# شيد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شيد

الشِّيدُ، بالكسر: كلُّ ما طُليَ به الحائطُ من جِصٍّ أَو بَلاط، وبالفتح: المصدر، تقول: شاده يَشِيدُه شَيْداً: جَصَّحَه. وبناءٌ مَشِيدٌ: معمول بالشِّيد. وكل ما أُحْكِمَ من البناءِ، فقد شُيِّدَ. وتَشْييدُ البناء: إِحكامُه ورَفْعُه. قال: وقد يُسَمِّي بعض العرب الحَضَرَ شَيْداً. والمَشِيدُ: المبني بالشِّيد؛ وأَنشد:
شادَه مَرْمَراً، وَجَلَّلَه كِلْـ
ساً، فللطَّيْرِ في ذَراهُ وكُورُ
قال أَبو عبيد: البناء المشَيَّد، بالتشديد، المطوّل. وقال الكسائي: المَشِيدُ للواحد، والمُشِيَّد للجمع؛ حكاه أَبو عبيد عنه؛ قال ابن سيده: والكسائي يجل عن هذا. غيره: المَشِيدُ المعمول بالشِّيد. قال الله تعالى: وقَصرٍ مَشيد. وقال سبحانه: في بروج مُشيَّدة؛ قال الفراء: يشدّد ما كان في جمع مثل قولك مررت بثياب مُصَبَّغة وكباش مُذَبَّحة، فجاز التشديد لأَن الفعل متفرق في جمع، فإِذا أَفردت الواحد من ذلك، فإِن كان الفعل يترددُ في الواحد ويكثر جاز فيه التشديد والتخفيف، مثل قولك مررت برجل مُشَجَّج وبثوب مُخَرَّق، وجاز التشديد لأَن الفعل قد تردَّد فيه وكَثُر. ويقال: مررت بكبش مذبوح، ولا تقل مُذَبَّح، فإِن الذبح لا يتردد كتردُّد التَّخَرُّق. وقوله: وقصر مشيد؛ يجوز فيه التشديد لأَن التشييد بناء والبناء يتطاول ويتردّد، ويقاس على هذا ما ورد. وحكى الجوهري أَيضاً قول الكسائي في أَن المَشيدَ للواحد والمُشَيَّد للجمع، وذكر قوله تعالى: وقصر مَشِيد للواحد، وبروج مُشَيَّدة للجمع؛ قال ابن بري: هذا وهمٌ من الجوهري على الكسائي لأَنه إِنما قال مُشَيَّدة، بالهاء، فأَما مُشَيَّد فهو من صفة الواحد وليس من صفة الجمع؛ قال: وقد غلط الكسائي في هذا القول فقيل المَشِيدُ المعمول بالشِّيد، وأَما المُشَيَّدُ فهو المطوّل؛ يقال: شَيَّدت البناء إِذا طوّلته؛ قال: فالمُشَيَّدَة على هذا جمع مَشِيد لا مُشَيَّد؛ قال: وهذا الذي ذكره الراد على الكسائي هو المعروف في اللغة؛ قال: وقد يتجه عندي قول الكسائي على مذهب من يرى أَن قولهم مُشَيَّدَة أَي مُجَصَّصَة بالشِّيد فيكون مُشَيَّدٌ ومَشِيدٌ بمعنًى، إِلا أَن مَشِيداً لا تدخله الهاء للجماعة فيقال قصور مَشيدة، وإِنما يقال قصور مُشَيَّدَة، فيكون من باب ما يستغني فيه عن اللفظة بغيرها، كاستغنائهم بتَرَك عن وَدَعَ، وكاستغنائهم عن واحدة المَخاضِ بقولهم خَلِفَة، فعلى هذا يتجه قول الكسائي.

### Türkçe

**الشِّيدُ**, kesre ile: duvarın onunla sıvandığı her şey; alçıdan yahut döşemeden.

Fetha ile: mastar; dersin ki: شاده يَشِيدُه شَيْداً: onu alçıyla sıvadı.

