةٌ بَيُوضُ ودَجَاجٌ بُيُضٌ . وقَوْل الرَّائِدِ : وجدتُ عُشِباً وتَعَاشِيبْ وكَمْأَةً شِيبْ . إِنما يعني به البِيضَ الكِبَار . ولَيْلَةُ الشَّيْبَاءِ مَرَّ ذِكْرُهَا في ش و ب . واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ والزَّمَخْشَرِيّ عَلَى ذِكْرها هُنَا في ش ي ب وَهِيَ أَي لَيْلَةٌ شَيْبَاءُ أَيْضاً آخِرُ لَيْلَةٍ من الشَّهْرِ . يقال : يَوْمٌ أَشْيَبُ وشَيْبَانُ بالفتح : فيه بَرْدٌ وغَيْمٌ وصُرَّادٌ ويَأْتِي ذِكْرُ صُرَّاد في مَحَلِّه . من المَجَازِ : ذَهَبَ شَيْبَانُ بالفَتْح وقد يُكْسَر ومِلْحَانُ بالكَسْر وقد يُفْتَح لشَهْرَي الشِّتَاءِ . وهما شَهْرَا قُمَاح ككِتَابٍ وغُرَاب وهما أَشَدُّ الشُّهُورِ بَرْداً وهُمَا اللَّذَانِ يَقُولُ مَنْ لاَ يَعْرفُهما : كَانُونٌ وكَانُونُ . قال الكُمَيْت :
إِذا أَمْستِ الآفَاقُ غُبْراً جُنُوبُها ... بشِيبَانَ أَو مِلْحَانَ واليَوْمُ أَشْيَبُ
أَي من الثَّلْج . ورَوَى ابنُ سَلَمَةَ بكَسْرِ الشَّينِ والمِيمِ وإِنَّما سُمِّيَا بِذَلِك لابْيِضَاضِ الأَرْضِ بِمَا عَلَيْها من الثَّلْجِ والصَّقِيعِ وَهُمَا عِنْدَ طُلُوعِ العَقْرَب والنَّسْرِ . وفي الأَساس : ومن المجاز : شَابَت رُءُوسُ الآكَامِ ورأَيْتُ الجِبَالَ شِيباً يُرِيدُ بَياضَ الثَّلْجِ والصَّقِيعِ انْتَهى . وفي لِسَانِ العَرَب قَوْلُه تَعَالى : واشْتَعَلَ الرأْسُ شَيْباً نَصْبٌ عَلَى التَّمْيِيزِ وقِيلَ عَلَى المَصْدَر ؛ لأَنَّه حِينَ قَالَ : اشْتَعَل كأَنَّه قَال : شَابَ فقال : شَيْباً . وشَيْبانُ حَيٌّ مِنْ بَكْر وَهُم الشَّيابِنَةُ وَهُمَا شَيْبَانَانِ أَحَدُهُما شَيْبَانُ بْنُ ثَعْلَبَةَ بْنِ عُكَابَةَ بْنِ صَعْبِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَكْرِ بْنِ وَائِل . والآخَرُ شَيْبَانُ بْنُ ذُهْلِ بْنِ ثَعْلَبَة ابْنِ عُكَابَةَ وهما قَبِيلَتَان عَظِيمَتَان تِشْتَمِلان على بُطُونٍ وأَفْخَاذٍ كما صَرَّحْنا بِه في كتابِ أَنْسَاب الْعَرَب . وإِلى الثَّانِيَة نُسِبَ إِمَام المَذْهَبِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَضِيَ اللهُ عَنْه . والإِمَامُ مُحَمَّدُ بْنُ الحَسَنِ صَاحِبُ الإِمَام أَبي حَنِيفَةَ رَضِي اللهُ عَنْهُمَا . وَعبْد اللهِ بْنُ الشَّيَّابِ كَشَدَّاد صَحَابِيٌّ حِمْصِيٌّ . رَوَى خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عن ابن بِلالٍ عَنْهُ حَدِيثاً . ويقال فيه أَيْضاً ابْنُ أَبِي الشُيَّابِ ككَتَّان ورُمَّانٍ كما نَقَله الصَّاغَانِيُّ . والشِّيبُ بالكَسْرِ : سَيْرٌ في رأْسِ السَّوْط مَعْرُوفٌ عَرَبِيٌّ صَحِيح وهما شِيبَانِ . الشِّيبُ : جَبَلٌ ذكره الكُمَيْتُ فقال :
وَمَا فُدُْرٌ عَوَاقِلُ أَحْرَزَتْهَا ... عَمَايةُ أَو تَضَمَّنهُن شِيبُ والشِّيبُ وشَابَةُ : جَبَلاَن مَعْرُوفَان . قال أَبو ذُؤَيْب :
كأَنَّ ثِقَال المُزْنِ بين تُضَارِعٍ ... وشَابَةَ بَركٌ مِنْ جُذَامَ لَبِيجُ كذا في لِسَان العَرَب والمحكم وتُضَارِع : جَبَلٌ بنَجْد كشَابَة . والبَرْكُ بالفَتْح : الإِبلُ الكَثِيرَة . ولَبِيج بالموحَّدَة والجِيمِ هي إِبِل الحَيّ كُلِّهم إِذا أَقاَمَت حَوْلَ البُيُوتِ بَارِكَةً كَالمغْرُوزِ بالأَرْضِ . وفي الصَّحَاحِ : شَابَةُ في شِعْرِ أَبي ذُؤَيْب : اسْمُ جَبَل بِنَجْد . وفي التَّهْذِيب : اسْمُ جَبَل بنَاحِيَةِ الحِجَازِ . وشَابَةُ أَيْضاً : قَرْيَةٌ بالفَيُّوم وقد تَقَدَّم . والشَّابِي أُخْرَى بالبُحَيْرَة . الشِّيبُ أَيضاً : حِكَايَة أَصْوَاتِ مَشاَفِر الإِبِل عِنْد الشُّرْب . قال ذو الرُّمَّة وَوَصَف إِبِلاً تَشْرَب في حَوْضٍ مُتَلَثّم وأَصْوَاتُ مَشَافِرها شِيْب شيبْ
