# شيح (ش-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ي - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين و واي معهما
ح ش و، ح و ش، و ح ش، و ش ح، ش ي ح، ش ح و مستعملات
حشو:
الحَشْوُ: ما حَشَوْتَ به فراشاً وغيره. والحَشْيَّةُ: الفراش المَحْشُوّ. واحتَشَيْتُ: بمعنى امتلأت. وتقول: انحَشَى صوتٌ في صوتٍ، وانحشَى حرفٌ في حرفٍ.
والاحتِشاءُ: احتِشاءُ الرّجل ذي الإبْرِدة. والمُسْتَحاضةُ تحتشي بالكُرْسُف والحَشْوُ: صغارُ الإِبل، وحَشْوُها: حاشيتها أيضاً. قال:
يعصوصِبُ الحشوُ، إذا افتدى بها
وحاشيتا الثّوبِ: جانباهُ الطّويلان في طرفيهما الهُدْبُ. وحاشية السّراب: كلّ ناحية منه، وهنّ الحواشي.
والحشو من الكلام: الفَضْلُ الذي لا يُعْتَمَدُ عليه. والحَشْوُ من النّاس: من لا يُعْتَدُّ به.
والحَشَا: ما دون الحجاب ممّا في البطن كله من الطّحِال والكَرِش والكبد، وما تَبِع ذلك حشاً كلُّه.
والحشا: ظاهرُ البَطْن وهو الخَصْر.
وحشوته سهماً إذا أصبت حشاه. وحَشَأْته بالعصا حشأً- مهموزا-: إذا ضربت بها بطنه، وفرّقوا بينهما بالهَمْز.
وحشَأْتُ النّار: غَشْيتُها.
وقول العرب: حشياء رابية: منتفخة من بهر ونحوه. وحشياء: ضخمة الأحشاء.
حوش:
المحاش: كأنّه مِفْعل من الحَوْش، وهم قومٌ لفيفٌ أُشابة. قال النابغة:
اجمعْ مِحاشَك يا يزيدُ فإنّي		أعددتُ يَربُوعاً لكم وتَميما
والحُوْشُ: بلاد الجنّ، لا يمرُّ بها أحدٌ من النّاس.
ورجل حُوشيٌّ: لا يُخالطُ النّاسَ. وليلٌ حُوشيٌّ: مُظِلمٌ هائِل، وهذه سَنَةٌ مَحْوشٌ: يابسة. قال:
وطولُ مَحْشِ الزَّمَنِ المَحُوشِ
وحُشْنا اليّدَ وأحشناها: أي: أخذناها من حواليها لنصرفها إلى الحبائل التي نصبت لها.
واحتوش القومُ فلاناً وتحاوَشُوه: جعلوه وسطهم.
وما أَنْحاشُ من شيءٍ، أي: ما أكثرتُ له.
والتّحويش: التّحويل.
وحاشا: كلمةُ استثناء، وربّما ضمّ إليها لام الصّفة. قال الله تعالى: "قُلْنَ حاشَ لله". وقال النابغة:
وما أُحاشي من الأَقْوامِ مِنْ أَحَدِ
والحائش: جماعةُ النّخل، لا واحد له.
وحش:
الوَحْشُ: كلّ ما لا يُستأنس من دوابّ البَرِّ، فهو وحشيّ. تقول: هذا حمارُ وحشٍ. وحمارٌ وحشيّ، وكل شيء يستوحش عن النّاس فهو وحشيّ.
وفي بعض الكلام: إذا أقبل اللّيل استأنس كلّ وحشيّ، واستوحش كلّ إنْسيّ.
ويقال للجائع: قد توحّش، أي: خلا بطنُه. ويقال للمحتمي لشرب الدّواء: قد توحش، وللمكان إذا ذهب عنه الإنس: قد أوحش، وطللٌ مُوحش. قال:
لسَلْمَى مُوحشاً طَلَلُ		يلوح كأنّه خِلَـلُ
ودارُ مُوحِشَة. قال:
معالمها حِشُونا
على قياس سنون وبالنّصب والجدّ: حِشِينَ، قال:
فأَمْسَتْ بعدَ ساكِنِها حِشِينا
والوَحْشِيُّ والإنْسيّ شِقّا كلّ شيء فإِنسيّ القَدَمِ ما أقبل منها على القَدَم الأُخْرى، ووَحْشِيُّها ما خالف إنّسِيَّها. ووحشيّ القَوْس الأعجمية ظهرها، وإنسِيُّها بطنها المُقْبِل عليك. ووحشيّ كلّ دابّة: شِقْها الأَيْمن والِإنسيّ الأَيْسَر. وإذا كان بيدك شيء فرميت به عنك بعيداً قلت: وحّشت.
وشح:
الوَشْحُ من الوِشاح، والجمع: الوُشُحُ. والوِشاح: من حَلْيِ النّساء: كِرْسانِ من لؤلؤٍ وجوهر منظومان، مُخَالَفٌ بينهما، معطوف أحدهما على الآخر تتوشّح به المرأة.
وشاةٌ مُوَشَحة، وطائر مُوَشَّح إذا كان لهما خُطَّتان، من كلّ جانب خُطَّة كالوِشاح قال الطرماح يصف الديك:
وَنَبِّهْ ذا العِفاءِ الموشَّحِ.
شيح:
الشِّيحُ: نبات. والشّيِح: ضربٌ من بُرود اليَمَنِ. والمُشَيَّح: المُخطَّط، وبالسّين أيضاً.
والشّيِاح: الحذار. ورجلٌ شائحٌ: حَذِرٌ. ومُشِيحٌ: أي: حازم حَذِر. قال:
شايحنَ منه أَيَّما شِياحِ
ويقال: شائح، أي قاتل. وأشاح الفَرَس بذنَبِه، أي: أرخاه. وأشاح فلان بوجهه عن وَهَج النّار، أو عن أذى إذا نحّاه. قال النابغة:
تُشِيحُ على الفلاةِ فتَعْتَلِيهـا		بِبَوْعِ القَدْرِ إذ قَلِقَ الوَضِينُ
أي: تُدِيمُ السَّير، والبَوْع: المداومة، وناقة شيحانة مداومة في الرّسل. قال الحطيئة: شَيْحانَةً خُلِقَتْ خَلْقَ المصاعيب والشَّيْحانُ: الطَّويلُ.
شحى:
شحَى فلان فاه شَحْياً، واللجام يَشْحَى فم الفرس شحياً. قال:
كأنّ فاها واللِّجام شاحِيَه
ويقال: أقبلت الخيل شَواحيَ وشاحِياتٍ. أي: فاتحاتٍ أفواهَها.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ش و**، **ح و ش**، و **ح ش**، و **ش ح**، **ش ي ح**، **ش ح و** kullanılagelenler

**حشو**:
**الحَشْوُ**: bir döşeği ve başkasını onunla doldurduğun şey. **الحَشْيَّةُ**: doldurulmuş döşek. Ve **احتَشَيْتُ**: doldu(m) anlamındadır. Ve dersin: bir ses bir sesin içine **انحَشَى** etti, ve bir harf bir harfin içine **انحشَى** etti.
Ve **الاحتِشاءُ**: **الإبْرِدة** sahibi erkeğin **احتِشاءُ**’su. Ve **المُسْتَحاضةُ** **الكُرْسُف** ile **تحتشي** eder. Ve **الحَشْوُ**: develerin küçükleri; ve onun **حَشْوُها**’sı: onun **حاشيتها**’sı da. Dedi ki:
يعصوصِبُ **الحشوُ**، إذا افتدى بها
Ve **حاشيتا الثّوبِ**: iki ucunda püskül bulunan, onun iki uzun yanı. Ve **حاشية السّراب**: onun her bir yanı; ve onlar **الحواشي**’dir.
Ve sözden **الحشو**: kendisine dayanılmayan fazlalık. Ve insanlardan **الحَشْوُ**: kendisiyle itibar edilmeyen kimse.
Ve **الحَشَا**: karında, perde altındaki her şeyden; dalak, işkembe ve karaciğerden; ve buna tâbi olan şeyler; hepsi **حشاً**’dır.
Ve **الحشا**: karnın dışı; o da beldir.
Ve onu bir okla **حشوته**: onun **حشاه**’sını vurduğun zaman. Ve onu sopayla **حَشَأْته** **حشأً**—hemzeli—: onun karnına onunla vurduğun zaman; ve ikisi arasında **الهَمْز** ile ayırdılar.
Ve **وحشَأْتُ النّار**: onu örttüm.
Ve Arapların sözü: **حشياء رابية**: nefes darlığı ve benzeri sebebiyle şişkin. Ve **حشياء**: iç organları iri.

**حوش**:
**المحاش**: sanki **الحَوْش**’tan **مِفْعل** gibidir; ve onlar, karışık bir topluluk, bir karışımdır. Nâbiga dedi:
اجمعْ **مِحاشَك** يا يزيدُ فإنّي		أعددتُ يَربُوعاً لكم وتَميما
Ve **الحُوْشُ**: cinlerin beldeleri; insanların hiçbirinden biri oradan geçmez.
Ve **حُوشيٌّ** adam: insanlarla karışmaz. Ve **حُوشيٌّ** gece: karanlık, dehşetli. Ve bu **سَنَةٌ مَحْوشٌ**: kurak. Dedi ki:
وطولُ **مَحْشِ** الزَّمَنِ **المَحُوشِ**
Ve eli **حُشْنا** ettik ve onu **أحشناها** ettik: yani onu çevresinden aldık ki onu kendisi için kurulmuş tuzaklara sevk edelim.
Ve kavim falanı **احتوش** etti ve onu **تحاوَشُوه**: onu aralarına orta yaptılar.
Ve ben bir şeyden **أَنْحاشُ** değilim; yani onun için çoğaltmadım.
Ve **التّحويش**: dönüştürme.
Ve **حاشا**: istisna kelimesi; ve bazen ona sıfatın **لام**’ı eklenir. Allah Teâlâ dedi ki: "قُلْنَ **حاشَ لله**". Ve Nâbiga dedi:
وما **أُحاشي** من الأَقْوامِ مِنْ أَحَدِ
Ve **الحائش**: hurma ağaçları topluluğu; onun tekili yoktur.

**وحش**:
**الوَحْشُ**: kara hayvanlarından ünsiyet edilmeyen her şey; o, **وحشيّ**dir. Dersin: bu **حمارُ وحشٍ**. Ve **حمارٌ وحشيّ**; ve insanlardan ürküp uzak duran her şey **وحشيّ**dir.
Ve bazı sözde: gece gelince her **وحشيّ** ünsiyet eder, ve her **إنْسيّ** ürker.
Ve aç olana denir: **قد توحّش**; yani karnı boşaldı. Ve ilacı içmek için perhiz yapan kimseye denir: **قد توحش**. Ve bir mekâna, ondan ünsiyet gidince: **قد أوحش**; ve **طللٌ مُوحش**. Dedi ki:
لسَلْمَى **مُوحشاً** طَلَلُ		يلوح كأنّه خِلَـلُ
Ve **دارُ مُوحِشَة**. Dedi ki:
معالمها **حِشُونا**
**سنون** kıyasınca ve nasb ile ve cezm ile: **حِشِينَ**. Dedi ki:
فأَمْسَتْ بعدَ ساكِنِها **حِشِينا**
Ve **الوَحْشِيُّ** ve **الإنْسيّ** her şeyin iki yarısıdır: ayağın **إنسيّ**si, ondan öteki ayağa bakan tarafıdır; ve onun **وَحْشِيُّ**si, onun **إنّسِيَّ**sine muhalif olanıdır. Ve yabancı yayın **وحشيّ**si onun sırtıdır; ve onun **إنسِيُّ**si sana dönük olan karnıdır. Ve her binek hayvanının **وحشيّ**si: onun sağ yarısıdır; ve **الِإنسيّ** sol. Ve elinde bir şey olup onu senden uzağa attığında dersin: **وحّشت**.

