# شيد (ش-ي-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Badanalanmış

- Harfler: ش - ي - د
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَشِيدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Badanalanmış | 1 | 1 | [22:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/ayet/22:45.md) |
| [مُشَيَّدَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B4%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مُفَعَّلَةٍ | Sağlamlaştırılmış | 1 | 1 | [4:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/ayet/4:78.md) |

## Mücavir kökler — 23 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Biir kuyu demektir
2. [عطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Başı boş bırakılmış, çöle bırakılmış devedir
3. [خوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Haviy (hı) : Dere demektir
4. [برج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Bir yapının en yüksek yeri demektir
5. [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ona yetişir
6. [قصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kusare, anız demektir
7. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kavrarlar
8. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Neredeyse o
9. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
10. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
11. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kasaba
12. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sağanak yağmur demektir
13. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
14. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
15. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
16. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
17. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
18. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
19. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
20. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
21. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
22. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
23. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شيد |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md), [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md), [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md), [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [هدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Harç ve kireçle sıvayarak bir yapıyı muhkem kılmak ve yukarıya doğru yükseltmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın sığınak veya güç vehmiyle tahkim edip göğe doğru yükselttiği yapay korunaklar |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel tahkimat ve teknik yükseltmenin ilahî takdir ve ölüm karşısında mutlak yetersizliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel badanaya veya sadece mimari yüksekliğe indirgenip sağlamlaştırma ve tahkim etme boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شي | Belirme, somutlaşma, yayılma ve varlık alanına çıkma; nitekim [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) irade ile varlığın belirmesini, [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) saçta beyazlığın açığa çıkıp yayılmasını, [شيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AE.md) yaş kemalinin ve otoritenin belirginleşmesini, [شيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) ise sesin ve fırkaların yayılıp taraftarlaşmasını ifade eder | د | Beliren ve yükselen varlığa dayanıklılık, kapanma, engelleme ve muhkem bir sınır çizgisi kazandırarak onu harçla tutturulmuş muhkem bir yapıya dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, parçaların birbirine kenetlenmesi ve tutunma | Malzemelerin birbirini kavraması, harcın taşları sıkıca tutarak kenetlemesi |
| ي | El ve kol; iş, yapma, işleme ve yukarı doğru uzanma | İnsan emeğinin, işçiliğin ve harç sürerek duvarı yukarı doğru örme eyleminin devreye girmesi |
| د | Kapı; giriş, bariyer, geçit vermeme ve koruyucu sınır | Yükseltilen duvarın aşılmaz bir engel, koruyucu bir set ve muhkem bir kalkan haline gelmesi |
| شيد | Harcın taşları kenetlemesiyle insan elinin yükselttiği aşılmaz ve muhkem koruyucu yapı | Yapı malzemelerinin kireç ve harç vasıtasıyla kenetlenip insan eliyle muhkem bir korunak halinde göğe doğru yükseltilmesi eylemini gösterir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kireç, alçı veya harç maddesiyle duvarı sıvamak, taşları birleştirip binayı muhkem bir biçimde göğe doğru yükseltmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Şemmâh b. Dırâr bir beytinde su yılanını taş örgüsü ile kireç sıvası arasında tasvir eder: لا أحسبني وإن كنت امرأ غمرا / كحية الماء بين الطي والشيد |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde sesin yükseltilmesi, bir haberin veya şahsın adının övgü ya da yergi maksadıyla yayılması anlamında eşâde bihi kullanımı yaygınlaşmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde شيد kökü, harç, kireç, sıvama ve yükseltilmiş tahkimat matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Batı Sami sahasında ve özellikle İbranicede yer alan שִׂיד (şîd / sîd) kelimesi kireç, kireç badanası ve sıvama anlamında kullanılır (örneğin Tesniye [27:2](https://lisan.digital/tr/ayet/27:2.md)-4 metinlerinde taşların kireçle sıvanması bağlamında). Süryanicede şîdā veya şīdā biçimleri kireç, sıva ve harç karşılığında kaydedilmiştir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, kireç taşının yakılmasıyla elde edilen bağlayıcı beyaz maddenin (kalsiyum oksit / kalsiyum hidroksit) bir yüzeye sürülerek koruyucu ve bağlayıcı bir katman oluşturmasıdır. Arapçada bu somut harç ve sıva anlamı, hem mimari olarak yapının kat kat yükseltilmesi ve sağlamlaştırılması (teşyîd) hem de soyut düzlemde sesin, şöhretin ve adın yükseltilip yayılması (işâde) istikametinde semantik bir genişleme göstermiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شيد | Kireç ve harç maddesinden (şîd) türeyerek binayı sağlamlaştırıp yükseltme (teşyîd) ve sesi/şöhreti yükseltme (işâde) anlamına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שִׂיד (sîd), Süryanice ܫܝܕܐ (şīdā) | Kireç, alçı, sıva ve duvarı ak badana ile sıvama anlamında düzenli ses denkliğiyle ortak Sami mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan bir Afro-Asyatik eşasıl tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شيد | Anlamlı | Yükseltmek ve kireçle sağlamlaştırmak | Duvarı kireç harcıyla sıvayıp muhkem kılmak, binayı göğe doğru yükseltmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%8A.md) | Anlamlı | Nağme yapmak, ses çıkarmak, bir şeyden pay almak | Şarkı söylemek, deveyi ezgiyle sürmek veya az bir hayır elde etmek | Sesin yükseltilmesi bağlamında hedef kökle kısmi anlam ortaklığı taşır; Kur'an'da geçmez |
| يشد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| يدش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| دشي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [ديش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D8%B4.md) | Anlamlı | Topluluk adı | Arap kabilelerinden bir fırkaya verilen özel ad | Yalnızca kabile adı olarak aktarılmıştır, kök anlamı zayıftır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شيد | Merkez | Yükseltme ve tahkim etme | Harç ve kireç kullanarak yapıyı hem sağlamlaştırma hem de yukarıya doğru uzatma | Yapay tahkimat ve görsel yükseklik bir aradadır |
| [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | İnşa etme ve kurma | Malzemeleri birbiri üzerine koyarak genel anlamda yapı kurma | شيد gibi harçla sıvanıp göğe yükselme şartı içermez, genel inşadır |
| [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Yükseltme | Bir nesneyi veya yapıyı alçaktan yukarıya doğru kaldırma | Malzemenin cinsine veya harçla sağlamlaştırılmasına bakılmaksızın salt dikey harekettir |
| [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) | Komşu | Koruma ve sığınak kılma | Düşman saldırısına karşı geçit vermez hale getirme, korunaklı kılma | شيد mimari işçilik ve yüksekliği, [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) ise güvenlik ve korunma işlevini öne çıkarır |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Sağlam bağlama | Bir bağı, akdi veya nesneyi gevşemeyecek şekilde pekiştirme | Maddi yapının harçla sıvanmasından ziyade bağın ve tutunmanın sağlamlığıdır |
| [هدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%85.md) | Zıt | Yıkma ve yerle bir etme | Yükseltilmiş ve kurulmuş bir yapıyı tabanından sarsarak çökertme | شيد kökünün inşa ettiği yüksekliği ve muhkem yapıyı tamamen yok eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شيد | Harçla sağlamlaştırıp yükseltmek | Maddi kireç harcıyla tahkim etme ve mimariyi göğe doğru yükseltme bütünlüğü | Kesin |
| Latince | munire, extollere, calce linere | Tahkim etmek, yükseltmek, kireçlemek | Munire savunma tahkimatını, extollere dikey yükseltmeyi, calce linere kireç sıvasını karşılar; üçü ayrı fiillerdir | Güçlü |
| İngilizce | fortify, loft, plaster | Tahkim etmek, göğe yükseltmek, sıvamak | Fortify sağlamlığı, loft yüksekliği, plaster kireçleme ameliyesini verir; tek sözcükte üç anlam birleşmez | Güçlü |
| Almanca | befestigen, errichten, verputzen | Sağlamlaştırmak, yükseltip kurmak, sıvamak | Befestigen korunaklı kılmayı, errichten dikey inşayı, verputzen harç sıvasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | fortifier, édifier, crépir | Tahkim etmek, yükseltmek, sıva çekmek | Édifier mimari yükseltmeyi, fortifier aşılmaz kılmayı, crépir harçla kaplamayı anlatır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَشِيدٍ | Harçla sıvanıp göğe doğru yükseltilmiş muazzam saray / köşk | Helak edilen medeniyetlerin geride bıraktığı terkedilmiş ve içi boşalmış mimari azamet bağlamında (Hac [22:45](https://lisan.digital/tr/ayet/22:45.md)) |
| مُشَيَّدَةٍ | Kat kat tahkim edilmiş, aşılmaz kılınmış yüksek burçlar ve kaleler | İnsanın ölümden kaçmak için içine sığındığı yapay ve muhkem savunma kaleleri bağlamında (Nisâ [4:78](https://lisan.digital/tr/ayet/4:78.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, kader ve sebeplilik tartışmaları | Ölümün tahkim edilmiş muhkem kalelerde dahi insanı bulması üzerinden mutlak ilahî kudretin sebepler üstülüğü | Fiziksel tahkimatın metafizik hükmü engelleyemeyeceği |
| Fıkıh | Yapı hukuku ve kamu güvenliği | Binaların aşırı yükseltilmesi, komşuluk hakkı ve kalelerin tahkimi ile askeri korugan inşası hükümleri | Binayı sağlamlaştırma ve dikey yükseltmenin getirdiği hukuki sınırlar |
| Tefsir | Hac [22:45](https://lisan.digital/tr/ayet/22:45.md) ve Nisâ [4:78](https://lisan.digital/tr/ayet/4:78.md) lafız tahlilleri | مَشِيد ile مُشَيَّد arasındaki sîga farkı; ferdi yapı için hafifletilmiş, çoğul ve yoğun tahkimat için şeddeli formun tercihi | Maddi kireç sıvası ile göğe uzanan muhkem kale duvarı anlamının tespiti |
| Hadis | Dil ve ahlak sınırları | Bir müslümanın ayıbını yaymak, sesini kötülükle duyurmak manasındaki إشادة kullanımı | Maddi yükseltmenin ahlaki alanda ifşa ve yaygaraya dönüşmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fanilik ve ilahi kudret | Yapay sığınak | Acziyeti perdeleme | İnsanın sağlam yapılar arkasına saklanarak ölümden ve hesap verme gerçeğinden kaçamayacağını gösterir | Kesin |
| İlmi | Malzeme ve inşaat teknolojisi | Harç ve statik tahkimat | Birleştirici mukavemet | Parçalı yapı taşlarının kireç harcı vasıtasıyla monolitik ve aşılmaz bir kütleye dönüştürülmesi tekniğidir | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve güvenlik stratejisi | Tahkim edilmiş savunma kalesi | Otoriteyi koruma | İktidar sahiplerinin kendilerini halktan ve dış tehditlerden izole etmek için başvurdukları mimari kalkan | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye birikimi ve anıtsal harcama | Lüks ve anıt mimari | Servet sergileme | Üretken sermayenin donuk, gösterişli ve kireçle yükseltilmiş anıtsal yapılara gömülerek atıl kalması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kompozit malzeme mukavemeti ve dikey gerilme vektörü | Ayrık bileşenlerin kimyasal bağlayıcı bir matrisle (harç) birleşerek dikey eksende yük taşıma kapasitesinin ve dış direncinin katlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tahkimat ve bürokratik yabancılaşma | Güç sahiplerinin kendilerini toplumsal denetimden ve kırılganlıktan korumak amacıyla etraflarına ördükleri aşılmaz kurumsal duvarlar | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir badana veya basit bir kireç sürme işlemine indirgeyerek kelimenin içerdiği mimari tahkimat ve dikey yükselme boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | شيد Kur'an'da sadece bir boyama değil; insanın ölümden ve ilahi gazaptan korunmak gayesiyle bütün imkanlarını seferber ederek yükselttiği sarsılmaz korunakları ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ [4:78](https://lisan.digital/tr/ayet/4:78.md) ayetindeki burçların heybet ve savunma gücü kavranamaz; ayet sıradan boyalı binalar şeklinde algılanarak ölüm gerçeğinin aşılmaz tahkimatları dahi aşan gücü zayıflatılmış olur |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun teknolojik ve mimari dehasını kullanarak kurduğu en muhkem savunma sistemlerinin dahi ilahi takdir, ölüm ve tarihsel helak yasaları karşısındaki çaresizliğini iki kilit tabloda özetlediği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Maddi zenginliğine ve mimari ihtişamına güvenip şımaran kadim kavimlerin helakini anlatan ayetler ile ecelden kaçış psikolojisini tasvir eden ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece teknik, mimari ve maddi tahkimatla sağlanabileceği vehmini kırar; sığınağın binada değil ilahi hakikate teslimiyette olduğunu hatırlatır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ayrık yapı taşlarını kireç ve harç gibi bağlayıcı bir madde ile birbirine kenetleyip sıvayarak binayı muhkem kılmak ve yukarı doğru yükseltmek.
- Soyut anlam: Zayıflık ve ölüm korkusuna karşı yapay tahkimatlar kurmak, kendini dokunulmaz kılacak kurumsal veya mimari kalkanlar yükseltmek, sesini ve şöhretini yukarıya taşımak.
- Sistematik karşılık: İnsan elinden çıkan en ileri mühendislik tahkimatının ve anıtsal yüksekliğin, ontolojik varoluş sınırları (ölüm ve ecel) karşısında sıfır direnç üretmesi.
- LaTeX modeli: $$\lim_{H \to \infty, \, S \to \infty} P(E \mid H, S) = P(E) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $H$ yapının dikey yüksekliğini ve mimari azametini, $S$ harç ve tahkimatla sağlanan yapısal mukavemeti temsil eder. $E$ mutlak ecel veya ilahi hüküm hadisesidir. $P(E \mid H, S)$ tahkimat ve yükseklik ne kadar sonsuza yaklaşırsa yaklaşsın ecelin gerçekleşme olasılığını gösterir. Formül, insanın kurduğu $H$ ve $S$ parametreleri sonsuza ırasasa dahi ecelin kaçınılmazlık olasılığının değişmeyip daima 1 olarak sabit kaldığını simgeler.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/ayet/4:78.md) — مُشَيَّدَةٍ