تَدَاعَيْن باسْم الشِّيبِ في مُتَثَلِّمٍ ... جَوَانِبُه من بَصْرَةٍ وسِلاَمِ وفي لِسَان العَرَب : الشِّيبُ : الجِبَالُ يَسْقُطُ عَلَيْها الثَّلْجُ فَتَشِيبُ بِهِ . وقَوْلُ عَدِيِّ بْنِ زَيْد :
أَرِقْتُ لمُكْفَهِرٍّ باتَ فِيه ... بَوَارِقُ يَرْتَقِين رُءُوسَ شِيبِ قال بعضهم : الشِّيبُ هُنَا سَحَائِبُ بِيضٌ وَاحِدُهَا أَشْيَبُ . وقِيلَ : هِيَ جِبَالٌ مُبْيَضَّةٌ من الثَّلْجِ أَو من الغُبَار . شِيبَة بِهَاء مَعَ الكَسْرِ : جَبَلٌ بالأَنْدَلُس . وشِيبينُ بالكَسْرِ في الأَوَّلِ والثَّالث : ة قُرْبَ القاهِرَة . وفي المَرَاصِد : هِيَ مِنْ قُرَى الحَوْفِ بَيْن بِلْبِيسَ والقَاهِرَة . قلت : وتُعَدُّ من الضَّوَاحِي وهي المَعْرُوفَة بِشيبِين القَصْر . وفَاتَه ذِكْرُ شِيبِين الكَوْمِ وهي شِيبِينُ الشَّرَى : قَرْيَةٌ مِنَ المُنُوفِيَّة . وشَيْبَةُ بْنُ عُثْمَان بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عَبْد الدَّارِ بْنِ قُصَيٍّ الحَجَبِيُّ محرّكةً نسْبَةٌ إِلَى حِجَابَةِ البَيْتِ مِفْتَاحُ الكَعْبَة مُسَلّم إِلَى أَوْلاَدِه بإِذْنِ النَّبِيّ صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّمَ . وَجَبَلُ شَيْبَةَ : مُطِلٌّ على المَرْوَةِ . وشَيْبَةُ الحَمْدِ : لَقَبُ عَبْد المُطَّلِبِ أَحَدِ أَجْدَادِه صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّم . واخْتُلِفَ في سَبَب تَلْقِيبِه ومَحَلُّه في كُتُب السِّيَر . قال :
بِشَيْبَةِ الحَمْدِ أَسْقَى اللهُ بَلدَتَنَا ... وقد عَدِمْنَا الحَيَا واجلَوَّذَ المَطَر
وشَيْبة قش وشَيبة سَقَّارة : قريتان من شرقية بُلْبَيْس . والأُولى هي شيبة الحولة . وشَيْبٌ شَائِبٌ أَرَادُوا به المُبَالَغَة على حَدِّ قَوْلِهم : شِعْرٌ شَاعِرٌ ولا فِعْلَ لَه . وأَشَابَ الرَّجلُ : شَابَ وَلَدُه . وتُطْلَق الشَّيْبَةُ عَلَى اللِّحْيَة الشَّائِبَة . قال شيخنا : وهذه عرفية مولدة لا تعرفها العرب . وقَوْلُ سَاعِدَة :
شَابَ الغُرَابُ ولا فُؤَادُك تَارِكٌ ... ذِكْرَ الغَضُوبِ ولا عتَابُك يُعْتَبُ وأَبُو شَيْبَةَ الخُدْرِيَ إِلى خُدْرةَ : بَطْنٍ من الأَنْصَارِ صَحَابِيُّ . وأَبُو بَكْر بْنُ أَبِي شَيْبَة مُحَدِّث . وأَبُو بَكْر ابْنُ الشَّائِب الدِّمَشْقِيُّ محدِّث مُتَأَخِّر روى عن أَبِي المُظَفَّر سِبْطِ ابْنِ الجَوْزِيّ رَوَيْنَا عَن أَصْحَابِه . وجَبَلُ شَيْبَةَ بمَكَّة حَرَسَها اللهُ تَعَالَى مُتَّصِلٌ بجَبَل دَيْلَمِيّ . والشَّيْبَانيَّةُ : قَرْيَةٌ قُرْبَ قِرْقيسَياء وتُجِمَعُ الشَّيْبَةُ شِيَباً بالكسر عن الفَرَّاء . وشَيْبَةُ بْنُ نِصَاح : مُقْرِئٌ مَشْهُورٌ ويذكر في ن ص ح

##### Türkçe

**شَابَ** - **يَشِيبُ** - **شَيْب** - **شَيْباً** - **شَيْبَة** – **أَشْيَب** – **شِيْب** - **شِيْبَاً**
Cuma, 11 Şubat/Februari 2011 05:51

**شابَ – يَشْيْبُ** + varlık: aslî rengini kaybeder ve onun yerine beyaz bir renk ortaya çıkar; özellikle saçta: yaşı ilerleme veya dehşetlere maruz kalma sebebiyle saçının rengi beyaza değişir.