**وشح**:
**الوَشْحُ** **الوِشاح**tandır; çoğulu: **الوُشُحُ**. Ve **الوِشاح**: kadınların süsünden; inci ve mücevherden dizilmiş iki şerit; ikisi arasında farklılık vardır; biri ötekine kıvrılmıştır; kadın onunla kuşanır.
Ve **شاةٌ مُوَشَحة**; ve **طائر مُوَشَّح**: ikisinin iki çizgisi olduğu zaman; her bir yandan bir çizgi, **الوِشاح** gibi. Tırmâh horozu vasfederek dedi:
وَنَبِّهْ ذا العِفاءِ **الموشَّحِ**.

**شيح**:
**الشِّيحُ**: bir bitki. Ve **الشّيِح**: Yemen bürdelerinden bir tür. Ve **المُشَيَّح**: çizgili; **بالسّين** ile de.
Ve **الشّيِاح**: sakınma. Ve **شائحٌ** adam: sakınan. Ve **مُشِيحٌ**: yani kararlı, sakınan. Dedi ki:
شايحنَ منه أَيَّما **شِياحِ**
Ve denir: **شائح**; yani öldürücü. Ve at kuyruğuyla **أشاح** etti: yani onu saldı. Ve falan, ateşin hararetinden yahut bir eziyetten yüzüyle **أشاح** etti: onu uzaklaştırdığı zaman. Nâbiga dedi:
تُشِيحُ على الفلاةِ فتَعْتَلِيهـا		بِبَوْعِ القَدْرِ إذ قَلِقَ الوَضِينُ
Yani: yürüyüşü sürdürür; ve **البَوْع**: devamlılık. Ve **ناقة شيحانة**: koşuda devamlı. Hutay’a dedi: **شَيْحانَةً خُلِقَتْ خَلْقَ المصاعيب**. Ve **الشَّيْحانُ**: uzun.

**شحى**:
Falan ağzını **شحَى** etti, **شَحْياً**; ve gem, atın ağzını **يَشْحَى** eder, **شحياً**. Dedi ki:
كأنّ فاها واللِّجام **شاحِيَه**
Ve denir: atlar **شَواحيَ** ve **شاحِياتٍ** olarak geldiler; yani ağızlarını açmışlar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشيحُ: نَبْتٌ. والشيحُ في لُغة هُذَيْل: الجادُّ في الأمور، والجمع شِياحٌ. وشايَحَ الرَجُلُ: جَدَّ في الأمْرِ. قال أبو ذؤيب يرثي رجلاً:
بَدَرْتَ إلى أُولاهُمُ فَسَبَقْتَـهُـمْوشايَحْتُ قبلَ الموت إنَّكَ شيحُ
وأشاح، مثل شايَحَ. قال الشاعر:
قُبّاً أطاعتْ راعياً مُشيحا
وفي لغة غيرهم شايَحَ وأشاح، بمعنى حَذِرَ. قال:
إذا سَمِعْنَ الرِزَّ من رِياحِ
شايَحْنَ منه أَيَّمَـا شِـياحِ
أي حَذِرْنَ. والشَيْحانُ: الغَيور، لِحَذَره على حَرَمِه. وناقةٌ شَيْحانَةٌ، أي سريعةٌ. وأَشاحَ بوجهه: أَعْرَضَ. وأَشاحَ الفَرَسُ بِذَنَبِهِ، إذا أَرْخاهُ. والمَشْيوحاءُ: الأرض التي تُنبت الشيح. والمَشْيوحاء: أن يكون القوم في أمرٍ يبتدرونَه. يقال لهم: هُمْ في مَشْيوحاءَ من أَمْرِهِمْ.

##### Türkçe

**الشيحُ**: Bir bitki. Ve Hüzeyl’in dilinde **الشيحُ**: işlerde ciddi olan; çoğulu **شِياحٌ**. Ve **شايَحَ الرَجُلُ**: işte ciddileşti. Ebû Züeyb bir adamı mersiye ederken dedi:
بَدَرْتَ إلى أُولاهُمُ فَسَبَقْتَـهُـمْوشايَحْتُ قبلَ الموت إنَّكَ شيحُ
Ve **أشاح**; **شايَحَ** gibi. Şair dedi:
قُبّاً أطاعتْ راعياً مُشيحا
Ve başkalarının dilinde **شايَحَ** ve **أشاح**; **حَذِرَ** anlamındadır. Dedi:
إذا سَمِعْنَ الرِزَّ من رِياحِ
شايَحْنَ منه أَيَّمَـا شِـياحِ
Yani sakındılar. Ve **الشَيْحانُ**: kıskanç olan; haremine karşı sakınmasından dolayı. Ve **ناقةٌ شَيْحانَةٌ**: yani hızlı. Ve **أَشاحَ بوجهه**: yüz çevirdi. Ve **أَشاحَ الفَرَسُ بِذَنَبِهِ**: onu salıverdiği zaman. Ve **المَشْيوحاءُ**: **الشيح** bitiren yer. Ve **المَشْيوحاء**: kavmin, acele ettikleri bir iş içinde olmalarıdır. Onlar hakkında şöyle denir: **هُمْ في مَشْيوحاءَ من أَمْرِهِمْ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والياء وما يثلثهما)
(شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب يَشيب. قال الكسائيّ: شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه، وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه. والرجل إِذا شابَ فهو أَشْيَب. والشِّيب: الجبال يسقُط عليها الثلج، وهو من الشَّيْب. وقال الشاعر:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
يريد الجبال إِذا ابيضَّت من الثلج. ووجدت في تفسير شعر عبيد في قوله:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
أنَّ الشَّيب والمَشِيب واحد. قال: وقال الأصمعيّ: الشَّيب: بياض الشَّعر، والمشيبُ: دخولُ الرَّجُل في حدِّ الشِّيبِ من الرِّجال ذوي الكِبَر والشَّيب. وقال أيضاً في هذا الموضع: قال ابن السّكّيت في قول عديٍّ:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
أراد بَيّضه المَشيب، وليس معناه خالَطَه، وأنشد:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])أي بَيَّضَ مسوَدَّه. وشِيبان ومِلْحان: شهرا *قِماح، وهما أشدُّ الشتاء برداً؛ سمِّيا بذلك لبياض الأرض بما عليها من الصَّقيع.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ، إِذا افْتُضَّت. وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ، إِذا لم تُفْتَضّ.
(شيح) الشين والياء والحاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدهما على جِدٍّ وحَذَرٍ، والآخر على إعراض.
فأمَّا الأوَّل فقول العرب: أشاحَ على الشيءِ، إِذا واظَبَ عليه وَجَدّ فيه قال الراجز:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
وقال آخر:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
وأمَّا الشِّياح فالحِذَار. ورجل شائحٌ. وهو قوله:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
والمَشْيُوحاء: أَنْ  يكون القومُ في أمرٍ يَبْتَدِرونه؛  يقال هم في مَشْيُوحاءَ.
وأما الآخر فيقال: أشاحَ بوجهه، أي أعرض. ويقال إِنَّ اشتقاقَه من قولهم أشاحَ  الفرسُ بذنَبه، إذا أرخاه.
ومما شذَّ عن البابين جميعاً: الشِّيح، وهو نبتٌ.
(شيخ) الشين والياء والخاء كلمة واحدة، وهي الشَّيخ. تقول: هو شيخٌ، وهو معروف، بيِّن الشَّيخوخة([8]) والشَّيَخ والتّشييخ. وقد قالوا أيضاً كلمةً، قالوا: شَيَّخت عليه([9]).
(شيد) الشين والياء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رفعِ الشّيء. يقال شِدْت القَصر أَشِيدُهُ شَيْداً. وهو قصرٌ مَشِيدٌ، أي معمولٌ بالشِّيد. وسمِّي شِيداً  لأنَّ به يُرفَعُ البناء. يقال قَصرٌ مَشِيدٌ أي مُطَوّل. والإشادة: رفْع الصَّوت والتنويه.
(شيص) الشين والياء والصاد. يقال إنَّ الشِّيص أردأ التَّمْر.
(شيط) الشين والياء والطاء أصلٌ يدلُّ على ذَهاب الشيء، إمّا احتراقاً وإما غَيْرَ ذلك. فالشَّيْط مِنْ شاط الشَّيءُ، إِذا احترق. يقال شيَّطت اللَّحم. ويقولون: شَيَّطه، إذا دَخَّنه ولم يُنْضِجْه. والأوَّلُ أصحُّ وأقيَس.
ومن المشتقّ من هذا : استشاط الرَّجلُ، إذا احتدَّ غضَباً. ويقولون: ناقةٌ مِشياط، وهي التي يطير فيها السِّمَن.
ومن الباب الشَّيطان، يقارب الياء فيه الواو، يقال شَاط يَشِيط، إِذا بَطَل. وأشاطَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ، إِذا أبطَلَه. وقد مضى الكلامُ في اشتقاقِ اسم الشَّيطان.
(شيع) الشين والياء والعين أصلان، يدلُّ أحدُهما على معاضدة ومساعفة، والآخر على بَثٍّ وإشادة.
فالأوّل: قولُهم شَيَّعَ فلانٌ فلاناً عند شُخوصه. ويقال آتِيكَ غداً أو شَيْعَه، أي اليوم الذي بعده، كأنَّ الثاني مُشَيِّع للأوّل في المضيّ. وقال الشّاعر([10]):
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
وقال للشجاع : المشيَّع؛ كأنَّه لقُوَّته قد قَوِي وشُيِّع بغيره، أو شُيِّع بقُوّة.
وزعم ناسٌ أنَّ الشَّيْعَ شِبل الأسد، ولم أسمْعه من عالمٍ سَماعاً. ويقول ناس: إنَّ  الشَّيْع المِقدار، في قولهم: أقام شهراً أو شَيْعَه. والصَّحيح ما قلته، في أنَّ المشيِّع هو الذي يُساعِد الآخَر ويقارنه. والشِّيعة: الأعوان والأنصار.
وأما الآخر [فقولهم] : شاع الحديث، إِذا ذاع وانتشر. ويقال شَيَّع الراعي إِبلَه، إِذا صاح فيها. والاسم الشِّيَاع: القصبة التي ينفُخُ فيها الراعي. قال:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
ومن الباب قولهم في ذلك: له سهم شائع، إذا كان غير مقسومٍ. وكأنَّ من لـه([11]) سهمٌ ونَصِيب انتشرَ في السَّهم حتَّى أخذه، كما يَشِيعُ الحديثُ في الناس فيأخذ سَمع كلِّ أحد.
ومن هذا الباب: شيَّعت النّارَ في الحطب، إِذا ألهَبْتَها.
(شيق) الشين والياء والقاف كلمة. يقال إنَّ الشِّيق الشّق الضّيق في رأس الجبل. قال:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *
(شيم) الشين والياء والميم أصلان متباينان، وكأنَّهما من باب الأضداد إِذْ أحدُهما يدلُّ على الإظهار، والآخَر يدلُّ على خلافه.
فالأول قولهم: شِمْت السّيفَ، إذا سللَتَه. ويقال للتُّراب الذي يُحفَر فيستخرج من الأرض الشِّيمة، والجمع الشِّيَم.* ومن الباب: شِمْت البرقَ أشِيمُه شَيماً، إِذا رَقَبْتَه تنظر أينَ يَصُوب. وهذا محمول على الذي ذكرناه من شَيْم السَّيف. وقال الأعشى:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])كأنّه لما رَقَبَ السَّحاب شام بَرقَه كما يُشامُ السَّيف.
والأصل الآخَر: قولُهم شِمت السّيفَ، إِذا قَرَبْتَه([14]). ومن الباب الشِّيمة: خَلِيقة الإنسان، سمِّيت شيمةً لأنَّها كأنها مُنْشامة فيه داخلةٌ مستكِنّة. والانشيام: الدُّخول في الشيء؛ يقال: انشام في الأمر، إذا دخلَ فيه. والمَشِيمَة: غِشاءُ وَلَدِ الإنسان، وهو الذي يقال لـه مِنْ غيرِهِ السَّلَى. وسمِّيت بذلك كأن الولد قد انشام فيها.
فأمَّا الشَّامَة فيمكن أن يكون من الباب الأول؛ لأنَّها شيء بارزٌ، يقال منها رجلٌ أشيم، وهو الذي به شامة.
(شين): الشين والياء والنون كلمةٌ تدلُّ على خلاف الزينة. يقال شانَه خلافُ زانه. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) الرجز لسالم بن دارة، كما في الخزانة (1: 293).
([2]) ديوان عبيد بن الأبرص 6 والقصائد العشر 304 وصدره:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدره في اللسان (شيب):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    على أنَّ الصواب نسبته إلى عبيد بن الأبرص. انظر المرجعين السابقين.
([4]) البيت في المجمل واللسان (شيب).
([5]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (شيح).
([6]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 116، واللسان (شيح) وصدره:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) لأبي السوداء العجلي، كما في اللسان (شيح). وقبله :
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) في المجمل: "الشيخ معروف، وهو بين الشيخوخة".
([9]) في المجمل: "وذكر أبو عبيد: شيَّخت عليه، أي عبت وشنعت".
([10]) هو عمرو بن أبي ربيعة. ديوانه 106 واللسان (شيع).
([11]) في الأصل: "وكأنَّه من الأول".
([12]) أنشده في اللسان (شيق).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) قرب السيف: جعله في قرابه، وهو الغمد.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الياء** وما يثلثهما)