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَا لِهَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا

Meal (IK): Nerede olursanız olun, sağlam kaleler içinde dahi olsanız ölüm sizi bulacaktır. İman etmeyenlere bir iyilik gelirse: Bu, Allah’tandır. Bir kötülük erişirse de: Bu senin yüzündendir, derler. De ki: Hepsi Allah tarafındandır. Bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar?

### [Hac 22:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/ayet/22:45.md) — مَشِيدٍ

فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ

Meal (IK): Nice kasabaları zulüm ederken helak ettik. Şimdi onların altları üstlerine gelmiş ıpıssız durmaktadır, kuyuları körelmiş, sarayları yıkılmıştır.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والدال و و ا ي ء معهما
ش د و، ش و د، ش ي د، د ي ش مستعملات
شدو:
الشَّدو: أن يُحسنَ الإنسانُ من أمرٍ شيئاً، تقول: هو يشدو شيئاً من العلم والغناء، ونحو ذلك.
شود:
شوّدتِ الشَّمسُ: ارتفعت.
شيد:
تشييدُ البناء: إحكامه ورفعه، وقد يسمَّى الجصُّ شيداً، قال الشّماخ:
لا أحسبنيِّوإن كنتُ امرأً غمراًكحيَّةِ الماء بين الطَّيِّ والشِّيدِ
وقيل: لا يكون القصر مشيداً حتى يجصَّص ويرفع.. والمشيد: المبني بالشَّيد.
والإشادة: شبه التَّنديد، وهو رفعك الصَّوت بما يكره صاحبك، قال:
أتانـي أن داهـيةً نـاداُ		أشاد بنا على خطلٍ هشام
ديش:
دِيس: قبيلة من بني الهون بن خزيمة، وهم من القارة.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الدال** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ش د و**، **ش و د**، **ش ي د**، **د ي ش** kullanımdadırlar.

**شدو**:
**الشَّدو**: insanın bir işten bir şeyi güzel yapmasıdır; dersin ki: o, ilimden ve şarkıdan ve bunun benzerinden bir şey **يشدو**.

**شود**:
**شوّدتِ الشَّمسُ**: yükseldi.

**شيد**:
**تشييدُ البناء**: onu sağlam yapmak ve yükseltmektir; alçıya da **شيداً** adı verilir. **الشّماخ** dedi ki:
Ben kendimi—her ne kadar ham bir adam olsam da—**الطَّيِّ** ile **الشِّيدِ** arasında su yılanı gibi sanmıyorum.
Ve denildi ki: köşk, sıvanıp yükseltilinceye kadar **مشيداً** olmaz.. **المشيد**: **الشَّيد** ile yapılmış olandır.
**والإشادة**: **التَّنديد** benzeridir; o, arkadaşının hoşlanmadığı şeyle sesini yükseltmendir. Dedi ki:
Bana geldi ki bir musibet çağırdı;
Hişâm, bir hata üzere bizimle **أشاد** etti.

**ديش**:
**دِيس**: Huzeyme’nin Hûn oğullarından bir kabiledir; onlar **القارة**’dendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشيدُ، بالكسر: كلُّ شيء طَلَيْتَ به الحائِطَ من جِصٍّ أو مِلاطٍ؛ وبالفتح المصدر. تقول: شادَهُ يَشيدُهُ شَيْداً: جَصَّصَهُ. والمَشيدُ: المعمول بالشِيدِ. والمُشَيَّدُ، بالتشديد: المُطَوَّلُ. وقال الكسائي: المَشيدُ للواحد من قوله تعالى: "وقَصْرٍ مَشيدٍ"، والمُشَيَّد للجمع، من قوله: "في بروجٍ مُشَيَّدَةٍ". والإشادَةُ: رَفْعُ الصوت بالشيء. وأَشادَ بِذِكْرِه، أي رَفَع من قدره. قال أبو عمرو: قال العَبْسِيُّ: أَشَدْتُ بالشيء: عَرَّفْتُهُ.