**شَيْب**: fiil ismi “ **شَابَ - يَشِيبُ** ”: ve o, “ **شَابَ - يَشِيبُ** ” fiiliyle olan her şeydir: yaşın ilerlemesi sebebiyle saçın renginin beyaza değişmesi.
**شَيْباً**: “ **شَيْب** ”den hâl.
**شَيْبَة**: “ **فـَعـْلـَة** ” vezni üzere: “ **شَابَ - يَشِيبُ** ”den bir defaya mahsus mef‘ûl manasında fiil ismi: kişinin, şeib (saç ağarması) yaşı ve ömründe bulunduğu, şeib hâlinin özel bir türü.
**أَشْيَب**: “ **أفعل** ” vezni üzere: “ **شَابَ - يَشِيبُ** ”den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: yaşı ilerlemeden ve dehşetlerden saçının rengi beyaz olmuş kimsenin sıfatı.
**شِيْب**: “ **أشـْيـَب** ”in çoğulu.
**شِيْبَاً**: “ **شِيْب** ”den hâl.
Ve lafız, “ renklendirme, benekleme, boyama ve renkleri karıştırma ” grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**صَبَغَ - يَصْبِغُ** (**صَبَغَ – يَصْبَغُ**) (**صَبَغَ – يَصْبُغُ**)، **وَشى – يَشِي**، **لَوَنَ – يَلوُنُ**، **بَقِعَ - يَبْقَعُ** (**بَقَعَ – يَبْقَعُ**)، **بَرِصَ – يَبْرَصُ**، **شَابَ – يَشْيْبُ**

**شِيْبَة**
﴿اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ(54)﴾ الروم
**شَيْبٌ** - **شيباً**
﴿قال رب إني وهن العظم مني واشتعل الرأس شيبا ولم أكن بدعائك رب شقيا (4)﴾ مريم
**شِيباً**
﴿فكيف تتقون إن كفرتم يوما يجعل الولدان شيبا (17)﴾ المزمل

Muhtârü’s-sıhâh
● [**شيب**] ش ي ب: **الشَّيْبُ** ve **المَشِيبُ** birdir; bâbı **باع**’dır; ve **مَشيباً** da (gelir); o hâlde o **شَائِبٌ**’dir. Ve el-Asma‘î dedi ki: **الشَّيْبُ** saçın beyazlığıdır; **المَشِيبُ** ise erkeklerden bir erkeğin şeib sınırına girmesidir; **الأَشْيَبُ** başı beyazlamış olandır; onun çoğulu **شِيبٌ**’dir.

er-Râgıb
**شيب**
- **الشيب** ve **المشيب**: saçın beyazlığı. Yüce Allah dedi ki: }واشتعل الرأس شيبا{ [Meryem/ 4]. Ve kadın **بليلة شيباء** bir gece ile geceledi: eğer bekâreti giderildiyse; ve **بليلة حرة** ile (geceledi): eğer bekâreti giderilmediyse. (Ve kadın **بليلة شيباء** bir gece ile geceledi; çünkü erkeğin suyu kadının suyuna karıştı. Bak: el-Lisân (**شيب**); ve ‘Umdetü’l-huffâz: **شيب**).

Lisân’ın özeti
1. **الشَّيْبُ**: bilinen (şey)dir; azı da çoğu da saçın beyazlığıdır; **الـمَشِـيبُ** de onun gibidir; **شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً**; ve **مَشِـيباً** ve **شَيبةً**.
2. Ve **وشَيَّبَهُ الـحُزْنُ**; ve **وشَيَّبَ الـحُزْنُ رَأْسَه**; ve **وبرأْسِهِ**; ve **وأَشابَ رَأْسَه** ve **وبِرَأْسِهِ**.