(**شيأ**) **الشين** ve**الياء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir. Denir ki: Allah onun yüzünü **شَيَّأ** etti; yani ona çirkinlikle beddua ettiğinde. Ve **مُشَيَّأٌ** bir yüz. Ve inşad etti:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])

(**شيب**) **الشين** ve**الياء** ve**الباء**. Bu, **الشين** ve**الواو** ve**الباء** babına yakındır; ikisi de, şeyin şeyle karışmasında bütünüyle birbirine yaklaşır. Bundan: **الشَّيب**: başın ağarması; denir: **شاب** **يَشيب**. **الكسائيّ** dedi: Hüzün onun başını **شيّب** etti ve başında; ve hüzün onun başını **أشابَ** etti ve başında. Ve adam, **شاب** olduğunda o **أَشْيَب**tir. Ve **الشِّيب**: üzerine kar düşen dağlar; o, **الشَّيْب**dendir. Şair dedi:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
Dağları kasteder; kar sebebiyle beyazladıklarında. Ve **عبيد**’in şiirinin tefsirinde, şu sözünde buldum:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
Şöyle ki: **الشَّيب** ile **المَشِيب** birdir. Dedi: Ve **الأصمعيّ** dedi: **الشَّيب**: saçın beyazlığıdır; **المشيبُ** ise: adamın, yaşlılık ve ağarmaya sahip erkeklerden olan **الشِّيب** sınırına girmesidir. Ve yine bu yerde dedi: **ابن السّكّيت** **عديّ**’nin sözünde dedi:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
**المَشِيب** ile onu beyazlattı demek istedi; manası onu karıştırdı değildir. Ve inşad etti:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])
Yani: onun siyahını beyazlattı. Ve **شِيبان** ve **مِلْحان**: iki **قِماح** ayıdır; ikisi kışın en şiddetli soğuğudur; üzerindeki kırağı sebebiyle yerin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar.

Ve bu babdan şâz olan şeylerden: onların “Falanca kadın **شَيْباءَ** bir geceyle geceledi” sözüdür; yani bekâreti bozulduğunda. Ve “**حُرّةٍ** bir geceyle geceledi”; yani bekâreti bozulmadığında.

(**شيح**) **الشين** ve**الياء** ve**الحاء** iki ayrı asıldır; bunlardan biri ciddiyet ve sakınmaya delalet eder, diğeri yüz çevirmeye delalet eder.
Birincisine gelince: Arapların “Şeye **أشاحَ** etti” sözü; yani ona devam etti ve onda ciddiyet gösterdi. **الراجز** dedi:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
Bir başkası dedi:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
**الشِّياح** ise sakınmadır. Ve **شائحٌ** bir adam. Ve o, şu sözüdür:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
Ve **المَشْيُوحاء**: kavmin, kendisine atıldıkları bir iş içinde olmalarıdır; denir: onlar **مَشْيُوحاءَ** içindedir.
Diğerine gelince: “Yüzüyle **أشاحَ** etti” denir; yani yüz çevirdi. Ve denir ki onun اشتقاقı, onların “At kuyruğuyla **أشاحَ** etti” sözündendir; yani onu salıverdiğinde.

Ve iki babın da dışına çıkan şeylerden: **الشِّيح**; o bir bitkidir.

(**شيخ**) **الشين** ve**الياء** ve**الخاء** tek bir kelimedir; o da **الشَّيخ**tir. Dersin: o bir **شيخٌ**tir; o bilinir, **الشَّيخوخة**si açık-seçiktir([8]); ve **الشَّيَخ** ve **التّشييخ**. Ve ayrıca bir kelime de söylediler; dediler: “Ona karşı **شَيَّخت** ettim”([9]).

(**شيد**) **الشين** ve**الياء** ve**الدال** tek bir asıldır; şeyin yükseltilmesine delalet eder. Denir: “Köşkü **شِدْت** ederim; onu **أَشِيدُهُ**; **شَيْداً**.” Ve o, **مَشِيدٌ** bir köşktür; yani **الشِّيد** ile yapılmış. Ve **شِيداً** diye adlandırıldı; çünkü onunla bina yükseltilir. Denir: **مَشِيدٌ** bir köşk; yani uzatılmış/yükseltilmiş. Ve **الإشادة**: sesin yükseltilmesi ve anma/övgüyle duyurmadır.

(**شيص**) **الشين** ve**الياء** ve**الصاد**. Denir ki **الشِّيص** hurmanın en kötüsüdür.

(**شيط**) **الشين** ve**الياء** ve**الطاء** bir asıldır; şeyin gitmesine delalet eder; ya yanma ile ya da başka bir şeyle. **الشَّيْط**, “Şey **شاط** etti”dendir; yani yandığında. Denir: Eti **شيَّطت**. Ve derler: “Onu **شَيَّطه**”; yani onu dumanlandırdı ve pişirmedi. Birincisi daha sahih ve daha kıyasîdir.
Bundan türeyenlerden: Adam **استشاط** etti; yani öfkeyle şiddetlendiğinde. Ve derler: **مِشياط** bir deve; o, içinde semizliğin uçuştuğu (çok semiz) olandır.
Babdan: **الشَّيطان**; onda **الياء** **الواو**ya yaklaşır; denir: **شَاط** **يَشِيط**; yani boşa çıktı/iptal oldu. Ve “Sultan falancanın kanını **أشاطَ** etti”; yani onu iptal etti. **الشَّيطان** isminin اشتقاقı hakkında söz daha önce geçti.

(**شيع**) **الشين** ve**الياء** ve**العين** iki asıldır; bunlardan biri yardımlaşma ve desteklemeye delalet eder, diğeri yayma ve duyurmaya delalet eder.
Birincisi: “Falanca, ayrılışı sırasında falancayı **شَيَّعَ** etti” sözleridir. Ve denir: “Yarın sana geleceğim, yahut **شَيْعَه**”; yani ondan sonraki gün; sanki ikincisi, gitmede birincinin **مُشَيِّع**idir. Şair([10]) dedi:
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
Ve yiğit için **المشيَّع** denildi; sanki kuvvetinden dolayı güçlenmiş ve başkasıyla **شُيِّع** edilmiş; yahut bir kuvvetle **شُيِّع** edilmiştir.
Bir topluluk, **الشَّيْع**ın aslan yavrusu olduğunu iddia etti; onu bir âlimden işitme olarak işitmedim. Ve bir topluluk der: **الشَّيْع** miktardır; onların “Bir ay kaldı yahut **شَيْعَه**” sözlerinde. Sahih olan, benim söylediğimdir: **المشيِّع**, diğerine yardım eden ve ona eşlik edendir. Ve **الشِّيعة**: yardımcılar ve destekçilerdir.
Diğerine gelince: “Haber **شاع** etti”; yani yayıldığında ve yayıldığında. Ve denir: Çoban develerini **شَيَّعَ** etti; yani onların içinde bağırdığında. İsim **الشِّيَاع**tır: çobanın içine üflediği kamış. Dedi:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
Ve babdan, bunun hakkında onların sözü: “Onun **شائع** bir hissesi vardır”; yani bölünmemiş olduğunda. Sanki birinin bir payı ve nasibi, hisse içinde yayılmış da onu almıştır; tıpkı haberin insanlar içinde yayılıp herkesin işitmesini alması gibi.
Ve bu babdandır: Odunu ateşte **شيَّعت** ettin; yani onu alevlendirdiğinde.

(**شيق**) **الشين** ve**الياء** ve**القاف** bir kelimedir. Denir ki **الشِّيق**, dağ başındaki dar yarıktır. Dedi:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *

(**شيم**) **الشين** ve**الياء** ve**الميم** iki ayrı asıldır; sanki ikisi zıtlar babındandır; zira bunlardan biri ortaya çıkarmaya delalet eder, diğeri bunun tersine delalet eder.
Birincisi: “Kılıcı **شِمْت** ettim”; yani onu kınından çektim. Ve yerden kazılıp çıkarılan toprağa **الشِّيمة** denir; çoğulu **الشِّيَم**dir. Ve babdandır: “Şimşeği **شِمْت** ederim; onu **أشِيمُه**; **شَيماً**”; yani onu gözetlediğinde, nereye yağacağını görmek için. Bu, kılıcı **شَيْم** etmeye dair zikrettiğimize hamledilmiştir. **الأعشى** dedi:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])
Sanki bulutu gözetleyince onun şimşeğini gözetledi; tıpkı kılıcın gözetlenmesi gibi.
Diğer asıl: “Kılıcı **شِمت** ettim”; yani onu yaklaştırdığında([14]). Ve babdandır: **الشِّيمة**: insanın huyudur; ona **شيمة** denildi; çünkü sanki onda nişanlanmış, içine girmiş, gizlenmiş gibidir. Ve **الانشيام**: bir şeyin içine girmektir; denir: “İşe **انشام** etti”; yani ona girdiğinde. Ve **المَشِيمَة**: insan yavrusunun zarıdır; ona başkasından **السَّلَى** denilen odur. Böyle adlandırıldı; sanki çocuk onun içinde **انشام** etmiş gibidir.
**الشَّامَة**ya gelince: birinci babdan olabilir; çünkü o, belirgin bir şeydir; ondan “**أشيم** bir adam” denir; o, üzerinde ben olan kimsedir.

(**شين**): **الشين** ve**الياء** ve**النون** süsün zıddına delalet eden bir kelimedir. Denir: “Onu **شانَه** etti”; “Onu **زانه** etti”nin zıddı. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Recez, Sâlim b. Dâre’nindir; el-Hizâne’de (1: 293) olduğu üzere.
([2]) عبيد بن الأبرص divanı 6 ve el-Kasâid el-‘Aşr 304; صدره:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدره Lisân’da (**شيب**): * تصبو وأنى لك التصابي*
Şu var ki doğrusu onu **عبيد بن الأبرص**’a nispet etmektir. Önceki iki kaynağa bak.
([4]) Beyit el-Mücmel ve Lisân’da (**شيب**).
([5]) Ebû’n-Necm el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**شيح**) olduğu üzere.
([6]) Ebû Zueyb el-Huzelî’nindir; divanında 116, Lisân’da (**شيح**); صدره:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) Ebû’s-Sevdâ el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**شيح**) olduğu üzere. Ondan önce:
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) el-Mücmel’de: “**الشيخ** bilinir; o, **الشيخوخة**si açık olandır.”
([9]) el-Mücmel’de: “Ve Ebû Ubeyd zikretti: ‘Ona karşı **شيَّخت** ettim’; yani ayıpladım ve çirkinledim.”
([10]) O, Amr b. Ebî Rebîa’dır. Divanı 106 ve Lisân’da (**شيع**).
([11]) Asılda: “Sanki o birincidendir.”
([12]) Lisân’da (**شيق**) içinde inşad etti.
([13]) Meşhur muallakasındandır.
([14]) Kılıcı yaklaştırmak: onu kınına yaklaştırmak; o da kındır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ي ح
رجل مشايح ومشيح وشيح‏:‏ جاد حذر‏.‏
قال أبو ذؤيب تبعتهم ثم اعتقنقت أمامهم وشايحت قبل اليوم إنك شيح وقال‏:‏ إذا سمعت الرز من رباح شايحن منه أيما شياح ويقال‏:‏ أشاح منه وشايح‏:‏ حذر‏.‏
وأشاح في الأمر وشايح‏:‏ جدّ‏.‏
وكلمته فأشاح بوجهه‏:‏ قباً أطاعت راعياَ مشيحاً

##### Türkçe

ش ي ح
**رجل مشايح** ve **مشيح** ve **شيح**: ciddi, sakınan.

