# شيز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شيز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شيز

الشيز، بالكسر: خشب أسود للقصاع، كالشيزى، هذه عبارة الجوهري بتغيير. وقال أبو حنيفة: قال الأصمعي في الشيزى التي سمت بها العرب الجفان والقصاع والبكر: إنها خشب الجوز ولكن تسود بالدسم فقيل لها شيزى وليست من الشيز، قال: والأمر كما وصف، والشيز، لا يغلظ حتى تنحت منه الجفان، هكذا نقله الصاغاني. أو هو أي الشيزى الآبنوس أو الساسم، قالهما أبو عمرو، أو خشب الجوز. كما قاله الأصمعي، ونقله عنه الدينوري، وهو الذي صوبوه، فإن الشيز الذي ذكر إنما تتخذ منه الأمشاط ونحوها، وهو أسود. والشيزى هو الذي تتخذ منه القصاع والجفان، وهو شجر الجوز، وأنشد الجوهري للبيد:
  وصبا غداة مقامة وزعتها                      بجفان شيزى فوقهن سنام وفي التهذيب: ويقال للجفان التي تسوى من هذه الشجرة: الشيزى، قال ابن الزبعرى:
  إلى ردح من الشيزى ملاء                      لباب البر يلبك بالشـهـاد وفي حديث بدر في شعر ابن سوادة:
  فماذا بالقليب قليب بـدر                      من الشيزى يربى بالسنام أراد بالجفان أربابها الذين كانوا يطعمون فيها وقتلوا ببدر وألقوا في القليب، فهو يرثيهم، وسمى الجفان شيزى باسم أصلها. الشيزى: ناحية بأذربيجان من فتوح المغيرة بن شعبة رضي الله عنه، صلحا، وفيه يقول حمدون نديم المتوكل حيت وليها:
  ولاية الشيز عـزل                      والعزل عنها ولايه
  فولني العزل عنهـا                      إن كنت بي ذا عنايه كذا قرأته في تاريخ حلب لابن العديم. يقال: برد مشيز، كمعظم: مخطط بحمرة، وقد شيزه تشييزا، كأنه شبهه بلن خشب الجوز، لأنه أحمر.

### Türkçe

**الشيز**، kesre ile: kaseler için siyah ağaç; **الشيزى** gibi; bu, Cevherî’nin ibaresidir, değişiklikle. Ebû Hanîfe dedi: Asma‘î **الشيزى** hakkında dedi ki—Arapların onunla leğenleri, kaseleri ve **البكر**’i adlandırdığı—: O, ceviz ağacıdır; fakat yağ ile kararır; bu yüzden ona **شيزى** denildi; **الشيز**’den değildir. Dedi: İş, vasfettiği gibidir; ve **الشيز** kalınlaşmaz ki ondan leğenler yontulsun; Sâgânî bunu böyle nakletti. Yahut o—yani **الشيزى**—abanoz yahut **الساسم**’dır; ikisini de Ebû ‘Amr söyledi; yahut ceviz ağacıdır; Asma‘î’nin dediği gibi; Dîneverî onu ondan nakletti; ve onların isabetli gördüğü budur; çünkü zikredilen **الشيز** ancak taraklar ve benzerleri ondan yapılır; ve o siyahtır. Ve **الشيزى** kaselerin ve leğenlerin ondan yapıldığı şeydir; ve o ceviz ağacıdır. Cevherî Lebîd’den şu beyti şahit getirdi:
  وصبا غداة مقامة وزعتها                      بجفان **شيزى** فوقهن سنام

Ve **التهذيب**’de: Bu ağaçtan düzlenen leğenlere **الشيزى** denilir, denir. İbn ez-Zeb‘arâ dedi:
  إلى ردح من **الشيزى** ملاء                      لباب البر يلبك بالشـهـاد

Ve Bedir hadîsinde, İbn Sevâde’nin şiirinde:
  فماذا بالقليب قليب بـدر                      من **الشيزى** يربى بالسنام

Leğenlerle onların sahiplerini kastetti; onlar, içinde yedirirlerdi; Bedir’de öldürüldüler ve kuyuya atıldılar; o da onlara ağıt yakar; ve leğenleri, asıllarının adıyla **شيزى** diye adlandırdı. **الشيزى**: Azerbaycan’da bir yöre; Muğîre b. Şu‘be’nin—Allah ondan razı olsun—fetihlerindendir; sulh ile. Ve onda, onu üstlendiği vakit Mütevekkil’in nedimi Hamdûn şöyle der:
  ولاية **الشيز** عـزل                      والعزل عنها ولايه
  فولني العزل عنهـا                      إن كنت بي ذا عنايه

Bunu, İbnü’l-‘Adîm’in Halep Tarihi’nde böyle okudum. Denilir: **برد مشيز**; **كمعظم** gibi: kırmızılı çizgili. Ve onu **شيّزه تشييزا**; sanki onu ceviz ağacının odun rengine benzetti; çünkü o kırmızıdır.