##### Türkçe

**الشيدُ** (kesre ile): duvarı onunla sıvadığın her şey; alçıdan veya harçtan. Fetha ile ise mastardır. Dersin ki: **شادَهُ يَشيدُهُ شَيْداً**: onu alçıyla sıvadı. Ve **المَشيدُ**: **الشِيدِ** ile yapılmış olan. Ve **المُشَيَّدُ** (teşdîd ile): uzatılmış olan. El-Kisâî dedi ki: **المَشيدُ** tekil içindir, Yüce Allah’ın şu sözü gibi: "وقَصْرٍ **مَشيدٍ**"، ve **المُشَيَّد** çoğul içindir, şu sözünden: "في بروجٍ **مُشَيَّدَةٍ**". Ve **الإشادَةُ**: şey ile sesin yükseltilmesidir. Ve **أَشادَ بِذِكْرِه**, yani onun kadrinden yükseltti. Ebû Amr dedi ki: el-Absî dedi: **أَشَدْتُ بالشيء**: onu tanıttım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والياء وما يثلثهما)
(شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب يَشيب. قال الكسائيّ: شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه، وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه. والرجل إِذا شابَ فهو أَشْيَب. والشِّيب: الجبال يسقُط عليها الثلج، وهو من الشَّيْب. وقال الشاعر:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
يريد الجبال إِذا ابيضَّت من الثلج. ووجدت في تفسير شعر عبيد في قوله:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
أنَّ الشَّيب والمَشِيب واحد. قال: وقال الأصمعيّ: الشَّيب: بياض الشَّعر، والمشيبُ: دخولُ الرَّجُل في حدِّ الشِّيبِ من الرِّجال ذوي الكِبَر والشَّيب. وقال أيضاً في هذا الموضع: قال ابن السّكّيت في قول عديٍّ:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
أراد بَيّضه المَشيب، وليس معناه خالَطَه، وأنشد:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])أي بَيَّضَ مسوَدَّه. وشِيبان ومِلْحان: شهرا *قِماح، وهما أشدُّ الشتاء برداً؛ سمِّيا بذلك لبياض الأرض بما عليها من الصَّقيع.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ، إِذا افْتُضَّت. وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ، إِذا لم تُفْتَضّ.
(شيح) الشين والياء والحاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدهما على جِدٍّ وحَذَرٍ، والآخر على إعراض.
فأمَّا الأوَّل فقول العرب: أشاحَ على الشيءِ، إِذا واظَبَ عليه وَجَدّ فيه قال الراجز:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
وقال آخر:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
وأمَّا الشِّياح فالحِذَار. ورجل شائحٌ. وهو قوله:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
والمَشْيُوحاء: أَنْ  يكون القومُ في أمرٍ يَبْتَدِرونه؛  يقال هم في مَشْيُوحاءَ.
وأما الآخر فيقال: أشاحَ بوجهه، أي أعرض. ويقال إِنَّ اشتقاقَه من قولهم أشاحَ  الفرسُ بذنَبه، إذا أرخاه.
ومما شذَّ عن البابين جميعاً: الشِّيح، وهو نبتٌ.
(شيخ) الشين والياء والخاء كلمة واحدة، وهي الشَّيخ. تقول: هو شيخٌ، وهو معروف، بيِّن الشَّيخوخة([8]) والشَّيَخ والتّشييخ. وقد قالوا أيضاً كلمةً، قالوا: شَيَّخت عليه([9]).
(شيد) الشين والياء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رفعِ الشّيء. يقال شِدْت القَصر أَشِيدُهُ شَيْداً. وهو قصرٌ مَشِيدٌ، أي معمولٌ بالشِّيد. وسمِّي شِيداً  لأنَّ به يُرفَعُ البناء. يقال قَصرٌ مَشِيدٌ أي مُطَوّل. والإشادة: رفْع الصَّوت والتنويه.
(شيص) الشين والياء والصاد. يقال إنَّ الشِّيص أردأ التَّمْر.
(شيط) الشين والياء والطاء أصلٌ يدلُّ على ذَهاب الشيء، إمّا احتراقاً وإما غَيْرَ ذلك. فالشَّيْط مِنْ شاط الشَّيءُ، إِذا احترق. يقال شيَّطت اللَّحم. ويقولون: شَيَّطه، إذا دَخَّنه ولم يُنْضِجْه. والأوَّلُ أصحُّ وأقيَس.
ومن المشتقّ من هذا : استشاط الرَّجلُ، إذا احتدَّ غضَباً. ويقولون: ناقةٌ مِشياط، وهي التي يطير فيها السِّمَن.
ومن الباب الشَّيطان، يقارب الياء فيه الواو، يقال شَاط يَشِيط، إِذا بَطَل. وأشاطَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ، إِذا أبطَلَه. وقد مضى الكلامُ في اشتقاقِ اسم الشَّيطان.
(شيع) الشين والياء والعين أصلان، يدلُّ أحدُهما على معاضدة ومساعفة، والآخر على بَثٍّ وإشادة.
فالأوّل: قولُهم شَيَّعَ فلانٌ فلاناً عند شُخوصه. ويقال آتِيكَ غداً أو شَيْعَه، أي اليوم الذي بعده، كأنَّ الثاني مُشَيِّع للأوّل في المضيّ. وقال الشّاعر([10]):
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
وقال للشجاع : المشيَّع؛ كأنَّه لقُوَّته قد قَوِي وشُيِّع بغيره، أو شُيِّع بقُوّة.
وزعم ناسٌ أنَّ الشَّيْعَ شِبل الأسد، ولم أسمْعه من عالمٍ سَماعاً. ويقول ناس: إنَّ  الشَّيْع المِقدار، في قولهم: أقام شهراً أو شَيْعَه. والصَّحيح ما قلته، في أنَّ المشيِّع هو الذي يُساعِد الآخَر ويقارنه. والشِّيعة: الأعوان والأنصار.
وأما الآخر [فقولهم] : شاع الحديث، إِذا ذاع وانتشر. ويقال شَيَّع الراعي إِبلَه، إِذا صاح فيها. والاسم الشِّيَاع: القصبة التي ينفُخُ فيها الراعي. قال:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
ومن الباب قولهم في ذلك: له سهم شائع، إذا كان غير مقسومٍ. وكأنَّ من لـه([11]) سهمٌ ونَصِيب انتشرَ في السَّهم حتَّى أخذه، كما يَشِيعُ الحديثُ في الناس فيأخذ سَمع كلِّ أحد.
ومن هذا الباب: شيَّعت النّارَ في الحطب، إِذا ألهَبْتَها.
(شيق) الشين والياء والقاف كلمة. يقال إنَّ الشِّيق الشّق الضّيق في رأس الجبل. قال:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *
(شيم) الشين والياء والميم أصلان متباينان، وكأنَّهما من باب الأضداد إِذْ أحدُهما يدلُّ على الإظهار، والآخَر يدلُّ على خلافه.
فالأول قولهم: شِمْت السّيفَ، إذا سللَتَه. ويقال للتُّراب الذي يُحفَر فيستخرج من الأرض الشِّيمة، والجمع الشِّيَم.* ومن الباب: شِمْت البرقَ أشِيمُه شَيماً، إِذا رَقَبْتَه تنظر أينَ يَصُوب. وهذا محمول على الذي ذكرناه من شَيْم السَّيف. وقال الأعشى:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])كأنّه لما رَقَبَ السَّحاب شام بَرقَه كما يُشامُ السَّيف.
والأصل الآخَر: قولُهم شِمت السّيفَ، إِذا قَرَبْتَه([14]). ومن الباب الشِّيمة: خَلِيقة الإنسان، سمِّيت شيمةً لأنَّها كأنها مُنْشامة فيه داخلةٌ مستكِنّة. والانشيام: الدُّخول في الشيء؛ يقال: انشام في الأمر، إذا دخلَ فيه. والمَشِيمَة: غِشاءُ وَلَدِ الإنسان، وهو الذي يقال لـه مِنْ غيرِهِ السَّلَى. وسمِّيت بذلك كأن الولد قد انشام فيها.
فأمَّا الشَّامَة فيمكن أن يكون من الباب الأول؛ لأنَّها شيء بارزٌ، يقال منها رجلٌ أشيم، وهو الذي به شامة.
(شين): الشين والياء والنون كلمةٌ تدلُّ على خلاف الزينة. يقال شانَه خلافُ زانه. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) الرجز لسالم بن دارة، كما في الخزانة (1: 293).
([2]) ديوان عبيد بن الأبرص 6 والقصائد العشر 304 وصدره:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدره في اللسان (شيب):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    على أنَّ الصواب نسبته إلى عبيد بن الأبرص. انظر المرجعين السابقين.
([4]) البيت في المجمل واللسان (شيب).
([5]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (شيح).
([6]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 116، واللسان (شيح) وصدره:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) لأبي السوداء العجلي، كما في اللسان (شيح). وقبله :
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) في المجمل: "الشيخ معروف، وهو بين الشيخوخة".
([9]) في المجمل: "وذكر أبو عبيد: شيَّخت عليه، أي عبت وشنعت".
([10]) هو عمرو بن أبي ربيعة. ديوانه 106 واللسان (شيع).
([11]) في الأصل: "وكأنَّه من الأول".
([12]) أنشده في اللسان (شيق).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) قرب السيف: جعله في قرابه، وهو الغمد.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الياء** وما يثلثهما)

(**شيأ**) **الشين** ve**الياء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **شَيَّأ** الله yüzünü; çirkinlikle ona beddua ettiği zaman. Ve **وجهٌ مُشَيَّأٌ**. Ve inşad etti:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])

(**شيب**) **الشين** ve**الياء** ve**الباء**. Bu, **الشين** ve**الواو** ve**الباء** babına yakındır; ikisi de bütünüyle bir şeyin bir şeyle karışmasında birbirine yaklaşır. Bundan: **الشَّيب**: başın ağarması; denir: **شاب** **يَشيب**. **الكسائيّ** dedi: **شيّب** hüzün başını ve başıyla; ve **أشابَ** hüzün başını ve başıyla. Ve adam, **شاب** olduğu zaman o **أَشْيَب**’dir. Ve **الشِّيب**: üzerine kar düşen dağlar; o, **الشَّيْب**’dendir. Şair dedi:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
Dağları kasteder; kar sebebiyle beyazladıkları zaman. Ve **عبيد**’in şiirinin tefsirinde, şu sözünde buldum:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
**الشَّيب** ile **المَشِيب** bir olduğuna (dair). Dedi: Ve **الأصمعيّ** dedi: **الشَّيب**: saçın beyazlığıdır; **المشيبُ**: yaşlılık ve ağarmaya sahip büyüklerden olan erkeklerin **الشِّيب** sınırına girmesidir. Ve yine bu yerde dedi: **ابن السّكّيت** **عديّ**’nin sözünde dedi:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
**المَشيب** ile onu beyazlattı demek istedi; manası onu karıştırdı değildir. Ve inşad etti:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])
yani onun siyahını beyazlattı. Ve **شِيبان** ve **مِلْحان**: *قِماح aylarıdır; ikisi kışın en şiddetli soğuğudur; üzerindeki kırağı sebebiyle yerin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar.

Ve bu babdan şâz olan şeylerden: onların “falanca kadın **بليلةِ شَيْباءَ** bir geceledi” sözüdür; **افْتُضَّت** olduğu zaman. Ve “**بليلةِ حُرّةٍ** bir geceledi”; **تُفْتَضّ** edilmediği zaman.