Ebû Züeyb dedi: “Onlara tâbi oldum, sonra onların önlerinde boyun boyuna sarıldım; ve bugünden önce **شايحت**; şüphesiz sen **شيح**sın.” Ve dedi: “Rebâh’tan **الرز**’i işittiğin zaman, ondan **شايحن**; her ne **شياح** ise.” Ve denilir: Ondan **أشاح** ve **شايح**: sakınan.

Ve işte **أشاح** ve **شايح**: ciddî oldu.

Onunla konuştum da yüzüyle **أشاح**: “Bir **قباً**, bir **مشيح** çobana itaat etti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشِّيحُ والشائِحُ والمُشِيحُ: الجادُّ والحَذِرُ.
وشَايَح الرجلُ: جدَّ في الأَمر؛ قال أَبو ذؤيب الهذلي يرثي رجلاً من بني عمه ويصف مواقفه في الحرب:
وزَعْتَهُمُ، حتى إِذا ما تَبَدَّدُوا
سِراعاً، ولاحَتْ أَوْجُهٌ وكُشُوحُ،
بَدَرْتَ إِلى أُولاهُمُ فَسَبَقْتَهُمْ،
وشايَحْتَ قبلَ اليومِ، إِنكَ شِيحُ
وقال الأَفْوه:
وبرَوْضةِ السُّلاَّنِ منا مَشْهَدٌ،
والخيلُ شائحةٌ، وقد عَظُمَ الثُّبَى
وأَشاحَ: مثل شايَحَ؛ قال أَبو النجم:
قُبًّا أَطاعتْ راعِياً مُشِيحا،
لا مُنْفِشاً رِعْياً، ولا مُرِيحا
القُبُّ: الضامرة. والمُنْفِشُ: الذي يتركها ليلاً تَرْعَى. والمُرِيحُ: الذي يُريحها على أَهلها.
وفي حديث: سطيح على جَمَل مُشِيح أَي جادّ مُسْرِع؛ الفراء: المُشِيح على وجهين: المُقْبِلُ إِليك، والمانع لما وراء ظهره.
ابن الأَعرابي: والإِشاحةُ الحَذَرُ؛ وأَنشد لأَوْسٍ:
في حَيْثُ لا تَنْفَعُ الإِشاحةُ من
أَمْرٍ لمن قد يُحاوِلُ البِدَعا
والإِشاحةُ: الحَذَر والخوف لمن حاول أَن يدفع الموت، ومحاوَلَتُه دَفْعَه بِدْعةٌ؛ قال: ولا يكون الحَذِرُ بغير جدّ مُشِيحاً؛ وقول الشاعر:تُشِيحُ على الفَلاةِ، فَتَعْتَليها
بنَوْعِ القَدْرِ، إِذ قَلِقَ الوَضِينُ
أَي تديم السير. والمُشِيحُ: المُجِدُّ؛ وقال ابن الإِطْنابَة: وإِقْدامي على المَكْرُوهِ نَفْسِي،
وضَرْبي هامةَ البَطَلِ المُشِيحِ
وأَشاحَ على حاجته وشايَحَ مُشَايَحَةً وشِياحاً. والشِّياحُ: الحِذارُ والجِدُّ في كل شيء. ورجل شائح: حَذِرٌ. وشايَحَ وأَشاحَ، بمعنى حَذِرَ؛ وقال أَبو السَّوْداء العِجْلي:
إِذا سَمِعْنَ الرِّزَّ من رَباحِ،
شايَحْنَ منه أَيَّما شِياحِ
أَي حَذَرٍ. وشايَحْنَ: حَذِرْنَ. والرِّزُّ: الصوت. ورَباح: اسم راع؛ وتقول: إِنه لَمُشِيحٌ حازِمٌ حَذِرٌ؛ وأَنشد:
أَمُرُّ مُشِيحاً معي فِتْيَةٌ،
فمن بينِ مُودٍ، ومن خاسِرِ
والشائح: الغَيُورُ، وكذلك الشَّيْحانُ لحَذَرِه على حُرَمِه؛ وأَنشد المُفَضَّل:
لمَّا اسْتَمَرَّ بها شَيْحانُ مُبْتَجِحٌ،
بالبَيْنِ عنك بها يَرْآكَ شَنْآنا
(* قوله «لما استمر إلخ» الذي تقدم في بجح: ثم استمر.)
الأَزهري: شايَحَ أَي قاتل؛ وأَنشد:
وشايَحْتَ قبلَ اليوم، إِنك شِيحُ
والشَّيْحانُ: الطويلُ الحَسَن الطُّولِ؛ وأَنشد شمر:
مُشِيحٌ فوقَ شَيْحانٍ،
يَدِرُّ، كأَنه كَلْبُ
قال شمر: ورُوِي فوق شِيحانٍ، بكسر الشين.
الأَزهري: قال خالد بن جَنْبَة: الشَّيْحانُ الذي يَتَهَمَّسُ عَدْواً؛ أَراد السرعة.
ابن الأَعرابي: شَيَّحَ إِذا نظر إِلى خَصْمِه فضايقه.
وأَشاحَ بوجهه عن الشيء: نَحَّاه. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم، إِذا غَضِبَ أَعْرَضَ وأَشاحَ؛ وقال ابن الأَعرابي: أَعرض بوجهه وأَشاحَ أَي جَدَّ في الإِعراض. قال: والمُشِيحُ الجادُّ؛ قال وأَقرأَنا لطرفة: أَدَّتِ الصنعةُ في أَمتُنِها،
فهيَ، من تحتُ، مُشِيحَاتُ الحُزُمْ
يقول: جَدَّ ارتفاعُها في الحُزُم؛ وقال: إِذا ضمَّ وارتفع حزامه، فهو مُشيح، وإِذا نَحَّى الرجلُ وجهَه عن وَهَجٍ أَصابه أَو عن أَذًى، قيل: قد أَشاح بوجهه؛ وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: اتقوا النار ولو بشِقِّ تمرة، ثم أَعرض وأَشاح؛ قال ابن الأَثير: المُشِيح الحَذِرُ والجادُّ في الأَمر، وقيل: المقبل إِليك المانع لما وراء ظهره، فيجوز أَن يكون أَشاحَ أَحدَ هذه المعاني أَي حَذِرَ النارَ كأَنه ينظر إِليها، أَو جَدَّ على الإِيصاء باتقائها، أَو أَقبل إِليك بخطابه. التهذيب، الليث: إِذا أَرْخَى الفَرَسُ ذَنَبَه قيل: قد أَشاح بذنبه؛ قال أَبو منصور: أَظن الصواب أَساحَ، بالسين، إِذا أَرْخاه، والشين تصحيف. وهم في مَشِيحَى ومَشْيُوحاءَ من أَمرهم أَي اختلاط. والمَشْيُوحاء: أَن يكون القوم في أَمر يَبْتَدِرُونه. قال شمر: المُشِيحُ ليس من الأضداد، إِنما هي كلمة جاءَت بمعْنَيَين.
والشِّيحُ: ضَرْبٌ من بُرودِ اليمن، يقال له الشِّيح والمُشِيحُ، وهو المخطط؛ قال الأَزهري: ليس في البرود والثياب شِيحٌ ولا مُشَيَّحٌ، بالشين معجمة من فوق، والصواب السِّيحُ والمُسَيَّحُ، بالسين والياء في باب الثياب، وقد ذكر ذلك في موضعه.
والشِّيحُ: نبات سُهْلِيٌّ يتخذ من بعضه المَكانِسُ، وهو من الأَمْرار، له رائحة طيبة وطعم مُرٌّ، وهو مَرْعًى للخيل والنَّعَم ومَنابتُه القِيعانُ والرِّياض؛ قال:
في زاهر الرَّوْضِ يُغَطِّي الشِّيحا
وجمعه شِيحانٌ؛ قال:
يَلُوذُ بشِيحانِ القُرَى من مُسَِفَّةٍ
شَآمِيَةٍ، أَو نَفْحِ نَكْباءَ صَرْصَرِ
وقد أَشاحت الأَرضُ. والمَشْيُوحاءُ: الأَرض التي تُنْبِت الشِّيح، يقصر ويمدّ؛ وقال أَبو حنيفة إِذا كثر نباته بمكان قيل: هذه مَشْيُوحاء. وناقة شَيْحانة أَي سريعة.

##### Türkçe

**الشِّيحُ** ve **الشائِحُ** ve **المُشِيحُ**: ciddi ve sakınan.

Ve **شَايَح** adam: işte ciddileşti; Ebû Züeyb el-Hüzelî, amcaoğullarından bir adamı mersiye ederken ve onun savaşta duruşlarını vasfederken dedi:
وزَعْتَهُمُ، حتى إِذا ما تَبَدَّدُوا
سِراعاً، ولاحَتْ أَوْجُهٌ وكُشُوحُ،
بَدَرْتَ إِلى أُولاهُمُ فَسَبَقْتَهُمْ،
وشايَحْتَ قبلَ اليومِ، إِنكَ شِيحُ

Ve el-Efveh dedi:
وبرَوْضةِ السُّلاَّنِ منا مَشْهَدٌ،
والخيلُ شائحةٌ، وقد عَظُمَ الثُّبَى

Ve **أَشاحَ**: **شايَحَ** gibidir; Ebû’n-Necm dedi:
قُبًّا أَطاعتْ راعِياً مُشِيحا،
لا مُنْفِشاً رِعْياً، ولا مُرِيحا

**القُبُّ**: zayıf (ince) olan. **المُنْفِشُ**: onu geceleyin otlasın diye bırakan. **المُرِيحُ**: onu ehline (sahiplerine) döndürüp dinlendiren.

Bir hadiste: “Sutayh, **جَمَل مُشِيح** üzerinde” yani ciddi, hızlı; el-Ferrâ: **المُشِيح** iki vech üzeredir: sana yönelen, ve sırtının arkasında olanı engelleyen.

İbnü’l-A‘râbî: ve **الإِشاحةُ** sakınmadır; ve Evs’ten okudu:
في حَيْثُ لا تَنْفَعُ الإِشاحةُ من
أَمْرٍ لمن قد يُحاوِلُ البِدَعا

Ve **الإِشاحةُ**: ölümü defetmeye yeltenen kimse için sakınma ve korkudur; ve onun defetmeye yeltenmesi bir bid‘attir; dedi: sakınan, ciddiyet olmaksızın **مُشِيحاً** olmaz; ve şairin sözü:
تُشِيحُ على الفَلاةِ، فَتَعْتَليها
بنَوْعِ القَدْرِ، إِذ قَلِقَ الوَضِينُ

Yani yürüyüşü sürdürür. Ve **المُشِيحُ**: ciddiyet gösteren; İbnü’l-İtnâbe dedi:
وإِقْدامي على المَكْرُوهِ نَفْسِي،
وضَرْبي هامةَ البَطَلِ المُشِيحِ

Ve **أَشاحَ** ihtiyacı üzerine ve **شايَحَ** **مُشَايَحَةً** ve **شِياحاً**. Ve **الشِّياحُ**: sakınma ve her şeyde ciddiyet. Ve **رجل شائح**: sakınan. Ve **شايَحَ** ve **أَشاحَ**, **حَذِرَ** manasında; Ebû’s-Sevdâ el-İclî dedi:
إِذا سَمِعْنَ الرِّزَّ من رَباحِ،
شايَحْنَ منه أَيَّما شِياحِ

Yani sakınma. Ve **شايَحْنَ**: sakındılar. Ve **الرِّزُّ**: ses. Ve **رَباح**: bir çobanın adı; ve dersin ki: “Şüphesiz o, azimli, sakınan bir **لَمُشِيحٌ**dur”; ve okudu:
أَمُرُّ مُشِيحاً معي فِتْيَةٌ،
فمن بينِ مُودٍ، ومن خاسِرِ

Ve **الشائح**: kıskanç olan; ve aynı şekilde **الشَّيْحانُ**, hürmetleri (mahremleri) üzerine sakınmasından dolayı; el-Mufaddal okudu:
لمَّا اسْتَمَرَّ بها شَيْحانُ مُبْتَجِحٌ،
بالبَيْنِ عنك بها يَرْآكَ شَنْآنا

(* “لما استمر إلخ” sözü, daha önce **بجح** maddesinde geçti: “ثم استمر”.)

el-Ezherî: **شايَحَ** yani savaştı; ve okudu:
وشايَحْتَ قبلَ اليوم، إِنك شِيحُ

Ve **الشَّيْحانُ**: uzun, boyu güzel olan; Şemmer okudu:
مُشِيحٌ فوقَ شَيْحانٍ،
يَدِرُّ، كأَنه كَلْبُ

Şemmer dedi: “**فوق شِيحانٍ**” diye de rivayet edildi, şînin kesresiyle.

el-Ezherî: Hâlid b. Cenbe dedi: **الشَّيْحانُ** koşarak **يَتَهَمَّسُ** eden kimsedir; sürati kastetti.