Ve **بناءٌ مَشِيدٌ**: **الشِّيدُ** ile yapılmış. Ve binadan her ne sağlamlaştırılmış ise, artık o **شُيِّدَ** olmuştur. Ve **تَشْييدُ البناء**: onun sağlamlaştırılması ve yükseltilmesi. Dedi ki: Bazı Araplar **الحَضَرَ**’ı **شَيْداً** diye adlandırır.

Ve **المَشِيدُ**: **الشِّيدُ** ile yapılmış olan; ve inşad etti:
شادَه مَرْمَراً، وَجَلَّلَه كِلْـ
ساً، فللطَّيْرِ في ذَراهُ وكُورُ

Ebû Ubeyd dedi: **البناء المشَيَّد**, teşdîd ile, uzatılmış olandır. Kisâî dedi: **المَشِيدُ** tekil içindir, **المُشِيَّد** çoğul içindir; Ebû Ubeyd bunu ondan nakletti; İbn Sîde dedi: Kisâî bundan yücedir. Başkası: **المَشِيدُ** **الشِّيدُ** ile yapılmış olandır. Allah Teâlâ dedi: **وقَصرٍ مَشيد**. Ve Sübhânehu dedi: **في بروج مُشيَّدة**; Ferrâ dedi: “Senin ‘boyanmış elbiselerden ve boğazlanmış koçlardan geçtim’ sözün gibi bir çoğulda olan şey teşdîd edilir; böylece teşdîd câiz oldu; çünkü fiil bir çoğulda dağınıktır. Sonra bunun tekilini tekil kıldığında, eğer fiil tekilde dönüp duruyor ve çok oluyorsa, onda teşdîd ve tahfîf câiz olur; senin ‘yarılmış bir adamdan ve delinmiş bir elbiseden geçtim’ sözün gibi; ve teşdîd câiz oldu; çünkü fiil onda dönüp durmuştur ve çok olmuştur. Ve denir: ‘boğazlanmış bir koçtan geçtim’; **مُذَبَّح** deme; çünkü boğazlama, yırtılmanın dönüp durması gibi dönüp durmaz. Ve onun sözü: **وقصر مشيد**; onda teşdîd câiz olur; çünkü **التشييد** bina etmektir ve bina uzar ve dönüp durur; ve bunun üzerine vârid olan kıyas edilir.”

Cevherî de Kisâî’nin “**المَشيدَ** tekil içindir ve **المُشَيَّد** çoğul içindir” sözünü de nakletti; ve Allah Teâlâ’nın sözünü zikretti: **وقصر مَشِيد** tekil içindir, **وبروج مُشَيَّدة** çoğul içindir; İbn Berrî dedi: Bu, Cevherî’nin Kisâî üzerine bir vehmidir; çünkü o ancak **مُشَيَّدة** dedi, **الهاء** ile; ama **مُشَيَّد** ise tekilin sıfatındandır ve çoğulun sıfatından değildir. Dedi ki: Kisâî bu sözde hata etti; böylece **المَشِيدُ** **الشِّيدُ** ile yapılmış olandır denildi; ama **المُشَيَّدُ** uzatılmış olandır; denir: **شَيَّدت البناء**: onu uzattığın zaman. Dedi ki: O hâlde **المُشَيَّدَة** bunun üzerine **مَشِيد**’in çoğuludur, **مُشَيَّد**’in değil. Dedi ki: Kisâî’ye reddedenin zikrettiği bu, dilde bilinen olandır. Dedi ki: Kisâî’nin sözü bende, “onların **مُشَيَّدَة** sözleri, yani **الشِّيدُ** ile alçılanmış **مُجَصَّصَة**” görenin mezhebi üzere yön bulabilir; böylece **مُشَيَّدٌ** ve **مَشِيدٌ** bir mânâda olur; ancak **مَشِيداً**’a cemaat için **الهاء** girmez; böylece **قصور مَشيدة** denilmez; ancak **قصور مُشَيَّدَة** denir; böylece, bir lafızdan başkasıyla müstağnî olunan babdan olur; onların **تَرَك** ile **وَدَعَ**’dan müstağnî olmaları gibi; ve **المَخاضِ**’ın bir tanesinden, **خَلِفَة** demeleriyle müstağnî olmaları gibi. İşte bunun üzerine Kisâî’nin sözü yön bulur.