(**شيح**) **الشين** ve**الياء** ve**الحاء** iki ayrı asıldır; bunlardan biri ciddiyet ve sakınmaya delalet eder, diğeri yüz çevirmeye delalet eder.
Birincisine gelince: Arapların sözü: “**أشاحَ** bir şey üzerine”; ona devam ettiği ve onda ciddiyet gösterdiği zaman. **الراجز** dedi:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
Ve bir başkası dedi:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
**الشِّياح** ise sakınmadır. Ve **رجل شائحٌ**. Ve o, şu sözüdür:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
Ve **المَشْيُوحاء**: kavmin, kendisine atıldıkları bir iş içinde olmalarıdır; denir: onlar **مَشْيُوحاءَ** içindedir.

Diğerine gelince: denir: **أشاحَ بوجهه**; yani yüz çevirdi. Ve denir: onun iştikakı, onların “at kuyruğuyla **أشاحَ** etti” sözündendir; onu salıverdiği zaman.

İki babın da tümünden şâz olan şeylerden: **الشِّيح**; o bir bitkidir.

(**شيخ**) **الشين** ve**الياء** ve**الخاء** tek bir kelimedir; o da **الشَّيخ**’tir. Dersin: o **شيخٌ**’tir; o bilinen, **الشَّيخوخة**’si açık olandır([8]); ve **الشَّيَخ** ve **التّشييخ**. Ve ayrıca bir kelime de söylediler; dediler: **شَيَّخت عليه**([9]).

(**شيد**) **الشين** ve**الياء** ve**الدال** tek bir asıldır; bir şeyin yükseltilmesine delalet eder. Denir: **شِدْت** sarayı, onu **أَشِيدُهُ** **شَيْداً**. Ve o, **قصرٌ مَشِيدٌ**’dir; yani **الشِّيد** ile yapılmış. Ve **شِيداً** diye adlandırıldı; çünkü onunla bina yükseltilir. Denir: **قَصرٌ مَشِيدٌ**; yani uzatılmış. Ve **الإشادة**: sesin yükseltilmesi ve duyurmadır.

(**شيص**) **الشين** ve**الياء** ve**الصاد**. Denir: **الشِّيص** en kötü hurmadır.

(**شيط**) **الشين** ve**الياء** ve**الطاء** bir asıldır; şeyin gitmesine delalet eder; ya yanma ile ya da başka bir şeyle. **الشَّيْط**, **شاط** şeyden (gelir); şey yandığı zaman. Denir: **شيَّطت** eti. Ve derler: **شَيَّطه**; onu tütsülediği ve pişirmediği zaman. Birincisi daha sahih ve daha kıyasîdir.

Ve bundan türeyenlerden: **استشاط** adam; öfkeyle şiddetlendiği zaman. Ve derler: **ناقةٌ مِشياط**; o, içinde semizliğin uçuştuğu (çok semiz) olandır.

Babdan: **الشَّيطان**; onda **الياء**’ya **الواو** yaklaşır; denir: **شَاط** **يَشِيط**; bâtıl olduğu zaman. Ve **أشاطَ** sultan falancanın kanını; onu iptal ettiği zaman. **الشَّيطان** adının iştikakı hakkında söz daha önce geçti.

(**شيع**) **الشين** ve**الياء** ve**العين** iki asıldır; bunlardan biri yardımlaşma ve desteklemeye, diğeri yaymaya ve duyurmaya delalet eder.
Birincisi: onların “falanca, ayrılışı sırasında falancayı **شَيَّعَ** etti” sözüdür. Ve denir: “yarın sana geleceğim, yahut **شَيْعَه**”; yani ondan sonraki gün; sanki ikincisi, gidişte birincinin **مُشَيِّع**’idir. Şair([10]) dedi:
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
Ve yiğide “**المشيَّع**” denildi; sanki kuvveti sebebiyle güçlenmiş ve başkasıyla **شُيِّع** edilmiş, yahut bir kuvvetle **شُيِّع** edilmiştir.

Ve bazı kimseler, **الشَّيْع**’ın aslan yavrusu olduğunu iddia etti; onu bir âlimden işitme olarak işitmedim. Ve bazı kimseler der: **الشَّيْع** miktardır; onların “bir ay kaldı yahut **شَيْعَه**” sözlerinde. Sahih olan, dediğimdir: **المشيِّع** başkasına yardım eden ve ona eşlik edendir. Ve **الشِّيعة**: yardımcılar ve destekçilerdir.

Diğerine gelince: [onların sözü] “**شاع** haber”; yayıldığı ve dağıldığı zaman. Ve denir: çoban develerini **شَيَّعَ** etti; onlara bağırdığı zaman. İsim **الشِّيَاع**’dır: çobanın içine üflediği kamış. Dedi:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
Ve bu hususta onların sözünden babdandır: “onun **سهم شائع**’i vardır”; bölünmemiş olduğu zaman. Sanki kimin([11]) bir payı ve nasibi varsa, onu alana kadar pay içinde yayılmıştır; tıpkı haberin insanlar içinde yayılıp herkesin işitmesini alması gibi.

Ve bu babdandır: odunu içinde ateşi **شيَّعت** ettin; onu alevlendirdiğin zaman.

(**شيق**) **الشين** ve**الياء** ve**القاف** bir kelimedir. Denir: **الشِّيق** dağın başındaki dar yarıktır. Dedi:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *

(**شيم**) **الشين** ve**الياء** ve**الميم** iki ayrı asıldır; sanki zıtlar babındandır; zira bunlardan biri ortaya çıkarmaya delalet eder, diğeri bunun tersine delalet eder.
Birincisi onların sözü: **شِمْت** kılıcı; onu kınından çektiğin zaman. Ve yerden kazılıp çıkarılan toprağa **الشِّيمة** denir; çoğulu **الشِّيَم**’dir.* Ve babdandır: **شِمْت** şimşeği, onu **أشِيمُه** **شَيماً**; nereye akacağını bakarak gözetlediğin zaman. Bu, kılıcı **شَيْم** etmeye dair zikrettiğimize hamledilmiştir. **الأعشى** dedi:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])
Sanki bulutu gözetlediğinde, kılıcın gözetlenmesi gibi onun şimşeğini gözetledi.

Diğer asıl: onların “**شِمت** kılıcı” sözü; onu yaklaştırdığın zaman([14]). Ve babdandır **الشِّيمة**: insanın huyu; ona **شيمة** denildi, çünkü sanki onda işaretlenmiş, içine girmiş, gizlenmiş gibidir. Ve **الانشيام**: bir şeyin içine girmektir; denir: işte **انشام** etti; ona girdiği zaman. Ve **المَشِيمَة**: insan yavrusunun zarıdır; başkasından ona **السَّلَى** denilen şeydir. Böyle adlandırıldı; sanki çocuk onun içinde **انشام** etmiş gibidir.

**الشَّامَة**’ye gelince: birinci babdan olabilir; çünkü o, belirgin bir şeydir; ondan “**رجلٌ أشيم**” denir; üzerinde ben olan kimsedir.

(**شين**): **الشين** ve**الياء** ve**النون** süse zıt olana delalet eden bir kelimedir. Denir: onu **شانَه**; **زانه**’nin zıddıdır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Recez, **سالم بن دارة**’yadır; **الخزانة**’de (1: 293) olduğu gibi.
([2]) **ديوان عبيد بن الأبرص** 6 ve **القصائد العشر** 304; ve onun صدر’ı:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) Onun صدر’ı **اللسان**’da (**شيب**):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    Şu var ki doğrusu onu **عبيد بن الأبرص**’a nispet etmektir. Önceki iki kaynağa bak.
([4]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**شيب**).
([5]) **أبي النجم العجلي**’yedir; **اللسان**’da (**شيح**) olduğu gibi.
([6]) **أبي ذؤيب الهذلي**’yedir; divanında 116, ve **اللسان** (**شيح**); ve onun صدر’ı:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) **أبي السوداء العجلي**’yedir; **اللسان**’da (**شيح**) olduğu gibi. Ve ondan önce:
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) **المجمل**’de: “**الشيخ** bilinir; ve o, **الشيخوخة**’de açıktır.”
([9]) **المجمل**’de: “Ve **أبو عبيد** zikretti: **شيَّخت عليه**; yani ayıpladım ve çirkinledim.”
([10]) O, **عمرو بن أبي ربيعة**’dır. Divanı 106 ve **اللسان** (**شيع**).
([11]) Asılda: “Sanki o birincidendir.”
([12]) Onu **اللسان**’da (**شيق**) inşad etti.
([13]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([14]) Kılıcı yaklaştırmak: onu kınına koymaktır; o da kılıftır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ي د
شاد القصر وأشاده وشيده‏:‏ رفعه وقصر مشيد ومشيّد وقيل‏:‏ المشيد المعمول بالشيد وهو الجص والمشيد بالمعنيين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أشاد بذكره‏:‏ رفعه بالثناء عليه وأشاد عليه‏:‏ أفشى عليه مكروهاً ويقال‏:‏ أشاد عليه قبيحاً وبقبيح‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ من أشاد على مسلم عورة يشينه بها شانه الله تعالى بها يوم أتاني أنّ داهية نآداً أشاد بها على خطل هشام وأشاد صوته وبصوته‏:‏ رفعه‏.‏
وأشاد بالضالة‏:‏ عرفها‏.‏

##### Türkçe

ش ي د
**شاد** sarayı ve **أشاده** ve **شيده**: onu yükseltti; ve **قصر مشيد** ve **مشيّد**; ve denildi ki: **المشيد** **الشيد** ile yapılmış olandır; o da alçıdır; ve **المشيد** iki mânâ ile (de)dir.

Mecazdan: **أشاد بذكره**: onu, onun hakkında övgü ile yükseltti; ve **أشاد عليه**: onun aleyhine bir hoş olmayanı yaydı; ve denilir: **أشاد عليه قبيحاً وبقبيح**.