3. Ve **الشِّيبُ**: üzerine kar düşen dağlardır; böylece onunla ağarır.
4. Ve **ليلةُ شَيْباءَ**: ayın son gecesidir.

Lisânü’l-‘Arab
● - **شيب**: **الشَّيْبُ**: bilinen (şey)dir; azı da çoğu da saçın beyazlığıdır; **الـمَشِـيبُ** de onun gibidir; ve bazen saçın kendisine **شيْباً** adı verilmiştir. **شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً**; ve **مَشِـيباً** ve **شَيبةً**; ve o **أَشْيَبُ**’dır; kıyasa aykırı olarak; çünkü bu niteleme ancak **فَعِلَ يَفعَلُ** bâbından olur; ve onun **فَعْلاءَ**’sı yoktur. Denildi ki: **الشَّيْبُ** saçın beyazlığıdır. Ve denilir: **عَلاهُ الشَّيْبُ**. Ve denilir: **رَجلٌ أَشْيَبُ**; ve denilmez: **امْرَأَةٌ شَيْباءُ**; kadın onunla nitelenmez; **الشَّمْطاءِ** ile **الشَّيْباءِ**dan müstağni oldular; ve bazen denilir: **شَابَ رَأْسُها**. Ve **الـمَشِـيبُ**: erkeklerden bir erkeğin şeib sınırına girmesidir; İbnü’s-Sikkît, ‘Adî’nin sözü hakkında dedi ki:
تَصْبُو، وأَنَّى لَكَ التَّصابي؟
* والرأْسُ قَدْ شابَهُ الـمَشِـيبُ
yani **الـمَشِـيبُ** onu beyazlattı; manası “ona karıştı” değildir. İbn Berrî dedi ki: bu beyit hakkında el-Cevherî onun ‘Adî’ye ait olduğunu zannetmiştir; hâlbuki o, ‘Ubeyd b. el-Ebras’ındır. Ve şairin sözü:
قَدْ رَابَه، ولِـمِثْلِ ذلِكَ رَابَهُ، * وَقَعَ الـمَشِـيبُ عَلى السَّوادِ، فشَابَهُ
yani onun karasını beyazlattı. Ve **الأَشْيَبُ**: başı beyazlamış olandır. Ve **وشَيَّبَهُ الـحُزْنُ**; ve **وشَيَّبَ الـحُزْنُ رَأْسَه**; ve **وبرأْسِهِ**; ve **وأَشابَ رَأْسَه** ve **وبِرَأْسِهِ**; ve bir kavim **شِـيبٌ**’dir; şiirde **شُيُبٌ** da caizdir, tamam üzere; bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi ki: ve bence **شُيُباً** ancak **شَائِبٍ**in çoğuludur; tıpkı “**بازِلٌ** ve **بُزُلٌ**” dedikleri gibi; yahut Hicazlıların dili üzere **شَيُوبٍ**in çoğuludur; tıpkı “**دُجاجَةٌ بَيُوضٌ** ve **دُجاجٌ بُيُضٌ**” dedikleri gibi. Ve er-Râid’in sözü: **وجَدْتُ عُشْباً وتَعَاشِـيب، وكَمْـأَةً شِـيب**; bununla ancak büyük beyazları kasteder. Ve **الشِّيبُ**: **أَشْيَبَ**’ın çoğuludur. Ve **الشِّيبُ**: üzerine kar düşen dağlardır; böylece onunla ağarır; ve ‘Adî b. Zeyd’in sözü:
أَرِقْتُ لـمُكْفَهِرٍّ، بَاتَ فيهِ * بَوارِقُ، يَرْتَقِـينَ رُؤُوسَ شِـيبِ
Bazıları dedi ki: buradaki **الشِّيبُ**, beyaz bulutlardır; onun teki **أَشْيَبُ**’dır. Ve denildi ki: o, kardan yahut tozdan beyazlamış dağlardır. Ve denildi ki: **شِـيبٌ** bir dağın adıdır; onu el-Kümeyt zikretti, şöyle dedi:
وما فُدُرٌ عَواقِلُ أَحْرَزَتْها * عَمَاية، أَوْ تَضَمَّنَهُنَّ شِـيبُ
Ve **وشَيْبٌ شائِبٌ**: bununla mübalağayı kastettiler; “**شِعْرٌ شاعِرٌ**” sözleri gibi; ve onun fiili yoktur. Ve **واشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً**: temyiz üzere nasbdır; ve denildi ki masdar üzeredir; çünkü “**اشْتَعَلَ**” dediğinde sanki “**شابَ**” demiş gibidir; bu yüzden **شَيْباً** dedi. Ve **وأَشابَ الرَّجُلُ**: o, oğlunun ağarmasıdır. Araplar, bakire kız kocasına götürülüp onunla zifafa girildiğinde, düğün gecesinde onun bekâretini yarmadıysa: **باتت بلَيلةِ حُرَّةٍ** derlerdi; eğer o gece bekâretini yardıysa: **باتَتْ بلَيلَةِ شَيْباءَ** derlerdi. Ve ‘Urve b. el-Verd dedi ki:
كلَيْلَةِ شَيْباءَ، التي لَسْتُ ناسِـياً، * ولَيْلَتِنا، إِذْ مَنَّ، ما مَنَّ، قَرْمَلُ
فكنت كليلةِ الشَّيْباءِ، هَمَّتْ * بِمَنْعِ الشَّكْرِ، أَتْأَمَها القَبِـيلُ
Ve denildi ki: **شَيْباءَ**’nın yâ’sı bir vâvın bedelidir; çünkü erkeğin suyu kadının suyuna karıştı; ancak biz onların **بليلةِ شَوْباءَ** dediklerini işitmedik; bunu “**عِـيدٍ** ve **أَعيادٍ**” gibi lâzım bir bedel kıldılar. Ve **وليلةُ شَيْباءَ**: ayın son gecesidir. Ve **ويومٌ أَشْيَبُ شَيْبان**: onda bulut, ayaz ve soğuk vardır. Ve **وشِـيبانُ ومِلْحانُ**: **قِماحٍ**ın iki ayıdır; ve onlar kış aylarının en şiddetli soğuğudur; ve onlar, onları bilmeyenin “**كانونٌ** ve **كانُونُ**” dediği ikisidir. El-Kümeyt dedi ki:
إِذا أَمْسَتِ الآفاقُ غُبْراً جُنُوبُها * بشِـيبانَ، أَو مِلْحانَ، واليَوْمُ أَشْهَبُ
yani kardan; İbn Seleme onu böyle rivayet etti: şîn ve mîm kesresiyle. Ve ancak, üzerindeki kar ve kırağı sebebiyle yerin beyazlamasından dolayı bu ad verilmiştir; ve onlar, **العَقْرَبِ** ve **النَّسْرِ** doğduğunda (olur). Ve Sâ‘ide’nin sözü:
شابَ الغُرابُ، ولا فُؤَادُكَ تارِكٌ * ذِكْرَ الغَضُوبِ، ولا عِتابُك يُعْتَبُ