İbnü’l-A‘râbî: **شَيَّحَ**; hasmına baktığında onu sıkıştırdı (daralttı) demektir.

Ve **أَشاحَ بوجهه عن الشيء**: onu uzaklaştırdı. Ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem, öfkelendiğinde yüz çevirir ve **أَشاحَ** ederdi; İbnü’l-A‘râbî dedi: “yüzüyle yüz çevirdi ve **أَشاحَ**” yani yüz çevirmede ciddileşti. Dedi: ve **المُشِيحُ** ciddi olandır; dedi ve Tarafe’den bize okuttu:
أَدَّتِ الصنعةُ في أَمتُنِها،
فهيَ، من تحتُ، مُشِيحَاتُ الحُزُمْ

Diyor ki: kuşaklarda yükselmesi ciddileşti; ve dedi: kuşağı toplandığında ve yükseldiğinde o **مُشيح**tir; ve adam, kendisine isabet eden bir sıcaktan yahut bir ezadan yüzünü uzaklaştırdığında “yüzüyle **أَشاحَ** etti” denir; Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: “Ateşten sakının, bir hurmanın yarısı ile bile olsa”; sonra yüz çevirdi ve **أَشاحَ** etti; İbnü’l-Esîr dedi: **المُشِيح** sakınan ve işte ciddi olandır; ve “sana yönelen, sırtının arkasında olanı engelleyen” de denildi; böylece **أَشاحَ** bu manalardan birisi olabilir: yani ateşten sakındı, sanki ona bakıyor gibi; yahut ondan sakınmayı vasiyet etmede ciddileşti; yahut hitabıyla sana yöneldi. **التهذيب**: el-Leys: at kuyruğunu salıverdiğinde “kuyruğuyla **أَشاحَ** etti” denir; Ebû Mansûr dedi: doğru olanın **أَساحَ** (sîn ile) olduğunu zannediyorum, salıverdiğinde; şîn ise tashîftir.

Onlar, işlerinden **مَشِيحَى** ve **مَشْيُوحاءَ** içindedirler, yani karışıklık. Ve **المَشْيُوحاء**: kavmin, üzerine atılıp giriştiği bir iş içinde olmasıdır. Şemmer dedi: **المُشِيحُ** zıt anlamlılardan değildir; ancak iki manayla gelmiş bir kelimedir.

Ve **الشِّيحُ**: Yemen bürdelerinden bir türdür; ona **الشِّيح** ve **المُشِيحُ** denir; o çizgilidir; el-Ezherî dedi: bürdeler ve elbiseler içinde şîn (üstten noktalı) ile **شِيحٌ** da **مُشَيَّحٌ** da yoktur; doğru olan, elbiseler babında sîn ve yâ ile **السِّيحُ** ve **المُسَيَّحُ**tur; bunu yerinde zikretmiştir.

Ve **الشِّيحُ**: düzlüklere ait bir bitkidir; bazısından süpürgeler yapılır; o acılardandır; hoş bir kokusu ve acı bir tadı vardır; o, atlar ve davarlar için bir otlaktır; bitiş yerleri çukur düzlükler ve çayırlardır; dedi:
في زاهر الرَّوْضِ يُغَطِّي الشِّيحا

Ve onun çoğulu **شِيحانٌ**dur; dedi:
يَلُوذُ بشِيحانِ القُرَى من مُسَِفَّةٍ
شَآمِيَةٍ، أَو نَفْحِ نَكْباءَ صَرْصَرِ

Ve yer **أَشاحت** etti. Ve **المَشْيُوحاءُ**: **الشِّيح** bitiren yer; kısaltılır ve uzatılır (iki şekilde söylenir); Ebû Hanîfe dedi: bir yerde onun bitkisi çoğaldığında “burası **مَشْيُوحاء**dır” denir.

Ve **ناقة شَيْحانة**: yani hızlı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ي ح * * الشِّيحُ * نبت و * المَشْيُوحاءُ * بالمد وسكون الشين الأرض التي تنبت الشيح

##### Türkçe

* ش ي ح * * **الشِّيحُ** * bir bitkidir ve * **المَشْيُوحاءُ** * (med ile ve **الشين**’in sükûnu ile) **الشِّيحُ** bitiren yerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشيح، بالكسر: نبت  سهلي يتخذ من بعضه المكانس، وهو من الأمرار، له رائحة طيبة وطعم مر، وهو مرعى للخيل والنعم، ومنابته القيعان والرياض قال:
  في زاهر الروض يغطي الشيحا وجمعه شيحان. قال:
  يلوذ بشيحان القرى من مسفة                      شآمية أو نفح نكباء صرصر  وقد أشاحت الأرض  ، إشذا أنبتته. الشيح:  برد يمني  . والمشيح: هو المخطط. قال الأزهري: ليس في البرود والثياب شيح ولا مشيح، بالشين معجمة من فوق، والصواب: السيح والمسيح بالسين والياء في باب الثياب؛ وقد ذكر ذلك في موضعه. الشيح:  الجاد في الأمور  في لغة هذيل، والجمع شياح،  كالشائح والمشيح  . قال أبو ذؤيب الهذلي يرثي رجلا من بني عمه ويصف مواقفه في الحرب:
  وزعتهم حتى إذا ما تـبـددوا                      سراعا ولاحت أوجه وكشوح
  بدرت إلى أولاهم فسبقتـهـم                      وشايحت قبل اليوم إنك شيح وقال الأفوه:
  وبروضة السلان منا مشهـد                      والخيل شائحة وقد عظم الثبا الشيح:  الحذر  .  وقد شاح وأشاح على حاجته  ، وقال ابن الأعرابي: الإشاحة: الحذر؛ وأنشد لأوس:

  في حيث لا تنفع الإشاحة من                      أمر لمن يحاول الـبـدعـا والإشاحة الحذر والخوف لمن حاول أن يدفع الموت، ومحاولته دفعه بدعة. قال الأزهري: ولا يكون الحذر بغير جد مشيحا. وقول الشاعر:
  تشيح على الفلاة فتعتليهـا                      ببوع القدر إذ قلق الوضين أي تديم السير. والمشيح: المجد. وقال ابن الإطنابة:
  وإقدامي على المكروه نفسي                      وضربي هامة البطل المشيح  وشايح مشايحة وشياحا  . ورجل شائح: حذر. وشايح وأشاح: بمعنى حذر. وأنشد الجوهري لأبي السوداء العجلي:
  إذا سمعن الرز من رباح
  شيحن منه أيما شياح أي حذرن. ورباح: اسم راع. وتقول: إنه لمشيح: حازم حذر. وأنشد
  أمر مشيحا معي فـتـية                      فمن بين مؤد ومن حاسر  والشائح: الغيور، كالشيحان، بالفتح  ، لحذره على حرمه، وأنشد المفضل:
  لما استمر بها شيحان مبتجح                      بالبين عنك بها يرآك شنآنا والفتح من رواية أبي سعيد وأبي عمرو.  وهو  ، أي الشيحان:  الطويل  الحسن الطول، وأنشد:
  مشيح فوق شيحان                      يدور كأنه كلـب

   ويكسر  ، قال الأزهري: وهكذا رواه شمر وأبو محمد. كذا في هامش الصحاح. نقل الأزهري عن خالد بن جنبة: الشيحان:  الذي يتهمس عدوا  ، أراد السرعة. الشيحان أيضا:  الفرس الشديد النفس  . وناقة شيحانة، أي سريعة،  وجبل عال حوالي القدس  .  والشياح، بالكسر: القحط، والحذار، والجد في كل شيء  . ورجل شائح: حذر جاد.  والشيحة، بالكسر: ماءة شرقي فيد  ، بينهما يوم وليلة، وبينها وبين النباج أربع. وقيل: هي ببطن الرمة. وقيل: بالحزن ديار يربوع. وقيل: بالخاء المعجمة. الشيحة  : ة، بحلب، منها يوسف بن أسباط  ، ورفيقه محمد بن صغير،  وعبد المحسن بن محمد  ابن علي  التاجر المحدث  ، كنيته أبو منصور، كتب الحديث بالشام ومصر والعراق، وحدث، مات سنة 489؛  ومولاه بدر  كنيته أبو النجم رومي، أسمعه الحديث، وأعتقه، فنسب إليه، هكذا ذكره الحافظ أبو سعد، وروى عنه؛ وابنه محمد بن بدر  من شيوخ الموفق عبد اللطيف؛ أبو العباس  أحمد بن سعيد بن حسن  ، عن أبي الفرج أحمد بن محمد القزازي، وأبي الطيب بن غلبون؛ أبو علي  أحمد ابن محمد بن سهل  الأنطاكي، روى عن مطين وطبقته، وعنه علي بن إبراهيم بن عبد الله الأنطاكي، وعلاء الدين علي بن محمد بن إبراهيم بن عمر بن خليل البغدادي الصوفي.  والمحدثون الشيحيون  . وفاته مسعود أخو عبد المحسن المذكور، روى عنه أبو الرضا أحمد بن بدر بن عبد المحسن؛ وكذلك أبو الحسين عبد الله بن أحمد بن سعيد بن الحسن الشيحي، خال عبد المحسن المذكور، روى القراآت عن أبي الحسن بن الحمامي.  والمشيوحاء، ويقصر: منبت الشيح  ، أي الأرض التي تنبت الشيح. قال أبو حنيفة: إذا كثر نباته بمكان قيل: هذه مشيوحاء. وهكذا في التهذيب عن أبي عبيد عن الأصمعي. وأنكره المفضل بن سلمة في كتابه الذي رد فيه على صاحب العين؛ كذا في هامش. الصحاح، ونقل السهيلي في الروض عن أبي حنيفة في كتاب النبات: أن مشيوحاء اسم للشيح الكثير. قال شيخنا: وسبق الكلام على مفعولاء ووقوعه جمعا وماله من النظائر في علج. قلت: وينظر في هذا مع ما أسلفناه من النقل ويتأمل. يقال:  هم في مشيوحاء  من أمرهم، وعليه اقتصر الجوهري،  ومشيحى من أمرهم  -هكذا مقصورا. وذكره ابن مالك في التسهيل في الأوزان الممدودة-  أي في أمر يبتدرونه  ، هكذا في الصحاح،  أو في اختلاط  ، وهكذا في اللسان. وفي شرح الكافية لابن مالك قال: وعلى هذا فهو بالجيم من نطفة أمشاج، ووزنه فعيلاء لا مفعلاء. قال شيخنا: حكمه عليه بأنه بالجيم، إن كان لمجرد تفسيره بالاختلاط، ففيه نظر؛ وإن كان لعدم وروده بالحاء المهملة بمعنى الاختلاط كما هو ظاهر، فلا إشكال. قلت: وقد صح وروده بالحاء المهملة بمعنى الاختلاط، كما هو في اللسان وغيره، فكلام ابن مالك محل نظر وتأمل. وقال ابن أم قاسم وغيره، تبعا للشيخ أبي حيان في شروحهم على التسهيل: القوم في مشيحاء من أمرهم، أي في جد وعزم.  وشايح: قاتل  ، كذا في التهذيب، وأنشد.