Hadiste: "Kim bir Müslüman üzerine, onunla onu ayıplayacağı bir ayıbı **أشاد** ederse, Allah Teâlâ onu, kıyamet günü onunla ayıplar." Bana geldi ki bir felâket, Hişâm’ın hatası üzerine onunla **أشاد** etti; ve **أشاد صوته وبصوته**: onu yükseltti.

Ve **أشاد بالضالة**: onu tanıttı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشِّيدُ، بالكسر: كلُّ ما طُليَ به الحائطُ من جِصٍّ أَو بَلاط، وبالفتح: المصدر، تقول: شاده يَشِيدُه شَيْداً: جَصَّحَه. وبناءٌ مَشِيدٌ: معمول بالشِّيد. وكل ما أُحْكِمَ من البناءِ، فقد شُيِّدَ. وتَشْييدُ البناء: إِحكامُه ورَفْعُه. قال: وقد يُسَمِّي بعض العرب الحَضَرَ شَيْداً. والمَشِيدُ: المبني بالشِّيد؛ وأَنشد:
شادَه مَرْمَراً، وَجَلَّلَه كِلْـ
ساً، فللطَّيْرِ في ذَراهُ وكُورُ
قال أَبو عبيد: البناء المشَيَّد، بالتشديد، المطوّل. وقال الكسائي: المَشِيدُ للواحد، والمُشِيَّد للجمع؛ حكاه أَبو عبيد عنه؛ قال ابن سيده: والكسائي يجل عن هذا. غيره: المَشِيدُ المعمول بالشِّيد. قال الله تعالى: وقَصرٍ مَشيد. وقال سبحانه: في بروج مُشيَّدة؛ قال الفراء: يشدّد ما كان في جمع مثل قولك مررت بثياب مُصَبَّغة وكباش مُذَبَّحة، فجاز التشديد لأَن الفعل متفرق في جمع، فإِذا أَفردت الواحد من ذلك، فإِن كان الفعل يترددُ في الواحد ويكثر جاز فيه التشديد والتخفيف، مثل قولك مررت برجل مُشَجَّج وبثوب مُخَرَّق، وجاز التشديد لأَن الفعل قد تردَّد فيه وكَثُر. ويقال: مررت بكبش مذبوح، ولا تقل مُذَبَّح، فإِن الذبح لا يتردد كتردُّد التَّخَرُّق. وقوله: وقصر مشيد؛ يجوز فيه التشديد لأَن التشييد بناء والبناء يتطاول ويتردّد، ويقاس على هذا ما ورد. وحكى الجوهري أَيضاً قول الكسائي في أَن المَشيدَ للواحد والمُشَيَّد للجمع، وذكر قوله تعالى: وقصر مَشِيد للواحد، وبروج مُشَيَّدة للجمع؛ قال ابن بري: هذا وهمٌ من الجوهري على الكسائي لأَنه إِنما قال مُشَيَّدة، بالهاء، فأَما مُشَيَّد فهو من صفة الواحد وليس من صفة الجمع؛ قال: وقد غلط الكسائي في هذا القول فقيل المَشِيدُ المعمول بالشِّيد، وأَما المُشَيَّدُ فهو المطوّل؛ يقال: شَيَّدت البناء إِذا طوّلته؛ قال: فالمُشَيَّدَة على هذا جمع مَشِيد لا مُشَيَّد؛ قال: وهذا الذي ذكره الراد على الكسائي هو المعروف في اللغة؛ قال: وقد يتجه عندي قول الكسائي على مذهب من يرى أَن قولهم مُشَيَّدَة أَي مُجَصَّصَة بالشِّيد فيكون مُشَيَّدٌ ومَشِيدٌ بمعنًى، إِلا أَن مَشِيداً لا تدخله الهاء للجماعة فيقال قصور مَشيدة، وإِنما يقال قصور مُشَيَّدَة، فيكون من باب ما يستغني فيه عن اللفظة بغيرها، كاستغنائهم بتَرَك عن وَدَعَ، وكاستغنائهم عن واحدة المَخاضِ بقولهم خَلِفَة، فعلى هذا يتجه قول الكسائي.

##### Türkçe

**الشِّيدُ**, kesre ile: duvarın onunla sıvandığı her şey; alçıdan yahut döşemeden.

Fetha ile: mastar; dersin ki: شاده يَشِيدُه شَيْداً: onu alçıyla sıvadı.

Ve **بناءٌ مَشِيدٌ**: **الشِّيدُ** ile yapılmış. Ve binadan her ne sağlamlaştırılmış ise, artık o **شُيِّدَ** olmuştur. Ve **تَشْييدُ البناء**: onun sağlamlaştırılması ve yükseltilmesi. Dedi ki: Bazı Araplar **الحَضَرَ**’ı **شَيْداً** diye adlandırır.

Ve **المَشِيدُ**: **الشِّيدُ** ile yapılmış olan; ve inşad etti:
شادَه مَرْمَراً، وَجَلَّلَه كِلْـ
ساً، فللطَّيْرِ في ذَراهُ وكُورُ

Ebû Ubeyd dedi: **البناء المشَيَّد**, teşdîd ile, uzatılmış olandır. Kisâî dedi: **المَشِيدُ** tekil içindir, **المُشِيَّد** çoğul içindir; Ebû Ubeyd bunu ondan nakletti; İbn Sîde dedi: Kisâî bundan yücedir. Başkası: **المَشِيدُ** **الشِّيدُ** ile yapılmış olandır. Allah Teâlâ dedi: **وقَصرٍ مَشيد**. Ve Sübhânehu dedi: **في بروج مُشيَّدة**; Ferrâ dedi: “Senin ‘boyanmış elbiselerden ve boğazlanmış koçlardan geçtim’ sözün gibi bir çoğulda olan şey teşdîd edilir; böylece teşdîd câiz oldu; çünkü fiil bir çoğulda dağınıktır. Sonra bunun tekilini tekil kıldığında, eğer fiil tekilde dönüp duruyor ve çok oluyorsa, onda teşdîd ve tahfîf câiz olur; senin ‘yarılmış bir adamdan ve delinmiş bir elbiseden geçtim’ sözün gibi; ve teşdîd câiz oldu; çünkü fiil onda dönüp durmuştur ve çok olmuştur. Ve denir: ‘boğazlanmış bir koçtan geçtim’; **مُذَبَّح** deme; çünkü boğazlama, yırtılmanın dönüp durması gibi dönüp durmaz. Ve onun sözü: **وقصر مشيد**; onda teşdîd câiz olur; çünkü **التشييد** bina etmektir ve bina uzar ve dönüp durur; ve bunun üzerine vârid olan kıyas edilir.”

Cevherî de Kisâî’nin “**المَشيدَ** tekil içindir ve **المُشَيَّد** çoğul içindir” sözünü de nakletti; ve Allah Teâlâ’nın sözünü zikretti: **وقصر مَشِيد** tekil içindir, **وبروج مُشَيَّدة** çoğul içindir; İbn Berrî dedi: Bu, Cevherî’nin Kisâî üzerine bir vehmidir; çünkü o ancak **مُشَيَّدة** dedi, **الهاء** ile; ama **مُشَيَّد** ise tekilin sıfatındandır ve çoğulun sıfatından değildir. Dedi ki: Kisâî bu sözde hata etti; böylece **المَشِيدُ** **الشِّيدُ** ile yapılmış olandır denildi; ama **المُشَيَّدُ** uzatılmış olandır; denir: **شَيَّدت البناء**: onu uzattığın zaman. Dedi ki: O hâlde **المُشَيَّدَة** bunun üzerine **مَشِيد**’in çoğuludur, **مُشَيَّد**’in değil. Dedi ki: Kisâî’ye reddedenin zikrettiği bu, dilde bilinen olandır. Dedi ki: Kisâî’nin sözü bende, “onların **مُشَيَّدَة** sözleri, yani **الشِّيدُ** ile alçılanmış **مُجَصَّصَة**” görenin mezhebi üzere yön bulabilir; böylece **مُشَيَّدٌ** ve **مَشِيدٌ** bir mânâda olur; ancak **مَشِيداً**’a cemaat için **الهاء** girmez; böylece **قصور مَشيدة** denilmez; ancak **قصور مُشَيَّدَة** denir; böylece, bir lafızdan başkasıyla müstağnî olunan babdan olur; onların **تَرَك** ile **وَدَعَ**’dan müstağnî olmaları gibi; ve **المَخاضِ**’ın bir tanesinden, **خَلِفَة** demeleriyle müstağnî olmaları gibi. İşte bunun üzerine Kisâî’nin sözü yön bulur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ي د * * الشِّيدُ * بالكسر كل شيء طليت به الحائط من جص أو بلاط و * شادَهُ * جصصه من باب باع و * المَشِيدُ * بالتخفيف المعمول بالشيد و * المُشَيَّدُ * بالتشديد المطول وقال الكسائي المشيد للواحد ومنه قوله تعالى ﴿وقصر مشيد﴾ و * المُشَيَّدُ * للجمع ومنه قوله تعالى ﴿في بروج مشيدة﴾