kastetti: iş sana uzadı, ta ki asla olmayacak olan oldu; o da karganın ağarmasıdır. Ve **وشَيبانُ**: bir kabiledir; onlar **الشَّـيَابِنة**’dir. Ve **وشَيْبانُ**: Bekr’den bir koldur; ve onlar iki **شَيْبان**dır: birisi **شَيْبانُ بنُ ثَعْلَبة بنِ عُكابةَ بنِ صَعْبِ بنِ علي بنِ بَكْرِ بن وائِلٍ**; diğeri **شيبانُ بنُ ذُهْلِ ابنِ ثَعْلَبة بنِ عُكابة**. Ve **وشَيْبةُ**: bir erkeğin adıdır; Kâbe’nin anahtarı onun soyundadır; o, **شيبةُ بنُ عثمانَ بنِ طلحة بن عبدِالدارِ بن قُصَيٍّ**’dir. Ve **والشِّيبُ** (kesre ile): develerin içiş sırasında dudaklarının sesinin taklididir. Zü’r-Rumme, kırık bir havuzda içen develeri ve dudaklarının seslerinin **شِـيبْ شِـيبْ** oluşunu vasfederek dedi ki:
تَدَاعَيْنَ، باسمِ الشِّيبِ، في مُتَثَلِّمٍ، * جَوانِـبُه من بَصْرةٍ وسِلامِ
Ve **وشِـيبا السَّوْط**: onun başındaki iki yürüyüş (iki şerit)tir; ve **وشِـيبُ السَّوْطِ**: bilinen (şey)dir; sahih Arapçadır. Ve **وشِـيبٌ** ve **والشِّيبُ** ve **وشابةُ**: bilinen iki dağdır; Ebû Züeyb dedi ki:
كأَنَّ ثِقالَ الـمُزْنِ، بَينَ تُضارعٍ * وشابةَ، بَرْكٌ، مِن جُذَامَ، لَبِـيجُ
Ve es-Sıhâh’ta: Ebû Züeyb’in şiirinde **شابةُ**: Necd’de bir dağın adıdır; ve **شابةَ**’nın elifinin bir vâvdan dönmüş olması caizdir; çünkü sözde **ش و ب** bulunduğu gibi **ش ي ب** de vardır. Et-Tehzîb: **شابةُ**, Hicaz tarafında bir dağın adıdır; ve Allah, yüce ve münezzeh, daha iyi bilendir.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**شيب**) şîn, yâ ve bâ. Bu, şîn, vâv ve bâ bâbına yakındır; ve ikisi, bir şeyin bir şeyle karışmasında bütünüyle birbirine yaklaşır. Bundan: **الشَّيب**: başın ağarması; denilir: **شاب يَشيب**. El-Kisâî dedi ki: **شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه**; ve **وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه**. Ve adam, eğer **شابَ** olursa o **أَشْيَب**’dır. Ve **الشِّيب**: üzerine kar düşen dağlardır; o, **الشَّيْب**dendir. Şair dedi ki:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
dağları kasteder; karla beyazladıklarında. Ve ‘Ubeyd’in şiirinin tefsirinde, onun şu sözü hakkında buldum:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
ki **الشَّيب** ve **المَشِيب** birdir. Dedi ki: ve el-Asma‘î dedi ki: **الشَّيب**: saçın beyazlığıdır; **المشيبُ**: büyük ve şeib sahibi erkeklerden bir erkeğin şeib sınırına girmesidir. Ve yine bu yerde dedi ki: İbnü’s-Sikkît, ‘Adî’nin sözü hakkında dedi ki:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
**المَشيب** ile onu beyazlattı demek istedi; manası “ona karıştı” değildir. Ve şu beyti şahit getirdi:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])
yani onun karasını beyazlattı. Ve **وشِيبان ومِلْحان**: **قِماح**ın iki ayıdır; ve onlar kışın en şiddetli soğuğudur; üzerindeki kırağı sebebiyle yerin beyazlığından dolayı bu ad verilmiştir. Ve bu bâbdan şâz olan şeylerden: onların “**باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ**” sözüdür; eğer bekâreti giderildiyse. Ve “**وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ**”: eğer bekâreti giderilmediyse.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الشَّيْبُ**: saçtır; ve onun beyazlığı, **المَشيب** gibi; ve o **أشْيَبُ**’dır; ve onun **فَعْلاءَ**’sı yoktur. Ve **وشَيَّبَ الحُزْنُ رَأْسَه، وبرَأْسِه**; aynı şekilde **أشابَ**. Ve bir kavim **شِيبٌ** ve **شُيَّبٌ** ve **شُيُبٌ**’dur; iki damme ile. Ve **ولَيْلَةُ الشَّيباءِ**: **ش و ب** içinde; ve o, ayın son gecesidir. Ve **ويومٌ أشْيَبُ وشَيْبانُ**: onda soğuk, bulut ve ayaz vardır. Ve **وشَيْبانُ** (ve bazen şîn’i kesrelenir) ve **ومِلْحانُ**: **قُمَاحٍ**ın iki ayıdır; **قِمَاحٍ**; ve onlar ayların en şiddetli soğuğudur. Ve **وشَيْبانُ بنُ ثَعْلَبَةَ** ve **وابنُ ذُهْلٍ**: iki kabiledir. Ve **وعبدُ اللَّهِ بنُ الشَّيَّابِ**: **شَدَّادٍ** gibi; sahâbîdir. Ve **والشِّيبُ** (kesre ile): kamçının şeridi; ve bir dağ; ve develerin dudaklarının seslerinin taklidi; ve **وبِهاءٍ**: Endülüs’te bir dağ. Ve **وشِيبِينُ**: Kahire yakınında bir köydür. Ve **وشَيْبَةُ بنُ عثمانَ الحَجَبِيُّ**: Kâbe’nin anahtarı onun evlâdına teslim edilmiştir. Ve **وجَبَلُ شَيْبَةَ**: Merve’ye nazırdır. Ve **وأبو شَيْبَةَ الخُدْرِيُّ**: sahâbîdir. Ve **وأبو بكرِ بنُ الشَّائبِ**: muhaddistir; onun ashabından rivayet ettik.