  وشايحت قبل اليوم إنك شيح

   والمشيح: الجاد المسرع. وفي حديث سطيح  على جمل مشيح  وقال الفراء: المشيح على وجهين:  المقبل عليك  ، وفي بعض النسخ: إليك،  والمانع لما وراء ظهره  . وبه فسر ابن الأثير حديث:  اتقوا النار ولو بشق تمرة. ثم أعرض وأشاح  أو بمعنى الحذر والجد في الأمور، أي حذر النار كأنه نظر إليها أو جد على الإيصاء باتقائها، أو أقبل إليك بخطابه. وقيل: أشاح بوجهه عن الشيء: نحاه. وقال ابن الأعرابي: أعرض بوجهه وأشاح، أي جد في الإعراض. وقال غيره: وإذا نحى الرجل وجهه عن وهج أصابه وعن أذى، قيل: أشاح بوجهه.  والتشييح: التحذير والنظر إلى الخصم مضايقة  ، وهذا عن ابن الأعرابي. وقد شيح: إذا نظر إلى خصمه فضايقه.  وذو الشيح: ع باليمامة  ، إن لم يكن مصحفا من السين المهملة، موضع آخر  بالجزيرة  .  وذات الشيح: ع في ديار بني يربوع  بالحزن.  وأشاح الفرس بذنبه  : إذا أرخاه؛ نقله الأزهري عن الليث،  وصحف الجوهري  وإنما الصواب بالسين المهملة؛ قاله أبو منصور،  وإنما أخذه من كتاب  العين تصنيف  الليث  . قال شيخنا: ولا يحكم على ما في كتاب الليث أنه تصحيف إلا بثبت. والمصنف قلد الصاغاني، وسبقه أبو منصور.  وأشيح، كأحمد: حصن باليمن  .

##### Türkçe

**الشيح**, kesre ile: bazı kısmından süpürgeler edinilen, düzlüklere ait bir bitki; o, acılardandır; onun hoş bir kokusu ve acı bir tadı vardır; o, atlar ve davarlar için bir otlaktır; bitiş yerleri çukurluklar ve çayırlardır. Dedi ki:

  Çayırın parlak yerinde **الشيح**’ı örter. Ve onun çoğulu **شيحان**’dır. Dedi ki:

  Köyün **شيحان**’ına, bir **مسفة**’den,
  Şam’a ait yahut **نكباء صرصر**’ın esintisinden sığınır.

Ve yer **أشاحت**, yani onu bitirdi. **الشيح**: Yemenî bir **برد**’dir. Ve **المشيح**: çizgili olandır. Ezherî dedi ki: **الشين** üstten noktalı (mu‘ceme) ile, **شيح** ve **مشيح** bürdlerde ve elbiselerde yoktur; doğrusu: elbiseler babında **السيح** ve **المسيح** ( **السين** ve **الياء** ile)dir; bunu yerinde zikretmiştir. **الشيح**: Hüzeyl dilinde işlerde ciddi olan; çoğulu **شياح**; **الشائح** ve **المشيح** gibi. Ebû Züeyb el-Hüzeylî, amcaoğullarından bir adamı mersiye eder ve onun savaşta duruşlarını vasfederken dedi:

  Onları dağıttım; nihayet dağılıp gittiklerinde,
  Hızlıca; yüzler ve böğürler göründü.
  İlklerine atıldım da onları geçtim;
  Bugünden önce **شايحت**; şüphesiz sen **شيح**’sın.

Ve el-Efveh dedi ki:

  Ve **السلان** bahçesinde bizden bir meşhed,
  Ve atlar **شائحة**; ve **الثبا** büyümüştür.

**الشيح**: sakınma. Ve **شاح** ve **أشاح** ihtiyacı üzerine; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الإشاحة**: sakınmadır; ve Evs’ten inşad etti:

  Öyle bir yerde ki, **الإشاحة** fayda vermez,
  **البدعا**’yı denemeye yeltenen kimse için bir işten.

Ve **الإشاحة**, ölümü defetmeye yeltenen kimse için sakınma ve korkudur; onu defetmeye yeltenmesi **بدعة**’dır. Ezherî dedi ki: Ciddiyet olmaksızın sakınma **مشيحا** olmaz. Şairin sözü:

  Çölde **تشيح** edersin de ona yükselirsin,
  **بوع القدر** ile; hani **الوضين** kaygılı iken

yani yürüyüşü sürdürürsün. Ve **المشيح**: şan/şeref. İbnü’l-İtnâbe dedi ki:

  Ve hoşlanılmayana atılmam, nefsim,
  Ve **المشيح** yiğidin tepesine vuruşum.

Ve **شايح** **مشايحة** ve **شياحا**. Ve **شائح** adam: sakınan. Ve **شايح** ve **أشاح**: sakındı manasında. Cevherî, Ebû’s-Sevdâ el-‘Aclî’den inşad etti:

  **رباح**’tan **الرز**’i işittiklerinde,
  Ondan **شيحن**; ne büyük **شياح**!

yani sakındılar. Ve **رباح**: bir çobanın adıdır. Ve dersin ki: O, elbette **لمشيح**’tır: tedbirli, sakınan. Ve inşad etti:

  Benimle birlikte bir **أمر مشيحا** gençler,
  Artık aralarında kimi zırhlı, kimi zırhsız.

Ve **الشائح**: kıskançtır; **الشيحان** gibi, fetha ile; mahremi üzerine sakınmasından dolayı. Ve el-Mufaddal inşad etti:

  Orada sevinçli bir **شيحان** onunla yürüyüp gittiğinde,
  Ayrılıkla; orada seni bir kinli olarak görür.

Ve fetha, Ebû Sa‘îd ve Ebû ‘Amr rivayetindendir. Ve o, yani **الشيحان**: uzun, boyu güzel olan. Ve inşad etti:

  **مشيح** üstünde **شيحان**,
  Döner; sanki o bir köpektir.

   Ve kesrelenir. Ezherî dedi ki: Şemmer ve Ebû Muhammed onu böyle rivayet etti. Böylece **الصحاح**’ın haşiyesinde. Ezherî, Hâlid b. Cunbe’den nakletti: **الشيحان**: koşarak fısıldayan; sürati kastetti. **الشيحان** ayrıca: nefesi kuvvetli at. Ve **شيحانة** deve, yani hızlı. Ve Kudüs civarında yüksek bir dağ. Ve **الشياح**, kesre ile: kıtlık, sakınma, ve her şeyde ciddiyet. Ve **شائح** adam: sakınan, ciddi. Ve **الشيحة**, kesre ile: **فيد**’in doğusunda bir su; aralarında bir gün bir gece; onunla **النباج** arasında dört. Ve denildi ki: o, **الرمة**’nin karnındadır. Ve denildi ki: **يربوع** diyarları olan **الحزن**’dadır. Ve denildi ki: üstten noktalı **الخاء** iledir. **الشيحة**: Halep’te bir köy; ondan Yûsuf b. Esbât, ve arkadaşı Muhammed b. Sagîr, ve **عبد المحسن بن محمد** b. Ali, tüccar muhaddis; künyesi Ebû Mansûr; Şam, Mısır ve Irak’ta hadis yazdı ve rivayet etti; 489 yılında öldü; ve mevlâsı **بدر**; künyesi Ebû’n-Necm, Rûmî; ona hadisi dinletti ve onu âzat etti; ona nisbet edildi; hâfız Ebû Sa‘d onu böyle zikretti ve ondan rivayet etti; ve oğlu Muhammed b. Bedr, Muvaffak Abdüllatîf’in şeyhlerindendir; Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. Sa‘îd b. Hasan, Ebû’l-Ferec Ahmed b. Muhammed el-Kazzâzî ve Ebû’t-Tayyib b. Galbûn’dan; Ebû ‘Alî Ahmed b. Muhammed b. Sehl el-Antâkî, Mutayyin ve tabakasından rivayet etti; ondan Ali b. İbrâhîm b. Abdillâh el-Antâkî ve Alâüddîn Ali b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ömer b. Halîl el-Bağdâdî es-Sûfî rivayet etti. Ve muhaddisler **الشيحيون**. Onun vefatı: zikredilen Abdülmuhsin’in kardeşi Mes‘ûd; ondan Ebû’r-Rıdâ Ahmed b. Bedr b. Abdülmuhsin rivayet etti; yine Ebû’l-Hüseyn Abdullâh b. Ahmed b. Sa‘îd b. el-Hasan **الشيحي**, zikredilen Abdülmuhsin’in dayısı; kıraatleri Ebû’l-Hasan b. el-Hammâmî’den rivayet etti. Ve **المشيوحاء**, ve kısaltılır: **الشيح**’ın bitiş yeri; yani **الشيح** bitiren yer. Ebû Hanîfe dedi ki: Bir yerde onun bitkisi çoğalınca “bu bir **مشيوحاء**” denir. Ve **التهذيب**’de Ebû Ubeyd’den, Asma‘î’den böyle. El-Mufaddal b. Seleme, **العين** sahibine reddiye yaptığı kitabında bunu inkâr etti; böylece haşiyede. Süheylî, **الروض**’da Ebû Hanîfe’den **كتاب النبات**’ta nakletti: **مشيوحاء** çok **الشيح**’ın adıdır. Şeyhimiz dedi ki: **مفعولاء** üzerine ve onun cem‘ olarak vuku bulması ve onun benzerleri hakkında söz, **علج**’da geçti. Dedim ki: Bunda, naklettiğimizle birlikte bakılır ve düşünülür. Denir ki: Onlar işlerinde bir **مشيوحاء** içindedir; Cevherî bununla yetindi; ve işlerinde bir **مشيحى** —işte böyle kısaltılmış olarak. İbn Mâlik, **التسهيل**’de uzatılmış vezinlerde onu zikretti— yani acele ettikleri bir işte; **الصحاح**’ta böyle; yahut bir karışıklıkta; **اللسان**’da böyle. İbn Mâlik’in **شرح الكافية**’sinde dedi ki: Buna göre o, **نطفة أمشاج**’dan **الجيم** iledir; vezni **فعيلاء**’dır, **مفعلاء** değil. Şeyhimiz dedi ki: Onun **الجيم** ile olduğuna hükmetmesi, sırf onu karışıklıkla tefsir etmek içinse, onda bakış vardır; yok eğer karışıklık manasında **الحاء** مهملة ile vârid olmamasından dolayı ise—görünür olan budur—işkâl yoktur. Dedim ki: Karışıklık manasında **الحاء** مهملة ile vârid oluşu sahih olmuştur; **اللسان** ve başkalarında olduğu gibi; böylece İbn Mâlik’in sözü bakış ve düşünme yeridir. İbn Ümm Kâsım ve başkaları, şerhlerinde Şeyh Ebû Hayyân’a tâbi olarak **التسهيل** üzerine: Kavim işlerinde bir **مشيحاء** içindedir, yani ciddiyet ve azim içindedir, dediler. **شايح**: öldürdü; **التهذيب**’de böyle; ve inşad etti.

  Bugünden önce **شايحت**; şüphesiz sen **شيح**’sın.