##### Türkçe

* ش ي د * * **الشِّيدُ** * kesre ile: duvarı onunla sıvadığın her şey; alçıdan veya kiremitten. Ve * **شادَهُ** *: onu alçıladı; **باع** bâbından. Ve * **المَشِيدُ** * tahfîf ile: **الشِّيدُ** ile yapılmış olan. Ve * **المُشَيَّدُ** * teşdîd ile: uzatılmış olan. El-Kisâî dedi ki: **المشيدُ** tekil içindir; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وقصر مشيد**﴾. Ve * **المُشَيَّدُ** * çoğul içindir; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**في بروج مشيدة**﴾.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شاد الحائط يشيده شيدا: طلاه بالشيد، بالكسر وهو: ما طلي به حائط من جص ونحوه، كما في الكفاية وغيره وقول الجوهري: من طين، وفي بعض النسخ: من جص أو بلاط، بالباء الموحدة، غلط. والصواب: ملاط، بالميم، لأن البلاط حجارة لا يطلى بها، وإنما يطلى بالملاط وهو الطين. قال شيخنا: وقد يقال: إن الباء في بلاط بدل من الميم، أو قصد أن البلاط الذي هو الحجأرة يطلى به بعد حرقة وصيرورته جصا، والجص هو المنصوص على أنه يشاد به ويطلى، وباب المجاز واسع، فلا غلط حينئذ. انتهى.
 قلت: فيكون عطف البلاط على الجص على النسخة الثانية، بهذا المعنى، من باب عطف الشيء على نفسه، كما هو ظاهر.
 والمشيد، على وزن أمير: المعمول به، أي بالشيد، قال الله تعالى:  وقصر مشيد  وقال تعالى:  في بروج مشيدة  وقال الشاعر:
  شاده مرمرا وجلله كلس                      ا فللطير في ذراه وكور والبناء المشيد كمؤيد: المطول، قاله أبو عبيد، وقول الجوهري، نقلا عن الكسائي، فيما رواه عنه أبو عبيد. في أن المشيد للواحد، والمشيد بالتشديد للجمع غلط ووهم من الجوهري على الكسائي وإنما الذي قاله الكسائي أن المشيدة، بالهاء مع التشديد، جمع المشيد بغير هاء فأما مشيد، كأمير فهو من صفة الواحد، وليس من صفة الجمع. هكذا نص عبارة ابن بري في حواشيه، قال: وقد غلط الكسائي في هذا القول، فقيل: المشيد: المعمول بالشيد، وأم المشيد فهو المطول. قال فالمشيدة على هذا جمع مشيد لا مشيد: قال ابن سيده: والكسائي يجل عن هذا.

  قال الأزهري: وهذا الذي ذكره الراد على الكسائي هو المعروف في اللغة. قال: ويتجه عندي قول الكسائي على مذهب من يرى أن قولهم: مشيدة: مجصصة بالشيد، فيكون مشيد ومشيد بمعنى، إلا أن مشيدا لا تدخله الهاء للجماعة فيقال قصور مشيدة، وإنما يقال: قصور مشيدة، فيكون من باب ما يستغنى فيه عن اللفظة بغيرها، كاستغنائهم بترك عن ودع، وكاستغنائهم عن واحدة المخاض بقولهم: خلفة، فعلى هذا يتجه قول الكسائي.
 قال الفراء: يشدد ما كان في جمع، مثل قولك: مررت بثياب مصبغة، وكباش مذبحة، فجاز التشديد، لأن الفعل متفرق في جمع، فإذا أفردت الواحد من ذلك، فن كان الفعل يتردد في الواحد ويكثر، جاز في التشديد والتخفيف، مثل قولك: مررت برجل مشجج، وبثوب مخرق، وجاز التشديد، لأن الفعل قد تردد فيه وكثر، ويقال، مررت بكبش مذبوح، ولا تقل: مذبح. فإن الذبح لا يتردد كتردد التخرق. وقوله: وقصر مشيد يجوز فيه التشديد، لأن التشييد بناء، والبناء يتطاول ويتردد. ويقاس على هذا ما ورد. كذا في اللسان.
 ومن المجاز: الإشادة: رفع الصوت بما يكره صاحبه، وهو شبه التنديد؛ كما قاله الليث. ويقال: أشاد بذكره، في الخير والشر، والمدح والذم، إذا شهره ورفعه. وأفرد به الجوهري الخير فقال: أشاد بذكره، أي رفع من قدره. وفي الحديث: من أشاد على مسلم عورة يشينه بها بغير حق شانه الله يوم القيامة. ويقال: أشاده وأشاد به، إذا أشاعه ورفع ذكره، من أشدت البنيان فهو مشاد، وشيدته، إذا طولته، فاستعير لرفع صوتك بما يكرهه صاحبك.
 ومن المجاز أيضا: الإشادة: تعريف الضالة، يقال: أشاد بالضالة: عرف. وأشدت بها عرفتها، وأشدت بالشيء: عرفته. وقال الأصمعي، كل شيء رفعت به صوتك، فقد أشدت به، ضالة كانت أو غير ذلك. والإشادة الإهلاك، وهو مجاز مستعار من التنديد، على المبالغة. والشياد، بالكسر الدعاء بالإبل، وهو رفع الصوت به، مأخوذ من كلام الأصمعي. والشياد: دلك الطيب بالجلد، كالتشيد، وفي بعض النسخ: كالتشييد. وشاد الرجل يشيد شيدا، إذا هلك، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

شاد الحائط يشيده شيدا: Onu **بالشيد** ile, kesre ile, yani: alçı ve benzeri şeylerden bir duvarın onunla sıvandığı şey ile sıvadı; **الكفاية** ve başkasında olduğu gibi. Ve **الجوهري**’nin sözü: çamurdan; bazı nüshalarda: alçıdan veya **بلاط**’tan, **بالباء الموحدة** ile, yanlıştır. Doğrusu: **ملاط**’tır, **بالميم** ile; çünkü **البلاط** taşlardır, onunla sıvanılmaz; ancak **بالملاط** ile sıvanır, o da çamurdur. Şeyhimiz dedi: Ve denilebilir ki: **بلاط**’taki **الباء** **الميم**’in bedelidir; yahut, taş olan **البلاط**’ın yakıldıktan ve alçı hâline geldikten sonra onunla sıvandığı kastedilmiştir; ve alçı, onunla **يشاد به** ve sıvanır diye nass ile belirtilmiş olandır; mecaz kapısı geniştir; o hâlde o vakit yanlıştır denmez. Bitti.
قلت: O hâlde ikinci nüshaya göre **البلاط**’ın **الجص**’a atfı, bu mânâ ile, şeyin kendisine atfı babındandır; göründüğü üzere.
والمشيد، على وزن أمير: **بالشيد** ile, yani **بالشيد** ile yapılmış olan. Allah Teâlâ dedi:  **وقصر مشيد**  Ve dedi:  **في بروج مشيدة**  Ve şair dedi:
  **شاده مرمرا وجلله كلس                      ا فللطير في ذراه وكور**  Ve **البناء المشيد** **كمؤيد** vezninde: uzatılmış olan; bunu **أبو عبيد** söyledi. Ve **الجوهري**’nin sözü, **الكسائي**’den naklen, **أبو عبيد**’in ondan rivayet ettiğinde: **المشيد**’in tek için, **المشيد**’in teşdîd ile cem‘ için olduğu; yanlıştır ve vehimdir; **الجوهري**’nin **الكسائي** üzerine vehmidir. Ancak **الكسائي**’nin söylediği: **المشيدة**’nin, **بالهاء** ile ve teşdîd ile, **المشيد**’in **بغير هاء** cem‘i olduğudur. Ama **مشيد** ise, **كأمير**; o, tekilin sıfatındandır, cem‘in sıfatından değildir. **ابن بري**’nin haşiyelerindeki ibaresinin nassı böyledir. Dedi: Ve **الكسائي** bu sözde yanılmıştır; böylece denildi: **المشيد**: **بالشيد** ile yapılmış olan; ve **أم المشيد** ise uzatılmış olandır. Dedi: O hâlde **المشيدة** bunun üzerine **مشيد**’in cem‘idir, **مشيد**’in değil. **ابن سيده** dedi: Ve **الكسائي** bundan yücedir.