تâcü’l-ʿarûs:
شيب
**الشَّيْبُ** bilinen (şey)dir; azı da çoğu da. Bazen **الشَّعَر**ın kendisine de **شَيْباً** adı verilmiştir; yahut onun beyazlığına, yani **الشَّعَر**a. Bu, İbn Manzûr’un ve Cevherî’nin ve ikisinin dışındakilerin başa aldığı şeydir. **المَشِيب** ise son söze racidir. Ondandır onun sözü:
مَسْأَلَةُ الدَّوْرِ جَرَت ... بَيْنِي وبَيْن مَنْ أُحِبّْ
لَوْلاَ مَشِيبِي مَا جَفا ... لَوْلاَ جَفَاهُ لَمْ أَشِبْ
Ve denildi: **الشَّيْبُ**: **الشَّعَر**ın beyazlığıdır. Ve denilir: **الشَّيْبُ** ona üstün geldi. Ve **المَشِيبُ**: erkeğin, erkeklerden **الشِّيْب** sınırına girmesidir. İbnü’s-Sikkît, ʿAdî’nin sözü hakkında dedi:
تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي ... والرَّأْسُ قد شَابَهُ المَشِيبُ
Yani: **المَشِيبُ** onu beyazlattı; manası “ona karıştı” değildir. İbn Berrî dedi: Bu beyti Cevherî, onun ʿAdî’ye ait olduğunu zannetti; hâlbuki o, ʿUbeyd b. el-Ebras’ındır. Şairin sözü:
قدْ رَابَهُ ولِمِثْلِ ذَلِكَ رَابَهُ ... وَقَعَ المَشِيبُ عَلَى السَّوادِ فَشَابَه
Yani: onun karasını beyazlattı. Ve denilir: **شَابَ يَشِيبُ شَيْباً وَمشِيباً وشَيْبَةً**. Ve o, القياس dışı olarak **أَشْيَبُ**dur; çünkü bu niteleme ancak **فَعِل**den olur; **فَرِح** gibi. Şartı, kusurlara yahut renklere delalet etmektir; şeyhimizin dediği gibi. Ve **الأَشْيَبُ**: başı beyazlatılmış olandır. Şeyhimiz dedi. Şeyhimiz şeyhlerinin şeyhi Şihâb el-Hafâcî’nin—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—hattıyla gördüm: **الأَشْيَبُ** القياس üzere değil; bilakis yaratılış ayıplarından olan vasfın vezni üzeredir; **أَعْمَى** ve **أَعْرَج** gibi. Böylece onu ayıplardan saydılar; Ebü’l-Hasen b. Ebî ʿAlî ez-Zevzenî’nin dediği gibi:
كَفَى الشيبُ عَيْباً أَنَّ صَاحِبَه إِذَا ... أَردتَ بِهِ وَصْفاً لَه قُلْتَ أَشْيَبُ
وكَانَ قِيَاسُ الأَصْلِ لو قُلْتَ شَائِباً ... ولكِنَّه في جُمْلَة العَيْبِ يُحْسَبُ
Böylece **شَائِبٌ** bir hatadır; kullanılmamıştır. Bitti. Ve onun **فَعْلاَءَ**sı yoktur; yani onu ihmal ettiler ve onlardan sonrakilerin كلامında vârid olmadı; çünkü Araplar, **أَفْعَلَ**e tâbi bir vasıf koymadılar ki o da **فَعْلاَءُ**dur; her ne kadar kıyaslı olmasa da; ve başkası üzerine de değil; tıpkı onların, kendisine **أَفْعَلَ** olmayan **فَعْلاءَ**ları olduğu gibi. Lisânü’l-ʿArab’da: Ve denilir: **رَجُلٌ أَشْيَبُ**; ve denilmez: **امرأَة شَيْبَاء**; kadın onunla nitelenmez. **الشَّمْطَاءِ** ile **الشَّيْبَاءِ**dan müstağni oldular. Ve denilebilir: **شَابَ رَأْسُها**. **شَيَّبَه الحُزْنُ**. Ve **شَيَّبَ الحُزْنُ رَأْسَه**. Ve **شَيَّبَ الحُزْنُ بِرَأْسِهِ**; bu, dili gariplerindendir; çünkü iki geçişli kılma edatını bir araya getirmiştir. Şeyhimiz dedi: Bunun benzeri **المُحْكَم**de, **لِسَانِ العَرَبِ**de ve **المِصْبَاحِ**dadır: **أَشَابَ رَأْسَه** ve **أَشَاب بِرَأْسِهِ** gibi. Ve bir kavim **شِيبٌ** (kesre ile), **بِيضِ** ve **أَبْيَض** gibi; ve **شُيَّب** ( **سُكَّر** gibi) ve **شُيُب**. İbn Manzûr dedi: **شُيُبٌ** caizdir; **الشِّهْر**de tamam üzere; bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi: Bana göre **شُيُباً** ancak **شَائِبٍ**in cemidir; tıpkı **بَازِلٌ** ve **بُزُلٌ** dedikleri gibi; yahut dediler ki: **دَجَاجَةٌ بَيُوضُ** ve **دَجَاجٌ بُيُضٌ**. Ve **الرَّائِدِ**in sözü: **وجدتُ عُشِباً وتَعَاشِيبْ وكَمْأَةً شِيبْ**. Ancak onunla büyük beyazları kasteder. **لَيْلَةُ الشَّيْبَاءِ**: onun zikri **ش و ب**da geçti. Cevherî ve Zemahşerî, onu burada **ش ي ب**de zikretmekle yetindi; o da, yani **لَيْلَةٌ شَيْبَاءُ** da, ayın son gecesidir. Denilir: **يَوْمٌ أَشْيَبُ** ve **شَيْبَانُ** (fetha ile): onda soğuk, bulut ve **صُرَّادٌ** vardır; **صُرَّاد**ın zikri yerinde gelecektir. Mecazdandır: **ذَهَبَ شَيْبَانُ** (fetha ile; bazen kesrelenir) ve **مِلْحَانُ** (kesre ile; bazen fethalanır), kışın iki ayı için. İkisi, **قُمَاح** aylarıdır; **كِتَابٍ** ve **غُرَاب** gibi. Ve onlar, ayların en şiddetli soğuk olanlarıdır. Ve onlar, onları bilmeyenin “**كَانُونٌ** ve **كَانُونُ**” dediği ikisidir. Kümeyt dedi:
إِذا أَمْستِ الآفَاقُ غُبْراً جُنُوبُها ... بشِيبَانَ أَو مِلْحَانَ واليَوْمُ أَشْيَبُ
Yani kardan. İbn Seleme, **الشَّين** ve **المِيم**i kesre ile rivayet etti. Ancak ikisine bu ad verildi; üzerindeki kar ve kırağı sebebiyle yerin beyazlamasından dolayı. Ve ikisi, **العَقْرَب** ve **النَّسْر**in doğuşu yanındadır. **الأَساس**ta: Mecazdandır: **شَابَت رُءُوسُ الآكَامِ**; ve dağları **شِيباً** gördüm; karın ve kırağının beyazlığını ister. Bitti. Lisânü’l-ʿArab’da, Yüce Allah’ın sözü: **واشْتَعَلَ الرأْسُ شَيْباً**; temyiz üzere nasbdır. Ve denildi: masdar üzere; çünkü “**اشْتَعَلَ**” dediği vakit, sanki “**شَابَ**” demiş gibidir; böylece “**شَيْباً**” dedi. Ve **شَيْبانُ**: Bekr’den bir haydır; onlar **الشَّيابِنَةُ**dir. Ve onlar iki **شَيْبَانَ**dır: birisi **شَيْبَانُ بْنُ ثَعْلَبَةَ بْنِ عُكَابَةَ بْنِ صَعْبِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَكْرِ بْنِ وَائِل**; diğeri **شَيْبَانُ بْنُ ذُهْلِ بْنِ ثَعْلَبَة ابْنِ عُكَابَةَ**. Ve ikisi, büyük iki kabiledir; karınlar ve uyluklar ihtiva eder; Arap nesebleri kitabında onu açıkladığımız gibi. Ve ikinciye nisbet edildi: mezhep imamı Ahmed b. Hanbel—Allah ondan razı olsun—ve imam Ebû Hanîfe’nin sahibi imam Muhammed b. el-Hasen—Allah ikisinden de razı olsun. Ve **عَبْد اللهِ بْنُ الشَّيَّابِ** (Şeddâd gibi): Humuslu bir sahâbîdir. Hâlid b. Maʿdân, İbn Bilâl’den, ondan bir hadis rivayet etti. Ve onda ayrıca **ابْنُ أَبِي الشُيَّابِ** (Kettân ve Rummân gibi) de denilir; Sâgânî’nin naklettiği üzere. Ve **الشِّيبُ** (kesre ile): kamçının başında bilinen bir yürüyüştür; Arapça sahih (bir kelime)dir; ikisi **شِيبَانِ**dir. **الشِّيبُ**: Kümeyt’in zikrettiği bir dağdır; şöyle dedi:
وَمَا فُدُْرٌ عَوَاقِلُ أَحْرَزَتْهَا ... عَمَايةُ أَو تَضَمَّنهُن شِيبُ
Ve **الشِّيبُ** ve **شَابَةُ**: bilinen iki dağdır. Ebû Züeyb dedi:
كأَنَّ ثِقَال المُزْنِ بين تُضَارِعٍ ... وشَابَةَ بَركٌ مِنْ جُذَامَ لَبِيجُ