   Ve **المشيح**: ciddi, hızlı olan. Ve **سطيح** hadîsinde: **على جمل مشيح**. Ferrâ dedi ki: **المشيح** iki vech üzeredir: sana yönelen; bazı nüshalarda: sana; ve sırtının arkasında olanı engelleyen. Bununla İbnü’l-Esîr, şu hadisi tefsir etti: “Yarım hurma ile bile olsa ateşten sakının.” Sonra yüz çevirdi ve **أشاح**; yahut işlerde sakınma ve ciddiyet manasında; yani ateşten sakındı; sanki ona baktı; yahut ondan sakınmayı vasiyet etmede ciddileşti; yahut hitabıyla sana yöneldi. Ve denildi ki: **أشاح بوجهه عن الشيء**: onu uzaklaştırdı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Yüzüyle yüz çevirdi ve **أشاح**, yani yüz çevirmede ciddileşti. Başkası dedi ki: Adam yüzünü, kendisine isabet eden bir hararetten ve bir eziyetten uzaklaştırınca “**أشاح بوجهه**” denir. Ve **التشييح**: sakındırma ve hasma bakma, sıkıştırma olarak; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **شيح** etti: hasmına baktığında onu sıkıştırdı. Ve **ذو الشيح**: Yemâme’de bir yer; eğer **السين** مهملة’den tashîf edilmiş değilse; Cezîre’de başka bir yer. Ve **ذات الشيح**: **يربوع** oğullarının diyarlarında, **الحزن**’da bir yer. Ve at **أشاح** kuyruğuyla: onu salıverdiğinde; Ezherî bunu Leys’ten nakletti; Cevherî tashîf etti; doğrusu **السين** مهملة iledir; Ebû Mansûr bunu söyledi; onu ancak Leys’in telifi olan **العين** kitabından aldı. Şeyhimiz dedi ki: Leys’in kitabında olana, ancak sağlam bir delille tashîf hükmü verilmez. Musannif, Sâgânî’yi taklit etti; ondan önce Ebû Mansûr. Ve **أشيح**, Ahmed gibi: Yemen’de bir hisar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَاحَ
1 شَاحَ ذ : see 4. ― -b2- [Also, accord. to Freytag, on the authority of the “ Kitلb el-Addلd, ” He was brave, or bold: thus having two contr. significations. ― -b3- Another meaning assigned to it by him, in common with شَايَحَ and أَشَاحَ, as on the authority of the K, i. e. “ Diligens fuit, ” is a mistake.]

شيّحهُ
2 شيّحهُ ذ , (O,) inf. n. تَشْيِيحٌ, (K,) He cautioned him; or made him to fear, or be in fear. (O, K. *) ― -b2- And He removed him, or it, far away. (O.) -A2- And شيّح, (O, TA,) inf. n. as above, (K,) He looked at his adversary, or antagonist, and straitened him, or treated him with hardness or harshness: (O, K, * TA:) from IAar. (TA.)

3 شَاْيَحَ see the next paragraph, in two places. ― -b2- Also He fought. (T, K.)

اشاح
4 اشاح ذ , (S, A, K,) inf. n. اـِشَاحَةٌ, (IAar, TA,) He was cautious, or in fear, (S, A, K,) مِنْهُ [of it], (A, TA,) i. e. a thing, or an affair, (TA,) and عَلَى حَاجَتِهِ [for the thing that he wanted]; (K;) as also ↓ شايح, (S, A, K,) inf. مُشَايَحَةٌ and شِيَاحٌ; and ↓ شَاحَ: (K:) or he was cautious and in fear, endeavouring to repel death. (L.) ― -b2- But in the dial. of Hudheyl, (S,) He strove, laboured, toiled, or exerted himself, فِى أَمْرٍ [in an affair]; and so ↓ شايح. (S, A.) ― -b3- And He continued journeying, or going on. (O.) ― -b4- اشاح بِوَجْهِهِ He turned away his face, (S, A, TA,) from a [person or] thing, or from the heat of fire, or a hot odour, and from something hurtful: (TA:) or he exerted himself in aversion or turning away. (IAar, TA.) One says, كَلَّمْتُهُ فَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ I spoke to him, and he turned away his face. (A.) ― -b5- اشاح also signifies He advanced, or came forward; syn. أَقْبَلَ. (Fr, O, TA.) [Thus it has two contr. meanings. See also the part. n., مُشِيحٌ.] ― -b6- And He defended what was behind his back. (IAth, TA.) [See, again, the part. n.] ― -b7- اشاح بِذَنَبِهِ, said of a horse, He let his tail hang down loosely. (Lth, S.) F, in the K, following Az and Sgh, says that this is a mistranscription of the verb, for اساح; but his assertion requires proof. (MF.) [See the latter verb, in art. سيح.] -A2- اشاحت الأَرْضُ The land produced the plant called شِيح. (AHn, O, K.)

شِيحٌ
شِيحٌ ذ Cautious, or fearing; (A, K;) as also ↓ شَائِحٌ, (A, TA,) and ↓ مُشِيحٌ: (As, O:) or this last, cautious, or fearing, and at the same time striving, labouring, toiling, or exerting himself: (Az, TA:) or all signify prudent; discreet; or having, or using, precaution, or good judgment; (Ham p. 281;) and so ↓ شَيْحَانُ. (Id. p. 43.) ― -b2- In the dial. of Hudheyl, (S, O,) Striving, labouring, toiling, or exerting himself, (S, A, O, K,) in affairs; (S, O, K;) and so ↓ شَائِحٌ, (A, K,) and ↓ مُشِيحٌ: (As, O, K:) pl. of the first [and app. of the second also] شِيَاحٌ: (S, O.) -A2- Also [The artemisia Judaïca; and absinthium Ponticum; species of wormwood;] a certain plant, (AHn, S, A, O, K,) well known, (AHn, O, K,) of several species, (AHn, O,) of some [species] whereof brooms are made, (L,) [and which is also used for fumigation,] the leaves of which are [of the kind called] هَدَب; (AHn, O, L;) it has a sweet odour, but its taste is bitter; is pasture for horses and camels; and the places of its growth are the plains and the meadows: (AHn, O, L:) pl. شِيحَانٌ. (Fr, O, L.) -A3- Accord. to the K, [probably on the authority of Lth,] it signifies also A [garment of the kind called] بُرْد, of El-Yemen: but Az says that there is no kind of garment so called: the correct word is سَيْحٌ, with [the unpointed] س [and with fet-h]. (TA.)

شَيْحَانُ
شَيْحَانُ ذ [and probably with tenween also]: see شِيحٌ. ― -b2- Also Very jealous; (S, O, K;) because such is cautious for his wives, or women under covert, or household or family; (S, O;) and so ↓ شَائِحٌ. (K.) ― -b3- Also, (O, K,) and ↓ شِيحَانٌ, (As, O, K,) Tall: (O, K:) or goodly in tallness. (L.) ― -b4- And the former, That makes, or utters, a low sound in running; [so I render يَتَهَمَّسُ عَدْوًا in the K and TA; in the O and in my MS. copy of the K, يَتَهَمَّشُ; but the former I think the right reading; app. by reason of quickness, or swiftness; for it is added,] quickness, or swiftness, is meant thereby: (O, TA: *) mentioned by Az, on the authority of Khلlid Ibn-Jembeh. (TA.) [In this sense it seems to be with tenween: for] شَيْحَانَةٌ [is its fem. and] means A quick, or swift, she-camel. (S, O.) ― -b5- Also A horse strong in spirit; syn. شَدِيدُ النَّفْسِ; (O, K, TA; in the CK, النَّفَسِ [i. e. in breath];) and so ↓ شِيحَانٌ: thus expl. by Skr. (O.)

شِيحَانٌ
شِيحَانٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

شِيَاحٌ
شِيَاحٌ ذ Mutual caution or fear. (And The act of striving, labouring, toiling, or exerting oneself, in anything. (K.) [But in both of these senses it seems to be an inf. n. of 3, q. v.] -A2- Also (K) Drought, dearth, scarcity. (O, K.)

شَائِحٌ
شَائِحٌ ذ : see شِيحٌ, in two places: ― -b2- and see also شَيْحَانُ.

مُشِيحٌ
مُشِيحٌ ذ : see شِيحٌ, in two places. It is also expl. as meaning Striving, labouring, toiling, or exerting himself, and persevering in his work: (A:) and striving &c., and hastening, or going quickly. (TA.) ― -b2- Also Advancing, or coming forward, to one. (Fr, O, K.) ― -b3- And Defending what is behind one's back. (Fr, O, K.)

مُشَيَّحٌ
مُشَيَّحٌ ذ is expl. as meaning Striped; applied to a garment: but Az says that there is no such word, so applied: the correct word is مُسَيَّحٌ, with [the unpointed] س. (TA.)

مَشِيحَى
مَشِيحَى ذ : see the following paragraph.

مَشِيحَآء
مَشِيحَآء ذ : see the following paragraph.

مَشْيُوحَى
مَشْيُوحَى ذ : see the following paragraph.

مَشْيُوحَآءُ
مَشْيُوحَآءُ ذ (S, O, K) and ↓ مَشِيحَى (O, K) A state of haste: (S, O, K:) or a state of confusion: (K:) the latter meaning mentioned in the L: (TA:) you say, هُمْ فِى مَشْيُوحَآءَ مِنْ أَمْرِهِمْ (S, O, K) and فى مَشِيحَى من امرهم (O, K) They are in a state of haste in respect of their affair: (S, O, K:) or in a state of confusion in their affair: (L, K:) as having the latter meaning, Ibn-Mلlik says that it is مَشِيجَآء, with ج and medd, of the measure فَعِيلَآء, not مَفْعِلَآء; but this requires consideration: Ibn-Umm-Mلlik and others, following AHei, say that ↓ القَوْمُ فِى مَشِيحَآءَ مِنْ أَمْرِهِمْ means the people, or party, are in a state of striving, labour, toil, or exertion, and determination, or resolution, in respect of their affair. (TA.) -A2- مَشْيُوحَآءُ also signifies A land that produces the plant called شِيح; (S, O, K;) and so ↓ مَشْيُوحَى: (O, K:) or it signifies many plants of the kind so called: thus in the T, on the authority of As and A 'Obeyd, and so says AHn, as is stated [in the O and] in the R; (TA;) AHn saying further that it is like مَشْيُوخَآء meaning a company of شُيُوخ [or elderly men], and مَعْيُورَآء meaning a herd of عُيُور [or asses], &c.; (O;) [so that it is a quasi-pl. n.;] but this is disallowed by El-Mufaddal Ibn-Selemeh. (TA.)

##### Türkçe

**شَاحَ**
1 **شَاحَ** ذ : 4’e bak. ― -b2- [Yine, Freytag’a göre, “ Kitلb el-Addلd ”ın otoritesine dayanarak, Cesur, yahut yiğit idi: böylece iki zıt mânaya sahip olmuş olur. ― -b3- Onun, K’nin otoritesine dayanarak, yani “ Diligens fuit ” şeklinde, **شَايَحَ** ve **أَشَاحَ** ile ortak olarak ona verdiği başka bir mânâ bir hatadır.]

**شيّحهُ**
2 **شيّحهُ** ذ , (O,) mastar ismi **تَشْيِيحٌ**, (K,) Ona sakındırdı; yahut onu korkuttu, yahut onu korku içinde bıraktı. (O, K. *) ― -b2- Ve onu, yahut onu (şeyi), uzaklara giderdi. (O.) -A2- Ve **شيّح**, (O, TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) Düşmanına, yahut hasmına baktı ve onu sıkıştırdı; yahut ona sertlik yahut katılık ile muamele etti: (O, K, * TA:) IAar’dan. (TA.)

3 **شَاْيَحَ** bir sonraki paragrafa, iki yerde, bak. ― -b2- Yine, savaştı. (T, K.)