قال الأزهري: Ve **الأزهري** dedi: **الكسائي**’ye reddedenin zikrettiği bu, dilde bilinen olandır. Dedi: Ve bana göre **الكسائي**’nin sözü, onların: **مشيدة** sözünün, **مجصصة بالشيد** olduğu görüşünde olanın mezhebine göre yönelir; böylece **مشيد** ve **مشيد** mânâca bir olur; ancak **مشيدا**’ya cem‘ için **الهاء** girmez; böylece **قصور مشيدة** denir; ancak **قصور مشيدة** denir; böylece, lafzeden başkasıyla yetinilen şey babından olur; onların **ودع**’dan **ترك** ile yetinmeleri gibi; ve onların **واحدة المخاض**’dan, **خلفة** demeleriyle yetinmeleri gibi. İşte bunun üzerine **الكسائي**’nin sözü yönelir.
قال الفراء: Ve **الفراء** dedi: Cem‘de olan şey teşdîd edilir; senin sözün gibi: **مررت بثياب مصبغة** ve **كباش مذبحة**; böylece teşdîd câiz oldu; çünkü fiil cem‘de dağınıktır. Eğer bunun tekilini müfred kılarsan, fiil tekilde dönüp duruyor ve çok oluyorsa, teşdîd ve tahfîf câiz olur; senin sözün gibi: **مررت برجل مشجج** ve **بثوب مخرق**; ve teşdîd câiz oldu; çünkü fiil onda dönüp durmuştur ve çok olmuştur. Ve denir: **مررت بكبش مذبوح**; ve **مذبح** deme. Çünkü **الذبح** **التخرق**’un dönüp durması gibi dönüp durmaz. Ve onun sözü: **وقصر مشيد**’de teşdîd câiz olur; çünkü **التشييد** bina etmektir; bina ise uzar ve dönüp durur. Bunun üzerine vârid olan kıyas edilir. **اللسان**’da böyledir.
ومن المجاز: Mecazdan: **الإشادة**: sahibinin hoşlanmadığı şey ile sesi yükseltmektir; o, **التنديد**’e benzer; **الليث**’in dediği gibi. Ve denir: hayırda ve şerde, medihte ve zemde, onu meşhur ettiğinde ve yükselttiğinde: **أشاد بذكره**. **الجوهري** hayrı ona tahsis etti de dedi: **أشاد بذكره**; yani onun kadrinden yükseltti. Hadiste: **من أشاد على مسلم عورة يشينه بها بغير حق شانه الله يوم القيامة**. Ve denir: onu yaydığında ve zikrini yükselttiğinde: **أشاده** ve **أشاد به**; **أشدت البنيان فهو مشاد**’dan ve onu uzattığında: **وشيدته**; böylece, sahibinin hoşlanmadığı şey ile sesini yükseltmeye istiâre edildi.
ومن المجاز أيضا: Yine mecazdan: **الإشادة**: kayıp malı tanıtmaktır; denir: **أشاد بالضالة**: tanıttı. Ve onunla tanıttım: **وأشدت بها عرفتها**. Ve şey ile tanıttım: **وأشدت بالشيء عرفته**. **الأصمعي** dedi: Sesini onunla yükselttiğin her şeyde, onunla **أشدت به** etmişsindir; kayıp mal olsun veya başka. Ve **الإشادة** helâktir; o, mübalağa üzere **التنديد**’den ödünç alınmış bir mecazdır. Ve **الشياد** kesre ile: develere çağrıdır; o, onunla sesi yükseltmektir; **الأصمعي**’nin sözünden alınmıştır. Ve **الشياد**: deriye güzel koku sürtmek, **كالتشيد** gibi; bazı nüshalarda: **كالتشييد** gibi. Ve adam helâk olduğunda: **شاد الرجل يشيد شيدا**; bunu **الصاغاني** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَادَهُ
1 شَادَهُ ذ , aor. يَشِيدُ, (S, Msb, K,) inf. n. شَيْدٌ, (S,) He plastered it (a wall) with شِيد, (S, K,) i. e. gypsum, or the like: (K:) he built it (a structure) with شِيد, meaning gypsum. (Msb.) ― -b2- See also 2. ― -b3- شَادُوا الدِّينَ (assumed tropical:) They strengthened and exalted the religion: from شَادَ in the first of the senses expl. above: (Har p. 5:) [or rather from this verb as syn. with شَيَّدَ and أَشَادَ.] ― -b4- See also 4. ― -b5- As inf. n. of شَادَ in the phrase شَادَ بِالاـِبِلِ, aor. as above, (TK,) شِيَادٌ signifies (assumed tropical:) The calling camels, (Ibn-'Abbلd, O, K, TA,) as also ↓ اـِشَادَةٌ, (Ibn-'Abbلd, O,) raising the voice in doing so. (TA.) ― -b6- Also, (K,) as inf. n. of the same verb, (TK,) (assumed tropical:) The rubbing perfume with the skin; (K;) as also ↓ تَشَيُّدٌ; in some copies of the K, ↓ تَشْيِيدٌ: (TA:) [the former of these two seems to be the right; and the meaning seems to be, the rubbing the skin with perfume; for,] accord. to AA, one says بِهٰذَا الطِّيبِ ↓ تَشَيَّدْ, meaning Rub thy skin with this perfume. (O.) -A2- شَادَ, (said of a man, TA,) aor. as above, (K,) inf. n. شَيْدٌ, (TA,) also signifies He perished, or died. (K.)

شيّدهُ
2 شيّدهُ ذ , (A, L, Msb, TA,) inf. n. تَشْيِيدٌ, (L, Msb, TA,) He raised it high; (A, Msb, TA;) namely, a palace, (A,) or a building; (Msb, TA;) as also ↓ اشادهُ, (A, L, TA,) and ↓ شَادَهُ: (A: [this last is app. included with the two other verbs, in the A, as having this meaning, which is confirmed, as pertaining to it, by an explanation of its pass. part. n., مَشِيدٌ, q. v.:]) or شيّدهُ [implies a repetition of the act of building: (see مَشِيدٌ:) or] signifies he built it firmly, or strongly, and raised it high. (L.) ― -b2- See also 1.

اشادهُ
4 اشادهُ ذ : see 2. ― -b2- Hence, (L,) اـِشَادَةٌ signifies (tropical:) The raising the voice in saying a thing (Lth, S, L, K) [of any kind, or] such as one's companion dislikes; like تَنْدِيدٌ. (Lth, L.) See also 1. You say, اشاد صَوْتَهُ and بِصَوْتِهِ (tropical:) He raised his voice. (A.) And اشاد بِهِ (tropical:) He proclaimed it, or cried it, raising his voice; namely, a stray, or any other thing: (As, L:) (tropical:) he made it known; (AA, S, A, K; *) namely, a stray. (S, K.) And اشاد بِذِكْرِهِ (tropical:) He raised his good fame, by praising him; raised a good report of him: (S, * A, L:) and he raised his ill fame, by dispraising him; raised an evil report of him: and اشادهُ and ↓ شَادَهُ he raised his notoriety or fame. (L.) And اشاد عَلَيْهِ (tropical:) He published against him something disliked, disapproved, or odious: one says, اشاد عَلَيْهِ قَبِيحًا and بِقَبِيحٍ (tropical:) [He published against him something bad, evil, abominable, or foul]. (A.) ― -b3- And اـِشَادَةٌ also signifies (tropical:) The act of destroying: (K, TA:) from the same word as syn. with تَنْدِيدٌ. (TA.)

5 تَشَيَّدَ see 1, in two places.

شَيْدٌ
شَيْدٌ ذ , a Pers. word, [or rather of Pers. origin, from شَيْدَا,] Possessed; or mad, or insane: or intoxicated. (TA.)

شِيدٌ
شِيدٌ ذ Anything with which a wall is plastered, (S, A, K,) consisting of gypsum and the like; (A, K;) J says, of gypsum or بَلَاط; but this last word is a mistake, [probably originated by an early transcriber of the S,] for مِلَاط, i. e. mud, or clay: (K:) or [peculiarly] gypsum. (Msb.) ― -b2- Az says that some of the Arabs sometimes call thus A حِصْن [i. e. fortress, fort, or fortified place]. (TA.)

مَشِيدٌ
مَشِيدٌ ذ Plastered with شِيد; and so, as some say, ↓ مُشَيَّدٌ: (T:) or built with gypsum: (Msb:) or made with شيد, (S, A, K,) i. e. gypsum; and so, some say, ↓ مُشَيَّدٌ: (A:) or the latter signifies raised high, or made lofty; (A 'Obeyd, S, A, K;) and so the former, applied to a place, (A,) or building: (TA:) the former has this meaning in the Kur xxii. 44: (Jel:) J says in the S, Ks says, مَشِيدٌ is applied to a sing., from the saying in the Kur, [ubi suprà,] وَقَصْرٍ مَشِيدٍ; and ↓ مُشَيَّدٌ, to a pl., from the saying in the same, [iv. 80,] فِى بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ: but this is a mistake: what Ks says is that مُشَيَّدَةٌ, with ة and teshdeed, is a pl. [i. e. a lexicological, not a grammatical, pl.] of مُشَيَّدٌ: (IB, K: *) or the saying of Ks [if as quoted in the S] may be expl. accord. to the opinion of those who hold that مَشِيدٌ and مُشَيَّدٌ both signify plastered with شِيد, on the supposition that the Arabs did not use مَشِيدَةٌ as applied to a pl., but only to a sing.: (Az, L:) [for] Fr says that the pass. part. n. of the unaugmented verb only is used when applied to a sing. and not denoting repetition, or muchness; but either this or the pass. part. n. of the verb of the measure فَعَّلَ may be used when applied to a sing. and denoting repetition, or muchness, and when applied to a pl.: thus you say كَبْشٌ مَذْبُوحٌ [“ a slaughtered ram ”]; but not مُذَبَّحٌ; but you may say ثَوْبٌ مُخَرَّقٌ [as meaning “ a garment in which holes have been repeatedly made, ” or “ in which many holes have been made, ” or “ much pierced with holes, ” as well as ثَوْبٌ مَخْرُوقٌ meaning “ a garment in which a hole has been made, ” or “ in which holes have been made, ”] and كِبَاشٌ مُذَبَّحَةٌ [“ slaughtered rams ”]: and hence you may say ↓ قَصْرٌ مُشَيَّدٌ; because تَشْيِيدٌ denotes building, and the act of building is repeated, and a building becomes high by degrees. (L.)

مُشَيَّدٌ
مُشَيَّدٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.

##### Türkçe

**شَادَهُ**
1 **شَادَهُ** **ذ** , muzâri‘i **يَشِيدُ**, (S, Msb, K,) mastarı **شَيْدٌ**, (S,) O, onu (bir duvarı) **شِيد** ile sıvadı; (S, K,) yani alçı, yahut onun benzeri: (K:) o, onu (bir yapıyı) **شِيد** ile bina etti; **شِيد** alçı demektir. (Msb.) ― -b2- 2’ye de bak. ― -b3- **شَادُوا الدِّينَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Dini güçlendirdiler ve yücelttiler: yukarıda açıklanan mânâların birincisindeki **شَادَ**’dan: (Har s. 5:) [yahut daha doğrusu bu fiilden, **شَيَّدَ** ve **أَشَادَ** ile eşanlamlı olarak.] ― -b4- 4’e de bak. ― -b5- **شَادَ بِالاـِبِلِ** ibaresinde **شَادَ**’ın mastarı olarak, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TK,) **شِيَادٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) develeri çağırma mânâsına gelir, (Ibn-'Abbād, O, K, TA,) ve yine ↓ **اـِشَادَةٌ**, (Ibn-'Abbād, O,) bunu yaparken sesi yükseltme (mânâsına gelir). (TA.) ― -b6- Yine, (K,) aynı fiilin mastarı olarak, (TK,) (mecaz olduğu varsayılarak:) kokuyu deriye sürtme; (K;) ve yine ↓ **تَشَيُّدٌ**; K’nın bazı nüshalarında ↓ **تَشْيِيدٌ**: (TA:) [bu ikisinden birincisi doğruya daha benzer; ve mânâ, deriyi koku ile ovmak gibidir; zira] AA’ya göre, kişi ↓ **تَشَيَّدْ** بِهٰذَا الطِّيبِ der; mânâsı: Bu koku ile derini ov. (O.) -A2- **شَادَ**, (bir adam hakkında söylenir, TA,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) mastarı **شَيْدٌ**, (TA,) ayrıca: O helâk oldu, yahut öldü, mânâsına gelir. (K.)