Lisânü’l-ʿArab ve el-Muḥkem’de böyledir. Ve **تُضَارِع**: Necd’de bir dağdır; **شَابَة** gibi. Ve **البَرْكُ** (fetha ile): çok deve(ler)dir. Ve **لَبِيج** (muvahhada ve cim ile): evlerin etrafında çöktüğü zaman, yere çakılmış gibi çökmüş halde, o hayyın bütün develeridir. **الصَّحَاح**ta: Ebû Züeyb’in şiirinde **شَابَةُ**: Necd’de bir dağın adıdır. **التَّهْذِيب**de: Hicaz tarafında bir dağın adıdır. Ve **شَابَةُ** ayrıca: Feyyûm’da bir köydür; geçmişti. Ve **الشَّابِي**: Buhayra’da bir başkasıdır. **الشِّيبُ** ayrıca: develerin içme sırasında dudaklarının seslerini taklittir. Zü’r-Rumme dedi; bir havuzda içen develeri vasfetti; dudaklarının sesleri **شِيْب شيبْ**:
تَدَاعَيْن باسْم الشِّيبِ في مُتَثَلِّمٍ ... جَوَانِبُه من بَصْرَةٍ وسِلاَمِ
Lisânü’l-ʿArab’da: **الشِّيبُ**: üzerine kar düşen dağlardır; onunla beyazlar. Ve ʿAdî b. Zeyd’in sözü:
أَرِقْتُ لمُكْفَهِرٍّ باتَ فِيه ... بَوَارِقُ يَرْتَقِين رُءُوسَ شِيبِ
Bazıları dedi: Buradaki **الشِّيبُ**, beyaz bulutlardır; onun teki **أَشْيَبُ**dir. Ve denildi: onlar, kardan yahut tozdan beyazlamış dağlardır. **شِيبَة** (kesre ile, hâ ile): Endülüs’te bir dağdır. Ve **شِيبينُ** (birinci ve üçüncüde kesre ile): Kahire yakınında (bir yer)dir. **المَرَاصِد**de: o, Bilbîs ile Kahire arasında **الحَوْف** köylerindendir. Dedim: ve o, banliyölerden sayılır; ve o, **بِشيبِين القَصْر** ile bilinen (yerdir). Ve ondan, **شِيبِين الكَوْمِ**un zikri kaçtı; o da **شِيبِينُ الشَّرَى**dır: Menûfiyye’den bir köydür. Ve **شَيْبَةُ بْنُ عُثْمَان بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عَبْد الدَّارِ بْنِ قُصَيٍّ**: **الحَجَبِيُّ** (harekeli): Beyt’in hicâbesine nisbet(tir); Kâbe’nin anahtarı, Nebî—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—izniyle onun evlatlarına teslim edilmiştir. Ve **جَبَلُ شَيْبَةَ**: Merve’ye nazırdır. Ve **شَيْبَةُ الحَمْدِ**: onun—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—cedlerinden biri olan ʿAbdülmuttalib’in lakabıdır. Onun lakaplanmasının sebebinde ihtilaf edildi; yeri siyer kitaplarındadır. Dedi:
بِشَيْبَةِ الحَمْدِ أَسْقَى اللهُ بَلدَتَنَا ... وقد عَدِمْنَا الحَيَا واجلَوَّذَ المَطَر
Ve **شَيْبة قش** ve **شَيْبة سَقَّارة**: Şarkıyye Bilbîs’ten iki köydür. Birincisi **شيبة الحولة**dır. Ve **شَيْبٌ شَائِبٌ**: onunla mübalağa istediler; “**شِعْرٌ شَاعِرٌ**” sözleri sınırı üzere; ve onun fiili yoktur. Ve **أَشَابَ الرَّجلُ**: onun çocuğu **شَابَ** oldu. Ve **الشَّيْبَةُ**, **اللِّحْيَة**-i **الشَّائِبَة** üzerine ıtlak olunur. Şeyhimiz dedi: Bu, örfî, sonradan türemiştir; Araplar onu bilmez. Ve Sâʿide’nin sözü:
شَابَ الغُرَابُ ولا فُؤَادُك تَارِكٌ ... ذِكْرَ الغَضُوبِ ولا عتَابُك يُعْتَبُ
Ve **أَبُو شَيْبَةَ الخُدْرِيَ**: Hudra’ya; Ensâr’dan bir batna; sahâbîdir. Ve **أَبُو بَكْر بْنُ أَبِي شَيْبَة**: muhaddistir. Ve **أَبُو بَكْر ابْنُ الشَّائِب الدِّمَشْقِيُّ**: geç bir muhaddistir; Ebü’l-Muzaffer Sıbt İbnü’l-Cevzî’den rivayet etti; biz, onun ashabından rivayet ettik. Ve Mekke’de—Allah Teâlâ onu korusun—**جَبَلُ شَيْبَةَ**, **جَبَل دَيْلَمِيّ**ye bitişiktir. Ve **الشَّيْبَانيَّةُ**: Karkîsiyâ yakınında bir köydür. Ve **الشَّيْبَةُ**, Ferrâ’dan (naklen) kesre ile **شِيَباً** olarak cem edilir. Ve **شَيْبَةُ بْنُ نِصَاح**: meşhur bir kârîdir; **ن ص ح**ta zikredilir.