**اشاح**
4 **اشاح** ذ , (S, A, K,) mastar ismi **اـِشَاحَةٌ**, (IAar, TA,) Sakınan, yahut korku içinde olan idi, (S, A, K,) **مِنْهُ** [ondan], (A, TA,) yani bir şeyden, yahut bir işten, (TA,) ve **عَلَى حَاجَتِهِ** [ihtiyacı olan şey için]; (K;) bunun gibi ↓ **شايح**, (S, A, K,) mastar ismi **مُشَايَحَةٌ** ve **شِيَاحٌ**; ve ↓ **شَاحَ**: (K:) yahut, ölümü defetmeye çalışarak sakınan ve korku içinde olan idi. (L.) ― -b2- Fakat Huzeyl lehçesinde, (S,) Bir işte çabaladı, emek verdi, didindi, yahut gayret etti, **فِى أَمْرٍ** [bir işte]; ve bunun gibi ↓ **شايح**. (S, A.) ― -b3- Ve yolculuğa devam etti, yahut sürüp gitti. (O.) ― -b4- **اشاح بِوَجْهِهِ** Yüzünü çevirdi, (S, A, TA,) bir [kimse yahut] şeyden, yahut ateşin sıcağından, yahut sıcak bir kokudan, ve incitici bir şeyden: (TA:) yahut, tiksinme yahut yüz çevirme hususunda gayret etti. (IAar, TA.) Denir ki, **كَلَّمْتُهُ فَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ** Ona konuştum da yüzünü çevirdi. (A.) ― -b5- **اشاح** ayrıca, ilerledi, yahut öne geldi; eş anlamlısı **أَقْبَلَ**. (Fr, O, TA.) [Böylece iki zıt mânası vardır. İsm-i fâil **مُشِيحٌ** kısmına da bak.] ― -b6- Ve sırtının arkasında olanı savundu. (IAth, TA.) [Yine, ism-i fâile bak.] ― -b7- **اشاح بِذَنَبِهِ**, ata nispetle, Kuyruğunu gevşekçe sarkıttı. (Lth, S.) K’de, Az ve Sgh’yi takip ederek, bunun fiilin yanlış yazımı olduğunu, **اساح** yerine olduğunu söyler; fakat onun iddiası delil ister. (MF.) [Sonraki fiile, سيح maddesinde, bak.] -A2- **اشاحت الأَرْضُ** Arazi **شِيح** denilen bitkiyi çıkardı. (AHn, O, K.)

**شِيحٌ**
**شِيحٌ** ذ Sakınan, yahut korkan; (A, K;) bunun gibi ↓ **شَائِحٌ**, (A, TA,) ve ↓ **مُشِيحٌ**: (As, O:) yahut bu sonuncusu, sakınan, yahut korkan, ve aynı zamanda çabalayan, emek veren, didinen, yahut gayret eden: (Az, TA:) yahut hepsi, ihtiyatlı; tedbirli; yahut ihtiyat, yahut iyi hüküm sahibi yahut kullanan demektir; (Ham s. 281;) ve bunun gibi ↓ **شَيْحَانُ**. (Aynı yer s. 43.) ― -b2- Huzeyl lehçesinde, (S, O,) İşlerde çabalayan, emek veren, didinen, yahut gayret eden, (S, A, O, K,) (S, O, K;) ve bunun gibi ↓ **شَائِحٌ**, (A, K,) ve ↓ **مُشِيحٌ**: (As, O, K:) birincinin [ve görünüşe göre ikincinin de] çoğulu **شِيَاحٌ**: (S, O.) -A2- Yine [artemisia Judaïca; ve absinthium Ponticum; pelin türlerinden;] belli bir bitki, (AHn, S, A, O, K,) iyi bilinen, (AHn, O, K,) birkaç türden, (AHn, O,) bazı [türlerinden] süpürgeler yapılan, (L,) [ve tütsüleme için de kullanılan,] yaprakları **هَدَب** denilen [türden] olan; (AHn, O, L;) hoş bir kokusu vardır, fakat tadı acıdır; atlar ve develer için otlaktır; ve yetiştiği yerler düzlükler ve çayırlardır: (AHn, O, L:) çoğulu **شِيحَانٌ**. (Fr, O, L.) -A3- K’ye göre, [muhtemelen Lth’nin otoritesine dayanarak,] ayrıca, Yemen’e ait **بُرْد** denilen [türden] bir elbise demektir: fakat Az, bu adla anılan bir elbise türü olmadığını söyler: doğru kelime **سَيْحٌ**dur, [noktası olmayan] **س** ile [ve fet-h ile]. (TA.)

**شَيْحَانُ**
**شَيْحَانُ** ذ [ve muhtemelen tenvin ile de]: **شِيحٌ**’a bak. ― -b2- Yine, çok kıskanç; (S, O, K;) çünkü böyle olan, eşleri, yahut örtü altında olan kadınları, yahut hane yahut aile için sakınandır; (S, O;) ve bunun gibi ↓ **شَائِحٌ**. (K.) ― -b3- Yine, (O, K,) ve ↓ **شِيحَانٌ**, (As, O, K,) Uzun: (O, K:) yahut boyca güzel. (L.) ― -b4- Ve birincisi, Koşarken alçak bir ses çıkaran; [K ve TA’daki **يَتَهَمَّسُ عَدْوًا**yı böyle tercüme ederim; O’da ve K’nin yazma nüshamda **يَتَهَمَّشُ**; fakat birincisinin doğru okunuş olduğunu sanıyorum; görünüşe göre çabukluk yahut sürat sebebiyle; zira eklenmiştir ki, bununla çabukluk yahut sürat kastedilir:] (O, TA: *) Az tarafından, Khلlid Ibn-Jembeh’in otoritesine dayanarak zikredilmiştir. (TA.) [Bu mânada tenvinli görünür: çünkü] **شَيْحَانَةٌ** [onun müennesi olup] hızlı, yahut süratli, bir dişi deve demektir. (S, O.) ― -b5- Yine, ruhça güçlü bir at; eş anlamlısı **شَدِيدُ النَّفْسِ**; (O, K, TA; CK’de **النَّفَسِ** [yani nefeste];) ve bunun gibi ↓ **شِيحَانٌ**: Skr tarafından böyle açıklanmıştır. (O.)

**شِيحَانٌ**
**شِيحَانٌ** ذ : bir önceki paragrafa, iki yerde, bak.

**شِيَاحٌ**
**شِيَاحٌ** ذ Karşılıklı sakınma yahut korku. (Ve herhangi bir şeyde çabalama, emek verme, didinme, yahut gayret etme fiili. (K.) [Fakat bu iki mânada da 3’ün mastarı gibi görünür; ona bak.] -A2- Yine (K) Kuraklık, kıtlık, azlık. (O, K.)

**شَائِحٌ**
**شَائِحٌ** ذ : **شِيحٌ**’a, iki yerde, bak: ― -b2- ve ayrıca **شَيْحَانُ**’a da bak.

**مُشِيحٌ**
**مُشِيحٌ** ذ : **شِيحٌ**’a, iki yerde, bak. Ayrıca, çabalayan, emek veren, didinen, yahut gayret eden, ve işinde sebat eden mânasıyla açıklanır: (A:) ve çabalayan vb., ve acele eden, yahut çabuk giden. (TA.) ― -b2- Yine, birine doğru ilerleyen, yahut öne gelen. (Fr, O, K.) ― -b3- Ve kişinin sırtının arkasında olanı savunan. (Fr, O, K.)

**مُشَيَّحٌ**
**مُشَيَّحٌ** ذ çizgili; bir elbiseye nispetle kullanılır: fakat Az, böyle bir kelimenin bu şekilde kullanılmadığını söyler: doğru kelime, [noktası olmayan] **س** ile **مُسَيَّحٌ**dur. (TA.)

**مَشِيحَى**
**مَشِيحَى** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**مَشِيحَآء**
**مَشِيحَآء** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**مَشْيُوحَى**
**مَشْيُوحَى** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**مَشْيُوحَآءُ**
**مَشْيُوحَآءُ** ذ (S, O, K) ve ↓ **مَشِيحَى** (O, K) Acele hâli: (S, O, K:) yahut karışıklık hâli: (K:) bu son mânâ L’de zikredilmiştir: (TA:) dersin ki, **هُمْ فِى مَشْيُوحَآءَ مِنْ أَمْرِهِمْ** (S, O, K) ve **فى مَشِيحَى من امرهم** (O, K) Onlar, işleri bakımından acele hâlindedirler: (S, O, K:) yahut işleri içinde karışıklık hâlindedirler: (L, K:) ikinci mânaya sahip olmak üzere, İbn-Mلlik, bunun **مَشِيجَآء** olduğunu, **ج** ile ve medd ile, vezni **فَعِيلَآء** üzere, **مَفْعِلَآء** değil, söyler; fakat bu, düşünmeyi gerektirir: İbn-Umm-Mلlik ve başkaları, AHei’yi takip ederek, ↓ **القَوْمُ فِى مَشِيحَآءَ مِنْ أَمْرِهِمْ** ifadesinin, kavmin yahut topluluğun, işleri bakımından çabalama, emek, didinme, yahut gayret, ve azim yahut kararlılık hâlinde oldukları demek olduğunu söylerler. (TA.) -A2- **مَشْيُوحَآءُ** ayrıca, **شِيح** denilen bitkiyi çıkaran bir arazi demektir; (S, O, K;) ve bunun gibi ↓ **مَشْيُوحَى**: (O, K:) yahut, bu adla anılan türden çok bitkiler demektir: T’de, As ve A 'Obeyd’in otoritesine dayanarak böyledir, ve AHn de, R’de [O’da ve] zikredildiği üzere, böyle söyler; (TA;) AHn ayrıca, bunun, **شُيُوخ** [yahut yaşlı erkekler] topluluğu mânasındaki **مَشْيُوخَآء** gibi, ve **عُيُور** [yahut eşekler] sürüsü mânasındaki **مَعْيُورَآء** gibi olduğunu söyler, vb.; (O;) [böylece o, sanki bir cem‘ isimdir;] fakat bu, El-Mufaddal İbn-Selemeh tarafından kabul edilmez. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَاحَ
شَاحَ ( y )  I ( n. ac. شَيْح 1 )
a.  [ 'Ala ], Did with   diligence, care.

شَيَّحَ
شَيَّحَ II ,
a.  Made, rendered cautious, careful, circumspect.

b.  Looked at with a threatening air ( an antagonist ).

شَاْيَحَ
شَاْيَحَ III ,
a.  Fought with.

b.  see I .

أَشْيَحَ
أَشْيَحَ IV ,
a.  see I .

b.  [ Fī ], Laboured, toiled at.

c.  [ Bi ], Turned away ( his face ).

شِيْح
شِيْح 2 , ( pl. شِيْحَاْن 34 ),
a.  Wormwood, absinthium ponticum.

b.  Branches on which silk-worms form their cocoons.

c.  ( pl. شِيَاْح 23 ),  see 21 .

شَاْيِح
شَاْيِح 21 ,
a.  Assiduous, diligent.

b.  Careful, circumspect, cautious.

شِيَاْح
شِيَاْح 23 ,
a.  Assiduity, application, zeal.

b.  Dearth, barrenness.

شَيْحَاْنُ
شَيْحَاْنُ 33 ,
a.  see 21 .

أَشْيَحَ
N. Ag. أَشْيَحَ IV ,
a.  see 21 .

##### Türkçe

**شَاحَ**
**شَاحَ** ( y ) I ( n. ac. **شَيْح** 1 )
a. [ 'Ala ], gayretle, ihtimamla yaptı.

**شَيَّحَ**
**شَيَّحَ** II ,
a. ihtiyatlı, dikkatli, sakıngan kıldı, yaptı.

b. (bir hasma) tehditkâr bir tavırla baktı.

**شَاْيَحَ**
**شَاْيَحَ** III ,
a. ile savaştı.

b. I’e bak.

**أَشْيَحَ**
**أَشْيَحَ** IV ,
a. I’e bak.

b. [ Fī ], üzerinde çalıştı, didindi.

c. [ Bi ], (yüzünü) çevirdi.

**شِيْح**
**شِيْح** 2 , ( pl. **شِيْحَاْن** 34 ),
a. pelin otu, absinthium ponticum.

b. ipekböceklerinin koza yaptıkları dallar.

c. ( pl. **شِيَاْح** 23 ), 21’e bak.

**شَاْيِح**
**شَاْيِح** 21 ,
a. sebatkâr, gayretli.

b. dikkatli, sakıngan, ihtiyatlı.

**شِيَاْح**
**شِيَاْح** 23 ,
a. sebat, çalışma, gayret.

b. kıtlık, kısırlık.

**شَيْحَاْنُ**
**شَيْحَاْنُ** 33 ,
a. 21’e bak.

**أَشْيَحَ**
N. Ag. **أَشْيَحَ** IV ,
a. 21’e bak.