**شيّدهُ**
2 **شيّدهُ** **ذ** , (A, L, Msb, TA,) mastarı **تَشْيِيدٌ**, (L, Msb, TA,) O, onu yükseltti; (A, Msb, TA;) yani bir sarayı, (A,) yahut bir binayı; (Msb, TA;) ve yine ↓ **اشادهُ**, (A, L, TA,) ve ↓ **شَادَهُ**: (A: [bu sonuncu, A’da, bu mânâya sahip olmak bakımından, öteki iki fiille birlikte anlaşılan şekilde dâhil edilmiş görünür; bu da, onun mef‘ûl ismi **مَشِيدٌ**’ün açıklamasıyla teyit edilir; bk.]) yahut **شيّدهُ** [bina etme fiilinin tekrarlanmasını gerektirir: (bk. **مَشِيدٌ**:) yahut] şu mânâya gelir: O, onu sağlamca bina etti yahut kuvvetlice (inşa etti) ve onu yükseltti. (L.) ― -b2- 1’e de bak.

**اشادهُ**
4 **اشادهُ** **ذ** : 2’ye bak. ― -b2- Bundan dolayı, (L,) **اـِشَادَةٌ** (mecaz:) bir şeyi söylemede sesi yükseltme mânâsına gelir (Lth, S, L, K) [herhangi bir türden, yahut] kişinin arkadaşının hoşlanmadığı (şey) gibi; **تَنْدِيدٌ** gibidir. (Lth, L.) 1’e de bak. Sen dersin: **اشاد صَوْتَهُ** ve **بِصَوْتِهِ** (mecaz:) O, sesini yükseltti. (A.) Ve **اشاد بِهِ** (mecaz:) O, onu ilan etti yahut onu bağırdı, sesini yükselterek; yani bir başıboş (hayvanı), yahut başka herhangi bir şeyi: (As, L:) (mecaz:) onu bilinir kıldı; (AA, S, A, K; *) yani bir başıboş (hayvanı). (S, K.) Ve **اشاد بِذِكْرِهِ** (mecaz:) O, onu övmek suretiyle onun iyi şöhretini yükseltti; onun hakkında iyi bir rivayet yükseltti: (S, * A, L:) ve onu yermek suretiyle onun kötü şöhretini yükseltti; onun hakkında kötü bir rivayet yükseltti: ve **اشادهُ** ve ↓ **شَادَهُ** o, onun şöhretini yahut ününü yükseltti. (L.) Ve **اشاد عَلَيْهِ** (mecaz:) O, onun aleyhine hoşlanılmayan, tasvip edilmeyen, yahut iğrenç bir şeyi yayımladı: kişi der ki, **اشاد عَلَيْهِ قَبِيحًا** ve **بِقَبِيحٍ** (mecaz:) [O, onun aleyhine kötü, fena, çirkin, yahut pis bir şeyi yayımladı]. (A.) ― -b3- Ve **اـِشَادَةٌ** ayrıca (mecaz:) yok etme fiili mânâsına gelir: (K, TA:) **تَنْدِيدٌ** ile eşanlamlı olan aynı kelimeden. (TA.)

5 **تَشَيَّدَ**: 1’e bak, iki yerde.

**شَيْدٌ**
**شَيْدٌ** **ذ** , Farsça bir kelimedir, [yahut daha doğrusu Farsça asıllıdır, **شَيْدَا**’dan,] Tutulmuş; yahut deli, yahut aklını yitirmiş: yahut sarhoş. (TA.)

**شِيدٌ**
**شِيدٌ** **ذ** Duvarın sıvandığı herhangi bir şey, (S, A, K,) alçıdan ve benzerinden oluşan; (A, K;) J der ki: alçıdan yahut **بَلَاط**’tan; fakat bu son kelime bir hatadır, [muhtemelen S’nin erken bir müstensihi tarafından ortaya çıkarılmıştır,] zira **مِلَاط**, yani çamur yahut kil: (K:) yahut [özellikle] alçı. (Msb.) ― -b2- Az der ki: Arapların bazısı bazen böylece bir **حِصْن**’a [yani kale, hisar, yahut tahkimli yer] isim verir. (TA.)

**مَشِيدٌ**
**مَشِيدٌ** **ذ** **شِيد** ile sıvanmış; ve bazılarına göre yine ↓ **مُشَيَّدٌ**: (T:) yahut alçı ile bina edilmiş: (Msb:) yahut **شيد** ile yapılmış, (S, A, K,) yani alçı; ve bazılarına göre yine ↓ **مُشَيَّدٌ**: (A:) yahut ikincisi “yüksekçe kaldırılmış” yahut “yüce yapılmış” mânâsına gelir; (A 'Obeyd, S, A, K;) ve bir yere, (A,) yahut binaya uygulanınca birincisi de böyledir: (TA:) birincisi bu mânâya Kur’ân xxii. 44’te sahiptir: (Jel:) J, S’de der ki, Ks der ki: **مَشِيدٌ**, Kur’ân’daki sözden, [yukarıda geçtiği yerde,] **وَقَصْرٍ مَشِيدٍ**’den, tekile uygulanır; ve ↓ **مُشَيَّدٌ**, aynıdaki sözden, [iv. 80,] **فِى بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ**’den, çoğula (uygulanır): fakat bu bir hatadır: Ks’nin dediği şudur ki **مُشَيَّدَةٌ**, **ة** ile ve teşdîd ile, **مُشَيَّدٌ**’ün bir çoğuludur [yani nahvî değil, lugavî bir çoğul]: (IB, K: *) yahut Ks’nin sözü [S’de nakledildiği şekliyle ise] **مَشِيدٌ** ve **مُشَيَّدٌ**’ün ikisinin de **شِيد** ile sıvanmış mânâsına geldiğini kabul edenlerin görüşüne göre açıklanabilir; Arapların çoğula uygulanınca **مَشِيدَةٌ**’yi kullanmadıkları, yalnız tekile kullandıkları varsayımıyla: (Az, L:) [zira] Fr der ki: artırımsız fiilin mef‘ûl ismi yalnız tekile uygulanınca ve tekrar yahut çokluk ifade etmeyince kullanılır; fakat ya bu, yahut vezni **فَعَّلَ** olan fiilin mef‘ûl ismi, tekile uygulanınca ve tekrar yahut çokluk ifade edince, ve çoğula uygulanınca kullanılabilir: böylece sen dersin **كَبْشٌ مَذْبُوحٌ** [“kesilmiş bir koç”]; fakat **مُذَبَّحٌ** değil; fakat sen diyebilirsin **ثَوْبٌ مُخَرَّقٌ** [“içinde delikler tekrar tekrar açılmış olan” yahut “içinde birçok delik açılmış olan” yahut “deliklerle çokça delinmiş olan bir elbise” mânâsında,] ve yine **ثَوْبٌ مَخْرُوقٌ** “içinde bir delik açılmış olan” yahut “içinde delikler açılmış olan bir elbise” mânâsında; ve **كِبَاشٌ مُذَبَّحَةٌ** [“kesilmiş koçlar”]: ve bundan dolayı sen diyebilirsin ↓ **قَصْرٌ مُشَيَّدٌ**; çünkü **تَشْيِيدٌ** bina etmeyi ifade eder, ve bina etme fiili tekrarlanır, ve bir bina derece derece yüksek olur. (L.)

**مُشَيَّدٌ**
**مُشَيَّدٌ** **ذ** : bir önceki paragrafın bir sonraki kısmına bak, dört yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَادَ
شَادَ ( y ) ,  I ( n. ac. شَيْد 1 ),
a.  Plastered ( wall ).

b.  Raised high, built strongly ( edifice ).

c.  Strengthened.

d.  [ acc. &  Bi ], Rubbed, smeared with.

e.  Called.

شَيَّدَ
شَيَّدَ II ,
a.  see I (a) ,

b.  ( d ).

أَشْيَدَ
أَشْيَدَ IV
a.  [ acc. or Bi ], Raised.

b.  [ Bi ], Chanted, recited ( verses ); chanted, sung, sounded ( the praises of ).

c.  [ 'Ala ], Published against, defamed.

d.  see I (b) .

شَيْد
شَيْد [ 1 ],
a.  Possessed, insane.

شِيْد
شِيْد [ 2 ],
a.  Plaster, mortar; gypsum, stucco; rough-casting.

مَشِيْد
مَشِيْد [ 18 ],
a.  Plastered ( wall ).

b.  see N. P. II .

مُشَيَّد
مُشَيَّد [ N. P.
a.  II], High, lofty.

##### Türkçe

شَادَ
شَادَ ( y ) , I ( n. ac. **شَيْد** 1 ),
a. Sıvanmış (duvar).

b. Yükseğe kaldırılmış, sağlamca inşa edilmiş (bina).

c. Güçlendirilmiş.

d. [ acc. & Bi ], ile ovulmuş, ile sıvanmış.

e. Çağırdı.

شَيَّدَ
شَيَّدَ II ,
a. I (a)’ya bak,

b. ( d ).

أَشْيَدَ
أَشْيَدَ IV
a. [ acc. or Bi ], kaldırdı, yükseltti.

b. [ Bi ], terennüm etti, okudu (beyitler); terennüm etti, söyledi, seslendirdi (…in övgülerini).

c. [ 'Ala ], aleyhine yayımladı, kötüledi.

d. I (b)’ye bak.

شَيْد
**شَيْد** [ 1 ],
a. Sahip olunmuş, deli.

شِيْد
**شِيْد** [ 2 ],
a. Sıva, harç; alçı, stuko; kaba sıva.

مَشِيْد
مَشِيْد [ 18 ],
a. Sıvanmış (duvar).

b. N. P. II’ye bak.

مُشَيَّد
مُشَيَّد [ N. P.
a. II], Yüksek, yüce.
